Ин сӯра ёздаҳ оятаст сад ва ҳаштод калимаи ҳафтсад ва ҳафтод ва шаш ҳарфи ҷумла ба Мадина фурӯ омад . Дар ин сӯра носихаст ва мансӯх нест . Ва алносхи қавла : сўоءи алайҳими أстғФрти ?лаами алоиаҳ . . . . Ва ани абии бен каъби қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман қрأи сӯраи алмноФқини барии ءи ман алнФоқ .

این سوره یازده آیتست صد و هشتاد کلمه هفتصد و هفتاد و شش حرف جمله به مدینه فرو آمد. در این سوره ناسخ است و منسوخ نیست. و النّاسخ قوله: سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ الآیة.... و عن ابیّ بن کعب قال: قال رسول اللَّه (ص): «من قرأ سورة المنافقین بری‌ء من النّفاق.

Қавлаи таъолӣ : إзои ҷоءки алмноФқўн қолўо нашаҳд إнки лрсўли аллоҳи ҳозои кқўлаҳ :у إзои лқўои аллазӣнаи омнўои қолўои омноу إзои лқўкми қолўои омноу إзои ҷоؤки ҳиўки бмои лами иҳик ба аллоҳ . Ва алмноФқи ҳўи алзии исдқки лисонау икзбки қалба , ахзи ман алноФқоءу ҳўи ҷҳри алирбўъу алсълбу алзбу ҳўи алзӣ ихрҷ манеҳ азои ахзи алсёди алқосъоءу ҳўи ҷҳраҳи алзии идхли фӣаи ахзи кули злки ман алнФқу ҳўи алсрб , науфуқ алрҷлу тнФқу антФқи бмънии воҳид . Сӣли ҳзиФаҳи ман алмноФқ . Фқол : алзии исФи алислому лои иъмл ба ва ҳам алиўм шар манеҳам лонаами конўои иўмӣзи иктмўнаҳ ва ҳам алиўми изҳрўнаҳ . Ва қил : маънӣ нашаҳд нҳлФи идли алайҳ .

قوله تعالی: إِذا جاءَکَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللَّهِ هذا کقوله: وَ إِذا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا لَقُوکُمْ قالُوا آمَنَّا وَ إِذا جاؤُکَ حَیَّوْکَ بِما لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللَّهُ. و المنافق هو الّذی یصدّقک لسانه و یکذّبک قلبه، اخذ من النّافقاء و هو جحر الیربوع و الثعلب و الضب و هو الّذی یخرج منه اذا اخذ الصّیاد القاصعاء و هو جحره الّذی یدخل فیه اخذ کلّ ذلک من النّفق و هو السّرب، نافق الرّجل و تنفق و انتفق بمعنی واحد. سئل حذیفة من المنافق. فقال: الّذی یصف الاسلام و لا یعمل به و هم الیوم شرّ منهم لانّهم کانوا یومئذ یکتمونه و هم الیوم یظهرونه. و قیل: معنی نشهد نحلف یدلّ علیه.

Қавла : атхзўои أимонҳми ҷинау қоли Қайси бен зриҷ :

قوله: اتَّخَذُوا أَیْمانَهُمْ جُنَّةً و قال قیس بن ذریج:

Ва ашҳад ъанд аллоҳи ании аҳбҳо

و اشهد عند اللَّه انّی احبّها

Фҳзои лҳои ъндии Фмои ъндҳои лё

فهذا لها عندی فما عندها لیا

Ва алоиаҳи нзлти фии абди аллоҳи бен абӣу асҳоба , конўои ишҳдўни лрсўли аллоҳ ( с ) болрсолаҳ ва ҳам мнкрўни ?лаи бқлўбҳми Фконўои азои шҳдўои мҷмъои мдҳўаҳ .

و الآیة نزلت فی عبد اللَّه بن ابیّ و اصحابه، کانوا یشهدون لرسول اللَّه (ص) بالرّسالة و هم منکرون له بقلوبهم فکانوا اذا شهدوا مجمعا مدحوه.

Ва қолўо нашаҳд إнки лрсўли аллоҳи содқоу конўои иҳлФўни алии злку алии анҳми иқўлўни злки ани қлўбҳми Фқоли аллоҳи ъзу ҷл :у аллоҳи иълми إнки лрсўлаҳи дахлати алломи лксраҳи алолФу ҳозои эътирозу ҳўи ман каломи аллоҳи субҳонаи фӣаи таъзими лнбиаҳ . Ва аллоҳи ишҳд эй иҳлФу қил : иълми ани алмноФқини лкозбўни фӣ қўлҳм нашаҳд лонаами лои ишҳдўни азои хлўо , бали иқўлўн : « إнмои нҳни мстҳзؤн » маънӣ оят онаст ки : мунофиқон дар ҳазрати набуввату маҷмаъи мусулмонони савганди михўрднд ки мо аз сидқи дилу эътиқоди дурусти рисолату набувват ту пазируфтем ва аз замири пок бенифоқ , гувоҳӣ медиҳем , ки ту расӯли худоӣ . Раби Алъоламин эшонро бончаҳ гуфтанд , ки аз сидқи дил гувоҳӣ медиҳем дурӯғ зан кард ки на аз сидқи дилу эътиқод пок мегуфтанд , балки аз нифоқ мегуфтанд , ки бо ёрони худ дар хилват мегуфтанд : إнмои нҳни мстҳзؤн . Ин чунонаст ки касе гуяд : ман алҳмди ллаҳи раби Алъоламин михўонм , ту вайро гӯйӣ дурӯғ гуфтӣ . Нисбати ин дурӯғ бо қроءт вай гардад , на бо айн « алҳмди ллаҳ » яъне ки : ту дурӯғ май гӯйӣ ки михўонм , на « алҳмди ллаҳ » дурӯғаст . Ва қил : маънии қавла : лкозбўн эй икзбўн .

و قالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللَّهِ صادقا و کانوا یحلفون علی ذلک و علی انّهم یقولون ذلک عن قلوبهم فقال اللَّه عزّ و جلّ: وَ اللَّهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ دخلت اللام لکسرة الالف و هذا اعتراض و هو من کلام اللَّه سبحانه فیه تعظیم لنبیّه. وَ اللَّهُ یَشْهَدُ ای یحلف و قیل: یعلم انّ المنافقین لکاذبون فی قولهم نَشْهَدُ لانّهم لا یشهدون اذا خلوا، بل یقولون: «إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ» معنی آیت آنست که: منافقان در حضرت نبوّت و مجمع مسلمانان سوگند میخوردند که ما از صدق دل و اعتقاد درست رسالت و نبوّت تو پذیرفتیم و از ضمیر پاک بی نفاق، گواهی میدهیم، که تو رسول خدایی. ربّ العالمین ایشان را بآنچه گفتند، که از صدق دل گواهی میدهیم دروغ زن کرد که نه از صدق دل و اعتقاد پاک میگفتند، بلکه از نفاق میگفتند، که با یاران خود در خلوت میگفتند: إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ. این چنانست که کسی گوید: من الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ میخوانم، تو وی را گویی دروغ گفتی. نسبت این دروغ با قراءت وی گردد، نه با عین «الْحَمْدُ لِلَّهِ» یعنی که: تو دروغ می‌گویی که میخوانم، نه «الْحَمْدُ لِلَّهِ» دروغست. و قیل: معنی قوله: لَکاذِبُونَ ای یکذّبون.

Атхзўои أимонҳм эй ҳлФҳми алкозб . Ҷина : вқоиаҳу страҳи исттрўни баҳо . Қоли алоъшӣ :

اتَّخَذُوا أَیْمانَهُمْ ای حلفهم الکاذب. جُنَّةً: وقایة و سترة یستترون بها. قال الاعشی:

Ва қил : атхзўои أимонҳми ҷинаи ман алқтли иъсмўои баҳои дмоءҳму амўолҳми Фсдўои ани сиблати аллоҳ эй аързўои ани тоъаҳи аллоҳ . Ва қил : сдўои ғайриҳам ани алоямони фии алсри إнҳми соءи мо конўои иъмлўни бӣси мо ъмлўои ман алнФоқу сарфи анноси ани дайни аллоҳ . Ва қавла : конўои ?уфаади анҳми бҳзаҳи алсФаҳи мзи конўои злк , эй ҳозои алосми ?лаами болнФоқ .

و قیل: اتَّخَذُوا أَیْمانَهُمْ جُنَّةً من القتل یعصموا بها دماءهم و اموالهم فَصَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ ای اعرضوا عن طاعة اللَّه. و قیل: صدّوا غیرهم عن الایمان فی السّر إِنَّهُمْ ساءَ ما کانُوا یَعْمَلُونَ بئس ما عملوا من النّفاق و صرف النّاس عن دین اللَّه. و قوله: کانُوا افاد انّهم بهذه الصّفة مذ کانوا ذلک، ای هذا الاسم لهم بالنّفاق.

Ва ҳозои алткзиби ман аллоҳи ?лаами бсбби анҳми омнўои фии аззоҳиру болқўлу кФрўои фии алсри болқлби омнўои мтстрину кФрўои масттарин Фтбъи алии қлўбҳми хатми алайҳо ҳатто лои идхлҳои алоямони ҷзоءи алии нФоқҳми фаҳми лои иФқҳўн эй лои иъқлўни алҳдӣу лои иърФўни саҳаи алоямони комаи иърФаҳи алмؤмнўн .

و هذا التکذیب من اللَّه لهم بسبب انّهم آمَنُوا فی الظّاهر و بالقول و کَفَرُوا فی السّر بالقلب آمَنُوا متستّرین و کَفَرُوا مستترین فَطُبِعَ عَلی‌ قُلُوبِهِمْ ختم علیها حتی لا یدخلها الایمان جزاء علی نفاقهم فَهُمْ لا یَفْقَهُونَ ای لا یعقلون الهدی و لا یعرفون صحّة الایمان کما یعرفه المؤمنون.

Ва إзои рأитҳми тъҷбки أҷсомҳм яъне : лҳсни сўрҳму тӯли қомотҳм .

وَ إِذا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسامُهُمْ یعنی: لحسن صورهم و طول قاماتهم.

Қоли ибни аббос : кони абди аллоҳи бен абии ҷсимо , Фсиҳо , ҳлўи алклом ,у кони азои ҷоءи Фоътзри илои расӯли аллоҳ ( с ) аъҷбаҳи ҳасани каломаи Фзлки қавла :у إни иқўлўои тсмъи лқўлҳм яъне лФсоҳаҳи кломҳм . Ва қил : тсмъи лқўлҳми лои илоҳи алои аллоҳ . Ва фии алхбри ани расӯли аллоҳ ( с ) : « ани аллоҳи ибғзи алблиғи алзии илўии блсонаҳи комаи тлўии албоқраҳи болснтҳо »

قال ابن عباس: کان عبد اللَّه بن ابیّ جسیما، فصیحا، حلو الکلام، و کان اذا جاء فاعتذر الی رسول اللَّه (ص) اعجبه حسن کلامه فذلک قوله: وَ إِنْ یَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ یعنی لفصاحة کلامهم. و قیل: تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ لا اله الّا اللَّه. و فی الخبر عن رسول اللَّه (ص): «انّ اللَّه یبغض البلیغ الّذی یلوی بلسانه کما تلوی الباقرة بالسنتها»

Кأнҳми хшби маснадае ҳам фии қуллаи тФқҳҳму адами ъқлҳму тдбрҳм . Хшби мансӯбаи ммолаҳи илои алҷдор . Иқол : асндти алшии ءи азои умлита . Алтсқили ллтксиру ?ераади анҳо листи бошҷори тсмр ва локинҳо хшби маснадаи илои ҳоӣт . Ва қил : ?ераади болхшби алмсндаҳи алтии тأклти аҷўоФҳотарӣ саҳеҳаи ман баъӣду ҳаии хоўиаҳи мтأклаҳ , эй ҳам ашбоҳи хоўиаҳу аҷсоми ани алмънии холӣа . Қрأи абӯи Амру алксоӣии хшби бскўни алшини ҷамъи хшбаҳи кбднаҳу бадан . Қрأи албоқўни бзми алшини ксмраҳу самар . ВФии алхбр : « мисли алмؤмни кмсли алхомаҳи ман алзръи тмилҳои алриҳи мара ҳоказоу мара ҳоказо . Ва мисли алмноФқ мисли алорзаҳи алмҷзиаҳи алии аларз ҳатто икўни анҷъоФҳои бмраҳ .

کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ای هم فی قلّة تفقّههم و عدم عقلهم و تدبّرهم. خُشُبٌ منصوبة ممالة الی الجدار. یقال: اسندت الشّی‌ء اذا املته. التثقیل للتّکثیر و اراد انّها لیست باشجار تثمر و لکنّها خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ الی حائط. و قیل: اراد بالخشب المسنّدة الّتی تأکّلت اجوافها تری صحیحة من بعید و هی خاویة متأکّلة، ای هم اشباح خاویة و اجسام عن المعنی خالیة. قرأ ابو عمرو و الکسائی خُشُبٌ بسکون الشین جمع خشبة کبدنة و بدن. قرأ الباقون بضمّ الشین کثمرة و ثمر. وفی الخبر: «مثل المؤمن کمثل الخامة من الزّرع تمیّلها الرّیح مرّة هکذا و مرّة هکذا. و مثل المنافق مثل‌ الارزة المجذیة علی الارض حتّی یکون انجعافها بمرّة.

Сами всФҳми аллоҳи ъзу ҷл : болҷбни Фқол : иҳсбўни кули сиҳаҳи алайҳим . Қоли мақотил : ани нодаии мноди фии алъскр ӯ анФлтти добаҳ ӯ нашуд ношуд золаи знўои анҳми иродўни бзлки лмои фии қлўбҳми ман алръб . Қоли алшоър :

ثمّ وصفهم اللَّه عزّ و جلّ: بالجبن فقال: یَحْسَبُونَ کُلَّ صَیْحَةٍ عَلَیْهِمْ. قال مقاتل: ان نادی مناد فی العسکر او انفلتت دابّة او نشد ناشد ضالّة ظنّوا انّهم یرادون بذلک لما فی قلوبهم من الرّعب. قال الشّاعر:

Ва қил : лонаами алии вҷли ман ани инзли аллоҳи Фиҳми умарои иҳтки асторҳму ибиҳи дмоءҳму амўолҳм . Ва қил : лои сқаҳи ?лаами биллоҳу лои қувваи ?лаами фии дайни аллоҳ . Ва лӣси кзлки алмؤмни лонаи қавии алқлби биллоҳ , шуҷоъи алсри сами қол : ҳам алъдўи Фоҳзрҳм эй тўқи кидҳму лои тأмни мъртҳму лои тсқи баҳами Фонҳми аъдоؤки фии алср . Қотлҳми аллоҳ эй лънҳми аллоҳ .

و قیل: لانّهم علی وجل من ان ینزّل اللَّه فیهم امرا یهتک استارهم و یبیح دماءهم و اموالهم. و قیل: لا ثقة لهم باللّه و لا قوّة لهم فی دین اللَّه. و لیس کذلک المؤمن لانّه قویّ القلب باللّه، شجاع السرّ ثمّ قال: هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ ای توقّ کیدهم و لا تأمن معرّتهم و لا تثق بهم فانّهم اعداؤک فی السّر. قاتَلَهُمُ اللَّهُ ای لعنهم اللَّه.

أнии иؤФкўни исрФўни ан алҳақ .

أَنَّی یُؤْفَکُونَ یصرفون عن الحقّ.

Ва إзои қили ?лаам яъне абди аллоҳи бен абӣу асҳоба . Тъолўои истғФри лаками расӯли аллоҳи лўўои рؤсҳм эй ътФўои рؤсҳму амолўҳои ткброи ъмои даъвои илайҳ . Қрأи нофеъу ёқӯб : лўўои рؤсҳми болтхФиФ . Ва албоқўни болтшдид . Ва маънии алтшдиди анҳми Фълўои злки мараи баъди мара . Ва рأитҳми исдўн эй иързўни бўҷўҳҳми рғбаҳи ани алостғФор ва ҳам мсткбрўни мтъзмўни ан алҳақ . Ибн аббос гуфт : сабаби нузули ин ояти он буд ки нифоқи абди аллоҳи бен абӣ дар миёни саҳобаи ошкорои гашт ва суханҳои зишт ки гуфта буд миён халқ афтод . Қавмӣ аз қабӣлау ашира вай гуфтанд ӯро ки : туро ,у писарони туро Фзиҳт расед ва расво гаштед боёти қуръонӣ ки фурӯ омад ,у асрори шумо берун афтод ва забонҳо дар шумо дарози гашт . Роҳ шумо онаст ки бар расӯл худо шаведу гуноҳи худро узр наед ,у бтўбаҳ ва истиғфор бозгардед , то расӯли худо аз баҳри шумо омурзиш хоҳад аз ҳақи субҳонаи таъолӣ . Абди аллоҳи мунофиқ чун ин сухан шунид , аз такаббуру сарафрозии сари бҷнбонид ва рӯй бгрдонид ва гардан бипечед ва гуфт : ман чаҳ гуфтаам аз ногуфтанӣ то марои узр бояд хост ? маро фармудед ки буии имони ор , оварадам ва маро фармудед ки зкоаҳи моли бадви даҳ , додам ӣнҷо намонад магари суҷуди Фроўии бурдан , агар хоҳед то ӯро суҷуд барам ? ! . Ва ин сухан аз инкор ва такаббур мегуфт , ва аз нанг дошт истиғфори расӯл ( с ) .

وَ إِذا قِیلَ لَهُمْ یعنی عبد اللَّه بن ابیّ و اصحابه. تَعالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ ای عطفوا رؤسهم و امالوها تکبّرا عمّا دعوا الیه. قرأ نافع و یعقوب: لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ بالتّخفیف. و الباقون بالتّشدید. و معنی التّشدید انّهم فعلوا ذلک مرّة بعد مرّة. وَ رَأَیْتَهُمْ یَصُدُّونَ ای یعرضون بوجوههم رغبة عن الاستغفار وَ هُمْ مُسْتَکْبِرُونَ متعظّمون عن الحقّ. ابن عباس گفت: سبب نزول این آیت آن بود که نفاق عبد اللَّه بن ابیّ در میان صحابه آشکارا گشت و سخنهای زشت که گفته بود میان خلق افتاد. قومی از قبیله و عشیره وی گفتند او را که: ترا، و پسران ترا فضیحت رسید و رسوا گشتید بآیات قرآنی که فرو آمد، و اسرار شما بیرون افتاد و زبانها در شما دراز گشت. راه شما آنست که بر رسول خدا شوید و گناه خود را عذر نهید، و بتوبه و استغفار بازگردید، تا رسول خدا از بهر شما آمرزش خواهد از حقّ سبحانه تعالی. عبد اللَّه منافق چون این سخن شنید، از تکبّر و سرافرازی سر بجنبانید و روی بگردانید و گردن بپیچید و گفت: من چه گفته‌ام از ناگفتنی تا مرا عذر باید خواست؟ مرا فرمودید که بوی ایمان آر، آوردم و مرا فرمودید که زکاة مال بدو ده، دادم اینجا نماند مگر سجود فراوی بردن، اگر خواهید تا او را سجود برم؟!. و این سخن از انکار و تکبّر میگفت، و از ننگ‌ داشت استغفار رسول (ص).

Қавлаи таъолӣ : сўоءи алайҳими أстғФрти ?лаами أми лами тстғФри ?лаами лни иғФри аллоҳи ?лаам ҳозо назул фии қавми ман алмноФқин , илми аллоҳи таъолии ани ъоқбтҳми мӯати алии алнФоқ . Фқол : ани алостғФор алнабӣ ( с ) лои инФъҳми Фсўоءи астғФр ?лаамам лами истғФри ?лаами лои иؤмнўну лои инФъҳми истиғфораи лонаи кони истғФри ?лаами алии маънии саволаи ?лаами бтўФиқи алоямону мғФраҳи алъсён .

قوله تعالی: سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ هذا نزل فی قوم من المنافقین، علم اللَّه تعالی انّ عاقبتهم موت علی النّفاق. فقال: انّ الاستغفار النّبی (ص) لا ینفعهم فسواء استغفر لهم ام لم یستغفر لهم لا یؤمنون و لا ینفعهم استغفاره لانّه کان یستغفر لهم علی معنی سؤاله لهم بتوفیق الایمان و مغفرة العصیان.

Ва қил : лмои қоли аллоҳи ъзу ҷл : ани тстғФри ?лаами сабъин мараи Флни иғФри аллоҳи ?лаам . Қол алнабӣ ( с ) « лозидни алии алсбъин » Фонзли аллоҳи таъолӣ : сўоءи алайҳими أстғФрти ?лааму қавла : إни аллоҳи лои иҳдии алқўми алФосқин эй лои иршди алқўми алхорҷини ани тоъата .

و قیل: لمّا قال اللَّه عزّ و جلّ: ان تستغفر لهم سبعین مرّة فلن یغفر اللَّه لهم. قال النّبی (ص) «لازیدنّ علی السّبعین» فانزل اللَّه تعالی: سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ‌ و قوله: إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْفاسِقِینَ ای لا یرشد القوم الخارجین عن طاعته.

Ҳам аллазӣнаи иқўлўни лои тнФқўои алӣ ман ъанд расӯли аллоҳ ҳатто инФзўо эй итФрқўои анҳуу ирҷъўои илои қбоӣлҳму ъшоӣрҳм . Ва ллаҳи хзоӣни алсмоўоту алأрзи мафотеҳҳо бедаи лонаи ҳўи алмолк , алқодр , алрзоқ , Флои иқдри أҳди أни иътии аҳдои шиӣои алои бознаҳу лои ани имнъаҳи шиӣои алои бмшитаҳ . Ва қил : хзоӣни аллоҳ , мқдўротаҳи алтии ихрҷи минҳои мо ишоء . Ва локини алмноФқини лои иФқҳўни إнмои أмраҳи إзои أроди шиӣои أни иқўл ?ла кун Фикўн .

هُمُ الَّذِینَ یَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلی‌ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّی یَنْفَضُّوا ای یتفرّقوا عنه و یرجعوا الی قبائلهم و عشائرهم. وَ لِلَّهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مفاتیحها بیده لانّه هو المالک، القادر، الرّزّاق، فلا یقدر أحد أن یعطی احدا شیئا الّا باذنه و لا ان یمنعه شیئا الّا بمشیّته. و قیل: خزائن اللَّه، مقدوراته الّتی یخرج منها ما یشاء. وَ لکِنَّ الْمُنافِقِینَ لا یَفْقَهُونَ إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ.

Иқўлўни лӣни рҷънои إлии алмдинаҳи лихрҷни алأъзи минҳои алأзл муфассирон гуфтанд : расӯли худо дар ғзоء банӣ алмстлқ буду ҳарбгоҳ бар сари обӣ буд ки онро мрисиъ мегуфтанд ,у нусрату зафар дар он ғзои мусулмононро буд . Расӯли худо ( с )у ёрон аз онҷои бозгашта бо ғанимати фаровон аз анвоъу амволу бардагон . Ду мард бар сари об хилоф карданд ,у баҳами броўихтнд : яке муъмини муҳоҷир ва яке мунофиқ . Он муъмини номи ваии ҷъол буд . Латма Эй зад бар он мунофиқ . Шурӣу шаафӣ аз эшон бар омад мунофиқ гуфт : ё ллонсор . Муҳоҷир гуфт : ё ллмҳоҷрин . Абди аллоҳи абии овоз эшон бишунид биёмад ,у марди худро чунон дид , гуфт : мо сҳбнои ҳозои алрҷли лнлтм ? ! мо дар суҳбати ин мард на бидон омадем то моро латма зананд ва хор доранд ! он гуҳ рӯй бо қавм хеш кард ва гуфт : лои тнФқўои алии ҳؤлоءи лиъўдўои илои ъшоӣрҳму ттФрқўои ани ҳозои алрҷл . Ин даравишон ки гирди ин марди мигрднд , эшонро чизи мдҳиду мари эшонро ҳеҷ нФқт макунед то аз ин мард боз парокананд . Мисли мо бо вай чунонаст ки гуфтаанд : самани клбки иأклк . Сагатро фарбеҳ кун то туро хӯрд . Лӣни рҷънои إлии алмдинаҳи лихрҷни алأъзи минҳои алأзл агар мо бо Мадина рӯем ҳар ки азизтараст берун кунад аз Мадина ӯро ки хортараст яъне ки азизи манаму Муҳамаду асҳоб вай хоранд ва ман эшонро аз Мадина берун кунам . Зайди бен арқми кӯдак буд , дар он маҷмаъи ҳозир буд , гуфт : анату аллоҳи алзлили алқлили алмбғзи фии қўмку Муҳамади фии ъзи ман арраҳмону мўдаҳи ман алмуслимӣн .

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ مفسّران گفتند: رسول خدا در غزاء بنی المصطلق بود و حربگاه بر سر آبی بود که آن را مریسیع می‌گفتند، و نصرت و ظفر در آن غزا مسلمانان را بود. رسول خدا (ص) و یاران از آنجا بازگشته با غنیمت فراوان از انواع و اموال و بردگان. دو مرد بر سر آب خلاف کردند، و بهم برآویختند: یکی مؤمن مهاجر و یکی منافق. آن مؤمن نام وی جعال بود. لطمه‌ای زد بر آن منافق. شوری و شعفی از ایشان بر آمد منافق گفت: یا للانصار. مهاجر گفت: یا للمهاجرین. عبد اللَّه ابیّ آواز ایشان بشنید بیامد، و مرد خود را چنان دید، گفت: ما صحبنا هذا الرّجل لنلطم؟! ما در صحبت این مرد نه بدان آمدیم تا ما را لطمه زنند و خوار دارند! آن گه روی با قوم خویش کرد و گفت: لا تنفقوا علی هؤلاء لیعودوا الی عشائرهم و تتفرّقوا عن هذا الرّجل. این درویشان که گرد این مرد میگردند، ایشان را چیز مدهید و مر ایشان را هیچ نفقت مکنید تا از این مرد باز پراکنند. مثل ما با وی چنانست که گفته‌اند: سمّن کلبک یأکلک. سگت را فربه کن تا ترا خورد. لَئِنْ رَجَعْنا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ اگر ما با مدینه رویم هر که عزیزتر است بیرون کند از مدینه او را که خوارتر است یعنی که عزیز منم و محمد و اصحاب وی خوارند و من ایشان را از مدینه بیرون کنم. زید بن ارقم کودک بود، در آن مجمع حاضر بود، گفت: انت و اللَّه الذّلیل القلیل المبغض فی قومک و محمد فی عزّ من الرّحمن و مودّة من المسلمین.

Ин кӯдак рӯй ба абди аллоҳи мунофиқи ниҳод ва гуфт : залилу қалилу хору нокасу ночизи туе ва душман дошта қавми худ туеу Муҳамад ( с ) азизасту Карим , бар худои азизу ҳамаи мусулмонон ӯро дӯст . Абд аллоҳ битарсед , гуфт : аскти Фонмои канти алъб .

این کودک روی به عبد اللَّه منافق نهاد و گفت: ذلیل و قلیل و خوار و ناکس و ناچیز تویی و دشمن داشته قوم خود تویی و محمد (ص) عزیز است و کریم، بر خدای عزیز و همه مسلمانان او را دوست. عبد اللَّه بترسید، گفت: اسکت فانّما کنت العب.

Пас зайди бен арқм биёмад ва он қисса бо расӯли худо ( с ) бигуфт . Расӯли бҳкми онкии зайди кӯдак буд гуфт : « лълки ғазабати алайҳи Фохтأи самъак »

پس زید بن ارقم بیامد و آن قصّه با رسول خدا (ص) بگفت. رسول بحکم آنکه زید کودک بود گفت: «لعلّک غضبت علیه فاخطأ سمعک»

Магар бо ваии бахшам будӣу самъи ту хато шунид . Гуфт : лоу аллоҳ ки рост шунидам ,у бҳқиқти ин сухан гуфт .

مگر با وی بخشم بودی و سمع تو خطا شنید. گفت: لا و اللَّه که راست شنیدم، و بحقیقت این سخن گفت.

Расӯл ( с ) абди аллоҳро бихонад , гуфт : « анати соҳиби алкломи алзии блғнӣ » ?

رسول (ص) عبد اللَّه را بخواند، گفت: «انت صاحب الکلام الّذی بلغنی»؟

Ту гуфтае он сухан ки бмн расед ? абди аллоҳ савганд хӯрд ки ман ин сухан нагуфтаму зайд бар ман дурӯғ май наад . Ҷамоатӣ аз ансор ки ба абди аллоҳ таъаллуқ доштанд , биёмаданд , гуфтанд : ин абди аллоҳи меҳтари мосту раиси мо , сухани кӯдакӣ бар ваии шунидани магар савоб набошад ки он меҳтари чунин сухан нагӯяду кӯдак бғлт шунида . Расӯли худо ( с ) сухани эшонроу тасдиқи эшонро бпзирФт . Ва баъд аз он ҷамоатӣ аз ансори забон дар зайд кашиданд ки бар абди аллоҳи ин дурӯғи ниҳод ,у зайди бен арқм гуфт : ман шармсор ҳаме будаму хештанро аз шарм кашида ҳамеи доштам аз Мустафо ( с )у ёрон . То раби Алъоламин оят фиристод ки : иқўлўни лӣни рҷънои إлии алмдинаҳ . Зайд гуфт : расӯли худои гӯш ман гирифт ва гуфт : « вФти азнк , вФти азнк ё ғулом »

تو گفته‌ای آن سخن که بمن رسید؟ عبد اللَّه سوگند خورد که من این سخن نگفتم و زید بر من دروغ می‌نهد. جماعتی از انصار که به عبد اللَّه تعلّق داشتند، بیامدند، گفتند: این عبد اللَّه مهتر ماست و رئیس ما، سخن کودکی بر وی شنودن مگر صواب نباشد که آن مهتر چنین سخن نگوید و کودک بغلط شنیده. رسول خدا (ص) سخن ایشان را و تصدیق ایشان را بپذیرفت. و بعد از آن جماعتی از انصار زبان در زید کشیدند که بر عبد اللَّه این دروغ نهاد، و زید بن ارقم گفت: من شرمسار همی بودم و خویشتن را از شرم کشیده همی داشتم از مصطفی (ص) و یاران. تا ربّ العالمین آیت فرستاد که: یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنا إِلَی الْمَدِینَةِ. زید گفت: رسول خدا گوش من گرفت و گفت: «وفت اذنک، وفت اذنک یا غلام»

Гӯшти бўФо буд гӯшти бўФо буд эй ғулом ! ва гуфтаанд ки : расӯли худо ( с ) бар асиди бен ҳзир расед , мардӣ буд аз муъминону мухлисони ансор , гуфт : ё асид бтў расед ки он соҳиби шумо аз баҳри мо чаҳ гуфт ? он гуҳи ҳикоят боз кард ки вай гуфт : лихрҷни алأъзи минҳои алأзл асид гуфт : ё расӯли аллоҳи анату аллоҳи тхрҷаҳи ани шӣт , Фҳўи алзлилу аллоҳ ки ту ӯро берун кунӣ агар хоҳӣ ки азизи туеу залил ӯ . Он гуҳ гуфт : ё расӯли аллоҳ ӯро маъзӯри дор ки пеш аз қудуми мубораки ту ба Мадинаи қавми вай тоҷ месохтанд ки бар сар вай ниҳанд ва ӯро сарвару меҳтар хеш кунанд . Чун қадами мубораки набуввати ту дар расед ӯ маъзулу ночизи гашт . Ҳамеи пиндорад ки малику раёсат аз ваии ту рабӯдӣ . Аз он беҳуда ботил мегуяд .

گوشت بوفا بود گوشت بوفا بود ای غلام! و گفته‌اند که: رسول خدا (ص) بر اسید بن حضیر رسید، مردی بود از مؤمنان و مخلصان انصار، گفت: یا اسید بتو رسید که آن صاحب شما از بهر ما چه گفت؟ آن گه حکایت باز کرد که وی گفت: لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ اسید گفت: یا رسول اللَّه انت و اللَّه تخرجه ان شئت، فهو الذّلیل و اللَّه که تو او را بیرون کنی اگر خواهی که عزیز تویی و ذلیل او. آن گه گفت: یا رسول اللَّه او را معذور دار که پیش از قدوم مبارک تو به مدینه قوم وی تاج می‌ساختند که بر سر وی نهند و او را سرور و مهتر خویش کنند. چون قدم مبارک نبوّت تو در رسید او معزول و ناچیز گشت. همی پندارد که ملک و ریاست از وی تو ربودی. از آن بیهوده باطل میگوید.

Ибн аббос гуфт : чун ин оят фурӯ омад , писари ваии абди аллоҳи бен абди аллоҳи бен абӣ гуфт : ё расӯли аллоҳи бмн чунон расед ки падарамро хоҳии кишт , акнӯн бмни фармой то сарвии наздики ту орм . Расӯл гуфт : « бали арФқ бау аҳсани суҳбатаи мо бқии маъно »

ابن عباس گفت: چون این آیت فرو آمد، پسر وی عبد اللَّه بن عبد اللَّه بن ابیّ گفت: یا رسول اللَّه بمن چنان رسید که پدرم را خواهی کشت، اکنون بمن فرمای تا سروی نزدیک تو آرم. رسول گفت: «بل ارفق به و احسن صحبته ما بقی معنا»

На , ки бо вай рФқ кун ва некӯ дошт вай фурӯ магузор мо дом ки бо мо буд . Пас чун аз он ғзо бозгаштанду бадари Мадинаи расиданд , ин писари Аннан падар гирифт ва шамшер кашида гуфт :у аллоҳ ки туро дар Мадина нагузорам то нагӯйӣ ки : анои залилу Муҳамади азиз , залили манаму азиз Муҳамадаст , абди аллоҳи мунофиқи ҳам чунон бигуфт . Дигари бор писар гуфт :у аллоҳи лои адък ҳатто тқўли анои алозлу Муҳамади алоъз . Ва аллоҳ ки нагузорам туро дар Мадина то нагӯйӣ ки : хортар ва ночизтар манам ва азизтар ва бузургвортар Муҳамадаст . Абди аллоҳи ин сухан бигуфт .

نه، که با وی رفق کن و نیکو داشت وی فرو مگذار ما دام که با ما بود. پس چون از آن غزا بازگشتند و بدر مدینه رسیدند، این پسر عنان پدر گرفت و شمشیر کشیده گفت: و اللَّه که ترا در مدینه نگذارم تا نگویی که: انا ذلیل و محمد عزیز، ذلیل منم و عزیز محمد است، عبد اللَّه منافق هم چنان بگفت. دیگر بار پسر گفت: و اللَّه لا ادعک حتی تقول انا الاذلّ و محمد الاعزّ. و اللَّه که نگذارم ترا در مدینه تا نگویی که: خوارتر و ناچیزتر منم و عزیزتر و بزرگوارتر محمد است. عبد اللَّه این سخن بگفت.

Он гуҳ писар гуфт : акнӯн бхўорӣу фурӯи моиагӣ дар шӯ дар Мадина то бадоне ки ъзи худои росту расӯлроу муъминонро . Қоли аллоҳи таъолӣ :у ллаҳи алъзаҳу лрсўлаҳу ллмؤмнини Фъзаҳи аллоҳи қаҳраи ман дуна ,у ъзаҳи расӯлаи изҳори дайнаи алии алодёни кулҳо ,у ъзаҳи алмؤмнин : насраи аёҳми алии аъдоӣҳм . Ва қил : ъзаҳи аллоҳ : алрбўбиаҳ ,у ъзаҳ алрасул : алнбўаҳ ,у ъзаҳи алмؤмнин : алъбўдиаҳ . Ва қил : ъзаҳи аллоҳ : алўлоиаҳ , лқўлаҳи таъолӣ : « ҳнолки алўлоиаҳи ллаҳ алҳақ »у ъзаҳ алрасул : алкФоиаҳи лқўлаҳ : « إнои кФиноки алмстҳзӣин » :у ъзи алмؤмнин : алрФъаҳ ва алруъоя , лқўлаҳ :у أнтми алأълўни إни кантами муъминин ?у ҷамеъи злки ллаҳи Фъзаҳи алқдим , ллаҳи сафау ъз алрасулу ъзи алмؤмнини ллаҳ феълан ва манеҳу фузало . Фозои ллаҳи алъзаҳи ҷмиъоу иқол : лои ъзи алои фии тоъаҳи аллоҳ ,у лои зли алои фии мъсиаҳи аллоҳ ва мо сӯии ҳнои Флои асли ?ла .

آن گه پسر گفت: اکنون بخواری و فرو مایگی در شو در مدینه تا بدانی که عزّ خدای راست و رسول را و مؤمنان را. قال اللَّه تعالی: وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ فعزّة اللَّه قهره من دونه، و عزّة رسوله اظهار دینه علی الادیان کلّها، و عزّة المؤمنین: نصره ایّاهم علی اعدائهم. و قیل: عزّة اللَّه: الرّبوبیّه، و عزّة الرّسول: النبوّة، و عزّة المؤمنین: العبودیّة. و قیل: عزّة اللَّه: الولایة، لقوله تعالی: «هُنالِکَ الْوَلایَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ» و عزّة الرّسول: الکفایة لقوله: «إِنَّا کَفَیْناکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ»: و عزّ المؤمنین: الرّفعة و الرّعایة، لقوله: وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ؟ و جمیع ذلک للَّه فعزّة القدیم، للَّه صفة و عزّ الرّسول و عزّ المؤمنین للَّه فعلا و منّة و فضلا. فاذا للَّه العزّة جمیعا و یقال: لا عزّ الّا فی طاعة اللَّه، و لا ذلّ الّا فی معصیة اللَّه و ما سوی هنا فلا اصل له.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тлҳкми أмўолкму лои أўлодкми ани зикри аллоҳи қоли алмФсрўн яъне : алслўоти алхмси фии алҷмоъаҳи назираи қавла : « лои тлҳиҳми туҷҷорау лои байъи ани зикри аллоҳ »у алтқдир « лои тлҳўои баҳои ани зикри аллоҳ » Фнсби алФъли илоҳо . Ва ман иФъли злк эй ман шуғлаи молау валадаи ани зикри аллоҳ . Фأўлӣки ҳам алхосрўн эй алмғбўнўн .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُلْهِکُمْ أَمْوالُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ قال المفسّرون یعنی: الصّلوات الخمس فی الجماعة نظیرة قوله: «لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» و التّقدیر «لا تلهوا بها عن ذکر اللَّه» فنسب الفعل الیها. وَ مَنْ یَفْعَلْ ذلِکَ ای من شغله ماله و ولده عن ذکر اللَّه. فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ ای المغبونون.

Ва أнФқўои ман мо рзқнокм . Қоли ибни аббос : ириди зкоаҳи аломўол эй аҷълўои алмоли фидои анФскму адўои алзкоаҳ . Ман қабл أни иأтии أҳдкми аламут эй асбобау исири илои ҳолаи алиأси Фисأли алрҷъаҳи Фиқўли раби луи лои أхртнии إлии أҷл . Қариб эй ?ҳуллои ахртнӣ , амҳлтнӣ . Ва қил : лои салаи Фикўни алкломи бмънии алтмнӣ эй луи ахртнии илои аҷали қариб , эй абқнии змонои ғайри тавил . « Фосдқ » эй Фотсдқу азкӣу анФқи молии фии тоътки комаи амрат . Ва أкни ман алсолҳин эй ман алтоӣбин , кқўлаҳ : «у ткўнўои ман баъдаи қўмои солеҳин »у қавла : « إни ткўнўои солеҳин » феълии ҳозои нзлти алоиаҳи фии алмноФқину ҳўи қавли мақотилу қил : нзлти алоиаҳи фии алмؤмнину алмроди болслоҳи ҳоҳнои алҳҷ . Қоли ибни аббос : мо ман аҳади имўту кони ?лаи моли лами иؤди закотау утоқи алҳҷи Флми иҳҷи алои сأл алрҷъаҳ ъанд аламуту қрأи ҳзаҳи алоиаҳу қол : акни ман алсолҳин эй аҳҷ . Қрأи абӯи Амру акўни болўоўи ътФои алӣ « Фосдқ » алии ҳукми аллФзу қрأи алохрўн « акн » болҷзми радои алии таъвили алФъли луи лами икни фӣаи алФоءи кони мҷзўмои Фрдўои акни алии мавзе « Фосдқ » лои алии лафзаи ази мавзеау тақдираи ани ахртнии асдқу акн .

وَ أَنْفِقُوا مِنْ ما رَزَقْناکُمْ. قال ابن عباس: یرید زکاة الاموال ای اجعلوا المال فدا انفسکم و ادّوا الزّکاة. مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ ای اسبابه و یصیر الی حالة الیأس فیسأل الرّجعة فَیَقُولَ رَبِّ لَوْ لا أَخَّرْتَنِی إِلی‌ أَجَلٍ. قَرِیبٍ ای هلا اخّرتنی، امهلتنی. و قیل: لا صلة فیکون الکلام بمعنی التّمنّی ای لو اخّرتنی الی اجل قریب، ای ابقنی زمانا غیر طویل. «فاصّدّق» ای فاتصدّق و ازکّی و انفق مالی فی طاعتک کما امرت. وَ أَکُنْ مِنَ الصَّالِحِینَ ای من التّائبین، کقوله: «وَ تَکُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْماً صالِحِینَ» و قوله: «إِنْ تَکُونُوا صالِحِینَ» فعلی هذا نزلت الآیة فی المنافقین و هو قول مقاتل و قیل: نزلت الآیة فی المؤمنین و المراد بالصّلاح هاهنا الحجّ. قال ابن عباس: ما من احد یموت و کان له مال لم یؤدّ زکاته و اطاق الحجّ فلم یحجّ الّا سأل الرّجعة عند الموت و قرأ هذه الآیة و قال: اکن من الصّالحین ای احجّ. قرأ ابو عمرو و اکون بالواو عطفا علی «فاصّدّق» علی حکم اللفظ و قرأ الآخرون «اکن» بالجزم ردّا علی تأویل الفعل لو لم یکن فیه الفاء کان مجزوما فردّوا اکن علی موضع «فاصّدّق» لا علی لفظه اذ موضعه و تقدیره ان اخّرتنی اصّدّق و اکن.

Ва фии алхбри алсҳиҳи ани расӯли аллоҳ ( с ) « лони итсдқи алмрءи фии ҳаётаи бдрҳми хайри ман итсдқ бмоӣаҳ ъанд мўтаҳ »

و فی الخبر الصّحیح عن رسول اللَّه (ص) «لان یتصدّق المرء فی حیاته بدرهم خیر من یتصدّق بمائة عند موته»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « алзӣ итсдқ ъанд мўтаҳ ӯ иътқи колзии иҳдии азои шбъ » .

و قال صلّی اللَّه علیه و سلّم: «الّذی یتصدّق عند موته او یعتق کالّذی یهدی اذا شبع».

Ва ани абии ҳрираҳи қол : қоли раҷул : ё расӯли аллоҳ эй алсдқаҳи аъзами иҷро ? қол : « ани тсдқу анати саҳеҳи шҳиҳи тхшии алФқру таъаммули алғнӣу лои тмҳл ҳатто азои блғти алҳлқўм . Қиллати лФлони кзоу лФлони кзоу қади кони лФлон » .

و عن ابی هریرة قال: قال رجل: یا رسول اللَّه ایّ الصّدقة اعظم اجرا؟ قال: «ان تصدّق و انت صحیح شحیح تخشی الفقر و تأمل الغنی و لا تمهل حتّی اذا بلغت الحلقوم. قلت لفلان کذا و لفلان کذا و قد کان لفلان».

«у лни иؤхр аллоҳ наФасо » ани аламут . إзои ҷоءи أҷлҳои алмктўби фии аллўҳи алмҳФўз . Ва аллоҳи хабири бмои тъмлўни қрأи абӯи бикри болёءу қрأи алохрўни болтоءи алии алоиаҳи алаввалӣ .

«وَ لَنْ یُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْساً» عن الموت. إِذا جاءَ أَجَلُها المکتوب فی اللّوح المحفوظ. وَ اللَّهُ خَبِیرٌ بِما تَعْمَلُونَ قرأ ابو بکر بالیاء و قرأ الآخرون بالتاء علی الآیة الاولی.