Ин сӯраи алҷни бист ва ҳашт оятаст , дивист ва сӣ ва панҷ клмт ва ҳаштсад ва ҳафтод ҳарф . Ҷумла ба Макка фурӯд омад боҷимоъи муфассирон . Ва дарин сӯра аз носиху мансӯх чизе нест . Ва дар фазилати сӯраи абии каъб ривоят кунад аз Мустафо ( с ) , гуфто : « ҳар ки сӯра алҷн бархонад аллоҳи таъолӣ ӯро савоби озод кардан бардагон диҳад , баъдад ҳар паре ки ба Муҳамади бгрўид . Ва баъдад ҳар парӣ ки бнгрўид бова .

این سورة الجنّ بیست و هشت آیت است، دویست و سی و پنج کلمت و هشتصد و هفتاد حرف. جمله به مکه فرود آمد باجماع مفسّران. و درین سوره از ناسخ و منسوخ چیزی نیست. و در فضیلت سوره ابی کعب روایت کند از مصطفی (ص)، گفتا: «هر که سورة الجنّ برخواند اللَّه تعالی او را ثواب آزاد کردن بردگان دهد، بعدد هر پریی که به محمد بگروید. و بعدد هر پری که بنگروید باو.

« қул » ё Муҳамад , ахбри қўмки мо лӣси ?лаам ба илми сами байн . Фқол : أўҳии إлӣ эй ахбрти болавҳии ман аллоҳи أнаҳи астмъи алқуръони нафари ман алҷн « алҷн » ҷили рқоқи алоҷсом , хФиаҳ , халқи ман алнори алии сувараи тхолФи сувараи алмалику алонс , мавсуфи болъқли колонсу алмалик . Ва лои изҳрўни ллонс ,у лои иклмўнҳми алои соҳиби муъҷиза . Бали иўсўсўни соири аннос ва ҳам авлоди Иблиси фии қавли бъзҳм , манеҳам муъмин ва манеҳам кофар . Ва алкоФр манеҳам исмии шитоно . Ва қоли ибни аббос : алҷни валади алҷону лисўои бшётину алшётини авлоди Иблис . Ва қади сабақи алкломи Фиҳми фии ғайри мавзе . Қавла : нафари ман алҷни қоли ибни аббос : конўои сабъа ,у қил : конўои тсъаҳи ман ҷини насибин ман арзи алмўсли ман млўкҳм . Ва қил : ман ҷини алимн . Ва қил : конўои ҳўдо . Ва қил : конўои мушрикин . Ва қил : сабаби истимоъи ҳؤлоءи Фимои зикри ани алшётин қабл мабас алнабӣ ( с ) атхзти ман алсмоءи мқоъди ллсмъи Фозои смъўои калимаи зодўои фӣҳо тсъои Фконўои илқўни илои аўлёӣҳми ман алонси Флмои баъс алнабӣ ( с ) мнъўои мқоъдҳму рмўои болшҳби Фмни астмъи баъди мабаса ( с ) ваҷди ?лаи шҳобои рсдои Фоҳрқи Флмои мнъўои ман злку ҳияли бинҳму байни хабари алсмоءи борсоли алшҳби алайҳими аҷтмъўоу қолўои лоблиси злку қолўои мо ҳоли бинноу байни хабари алсмоءи алои шайъи ءи ҳдси Фозрбўои мшорқи аларзу мғорбҳои Фонтлқўои итлбўни злк ҳатто тўҷҳўои наҳви тҳомаҳи Фўҷдўои расӯли аллоҳ ( с ) маъаи нафари ман асҳобаи ббтни алнхлу ҳўи воади байни ҷабалин иқоли ?ла : сӯқи ъукози Фўҷдўаҳи ислии босаҳобаи салоаи алсбҳи Фостмъўои лқроءтаҳу қолўо : ҳозои алзии ҳоли бинноу байни хабари алсмоء . Ва қил : лами изолўои иднўн ҳатто кодўои икўнўни алайҳи лбдо . Сами рҷъўои илои қўмҳму қолўо : إнои смънои қроно аҷабо мбоинои лкломи алхлқи фии алнзму алмънии лои иқдри аҳади алии алإтёни бмслаҳ . Ва алъҷби ҳикояи ани ғояи астнкоро ӯ астҳсоно . Қоли ъизори бен ҳрис : кант ъанд абди аллоҳи бен масъӯди Фотоаҳи раҷули Фқоли ?ла : кнои фии сафари Фозои нҳни бҳиаҳи ҷриҳаи тшҳти фии дамҳо Фқтъи раҷули мнои қитъаи ман ъмомтаҳи ФлФҳои фӣҳо ФдФнҳо . Флмои амсиноу нзлнои атонои амрأтони ман аҳсани нсоءи алҷни Фқолто : аикми соҳиби Амр ? қлно : эй Амр ? қолто : алҳиаҳи алтии дФнтмўҳои Фошрнои лҳмои илои соҳибҳо . Қолто : анаи кони охири ман бқии ммни астмъи алқуръони ман расӯли аллоҳ ( с ) . Кони байни кофарии алҷну мслмиҳми қаттоли Фқтли Фиҳм . ?фони кантами ардтм ба алднёи сўбнокм . Фқлно : лои анмои Фълнои злки ллаҳ . Фқолто : аҳсантуму зҳбто . Иқол : исми алзии лФи алҳиаҳи Сафавони бен маъаттали алмродии соҳиби қиссаи алоФку алҷнии Амри бен ҷобир .

«قل» یا محمد، اخبر قومک ما لیس لهم به علم ثمّ بیّن. فقال: أُوحِیَ إِلَیَّ ای اخبرت بالوحی من اللَّه أَنَّهُ اسْتَمَعَ القرآن نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ «الجنّ» جیل رقاق الاجسام، خفیّة، خلق من النّار علی صورة تخالف صورة الملک و الانس، موصوف بالعقل کالانس و الملک. و لا یظهرون للانس، و لا یکلّمونهم الّا صاحب معجزة. بل یوسوسون سائر النّاس و هم اولاد ابلیس فی قول بعضهم، منهم مؤمن و منهم کافر. و الکافر منهم یسمّی شیطانا. و قال ابن عباس: الجنّ ولد الجانّ و لیسوا بشیاطین و الشّیاطین اولاد ابلیس. و قد سبق الکلام فیهم فی غیر موضع. قوله: نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ قال ابن عباس: کانوا سبعة، و قیل: کانوا تسعة من جنّ نصیبین من ارض الموصل من ملوکهم. و قیل: من جنّ الیمن. و قیل: کانوا هودا. و قیل: کانوا مشرکین. و قیل: سبب استماع هؤلاء فیما ذکر انّ الشّیاطین قبل مبعث النّبی (ص) اتّخذت من السّماء مقاعد للسّمع فاذا سمعوا کلمة زادوا فیها تسعا فکانوا یلقون الی اولیائهم من الانس فلمّا بعث النّبی (ص) منعوا مقاعدهم و رموا بالشّهب فمن استمع بعد مبعثه (ص) وجد له شهابا رصدا فاحرق فلمّا منعوا من ذلک و حیل بینهم و بین خبر السّماء بارسال الشّهب علیهم اجتمعوا و قالوا لابلیس ذلک و قالوا ما حال بیننا و بین خبر السّماء الّا شی‌ء حدث فاضربوا مشارق الارض و مغاربها فانطلقوا یطلبون ذلک حتّی توجّهوا نحو تهامة فوجدوا رسول اللَّه (ص) مع نفر من اصحابه ببطن النّخل و هو واد بین جبلین یقال له: سوق عکاظ فوجدوه یصلّی باصحابه صلاة الصّبح فاستمعوا لقراءته و قالوا: هذا الّذی حال بیننا و بین خبر السّماء. و قیل: لم یزالوا یدنون حتّی کادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. ثمّ رجعوا الی قومهم و قالوا: إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً مباینا لکلام الخلق فی النّظم و المعنی لا یقدر احد علی الإتیان بمثله. و العجب حکایة عن غایة استنکارا او استحسانا. قال عیزار بن حریث: کنت عند عبد اللَّه بن مسعود فاتاه رجل فقال له: کنّا فی سفر فاذا نحن بحیّة جریحة تشحّط فی دمها فقطع رجل منّا قطعة من عمامته فلفّها فیها فدفنها. فلمّا امسینا و نزلنا اتانا امرأتان من احسن نساء الجنّ فقالتا: ایّکم صاحب عمرو؟ قلنا: ایّ عمرو؟ قالتا: الحیّة الّتی دفنتموها فاشرنا لهما الی صاحبها. قالتا: انّه کان آخر من بقی ممّن استمع القرآن من رسول اللَّه (ص). کان بین کافری الجنّ و مسلمیهم قتال فقتل فیهم. فان کنتم اردتم به الدّنیا ثوبناکم. فقلنا: لا انّما فعلنا ذلک للَّه. فقالتا: احسنتم و ذهبتا. یقال: اسم الّذی لفّ الحیّة صفوان بن معطل المرادی صاحب قصّة الافک و الجنّی عمرو بن جابر.

Иҳдии إлии алршд эй илои алсўоб . Ва ҳўи алтўҳиди ллаҳу алоямон бау брсўлаҳу халъи алондоди ллаҳи Фомно ба сдқно ба ва лн наширк брбнои أҳдо яъне : Иблиси лонаами лами ирҷъўои илои Иблиси баъди алоямону истимоъи алқуръон . Ва أнаҳи таъолии ҷади рбно эй азмаи рбно , ҷалоли рбно , ғании рбнои ани алсоҳбаҳу алўлд . Амри рбно , малики рбно ,у султонаи қадараи рбно , зикри рбнои ҳозои каллаи ақволи алмФсрину алҷд : алъзмаҳ ва манеҳ қавли инси бен молик : кони алрҷли азои қрأи албқраҳу оли умрони ҷади фии аъинно , эй азм ,у алҷд : алғнӣ . Ва фии алхбр : « лои инФъи зои алҷди мнки алҷд » , эй лои инФъи зои алғнии мнки Ганаа , анмои инФъаҳи тоътку алъамали бмои ирзик ва манеҳ

یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ ای الی الصّواب. و هو التّوحید للَّه و الایمان به و برسوله و خلع الانداد للَّه فَآمَنَّا بِهِ صدقنا به وَ لَنْ نُشْرِکَ بِرَبِّنا أَحَداً یعنی: ابلیس لانّهم لم یرجعوا الی ابلیس بعد الایمان و استماع القرآن. وَ أَنَّهُ تَعالی‌ جَدُّ رَبِّنا ای عظمة ربّنا، جلال ربّنا، غنی ربّنا عن الصّاحبة و الولد. امر ربّنا، ملک ربّنا، و سلطانه قدرة ربّنا، ذکر ربّنا هذا کلّه اقوال المفسّرین و الجدّ: العظمة و منه قول انس بن مالک: کان الرّجل اذا قرأ البقرة و آل عمران جدّ فی اعیننا، ای عظم، و الجدّ: الغنی. و فی الخبر: «لا ینفع ذا الجدّ منک الجدّ»، ای لا ینفع ذا الغنی منک غناه، انّما ینفعه طاعتک و العمل بما یرضیک و منه‌

Қавлаи слии аллоҳи алайҳу силам : « вақфати алии боби алҷнаҳи Фозои аксари ман идхлҳои алФқроء . Ва азои асҳоби алҷди мҳбўсўн »

قوله صلّی اللَّه علیه و سلّم: «وقفت علی باب الجنّة فاذا اکثر من یدخلها الفقراء. و اذا اصحاب الجدّ محبوسون»

Маъноа :у азои асҳоби алғнии фии алднёи мҳбўсўн . Мо атхзи соҳибау лои влдо эй таъолии ҷалоли рбноу азиматаи ани иттихози завҷа ӯ валад .

معناه: و اذا اصحاب الغنی فی الدّنیا محبوسون. مَا اتَّخَذَ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً ای تعالی جلال ربّنا و عظمته عن اتّخاذ زوجة او ولد.

Ва أнаҳи кони иқўли ахтлФўои фии ҳозои алолФоти Фмни насбҳо канти мардӯдаи илои алўҳӣу ҳўи қроءаҳи аҳли алшому алкўФаҳ ва ман хФзҳои канти ҳикояи ани алҷну ҳўи қроءаҳи алохрину أнаҳи кони иқўли сФиҳнои ҳозои алсФиаҳи Иблиси алии аллоҳи штто эй ҷўроу кзбо , яъне калимаи алкФр ,у қил : алштт : албъид эй иқўли мо ҳўи баъӣди ман васфи аллоҳ . Тқўли ашти алрҷли ?утии бмои ҳўи баъӣд .

وَ أَنَّهُ کانَ یَقُولُ اختلفوا فی هذا الالفات فمن نصبها کانت مردودة الی الوحی و هو قراءة اهل الشام و الکوفة و من خفضها کانت حکایة عن الجنّ و هو قراءة الآخرین وَ أَنَّهُ کانَ یَقُولُ سَفِیهُنا هذا السّفیه ابلیس عَلَی اللَّهِ شَطَطاً ای جورا و کذبا، یعنی کلمة الکفر، و قیل: الشّطط: البعید ای یقول ما هو بعید من وصف اللَّه. تقول اشطّ الرّجل اتی بما هو بعید.

Ва أнои зннои أни лни тқўли алإнсу алҷни қрأи ёқӯб : тқўли бФтҳи алқоФу ташдиди алўоў . Ва алтқўл , алоФтроءу алкзб , эй кно назанн ани алкФори ман алФриқини ғайри козибин фии дъўиҳми калимаи алкФру ани ллаҳи соҳибау влдо ҳатто смънои алқуръон . Ва ҳозо аътзор манеҳам , эй атбъноҳми Фимои қолўои алии занни ани аҳдои лои икзби алии аллоҳ . Флмои смъўои алқуръони аиқнўои ани Иблис ва ман табаъаи конўои козибин Фимои изъмўн , теми каломи алҷни ҳоҳно .

وَ أَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ تَقُولَ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ قرأ یعقوب: تقول بفتح القاف و تشدید الواو. و التّقوّل، الافتراء و الکذب، ای کنّا نظنّ انّ الکفّار من الفریقین غیر کاذبین فی دعویهم کلمة الکفر و انّ للَّه صاحبة و ولدا حتّی سمعنا القرآن. و هذا اعتذار منهم، ای اتّبعناهم فیما قالوا علی ظنّ انّ احدا لا یکذب علی اللَّه. فلمّا سمعوا القرآن ایقنوا انّ ابلیس و من تبعه کانوا کاذبین فیما یزعمون، تمّ کلام الجنّ هاهنا.

Сами астأнФи Фқоли аллоҳи ъзу ҷл :у أнаҳи кони риҷоли ман алإнси иъўзўни брҷоли ман алҷни кони алрҷли фии алҷоҳлиаҳ азо назул водёи боллили қол : аъўз басед ҳозои алўодии ман шари сФҳоءи қавмаи Фибити фии амн ҳатто исбҳ . Рӯй ан кардам бен абии алсоӣби алонсории қол : харҷати маъаи ало бе илои алмдинаҳи фии ҳоҷау злки аввали мо зикри расӯли аллоҳ ( с ) бимика Фоўонои алмбити илои роъии ғнм , Флмои антсФи алнҳори ҷоءи зӣби Фохзи ҳмлои ман алғнм , Фўсби алроъии Фқол : ё омири алўодии ҷорки Фнодии мнод ло нароҳ иқўл : ё срҳони арслаҳи Фотии алҳмли яштад ҳатто дахли алғнму лами тсбаҳи кдмаҳи Фонзли аллоҳи ъзу ҷли алии расӯла ( с ) бимика :у أнаҳи кони риҷоли ман алإнси иъўзўни брҷоли ман алҷни Фзодўҳми рҳқо эй Фзоди алонси алҷни бзлки ткбро ва азма ъанд анФсҳму қолўо : анҳми ихоФўнноу қади сднои алонсу алҷни Фоздодўои бзлки асмо . Ва қил : зоди алҷни алонси рҳқо , эй тғёноу кФроу ҷҳлоу ҳлоко ва баъдани ан алҳақ .

ثمّ استأنف فقال اللَّه عزّ و جلّ: وَ أَنَّهُ کانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ یَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ کان الرّجل فی الجاهلیّة اذا نزل وادیا باللّیل قال: اعوذ بسیّد هذا الوادی من شرّ سفهاء قومه فیبیت فی امن حتّی یصبح. روی عن کردم بن ابی السّائب الانصاری قال: خرجت مع الا بی الی المدینة فی حاجة و ذلک اوّل ما ذکر رسول اللَّه (ص) بمکة فآوانا المبیت الی راعی غنم، فلمّا انتصف النّهار جاء ذئب فاخذ حملا من الغنم، فوثب الرّاعی فقال: یا عامر الوادی جارک فنادی مناد لا نراه یقول: یا سرحان ارسله فاتی الحمل یشتدّ حتی دخل الغنم و لم تصبه کدمة فانزل اللَّه عزّ و جلّ علی رسوله (ص) بمکة: وَ أَنَّهُ کانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ یَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً ای فزاد الانس الجنّ بذلک تکبّرا و عظمة عند انفسهم و قالوا: انّهم یخافوننا و قد سدّنا الانس و الجنّ فازدادوا بذلک اثما. و قیل: زاد الجنّ الانس رهقا، ای طغیانا و کفرا و جهلا و هلاکا و بعدا عن الحقّ.

Ва أнҳми знўои ҳозои аизои ман каломи аллоҳ , эй ани алҷни ҳсбўои комаи ҳсбтми аиҳо алонс . أни лни ибъси аллоҳи أҳдои баъди мўтаҳ ,у қил : ани ?лаи ибъси аллоҳи аҳдои болрсолаҳи илои халқаи лидъўҳми илои тавҳидаи комаи занни баъзи алонси злк .

وَ أَنَّهُمْ ظَنُّوا هذا ایضا من کلام اللَّه، ای انّ الجنّ حسبوا کما حسبتم ایّها الانس. أَنْ لَنْ یَبْعَثَ اللَّهُ أَحَداً بعد موته، و قیل: ان له یبعث اللَّه احدا بالرّسالة الی خلقه لیدعوهم الی توحیده کما ظنّ بعض الانس ذلک.

Ва أнои лмснои алсмоء эй тлбнои алмсири илои алсмоءи лостроқи алсмъ ва манеҳ алҳдиси алзии вирди ани рҷлои қоли лрсўли аллоҳ ( с ) : ани амрأтии лои тдъи анҳо яди ломс , эй лотарад яди толиби ҳоҷаи сафрои ишкўи тазйиъҳо мола . Қоли аҳл аллғаҳ ламаст алшии ءу алтмст , эй талабати комаи иқол : касбу актсб ,у қоли алшоър :

وَ أَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ ای طلبنا المصیر الی السّماء لاستراق السّمع و منه الحدیث الّذی ورد انّ رجلا قال لرسول اللَّه (ص): انّ امرأتی لا تدع عنها ید لامس، ای لا تردّ ید طالب حاجة صفرا یشکو تضییعها ماله. قال اهل اللّغة لمست الشّی‌ء و التمست، ای طلبت کما یقال: کسب و اکتسب، و قال الشّاعر:

Фўҷдноҳои млӣти ҳрсои шадидани ҳозои каломи алҷни бъзҳми лбъз , эй тлбнои хабари алсмоءи Фўҷднои абвоби алсмоء ва туруқҳо млӣти ман алмлоӣкаҳи аллазӣнаи иҳрсўни ман алостмоъ . Ва шҳбои ҷамъи шаҳобу ҳўи алмзии ءи алмтўқди ман алнори ирмўни баҳо .

فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَدِیداً هذا کلام الجنّ بعضهم لبعض، ای طلبنا خبر السّماء فوجدنا ابواب السّماء و طرقها مُلِئَتْ من الملائکة الّذین یحرسون من الاستماع. وَ شُهُباً جمع شهاب و هو المضی‌ء المتوقّد من النّار یرمون بها.

Ва أнои кнои нқъди минҳо эй ман алсмоءи мқоъди ллсмъ эй мавозиъи лостмоъи алохбори ман алсмоءи кони лкли ҳии ман алҷни боби фии алсмоءи истмъўни фӣау канти ҳзаҳи алшҳби фии алҷоҳлиаҳ . Фозои ҷоءи алисломи шддту амдту зайди фӣҳо . Қоли алзҳрӣ : кони ирмии болнҷўму трҷми баҳои алшётини фии алҷоҳлиаҳи локини ғлз ва шудад амрҳо ҳайни баъс алнабӣ ( с ) Фмни истмъи алон эй иқсдони исмъи ман злки шиӣои иҷди ?лаи шҳобои рсдо эй нҷмои қади арсди ?лаи изҷраҳи ани алостмоъ .

وَ أَنَّا کُنَّا نَقْعُدُ مِنْها ای من السّماء مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ ای مواضع لاستماع الاخبار من السّماء کان لکلّ حیّ من الجنّ باب فی السّماء یستمعون فیه و کانت هذه الشّهب فی الجاهلیّة. فاذا جاء الاسلام شدّدت و امّدت و زید فیها. قال الزهری: کان یرمی بالنّجوم و ترجم بها الشّیاطین فی الجاهلیّة لکن غلّظ و شدّد امرها حین بعث النّبی (ص) فَمَنْ یَسْتَمِعِ الْآنَ ای یقصدان یسمع من ذلک شیئا یَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً ای نجما قد ارصد له یزجره عن الاستماع.

Ва أно ло надарӣ ҳайни мнънои ман алсмоء . أи шари أриди бмни фӣ алأрзам ҳўи лоҷли хайри ?ераади аллоҳи баҳаму азоФўои алхири илои аллоҳи болтхсиси тодбои бодби авлиёъи аллоҳу алмؤмнин .

وَ أَنَّا لا نَدْرِی حین منعنا من السّماء. أَ شَرٌّ أُرِیدَ بِمَنْ فِی الْأَرْضِ ام هو لاجل خیر اراد اللَّه بهم و اضافوا الخیر الی اللَّه بالتّخصیص تادّبا بادب اولیاء اللَّه و المؤمنین.

Ҳайси лами изиФўои илои аллоҳи болтФриди алокли рафеъи ман аломўр . Ва қил : маъноа ло надарӣ ?ераади аллоҳи ршдои ббъси ҳозо алрасул Фиршдҳми أми أроди ани икФрўо ба Фиҳлкҳм .

حیث لم یضیفوا الی اللَّه بالتّفرید الاکل رفیع من الامور. و قیل: معناه لا ندری اراد اللَّه رشدا ببعث هذا الرّسول فیرشدهم أَمْ أَرادَ ان یکفروا به فیهلکهم.

Ва أнои мнои алсолҳўн эй алмؤмнўну мнои дуни злк эй алкоФрўн .

وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ ای المؤمنون وَ مِنَّا دُونَ ذلِکَ ای الکافرون.

Ва қил : алсолҳўни асҳоби алхиру мнои дуни злки асҳоби алшри кнои троӣқи қддо эй кнои зўии мазоҳиби мутафарриқау адёни мухталифа . Қоли алҳсну Ассадӣ : алҷни амсолкми Фмнҳм қадреау мрҷӣаҳу рофиза ,у иқол : лшриФи алқўми алтриқаҳу алтриқаҳи алмислии машойихи алблд . Ва алқдди ҷамъи алқдаҳу ҳаии алоҷноси алмхтлФаҳи иқол : сори алқўми қддои азои ахтлФти ҳолотҳм ва аслҳо ман алқду ҳўи алқтъ .

و قیل: الصَّالِحُونَ اصحاب الخیر و مِنَّا دُونَ ذلِکَ اصحاب الشّرّ کُنَّا طَرائِقَ قِدَداً ای کنّا ذوی مذاهب متفرّقة و ادیان مختلفة. قال الحسن و السدی: الجنّ امثالکم فمنهم قدریّة و مرجئة و رافضة، و یقال: لشریف القوم الطّریقة و الطّریقة المثلی مشایخ البلد. و القدد جمع القدّة و هی الاجناس المختلفة یقال: صار القوم قددا اذا اختلفت حالاتهم و اصلها من القدّ و هو القطع.

Ва أнои зннои أн лн нааҷз аллоҳи фии алأрзу лни нъҷзаҳи ҳрбои алзни ҳоҳнои бмънии алиқин , лонаами всФўои аллоҳи болқдраҳи алайҳими ҳайси конўо . Ва ҳозои ман длоӣли алоямону алмънӣ : анои ълмноу аиқнои ан лн насабақ аллоҳи фии аларзу лни нФўтаҳу лои имкннои ан нҳрб манеҳ ани арднои алҳрб .

وَ أَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَ لَنْ نُعْجِزَهُ هَرَباً الظّنّ هاهنا بمعنی الیقین، لانّهم وصفوا اللَّه بالقدرة علیهم حیث کانوا. و هذا من دلائل الایمان و المعنی: انّا علمنا و ایقنّا ان لن نسبق اللَّه فی الارض و لن نفوته و لا یمکننا ان نهرب منه ان اردنا الهرب.

Ва أнои лмои смънои алҳдӣ яъне алқуръону дъўаҳ алрасул алзии иؤдии илои алҳдӣ . Омно бае сдқно бау лами ибъс аллоҳ набиё илои алҷни алои Муҳамад ( с ) . Ва қил : омно бае биллоҳу теми алкломи ҳоҳнои сами қол : Фмни иؤмни брбаҳи ҳозои ҷўобҳму алъдаҳи Флои ихоФи бхсоу лои рҳқои албхс : нақси алоҷр ,у алрҳқ : таҳмили визри охиру ҳозои хабари ирод ба алнҳӣ . Ва қил : Флои ихоФи бхсо эй нқсои ман ҳснотаҳу лои рҳқои зиёдаи фии сиотаҳ . Ва қил : кули макрӯҳи иғшии алонсони Фҳўи рҳқ .

وَ أَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدی‌ یعنی القرآن و دعوة الرّسول الّذی یؤدّی الی الهدی. آمَنَّا بِهِ ای صدّقنا به و لم یبعث اللَّه نبیّا الی الجنّ الّا محمد (ص). و قیل: آمَنَّا بِهِ ای باللّه و تمّ الکلام هاهنا ثمّ قال: فَمَنْ یُؤْمِنْ بِرَبِّهِ هذا جوابهم و العدة فَلا یَخافُ بَخْساً وَ لا رَهَقاً البخس: نقص الاجر، و الرّهق: تحمیل وزر آخر و هذا خبر یراد به النّهی. و قیل: فَلا یَخافُ بَخْساً ای نقصا من حسناته و لا رَهَقاً زیادة فی سیّآته. و قیل: کلّ مکروه یغشی الانسان فهو رهق.

Ва أнои мнои алмслмўни алмؤмнўн , алмстслмўни ломри аллоҳ , алмхлсўни ?ла .

وَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ المؤمنون، المستسلمون لامر اللَّه، المخلصون له.

Ва мнои алқостўни алкоФрўн , алҷоӣрўн , аллазӣнаи кутуби аллоҳи алайҳими алшқоءи теми алклом .

وَ مِنَّا الْقاسِطُونَ الکافرون، الجائرون، الّذین کتب اللَّه علیهم الشّقاء تمّ الکلام.

Фмни أслми ҳозои ҷавоби ваъдау тасдиқи Фأўлӣки тҳрўои ршдо эй қсдўои қасди алхиру атбъўои тариқи алршду тўҷҳўои сўобои ман алқўлу алФъл .

فَمَنْ أَسْلَمَ هذا جواب وعدة و تصدیق فَأُولئِکَ تَحَرَّوْا رَشَداً ای قصدوا قصد الخیر و اتّبعوا طریق الرّشد و توجّهوا صوابا من القول و الفعل.

أмои алқостўни алҷоӣрўн , алъодлўни ан алҳақ . Қоли аҳли аллғаҳи қисти адл .

أَمَّا الْقاسِطُونَ‌ الجائرون، العادلون عن الحقّ. قال اهل اللّغة قسط عدل.

Ан алҳақу ақсти адли ило алҳақ . Конўои лҷҳнми ҳтбо

عن الحقّ و اقسط عدل الی الحقّ.کانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً

Тўқди баҳами алнори явми алқёмаҳи сами рҷъи илои куффори Маккаи Фқол :у أни луи астқомўои алии алтриқаҳи ахтлФўои фии таъвилҳо , Фқоли қавм : луи астқомўои алии тариқа алҳақу алоямону алҳдии Фконўои муъминин мутӣъин . Лأсқиноҳми моءи ғдқои ксирои восъои инбти зрўъҳм . Қоли умри бен улхитоб : ҳайси мо кони алмоءи кони алмол ,у ҳайси мо кони алмоли канти алФтнаҳ . Ва алмънӣ : аътиноҳми молои ксироу ъишои рғидоу всънои алайҳими фии алрзқу бстнои ?лаами фии алднё .

توقد بهم النّار یوم القیامة ثمّ رجع الی کفّار مکة فقال: وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَی الطَّرِیقَةِ اختلفوا فی تأویلها، فقال قوم: لو استقاموا علی طریقة الحقّ و الایمان و الهدی فکانوا مؤمنین مطیعین. لَأَسْقَیْناهُمْ ماءً غَدَقاً کثیرا واسعا ینبت زروعهم. قال عمر بن الخطاب: حیث ما کان الماء کان المال، و حیث ما کان المال کانت الفتنة. و المعنی: اعطیناهم مالا کثیرا و عیشا رغیدا و وسّعنا علیهم فی الرّزق و بسطنا لهم فی الدّنیا.

ЛнФтнҳми фӣае лнхтбрҳми Киеви шкрҳми Фимои хўлўоу ҳозои қавли Саиди бен алмсибу ътоءи бен абии рбоҳу алзҳоку мақотилу алҳсн ,у далели ҳозои алтأўили қавлаи ъзу ҷл :у луи أнҳми أқомўои алтўроаҳу алإнҷил ва мо أнзли إлиҳми ман рбҳми лأклўои ман Фўқҳм ва ман таҳти أрҷлҳму қоли таъолӣ :у луи أни أҳли алқрии омнўоу атқўои лФтҳнои алайҳими баракоти ман алсмоءу алأрзу қоли таъолӣ : ман амали солҳои ман зикри أўи أнсӣу ҳўи муъмини Флнҳиинаҳи ҳаёаи тайибау қоли таъолӣ : Фқлти астғФрўои рбкми إнаҳи кони ғФорои ирсли алсмоءи алайкуми мдророи алоиаҳ . . . Ва қоли алрбиъи бен инсу зайди бен аслму алклбӣ : маънии алоиаҳу ани луи астқомўои алии тариқаи алкФру алзлолаҳи Фконўои кФорои каллаами лоътиноҳми молои ксироу лўсънои алайҳими лнФтнҳми фӣаи ъқўбаҳи ?лааму астдроҷо ҳатто иФттнўои баҳои Фнъзбҳми комаи қоли таъолӣ : Флмои нсўои мо зкрўо ба Фтҳнои алайҳими أбўоби кули шайъи ءи алоиаҳу қоли таъолӣ :у луи лои أни икўни анноси أмаҳи воҳидаи лҷълнои лмни икФри болрҳмни лбиўтҳми сқФои ман Фзаҳ . Ва қоли таъолӣ :у луи басти аллоҳи алрзқи лъбодаҳи лбғўои фии алأрзу қоли таъолӣ : куллан إни алإнсони литғии أни роаҳи астғнии қавла : ва ман иързи ани зикри рабае ани алқуръону алтўҳиди ислкаҳи қрأи аҳли алкўФаҳу ёқӯб : ислкаҳи болёءу қрأи алохрўни болнўн эй ндхлаҳ .

لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ ای لنختبرهم کیف شکرهم فیما خوّلوا و هذا قول سعید بن المسیّب و عطاء بن ابی رباح و الضحاک و مقاتل و الحسن، و دلیل هذا التّأویل قوله عزّ و جلّ: وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ و قال تعالی: وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری‌ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ و قال تعالی: مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی‌ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَةً و قال تعالی: فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کانَ غَفَّاراً یُرْسِلِ السَّماءَ عَلَیْکُمْ مِدْراراً الآیة... و قال الرّبیع بن انس و زید بن اسلم و الکلبی: معنی الآیة و ان لو استقاموا علی طریقة الکفر و الضّلالة فکانوا کفّارا کلّهم لاعطیناهم مالا کثیرا و لوسّعنا علیهم لِنَفْتِنَهُمْ فیه عقوبة لهم و استدراجا حتّی یفتتنوا بها فنعذّبهم کما قال تعالی: فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَیْهِمْ أَبْوابَ کُلِّ شَیْ‌ءٍ الآیة و قال تعالی: وَ لَوْ لا أَنْ یَکُونَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً لَجَعَلْنا لِمَنْ یَکْفُرُ بِالرَّحْمنِ لِبُیُوتِهِمْ سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ. و قال تعالی: وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِی الْأَرْضِ و قال تعالی: کَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغی‌ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنی‌ قوله: وَ مَنْ یُعْرِضْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِ ای عن القرآن و التّوحید یَسْلُکْهُ قرأ اهل الکوفة و یعقوب: یَسْلُکْهُ بالیاء و قرأ الآخرون بالنّون ای ندخله.

Ъзобои съдо яъне : зои съд , эй зои машқаи лои роҳаҳи фӣау лои фараҷи фӣа , ахзи ман алсъдоءу ҳўи алшдаҳу нафаси алсъдоءи ҳўи нафаси алкзими алзии Аштади алайҳи Улуғам ва манеҳ қавла : сأрҳқаҳи съўдо эй ъзобои шоқо . Ва манеҳ қавлаи кأнмои исъди фии алсмоء эй исъди съўдои шоқоу қил : алсъди сахраи млсоءи фии ҷаҳаннами иклФи суъӯдҳо Фозои антҳии илои аълоҳо анҳдри илои асфалҳо нзлти фии алўлиди бен алмғираҳ . Қавла :у أни алмсоҷди ллаҳ яъне : алмўозъи алтии бенят ллслўаҳу зикри аллоҳ . Флои тдъўои маъаи аллоҳи أҳдои қоли қтодаҳи канти алиҳўду алнсории азои дхлўои кнои исҳму биъҳми ашркўои биллоҳи Фомри аллоҳи алмؤмнини ани ихлсўои алдъўаҳи ллаҳи азои дхлўои алмсоҷд ,у ?ераади баҳои алмсоҷди кулҳоу қоли алҳсни ?ераади баҳои албқоъи кулҳо лони аларзи ҷаълати кулҳо мсҷдои ллнбӣ ( с ) .

عَذاباً صَعَداً یعنی: ذا صعد، ای ذا مشقّة لا راحة فیه و لا فرج فیه، اخذ من الصّعداء و هو الشّدّة و نفس الصّعداء هو نفس الکظیم الّذی اشتدّ علیه الغمّ و منه قوله: سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً ای عذابا شاقّا. و منه قوله کَأَنَّما یَصَّعَّدُ فِی السَّماءِ ای یصعد صعودا شاقّا و قیل: الصّعد صخرة ملساء فی جهنّم یکلّف صعودها فاذا انتهی الی اعلاها انحدر الی اسفلها نزلت فی الولید بن المغیرة. قوله: وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ یعنی: المواضع الّتی بنیت للصّلوة و ذکر اللَّه. فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً قال قتادة کانت الیهود و النّصاری اذا دخلوا کنا یسهم و بیعهم اشرکوا باللّه فامر اللَّه المؤمنین ان یخلصوا الدّعوة للَّه اذا دخلوا المساجد، و اراد بها المساجد کلّها و قال الحسن اراد بها البقاع کلّها لانّ الارض جعلت کلّها مسجدا للنّبی (ص).

Ва қоли Саиди бен ҷбири қолати алҷни ллнбӣ ( с ) : Киеви лнои ани нأтии алмсҷд ва нашаҳд мъки алслоаҳу нҳни ноؤўни ънк ? Фнзлт :у أни алмсоҷди ллаҳ :у ирўии ани каъб , қол : ании лоҷди фии алтўроаҳи ани аллоҳи таъолии иқўл : ани буютии фии аларзи алмсоҷд ,у ани алмслми азои тўзأи Фоҳсни алўзўءи сами ?утии алмсҷди Фҳўи зоири аллоҳи таъолӣу ҳақи алии алмзўри ани икрми зоира ва рӯй ани Саиди бен ҷбири аизо : ани алмроди болмсоҷди алоъзоءи алтии исҷди алайҳои алонсону ҳаии сабъа : алҷбҳаҳ ,у алидон ,у алркбтон ,у алқдмон , яъне : ҳзаҳи алоъзоءи алтии иқъи алайҳои алсҷўди махлуқаи ллаҳи Флои тсҷдўои алайҳои лғираҳ .

و قال سعید بن جبیر قالت الجنّ للنّبی (ص): کیف لنا ان نأتی المسجد و نشهد معک الصّلاة و نحن ناؤون عنک؟ فنزلت: وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ: و یروی عن کعب، قال: انّی لاجد فی التّوراة ان اللَّه تعالی یقول: انّ بیوتی فی الارض المساجد، و انّ المسلم اذا توضّأ فاحسن الوضوء ثمّ اتی المسجد فهو زائر اللَّه تعالی و حقّ علی المزور ان یکرم زائره و روی عن سعید بن جبیر ایضا: انّ المراد بالمساجد الاعضاء الّتی یسجد علیها الانسان و هی سبعة: الجبهة، و الیدان، و الرّکبتان، و القدمان، یعنی: هذه الاعضاء الّتی یقع علیها السّجود مخلوقة للَّه فلا تسجدوا علیها لغیره.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « амрати ани асҷди алии сабъаи аъзоъ : алҷбҳаҳу ашори бедаи илайҳ ,у алидин ,у алркбтин ,у атрофи алқдмин ,у ани лои акФи шуъароу лои сўбо » .

قال رسول اللَّه (ص): «امرت ان اسجد علی سبعة اعضاء: الجبهة و اشار بیده الیه، و الیدین، و الرّکبتین، و اطراف القدمین، و ان لا اکفّ شعرا و لا ثوبا».

Ва фии рўоиаҳи алъбоси бен абди алмтлб : ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : « азои сҷди алъбди сҷди маъааи сабъаи ороб : виҷҳа ,у кФоаҳ ,у ркбтоаҳ ,у қудамоа »

و فی روایة العباس بن عبد المطلب: انّ رسول اللَّه (ص) قال: «اذا سجد العبد سجد معه سبعة آراب: وجهه، و کفّاه، و رکبتاه، و قدماه»

Ва ҳозои алҳдиси идли алии ани кули узви ман ҳзаҳи алоъзоءи асли фии алсҷўду ?лаи ҳаззи ман алъбодаҳу насиби ман алхдмаҳу алтоъаҳ . Фозои лами истъмли баъзҳо аўрси злки алъзўи ҳрмоноу авҷаби фии алсҷўди нқсоно . Ва ани нофеъи ани ибни умри мрФўъои қол : ани алидини тсҷдони комаи исҷди алўҷаҳ , Фозои вазъи аҳдкми виҷҳаи Флизъи идиаҳу азои рафъаи ФлирФъҳмо .

و هذا الحدیث یدلّ علی انّ کلّ عضو من هذه الاعضاء اصل فی السّجود و له حظّ من العبادة و نصیب من الخدمة و الطّاعة. فاذا لم یستعمل بعضها اورث ذلک العضو حرمانا و اوجب فی السّجود نقصانا. و عن نافع عن ابن عمر مرفوعا قال: انّ الیدین تسجدان کما یسجد الوجه، فاذا وضع احدکم وجهه فلیضع یدیه و اذا رفعه فلیرفعهما.

Ва аммо алҳкмаҳи фии эҷоби алсҷўди алии ҳзаҳи алаъзами ани ҳзаҳи алоъзоءи алтии алайҳои мадори алҳркаҳ , ҳаии алмФосли алтии тнФтҳу тнтбқи фии алмшӣу албтшу аксари алсъӣ ,у иҳсли баҳои аҷтроҳи алсиӣоту иртикоби алшҳўоти Фшръи аллоҳи таъолии баҳои алсҷўди ллткФиру маҳви алзнбу алттҳиру аллоҳи аълам . Ва аммо алмсоҷди ани ҷълтҳои мавозиъи алслоаҳи Фўоҳдҳои алмсҷди бксри алҷиму ани ҷълтҳои алоъзоءи Фўоҳдҳои масҷиди бФтҳи алҷим .

و امّا الحکمة فی ایجاب السّجود علی هذه الاعظم انّ هذه الاعضاء الّتی علیها مدار الحرکة، هی المفاصل الّتی تنفتح و تنطبق فی المشی و البطش و اکثر السّعی، و یحصل بها اجتراح السیّئات و ارتکاب الشّهوات فشرع اللَّه تعالی بها السّجود للتّکفیر و محو الذّنب و التّطهیر و اللَّه اعلم. و امّا المساجد ان جعلتها مواضع الصّلاة فواحدها المسجد بکسر الجیم و ان جعلتها الاعضاء فواحدها مسجد بفتح الجیم.

Қавла :у أнаҳи лмои қоми абди аллоҳи қрأи нофеъу абӯи бикру анаи бксри ҳамза ,у қрأи албоқўни бФтҳҳо . Лмои қоми абди аллоҳ яъне алнабӣ ( с ) « идъўаҳ » эйу иъбдаҳ ,у иқрأи алқуръони фии слўтаҳу злки ҳайни кони ислии ббтни алнхлаҳу иқрأи алқуръон « кодўо » яъне : алҷн .

قوله: وَ أَنَّهُ لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ قرأ نافع و ابو بکر و انّه بکسر همزه، و قرأ الباقون بفتحها. لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ یعنی النّبی (ص) «یدعوه» ای و یعبده، و یقرأ القرآن فی صلوته و ذلک حین کان یصلّی ببطن النّخلة و یقرأ القرآن «کادوا» یعنی: الجنّ.

Икўнўни алайҳи лбдо эй иркби бъзҳм баъзану издҳмўни ҳрсои алии истимоъи алқуръону рғбаҳи фии алислом , ҳозои қавли алзҳоку рўоиаҳи ътиаҳи ани ибни аббоси қоли мкҳўл : ани алҷни боиъўои расӯли аллоҳи фии ҳзаҳи аллилаҳу конўои сбъўни алФоу Фрғи ан албиъаҳ ъанд иншиқоқи алФҷр . Ва қоли Саиди бен ҷбир : ҳозои ман каломи алҷни аллазӣнаи рҷъўои илои қўмҳми ахбрўҳм : анои рأинои асҳоби Муҳамад ( с )у иркъўни бркўъаҳ ,у исҷдўни бсҷўдаҳ ,у конўои инсолўни алайҳи муҷтамаъин . Ва қоли алҳсну қтодаҳ : лмои қоми расӯли аллоҳ ( с ) бозҳори алдъўаҳи таламмузати алонсу алҷни алайҳи либтлўо алҳақ алзии ҷоءҳм ба « итФؤои нури аллоҳи бأФўоҳҳму иأбии аллоҳи إлои أни итми нура »у инсри дайнау қавла : « лбдо » ҷамъи лбдаҳу ҳаии алтоӣФаҳи алмздҳмаҳи иркби бъзҳм баъзан . Ва қил : аллбдаҳи ҳаии алрҷли ман алҷрод ва манеҳ саммии аллбди алзии иФрши лтрокмаҳу тлбди алшъри азои тарокум .

یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً ای یرکب بعضهم بعضا و یزدحمون حرصا علی استماع القرآن و رغبة فی الاسلام، هذا قول الضحاک و روایة عطیة عن ابن عباس قال مکحول: انّ الجنّ بایعوا رسول اللَّه فی هذه اللّیلة و کانوا سبعون الفا و فرغ عن البیعة عند انشقاق الفجر. و قال سعید بن جبیر: هذا من کلام الجنّ الّذین رجعوا الی قومهم اخبروهم: انّا رأینا اصحاب محمد (ص) و یرکعون برکوعه، و یسجدون بسجوده، و کانوا ینثالون علیه مجتمعین. و قال الحسن و قتادة: لمّا قام رسول اللَّه (ص) باظهار الدّعوة تلمّذت الانس و الجنّ علیه لیبطلوا الحقّ الّذی جاءهم به «یُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ یَأْبَی اللَّهُ إِلَّا أَنْ یُتِمَّ نُورَهُ» و ینصر دینه و قوله: «لبدا» جمع لبدة و هی الطّائفة المزدحمة یرکب بعضهم بعضا. و قیل: اللّبدة هی الرّجل من الجراد و منه سمّی اللّبد الّذی یفرش لتراکمه و تلبّد الشّعر اذا تراکم.

Қул إнмои أдъўои рабии қрأи абӯи ҷаъфару ъосму Ҳамза : « қул » алии аламр ,у қрأи алохрўн : « қол » яъне : расӯли аллоҳи إнмои أдъўои рабии фии слўтӣу лои أшрк ба أҳдои ман алоўсони Фкўнўои антми кзлк .

قُلْ إِنَّما أَدْعُوا رَبِّی قرأ ابو جعفر و عاصم و حمزة: «قل» علی الامر، و قرأ الآخرون: «قال» یعنی: رسول اللَّه إِنَّما أَدْعُوا رَبِّی فی صلوتی وَ لا أُشْرِکُ بِهِ أَحَداً من الاوثان فکونوا انتم کذلک.

Қул إнии лои أмлки лаками зрои фии динкму лои днёкму лои ршдои аршдкм .

قُلْ إِنِّی لا أَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا فی دینکم و لا دنیاکم وَ لا رَشَداً ارشدکم.

Ва қил : лои амлки лаками злолоу лои ҳдоиаҳи лонии абди мслкми бали злки илои аллоҳи алқодри алии кули шайъи ء .

و قیل: لا املک لکم ضلالا و لا هدایة لانّی عبد مثلکم بل ذلک الی اللَّه القادر علی کلّ شی‌ء.

Қул إнии лни иҷирнии ман аллоҳи أҳд эй лни имнънии ман азобаи монеъи ани ъситаҳу ҷоءи фии алтФсири ани ҷнёи ман ашрофи алҷни зои табаъи қол : ани мҳмдои ириди ани иҷираҳи аҳади Фонои аҷираи Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ . Ва рӯй ани ибни масъӯди қол : лмои тақаддум алнабӣ ( с ) илои алҷни аздҳмўои алайҳи Фқоли Сайиди ?лаами иқоли ?лаи вирдон : анои арҳлҳми ънк , Фқоли ?ла : лни иҷирнии ман аллоҳи аҳад .

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ ای لن یمنعنی من عذابه مانع ان عصیته و جاء فی التّفسیر ان جنّیّا من اشراف الجنّ ذا تبع قال: انّ محمدا یرید ان یجیره احد فانا اجیره فانزل اللَّه هذه الآیة. و روی عن ابن مسعود قال: لمّا تقدّم النّبی (ص) الی الجنّ ازدحموا علیه فقال سیّد لهم یقال له وردان: انا ارحلهم عنک، فقال له: لن یجیرنی من اللَّه احد.

Қавла :у лни أҷди ман дунаи млтҳдо эй мдхлои фии аларзу млҷأу мўӣло .

قوله: وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً ای مدخلا فی الارض و ملجأ و موئلا.

إлои блоғои ман аллоҳи Фзлки алзии амлкаҳи бъўни аллоҳу тавфиқа . Ва қавла : « блоғо » насби алии албдли ман қавла : « млтҳдо »у алмънӣ : лои инҷинии шайъи ءи алои ани аблғи ани аллоҳи мо арслт бау қил : маъноа : лои амлки лаками зроу лои ршдо . Локини аблғи блоғои ман аллоҳи Фонмои анои мурсали лои амлки алои мо маликат . Ва алблоғи воқеъи мавқеи алтблиғ . Қоли алФроء : ҳозои шарту ҷзоءи лӣси бостсноءу ани мунфасилаи ман лоу тақдира : ани лои блоғоу алмънӣ : ани лами аблғи Флои мҷири лӣ ва ман иъси аллоҳу расӯлаи Фимои идъўаҳи илайҳи ман алтўҳид . Фإни ?лаи нори ҷаҳаннами холидин фӣҳо أбдои муқӣмин лои ихрҷўн .

إِلَّا بَلاغاً مِنَ اللَّهِ فذلک الّذی املکه بعون اللَّه و توفیقه. و قوله: «بلاغا» نصب علی البدل من قوله: «ملتحدا» و المعنی: لا ینجینی شی‌ء الّا ان ابلّغ عن اللَّه ما ارسلت به و قیل: معناه: لا املک لکم ضرّا و لا رشدا. لکن ابلّغ بلاغا من اللَّه فانّما انا مرسل لا املک الّا ما ملکت. و البلاغ واقع موقع التّبلیغ. قال الفراء: هذا شرط و جزاء لیس باستثناء و ان منفصلة من لا و تقدیره: ان لا بلاغا و المعنی: ان لم ابلّغ فلا مجیر لی وَ مَنْ یَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فیما یدعوه الیه من التّوحید. فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِینَ فِیها أَبَداً مقیمین لا یخرجون.

Ҳатто إзои рأўои мо иўъдўни фии алохраҳ . Ва қил : явми бадар Фсиълмўн ъанд злк . Ман أзъФи носроу أқли ъддо аҳамам алмؤмнўн ? ҳозои ҷавоби лмшркии Маккаи ҳайни астъҷлўои болъзобу қолўо : ҳам болозоФаҳи алинои колҳсоаҳи ман ҷибол ,у қил : ҳозои ҷавоби қўлҳми Муҳамади снбўр .

حَتَّی إِذا رَأَوْا ما یُوعَدُونَ فی الآخرة. و قیل: یوم بدر فَسَیَعْلَمُونَ عند ذلک. مَنْ أَضْعَفُ ناصِراً وَ أَقَلُّ عَدَداً اهم ام المؤمنون؟ هذا جواب لمشرکی مکه حین استعجلوا بالعذاب و قالوا: هم بالاضافة الینا کالحصاة من جبال، و قیل: هذا جواب قولهم محمد صنبور.

Қул إни أдрӣ эй мо адрӣ . أи қариби мо тўъдўни ман алъзоби фии алднё .

قُلْ إِنْ أَدْرِی ای ما ادری. أَ قَرِیبٌ ما تُوعَدُونَ من العذاب فی الدّنیا.

Ва қил : явми алқёмаҳи أми иҷъли ?лаи рабии أмдои аҷлоу ғояи ттўли муддатҳо яъне : ани илми вақти алъзоби ғайби лои иълмаҳи алои аллоҳ .

و قیل: یوم القیامة أَمْ یَجْعَلُ لَهُ رَبِّی أَمَداً اجلا و غایة تطول مدّتها یعنی: انّ علم وقت العذاب غیب لا یعلمه الّا اللَّه.

Олами алғиби рафъи алии наъти қавла : « рабӣ » . Ва қил : ҳўи олами алғиб , қил : алғиби мо ҳўи коӣни лами икн ,у қил : ҳўи амри алқёмаҳ « Флои изҳр » эй лои итлъи алии ғайбаи أҳдо .

عالِمُ الْغَیْبِ رفع علی نعت قوله: «رَبِّی». و قیل: هو عالم الغیب، قیل: الغیب ما هو کائن لم یکن، و قیل: هو امر القیامة «فَلا یُظْهِرُ» ای لا یطلع عَلی‌ غَیْبِهِ أَحَداً.

إлои ман артзии ман расӯл эй алои расӯли қади артзиаҳи лаълами баъзи алғиби ликўни ахбораи ани алғиби муъҷизаи ?лау қил : ҳозо алрасул ҳўи Ҷабраили алайҳи ассалом « Фإнаҳи ислк » алҳоءи роҷеъаи илои аллоҳи ъзу ҷл ,у алмънӣ : азои арсли алўҳии илои расӯли артзоаҳу ?ераади ани итлъаҳи алии ғайбаи ?фонаи ибъси малоикаи байни идиаҳи иҳФзўни алўҳии ман истимоъи алшётин . Ва қил : иҳФзўн алрасул ман алшётин . Ва қавла : ман байни идиаҳ ва ман халафае ман эмомау вроӣаҳ « рсдо » эй ҳрсоу қил : лӣлои итлъи алайҳи алкҳнаҳ қабл улвусули ило алнабӣ алмрсли илайҳи Фикўн алрасул ҳўи аввали ман итклм ба . Ва қил : кони Ҷабраил ( ъ ) азои баъси илои набии ман алонбёءи анҳдри маъааи аҳли кули смоءи илои алтии тлиҳоу анҳдри маъааи малоикаи алсмоءи алднёи илои аларзи Фиҳитўн бау болавҳӣу болнбӣ ҳатто иФрғи ман адоӣаҳ .

إِلَّا مَنِ ارْتَضی‌ مِنْ رَسُولٍ ای الّا رسول قد ارتضیه لعلم بعض الغیب لیکون اخباره عن الغیب معجزة له و قیل: هذا الرّسول هو جبرئیل علیه السّلام «فَإِنَّهُ یَسْلُکُ» الهاء راجعة الی اللَّه عزّ و جلّ، و المعنی: اذا ارسل الوحی الی رسول ارتضاه و اراد ان یطلعه علی غیبه فانّه یبعث ملائکة بین یدیه یحفظون الوحی من استماع الشّیاطین. و قیل: یحفظون الرّسول من الشّیاطین. و قوله: مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ ای من امامه و ورائه «رصدا» ای حرسا و قیل: لئلّا یطّلع علیه الکهنة قبل الوصول الی النّبی المرسل الیه فیکون الرّسول هو اوّل من یتکلّم به. و قیل: کان جبرئیل (ع) اذا بعث الی نبیّ من الانبیاء انحدر معه اهل کلّ سماء الی الّتی تلیها و انحدر معه ملائکة السّماء الدّنیا الی الارض فیحیطون به و بالوحی و بالنّبی حتّی یفرغ من ادائه.

Лиълми أни қади أблғўои қоли алзҷоҷ : лиълми аллоҳи ани русулаи қади блғўои анҳу рисолота яъне : азои блғўҳои илми аллоҳи злк . Ва қил : лиълми аллоҳи ани алмлоӣкаҳи қади блғўои илои алрсл . Ва ани алрсли қади блғўои илои аломм . Илми ӣнҷои бмънӣ руятасту ҳозои фии алқуръони касӣри кқўлаҳ : лиълми аллоҳи ман инсраҳу русулаи болғиби лиълми аллоҳи ман ихоФаҳи болғибу лмои иълми аллоҳи аллазӣнаи ҷоҳдўои мнкму лнблўнкм ҳатто наилм алмҷоҳдин . Маънӣ онаст ки : то бинад аллоҳ ки пайғомҳои ӯ бар уммати расониданд . Ва қил : лиълми Муҳамади ани қади аблғўо то Муҳамади бидонад ки эшон ки пайғоми расониданд . Аз худованд ӯ расониданд . Ва қил : лиълми алшитони أни қади أблғўои рисолоти рбҳм то шайтони бидонад ки Фриштгони пайғоми аллоҳи расониданду сухан ӯ нарасониданд , ёқӯб « лиълм » бзм ё хонд , эй лиълми аннос , то мардумонро огоҳ кунанд ки Фриштгони пайғоми аллоҳи расониданд . Ва أҳоти бмои лдиҳм эйу илми аллоҳ мо ъанд алрсли Флми ихФи алайҳи шайъи ء . Ва أҳсии кули шайъи ءи ъддо . Қоли ибни аббос : аҳсии мо халқу урфи адади мо халқ , лами иФтаҳи илми шайъи ء ҳатто мсоқили алдру алхрдлу насби ъддои алии улҳолу ани шӣти алии алмсдр , эй ъад ъддо .

لِیَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا قال الزّجاج: لیعلم اللَّه ان رسله قد بلّغوا عنه رسالاته یعنی: اذا بلّغوها علم اللَّه ذلک. و قیل: لیعلم اللَّه انّ الملائکة قد بلّغوا الی الرّسل. و انّ الرّسل قد بلّغوا الی الامم. علم اینجا بمعنی رؤیت است و هذا فی القرآن کثیر کقوله: لِیَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَیْبِ لِیَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یَخافُهُ بِالْغَیْبِ وَ لَمَّا یَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِینَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ حَتَّی نَعْلَمَ الْمُجاهِدِینَ. معنی آنست که: تا بیند اللَّه که پیغامهای او بر امّت رسانیدند. و قیل: لیعلم محمد ان قد ابلغوا تا محمد بداند که ایشان که پیغام رسانیدند. از خداوند او رسانیدند. و قیل: لیعلم الشّیطان أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ تا شیطان بداند که فریشتگان پیغام اللَّه رسانیدند و سخن او نرسانیدند، یعقوب «لیعلم» بضمّ یا خواند، ای لیعلم النّاس، تا مردمان را آگاه کنند که فریشتگان پیغام اللَّه رسانیدند. وَ أَحاطَ بِما لَدَیْهِمْ ای و علم اللَّه ما عند الرّسل فلم یخف علیه شی‌ء. وَ أَحْصی‌ کُلَّ شَیْ‌ءٍ عَدَداً. قال ابن عباس: احصی ما خلق و عرف عدد ما خلق، لم یفته علم شی‌ء حتّی مثاقیل الدّرّ و الخردل و نصب عددا علی الحال و ان شئت علی المصدر، ای عدّ عددا.