Ин сӯраи ҳазор ва панҷоҳ ва чаҳор ҳарфаст . Дивист ва чиҳил клмт , сӣ ва як оят .

این سوره هزار و پنجاه و چهار حرفست. دویست و چهل کلمت، سی و یک آیت.

Муҷоҳид ва қтодаҳ гуфтанд : ин сӯра маданӣаст , ба Мадинаи фурӯи омада . Ато гуфт : ?маккейаст ба Маккаи фурӯи омада . Ҳасан гуфту ъкрмаҳ : як ояи азин сӯра ба Макка фурӯ омад : Фосбри лҳкми рбку ло ттъ манеҳам осмои أўи кФўроу боқӣ ба Мадина фурӯ омад . Қавмӣ гуфтанд : аз аввали сӯра то إнои нҳни нзлнои алейк алқуръон ба Макка фурӯ омаду боқӣ ба Мадина ва дарин сӯраи се оят мансӯхаст : атъоми асири алмшркини мансӯхи боиаҳи алсиФ . Фосбри лҳкми рбки маънии алсбри мансӯхи боиаҳи алсиФ . Фмни шоءи атхзи إлии рабаи сбилои мансӯхи бқўлаҳ : ва мо тшоؤни إлои أни ишоءи аллоҳ . Ва ани абии бен каъби қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман қрأи сӯраи ҳилли ?утии кони ҷзоؤаҳи алии аллоҳи ҷинау ҳриро

مجاهد و قتاده گفتند: این سوره مدنی است، به مدینه فرو آمده. عطا گفت: مکّی است به مکه فرو آمده. حسن گفت و عکرمه: یک آیه ازین سوره به مکه فرو آمد: فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً و باقی به مدینه فرو آمد. قومی گفتند: از اوّل سوره تا إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ به مکه فرو آمد و باقی به مدینه و درین سوره سه آیت منسوخ است: اطعام اسیر المشرکین منسوخ بآیة السّیف. فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ معنی الصّبر منسوخ بآیة السّیف. فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلی‌ رَبِّهِ سَبِیلًا منسوخ بقوله: وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ. و عن ابی بن کعب قال: قال رسول اللَّه (ص): «من قرأ سورة هل اتی کان جزاؤه علی اللَّه جنّة و حریرا

Қавла : ҳилли أтии алии алإнсони ҳозои истифҳоми тақриру алмънӣ : ?илами иأт ,у қил : ҳилли ҳоҳнои бмънии қад ,у ҳаии калимаи тўзъи мавзеи алтқрири комаи тқўли лонсони қади коФотаҳи алии ҷноиаҳи ҳилли вФитки мо тстҳқаҳ ? , назираи қавла : ҳилли сўби алкФори мо конўои иФълўн . Ва « алإнсон » одам ( ъ ) . Ҳайни ман алдҳр эй қади أтии алайҳи замони ман алдҳри лами икни ?лаи зикру ани кони шиӣои лонаи кони тробоу тинои авлои лои изкру лои иърФу лои идрии мо исмау лои мо ирод ба сами нафхи фӣаи алрўҳи Фсори мзкўрои ллхлқу алмлоӣкаҳи мърўФои ?лаам .

قوله: هَلْ أَتی‌ عَلَی الْإِنْسانِ هذا استفهام تقریر و المعنی: الم یأت، و قیل: هَلْ هاهنا بمعنی قد، و هی کلمة توضع موضع التّقریر کما تقول لانسان قد کافاته علی جنایة هل وفّیتک ما تستحقّه؟، نظیره قوله: هَلْ ثُوِّبَ الْکُفَّارُ ما کانُوا یَفْعَلُونَ. و «الْإِنْسانِ» آدم (ع). حِینٌ مِنَ الدَّهْرِ ای قد أتی علیه زمان من الدّهر لم یکن له ذکر و ان کان شیئا لانّه کان ترابا و طینا اوّلا لا یذکر و لا یعرف و لا یدری ما اسمه و لا ما یراد به ثمّ نفخ فیه الرّوح فصار مذکورا للخلق و الملائکة معروفا لهم.

Рӯй фии алтФсир : ани одами кони мтрўҳои байни Маккау алтоӣФи ҷсдои лои рӯҳи фӣаи арбаъӣни сана , сами ман ҳмоءи мснўни арбаъӣни сана , сами ман слсоли арбаъӣни сана , сами халқаи баъди моӣаҳ ва ъушрин сана .

روی فی التّفسیر: انّ آدم کان مطروحا بین مکة و الطائف جسدا لا روح فیه اربعین سنة، ثمّ من حماء مسنون اربعین سنة، ثمّ من صلصال اربعین سنة، ثمّ خلقه بعد مائة و عشرین سنة.

Ва рӯй ани умри самъи рҷлои иқрأи ҳзаҳи алоиаҳ : лами икни шиӣои мзкўрои Фқоли умр : литҳои темат , ириди литаҳи бқии алии мо кон . Ва қил : алонсони бнўи одам ,у алҳини мадаи лбсаҳи фии батни ИМАи тсъаҳи ашҳри илои ани сори шиӣои мзкўро . Ва яҳтамили ан « алонсон » ому ҳайни ман алдҳри замон , Фтраҳи алрсли баъди исо ( ъ ) . Лами икни шиӣои мзкўро эй лами изкрўои иўҳӣу лои баъси илайҳами расӯли фии тлки алмдаҳ .

و روی انّ عمر سمع رجلا یقرأ هذه الآیة: لَمْ یَکُنْ شَیْئاً مَذْکُوراً فقال عمر: لیتها تمّت، یرید لیته بقی علی ما کان. و قیل: الانسان بنو آدم، و الحین مدّة لبثه فی بطن امّه تسعة اشهر الی ان صار شیئا مذکورا. و یحتمل انّ «الانسان» عامّ و حِینٌ مِنَ الدَّهْرِ زمان، فترة الرّسل بعد عیسی (ع). لَمْ یَکُنْ شَیْئاً مَذْکُوراً ای لم یذکروا یوحی و لا بعث الیهم رسول فی تلک المدّة.

إнои хлқнои алإнсон яъне : авлоди одами ман нутфае манӣ алрҷл ва манӣ алмрأаҳ « амшоҷ » ахлот яъне : моءи алрҷлу моءи алмрأаҳи ихтлтони фии алрҳми Фикўни мнҳмои алўлди Фмоءи алрҷли абизи ғализу моءи алмрأаҳи асФри рақиқ , Фоиҳмои ълои соҳибаи кони алшбаҳи ?ла .

إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ یعنی: اولاد آدم مِنْ نُطْفَةٍ ای منّی الرّجل و منّی المرأة «امشاج» اخلاط یعنی: ماء الرّجل و ماء المرأة یختلطان فی الرّحم فیکون منهما الولد فماء الرّجل ابیض غلیظ و ماء المرأة اصفر رقیق، فایّهما علا صاحبه کان الشّبه له.

Ва мо кони ман асабу азми Фмни нутфаи алрҷл ва мо кони ман лаҳму дами Фмни моءи алмрأаҳ . Ва фии алхбр : « мо ман мавлуди алоу қади зри алии нтФтаҳи ман трбаҳи ҳФртаҳи кули воҳиди мнҳмои мшиҷи болохр .

و ما کان من عصب و عظم فمن نطفة الرّجل و ما کان من لحم و دم فمن ماء المرأة. و فی الخبر: «ما من مولود الّا و قد ذرّ علی نطفته من تربة حفرته کلّ واحد منهما مشیج بالآخر.

Ва « أмшоҷ » ҷамъи мшиҷ ,у қил : ҷамъи мшҷи иқол : мшҷти алшии ء эй хлттаҳ .

و «أَمْشاجٍ» جمع مشیج، و قیل: جمع مشج یقال: مشجت الشّی‌ء ای خلطته.

Ва васфи алнтФаҳи боломшоҷу ҳаии ҷамъи лони алнтФаҳи фии маънии алнтФ , комаи ани алонсони фии маънии алонс , лонҳмои ҷмиъои ман асмоءи алоҷнос . Ва қоли ибни масъӯд : аломшоҷ : алърўқи алтитарӣ фии алнтФаҳ . Ва қоли алҳсн : ман нутфа мшҷт бидаму ҳўи дами алҳизаҳ , Фозои ҳаблати артФъи алҳиз . Ва қоли қтодаҳи ҳаии атвори алхлқи нутфаи сами ълқаҳи сами мзғаҳи сами узамои сами иксўаҳи лҳмои сами иншӣаҳи хлқои охир . Ва қоли ибни исо : аломшоҷи алохлоти ман алтбоӣъи алтии ркби алайҳои алҳиўони ман алҳрораҳу албрўдаҳу алртўбаҳу алибўсаҳ . « нбтлиаҳ » эй нхтбраҳи болأмру алнҳӣ . Ва қил : фӣаи тақдиму таъхир эй Фҷълноаҳи смиъои бсиро , лнбтлиаҳи лони алобтлоءи лои иқъи алои баъди тамоми алхалқа ,у аллоҳи ъзу ҷли ибтлии лихрҷи мо илми ман абдаи Фироаҳу ириаҳ .

و وصف النّطفة بالامشاج و هی جمع لانّ النّطفة فی معنی النّطف، کما انّ الانسان فی معنی الانس، لانّهما جمیعا من اسماء الاجناس. و قال ابن مسعود: الامشاج: العروق الّتی تری فی النّطفة. و قال الحسن: من نطفة مشجت بدم و هو دم الحیضة، فاذا حبلت ارتفع الحیض. و قال قتادة هی اطوار الخلق نطفة ثمّ علقة ثمّ مضغة ثمّ عظما ثمّ یکسوه لحما ثمّ ینشئه خلقا آخر. و قال ابن عیسی: الامشاج الاخلاط من الطّبائع الّتی رکب علیها الحیوان من الحرارة و البرودة و الرّطوبة و الیبوسة. «نَبْتَلِیهِ» ای نختبره بالأمر و النّهی. و قیل: فیه تقدیم و تأخیر ای فَجَعَلْناهُ سَمِیعاً بَصِیراً، لنبتلیه لانّ الابتلاء لا یقع الّا بعد تمام الخلقة، و اللَّه عزّ و جلّ یبتلی لیخرج ما علم من عبده فیراه و یریه.

إнои ҳдиноаҳи алсбил эй бинои ?лаи сиблат алҳақу алботлу алҳдӣу алзлолаҳу ърФноаҳи тариқи алхиру алшр . Кқўлаҳ :у ҳдиноаҳи алнҷдин . إмои шокрои бтўФиқно Аёау إмои кФўрои бхзлонно Аёа , эй хлқноаҳи шқё ӯ съидои алии мо ардноаҳ .

إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ ای بیّنّا له سبیل الحقّ و الباطل و الهدی و الضّلالة و عرفناه طریق الخیر و الشّرّ. کقوله: وَ هَدَیْناهُ النَّجْدَیْنِ. إِمَّا شاکِراً بتوفیقنا ایّاه وَ إِمَّا کَفُوراً بخذلاننا ایّاه، ای خلقناه شقیّا او سعیدا علی ما اردناه.

Ва қил : маънии алкломи алҷзоء , яъне : бинои ?лаами алтриқи ани шкроу куфру алшокри алмؤмн , шукри алмнъми неъматаи Фъбдаҳу алкФўр : алкоФри куфри алмнъми неъматаи Фъбди ғайра . Ва алшкри фии алқуръони бмънии алоямони касӣр ,у алкФрони бмънии алкФри касӣр ,у ҳўи сариҳи фии қавлаи таъолӣ : إни ткФрўои Фإни аллоҳи ғании ънкми илои қавла : ирзаҳи лаками сами байни мо ллФриқин . Фқол : إнои أътднои ллкоФрини слосл яъне : фии ҷаҳаннами кули силсилаи сбъўни зроъо .

و قیل: معنی الکلام الجزاء، یعنی: بیّنّا لهم الطّریق ان شکرا و کفر و الشّاکر المؤمن، شکر المنعم نعمته فعبده و الکفور: الکافر کفر المنعم نعمته فعبد غیره. و الشّکر فی القرآن بمعنی الایمان کثیر، و الکفران بمعنی الکفر کثیر، و هو صریح فی قوله تعالی: إِنْ تَکْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنْکُمْ الی قوله: یَرْضَهُ لَکُمْ ثمّ بیّن ما للفریقین. فقال: إِنَّا أَعْتَدْنا لِلْکافِرِینَ سَلاسِلَ یعنی: فی جهنّم کلّ سلسلة سبعون ذراعا.

Қрأи нофеъу алксоӣӣу абӯи бикри ани ъосм : « слосло » ва « қўориро » қўорирои клҳни босаботи алолФи фии алўқФу болтнўини фии алўсл . Ва қрأи ибни касӣр : « қўорири алаввалии бололФи фии алўқФу лои тнўини фии алўслу слослу қўорири ассонӣаи балои алифу лои тнўин . Ва қрأи абӯи Амру ибни омиру ҳФс : слослоу қўорири алаввалии бололФи фии алўқФу бғири тнўини фии алўслу қўорири ассонӣаи бғири алифу лои тнўин ва « أғлоло » ҷамъи ғулу ҳўи алқиди алзии иҷмъи алимину алънқ «у съиро » нори мўқдаҳ .

قرأ نافع و الکسائی و ابو بکر عن عاصم: «سلاسلا» و «قواریرا» قواریرا کلهنّ باثبات الالف فی الوقف و بالتّنوین فی الوصل. و قرأ ابن کثیر: «قواریر الاولی بالالف فی الوقف و لا تنوین فی الوصل و سلاسل و قواریر الثّانیة بلا الف و لا تنوین. و قرأ ابو عمرو و ابن عامر و حفص: سلاسلا و قواریر الاولی بالالف فی الوقف و بغیر تنوین فی الوصل و قواریر الثّانیة بغیر الف و لا تنوین وَ «أَغْلالًا» جمع غلّ و هو القید الّذی یجمع الیمین و العنق «وَ سَعِیراً» نار موقدة.

إни алأброр яъне : алмؤмнини алсодқини фии аимонҳм , алмтиъини лрбҳм ,у аҳдҳми бор , мисли шоҳиду ашҳоду Носиру ансор , ва бар аизо мисли наҳру анҳор « ишрбўн » фии алохраҳ « ман кأс » фӣаи шароб , эй хамри иأхзўнҳо « кأсо »у ирдўнҳои аноءи кони мизоҷҳо коФўро эй имзҷи ?лаами болкоФўри лбрдаҳу ъзўбтаҳу таййиби арафа . Ва қил : ихлти броӣҳаҳи алкоФўру ихтми болмск . Ва қоли аҳли алмъонӣ : ?ераади колкоФўри фии бёсаҳу таййиби риҳаҳу барда , лони алкоФўри лои ишрби кқўлаҳ : « ҳатто إзои ҷаъла норо » эй канору қоли ибни кисон : таййибати болкоФўру алмску алзнҷбил . Ва қоли алўостӣ : лмои ахтлФти аҳўолҳми фии алднёи ахтлФи ашрбтҳми фии алохраҳ . Ва кأси алкоФўри барадати алднёи фии сдўрҳму қавла : « айнан » насби алии албдли ман алкоФўр . Ва қил : насби алии улҳол ,у қил : насби алии алмдҳ . Ва қил : ман айн . Ва қавла : « баҳо » албоءи зиёдаи васла , эй ишрбҳо . Ва қили албоءи бмънӣ : ман , эй ишрби минҳои ибоди аллоҳи иФҷрўнҳои тФҷиро эй ишққўнҳои фии ҷнонҳму мнозлҳму иқўдўнҳои ҳайси шоؤои ман қсўрҳму ғурфаам , кмни икўни ?лаи наҳри фии алднёи иФҷрҳои ҳноу ҳоҳнои илои ҳайси ирид . Ва қил : ҳаии айни фии дор алнабӣ ( с ) тФҷри илои даври алонбёءи алайҳими ассалому алмؤмнин , сами васфи ҳؤлоءу зикри ҳолҳми фии алднёи Фқоли таъолӣ : иўФўни болнзри қоли қтодаҳ . Яъне : бмои фарзи аллоҳи таъолии алайҳими ман алслоаҳу алзкоаҳу алҳҷ вағайриҳо ман алўоҷбот . Ва қоли муҷоҳиду ъкрмаҳ : ази анзрўои фии тоъаҳи аллоҳу Фўо ба . Ва фии алхбри ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : « ман назри ани итиъи аллоҳи Флитъаҳ ва ман назри ани иъсии аллоҳи Флои иъсаҳ »

إِنَّ الْأَبْرارَ یعنی: المؤمنین الصّادقین فی ایمانهم، المطیعین لربّهم، و احدهم بارّ، مثل شاهد و اشهاد و ناصر و انصار، و برّ ایضا مثل نهر و انهار «یَشْرَبُونَ» فی الآخرة «مِنْ کَأْسٍ» فیه شراب، ای خمر یأخذونها «کأسا» و یردّونها اناء کانَ مِزاجُها کافُوراً ای یمزج لهم بالکافور لبرده و عذوبته و طیب عرفه. و قیل: یخلط برائحة الکافور و یختم بالمسک. و قال اهل المعانی: اراد کالکافور فی بیاصه و طیب ریحه و برده، لانّ الکافور لا یشرب کقوله: «حَتَّی إِذا جَعَلَهُ ناراً» ای کنار و قال ابن کیسان: طیبت بالکافور و المسک و الزّنجبیل. و قال الواسطی: لمّا اختلفت احوالهم فی الدّنیا اختلف اشربتهم فی الآخرة. و کأس الکافور برّدت الدّنیا فی صدورهم و قوله: «عَیْناً» نصب علی البدل من الکافور. و قیل: نصب علی الحال، و قیل: نصب علی المدح. و قیل: من عین. و قوله: «بها» الباء زیادة وصلة، ای یشربها. و قیل الباء بمعنی: من، ای یشرب منها عِبادُ اللَّهِ یُفَجِّرُونَها تَفْجِیراً ای یشقّقونها فی جنانهم و منازلهم و یقودونها حیث شاؤا من قصورهم و غرفهم، کمن یکون له نهر فی الدّنیا یفجرها هنا و هاهنا الی حیث یرید. و قیل: هی عین فی دار النّبی (ص) تفجر الی دور الانبیاء علیهم السّلام و المؤمنین، ثمّ وصف هؤلاء و ذکر حالهم فی الدّنیا فقال تعالی: یُوفُونَ بِالنَّذْرِ قال قتادة. یعنی: بما فرض اللَّه تعالی علیهم من الصّلاة و الزّکاة و الحجّ و غیرها من الواجبات. و قال مجاهد و عکرمة: اذ انذروا فی طاعة اللَّه و فوا به. و فی الخبر عن رسول اللَّه (ص) قال: «من نذر ان یطیع اللَّه فلیطعه و من نذر ان یعصی اللَّه فلا یعصه»

Ва наҳй расӯли аллоҳ ( с ) ани алнзру амри болўФоء бау маънии алнзри алоиҷоб . Ва ихоФўни иўмо эй ъқўбаҳи явми кони шараи мсттиро эй Фошёи ммтдои мнтшроу ҳўи явми алқёмаҳи иқоли асттори алсбҳи азои умматаду антшр . Қоли мақотил : кони шараи Фошёи фии алсмоўоти Фоншқту тносрти алкўокбу кӯрати алшмсу алқмру фазаъаи алмлоӣкаҳ ,у фӣ аларз насуфт алҷболу ғорати алмёҳу тксри кули шайъи ءи алии аларзи ман ҷабалу бноء .

و نهی رسول اللَّه (ص) عن النّذر و امر بالوفاء به و معنی النّذر الایجاب. وَ یَخافُونَ یَوْماً ای عقوبة یوم کانَ شَرُّهُ مُسْتَطِیراً ای فاشیا ممتدّا منتشرا و هو یوم القیامة یقال استطار الصّبح اذا امتدّ و انتشر. قال مقاتل: کان شرّه فاشیا فی السّماوات فانشقّت و تناثرت الکواکب و کوّرت الشّمس و القمر و فزعة الملائکة، و فی الارض نسفت الجبال و غارت المیاه و تکسر کلّ شی‌ء علی الارض من جبل و بناء.

Ва итъмўни алтъоми алии ҳубае алии ҳбҳм Аёау ҳоҷтҳми илайҳи фии ҳоли алзиқу алҷўъу қуллаи алтъом . Ва қил : алии ҳуби алотъом . Ва қил : алии ҳуби аллоҳи ъзу ҷли мскинои Фқирои лои моли ?ла ,у итимои сғирои лои аби ?ла ,у асиро . Қоли муҷоҳиду Саиди бен ҷбиру ато : ҳўи алмсҷўни ман аҳли алқблаҳи иҳбси фии ҳақу қоли қтодаҳ : амри аллоҳи болосроءи ани иҳсни илайҳаму ани асроءҳми иўмӣзи лоҳли алшрк , Фохўки алмслми аҳқи ани ттъмаҳ . Ва қил : алосир : алммлўк . Ва қил : алмрأаҳ

وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی‌ حُبِّهِ ای علی حبّهم ایّاه و حاجتهم الیه فی حال الضّیق و الجوع و قلّة الطّعام. و قیل: علی حبّ الاطعام. و قیل: علی حبّ اللَّه عزّ و جلّ مسکینا فقیرا لا مال له، و یتیما صغیرا لا اب له، و اسیرا. قال مجاهد و سعید بن جبیر و عطا: هو المسجون من اهل القبلة یحبس فی حقّ و قال قتادة: امر اللَّه بالاسراء ان یحسن الیهم و ان اسراءهم یومئذ لاهل الشّرک، فاخوک المسلم احقّ ان تطعمه. و قیل: الاسیر: المملوک. و قیل: المرأة

Лқўл алнабӣ ( с ) атқўои аллоҳи фии алнсоءи Фонҳни ъндкми ъўон .

لقول النّبی (ص) اتّقوا اللَّه فی النّساء فانّهنّ عندکم عوان.

Ибн аббос гуфт : ин оят дар шаъни амири алмؤмнини алӣ ( ъ ) фурӯ омаду хонадони вай ,у сабаби он буд ки ҳасану ҳусайни ъалиҳумо ассалом ҳар ду бемор шуданд , расӯли худо ( с ) бъёдт эшон шуд , бо ҷамъии ёрон , гуфтанд : « ё бо алҳсн лу назуррат алии влдики нзро » агар назрӣ кунӣ бар умеди офияту шифои фарзандони магар савоб бошад . Алӣ ( ъ ) назр кард ки агар фарзандони марои азин беморӣ шифо ояду офият буд , шукри онро се рӯз рӯза дорам , тқрбои илои аллоҳи ъзу ҷлу тлбои лмрзотаҳ . Фотимаи Заҳрои алайҳои ассалом .

ابن عباس گفت: این آیت در شأن امیر المؤمنین علی (ع) فرو آمد و خاندان وی، و سبب آن بود که حسن و حسین علیهما السّلام هر دو بیمار شدند، رسول خدا (ص) بعیادت ایشان شد، با جمعی یاران، گفتند: «یا با الحسن لو نذرت علی ولدیک نذرا» اگر نذری کنی بر امید عافیت و شفای فرزندان مگر صواب باشد. علی (ع) نذر کرد که اگر فرزندان مرا ازین بیماری شفا آید و عافیت بود، شکر آن را سه روز روزه دارم، تقرّبا الی اللَّه عزّ و جلّ و طلبا لمرضاته. فاطمة زهرا علیها السّلام.

Ҳамин кард , се рӯзи рӯзаи назр бар худ воҷиб кард , канизакӣ доштанд номи ваии Фзаҳ бар мувофиқати эшон ҳамин назр кард ани брأи Сайид эй ммои бҳмои самти ллаҳи салосаи айёми шкро . Пас раби Алъоламин эшонро офият ва сиҳҳат дод , ва эшон бўФоءи назр боз омаданд ва рӯза доштанд , ва дар хонаи эшон ҳеҷ таом на ки рӯза гушойанд . Алии Муртазо ( ъ ) аз ҷуҳудии хайбарӣ , номи ваии шмъўни қарзи хост . Он ҷуҳуди се соъи ҷӯи бқрз буи дод .

همین کرد، سه روز روزه نذر بر خود واجب کرد، کنیزکی داشتند نام وی فضّه بر موافقت ایشان همین نذر کرد ان برأ سیّد ای ممّا بهما صمت للَّه ثلاثة ایّام شکرا. پس ربّ العالمین ایشان را عافیت و صحّت داد، و ایشان بوفاء نذر باز آمدند و روزه داشتند، و در خانه ایشان هیچ طعام نه که روزه گشایند. علی مرتضی (ع) از جهودی خیبری، نام وی شمعون قرض خواست. آن جهود سه صاع جو بقرض بوی داد.

Фотимаи Заҳрои алайҳои ассалом аз он ҷӯи як соъи босёи даст орад кард ва панҷ қурс аз он бпхт . Вақти ифтори фаро пеш ниҳоданд то хуранд . Мискинии фаро дар сарой омад он соъат ва гуфт : ассаломи алайкум ё аҳли байти Муҳамад , мискини ман масокини алмуслимӣни атъмўнии атъмкми аллоҳи ман мўоӣди алҷнаҳ . Сухани дарвеши бсмъи алӣ ( ъ ) расед , алӣ ( ъ ) рӯй фарои Фотимаи ъалиҳумо ассалом кард , гуфт :

فاطمه زهرا علیها السّلام از آن جو یک صاع بآسیا دست آرد کرد و پنج قرص از آن بپخت. وقت افطار فرا پیش نهادند تا خورند. مسکینی فرا در سرای آمد آن ساعت و گفت: السّلام علیکم یا اهل بیت محمد، مسکین من مساکین المسلمین اطعمونی اطعمکم اللَّه من موائد الجنّة. سخن درویش بسمع علی (ع) رسید، علی (ع) روی فرا فاطمه علیهما السّلام کرد، گفت:

Фотми зоти алмҷду алиқин

فاطم ذات المجد و الیقین

Ишкўи алинои ҷоӣъи ҳазин

یشکو الینا جائع حزین‌

Аммотарин албоӣси алмскин

اما ترین البائس المسکین

Фотимаи алайҳои ассалом ӯро ҷавоб дод :

فاطمه علیها السّلام او را جواب داد:

Ишкўи илои аллоҳу исткин

یشکو الی اللَّه و یستکین

Амрк ё бен ъам самъи тоъаҳ

امرک یا بن عمّ سمع طاعة

ё бунаи хайри анноси аҷмъин

یا بنة خیر النّاس اجمعین‌

Арҷу азои ашбъти зои мҷоъаҳ

ارجو اذا اشبعت ذا مجاعة

Қади қоми болбоби ?лаи ҳнин

قد قام بالباب له حنین‌

Мо бе ман луаму лои зроъаҳ

ما بی من لوم و لا ضراعة

Алҳақ болохёру алҷмоъаҳ

الحق بالاخیار و الجماعة

Ва адхли алхлду лии шФоъаҳи он гуҳи таом ки пеши ниҳода буд , ҷумла бдрўиш доданд , ва бар гуруснагӣ сабр карданд то дигари рӯзи Фотимаи алайҳои ассаломи соъии дигари ҷӯ орад кард ва аз он нони пухт .

و ادخل الخلد و لی شفاعة آن گه طعام که پیش نهاده بود، جمله بدرویش دادند، و بر گرسنگی صبر کردند تا دیگر روز فاطمه علیها السّلام صاعی دیگر جو آرد کرد و از آن نان پخت.

Чун шаб дар омад , вақти ифтор дар пеш ниҳоданд , ятемӣ аз авлоди муҳоҷирон бар дар боистод .

چون شب در آمد، وقت افطار در پیش نهادند، یتیمی از اولاد مهاجران بر در بایستاد.

Гуфт : ассаломи алайкум ё аҳли байти Муҳамад ( с ) , ятеми ман авлоди алмҳоҷрини астшҳди волидии явми алъқбаҳи атъмўнии атъмкми аллоҳи ман мўоӣди алҷнаҳ . Алӣ чун сухани он ятем шунид , рӯй фаро Фотима кард ъалиҳумо ассалом гуфт :

گفت: السّلام علیکم یا اهل بیت محمد (ص)، یتیم من اولاد المهاجرین استشهد والدی یوم العقبة اطعمونی اطعمکم اللَّه من موائد الجنّة. علی چون سخن آن یتیم شنید، روی فرا فاطمه کرد علیهما السّلام گفت:

Фотми бинти алсиди алкрим

فاطم بنت السّیّد الکریم

Фотимаи алайҳои ассалом ҷавоб дод :

فاطمه علیها السّلام جواب داد:

Ман ирҳми алиўми Фҳўи раҳим

من یرحم الیوم فهو رحیم

Ании лоътиаҳу лои аболӣ

انّی لاعطیه و لا ابالی

Қади ҷоءнои аллоҳи бзои алитим

قد جاءنا اللَّه بذا الیتیم‌

Амсўои ҷёъо ва ҳам ашболӣ

امسوا جیاعا و هم اشبالی

Мавъидаи фии ҷинаи алнъим

موعده فی جنّة النّعیم

Ва аўсри аллоҳи алии аёлӣ

و اوثر اللَّه علی عیالی‌

Асғрҳми иқтли фии алқтол .

اصغرهم یقتل فی القتال.

Ҳам чунон таом ки дар пеш буд , ҷумла байтем доданд ва худ гурусна хуфтанд дигари рӯзи он соъ ки монда буд , Фотимаи алайҳои ассаломи онро орад кард ва бенон пухту буқат хӯрдани асирӣ бар дар сарой боистод гуфт : ассаломи алайкум ё аҳли байти алнбўаҳи атъмўнии атъмкми аллоҳи ман мўоӣди алҷнаҳ . Он таом босайр доданд , се рӯз бигузашт ки аҳли байти алӣ ( ъ ) ҳеҷ таом нахурданд ва бар гуруснагӣ сабр карданд ва он мо ҳзр ки буд эсор карданд , марди дарвешроу ятемроу асирро , то раби Алъоламин дар шаъни эшон оят фиристод :у итъмўни алтъоми алии ҳубаи мскиноу итимоу أсиро .

هم چنان طعام که در پیش بود، جمله بیتیم دادند و خود گرسنه خفتند دیگر روز آن صاع که مانده بود، فاطمه علیها السّلام آن را آرد کرد و بنان پخت و بوقت خوردن اسیری بر در سرای بایستاد گفت: السّلام علیکم یا اهل بیت النّبوّة اطعمونی اطعمکم اللَّه من موائد الجنّة. آن طعام باسیر دادند، سه روز بگذشت که اهل بیت علی (ع) هیچ طعام نخوردند و بر گرسنگی صبر کردند و آن ما حضر که بود ایثار کردند، مرد درویش را و یتیم را و اسیر را، تا ربّ العالمین در شأن ایشان آیت فرستاد: وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی‌ حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً.

Қавла : إнмои нтъмкми лўҷаҳи аллоҳи ҳзаҳи ҳикояи ани ъқуди алқлбу алнёт ,у алқўли ҳоҳнои мзмр , яъне :у иқўлўни фии анФсҳми إнмои нтъмкми лўҷаҳи аллоҳ эй лтлби савобау лрؤитаҳ ло наред мнкми ҷзоء эй мкоФоаҳ «у лои шкўро » эй шкро , яъне :у лои ани иснӣ ба ълино . Алшкўри масдари колъқўду алдхўлу алхурӯҷ . Қоли муҷоҳиду Саиди бен ҷбир : анҳми лами итклмўо бау локини илми аллоҳи злки ман қлўбҳми Фоснии алайҳим .

قوله: إِنَّما نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ هذه حکایة عن عقود القلب و النّیّات، و القول هاهنا مضمر، یعنی: و یقولون فی انفسهم إِنَّما نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ ای لطلب ثوابه و لرؤیته لا نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزاءً ای مکافاة «وَ لا شُکُوراً» ای شکرا، یعنی: و لا ان یثنی به علینا. الشّکور مصدر کالعقود و الدّخول و الخروج. قال مجاهد و سعید بن جبیر: انّهم لم یتکلّموا به و لکن علم اللَّه ذلک من قلوبهم فاثنی علیهم.

إнои нхоФи ман рбнои иўмо эй ъқўбаҳи иўмо « ъбўсо » эй зиқои карӣҳо тъбси фӣаи алўҷўаҳи ман ҳавлау шиддатау насаби алъбўси илои алиўми комаи иқол : явми соӣму лайли ноӣм ,у қил : васфи алиўми болъбўси ммои фӣаи ман алшдаҳ . « қмтриро » шадидани ғлизоашад мо икўни ман алоёму атўлаҳи фии алблоء . Сӣли алҳсни ани алқмтрир , Фқол : субҳони аллоҳи моашад исмау ҳўашад ман исмау қил : алъбўсу алқмтрири клоҳмои ман сафаи ваҷҳи алонсони фии злки алиўми алъбўси болшФтину алқмтрири бқбзи алҷбҳаҳу алҳоҷбин .

إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یَوْماً ای عقوبة یوما «عَبُوساً» ای ضیّقا کریها تعبس فیه الوجوه من هوله و شدّته و نسب العبوس الی الیوم کما یقال: یوم صائم و لیل‌ نائم، و قیل: وصف الیوم بالعبوس ممّا فیه من الشّدّة. «قَمْطَرِیراً» شدیدا غلیظا اشدّ ما یکون من الایّام و اطوله فی البلاء. سئل الحسن عن القمطریر، فقال: سبحان اللَّه ما اشدّ اسمه و هو اشدّ من اسمه و قیل: العبوس و القمطریر کلاهما من صفة وجه الانسان فی ذلک الیوم العبوس بالشّفتین و القمطریر بقبض الجبهة و الحاجبین.

Фўқоҳми аллоҳи шари злки алиўм яъне аллазӣнаи ихоФўну лқоҳми нзраҳу срўро эй аътоҳм « нзраҳ » фии вҷўҳҳм ва « срўро » фии қлўбҳм .

فَوَقاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذلِکَ الْیَوْمِ یعنی الّذین یخافون وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً ای اعطاهم «نَضْرَةً» فی وجوههم وَ «سُرُوراً» فی قلوبهم.

Ва ҷзоҳми бмои сбрўои алии тоъаҳи аллоҳу иҷтиноби маосӣау қил : алии мо сбрўои алии алФқру алсўму алҷўъ . Ва фии алхбри сӣли расӯли аллоҳ ( с ) ани алсбр . Фқол : « алсбри арбаъа : аввалҳо алсбр ъанд алсдқаҳи алаввалӣ ,у алсбри алии адоءи алФризаҳ ,у алсбри алии иҷтиноби маҳорими аллоҳ ,у алсбри алии алмсоӣб »

وَ جَزاهُمْ بِما صَبَرُوا علی طاعة اللَّه و اجتناب معاصیه و قیل: علی ما صبروا علی الفقر و الصّوم و الجوع. و فی الخبر سئل رسول اللَّه (ص) عن الصّبر. فقال: «الصّبر اربعة: اوّلها الصّبر عند الصّدقة الاولی، و الصّبر علی اداء الفریضة، و الصّبر علی اجتناب محارم اللَّه، و الصّبر علی المصائب»

Қавла : ҷинау ҳрирои қоли алҳсн : адхлҳми алҷнаҳу албасаами алҳрир . Кқўлаҳ : «у лбосҳми фӣҳо ҳарир » . Ва қил : ҳарири алҷнаҳи авроқи алошҷор . Ва қил : алҳрири кинояи ани лини алъиш .

قوله: جَنَّةً وَ حَرِیراً قال الحسن: ادخلهم الجنّة و البسهم الحریر. کقوله: «وَ لِباسُهُمْ فِیها حَرِیرٌ». و قیل: حریر الجنّة اوراق الاشجار. و قیل: الحریر کنایة عن لین العیش.

Мткӣини фӣҳо эй фии алҷнаҳи алии алأроӣк эй алии алсрўри фии алҳҷолу лои икўни арикаи алои азои аҷтмъо . Қоли мақотил : алороӣки алсрўри фии алҳҷоли ман алдру алёқўти мўзўнаҳи бқзбони алзҳбу алФзаҳу алвони алҷўоҳр . Ва қил : алорикаҳи мо иткоءи алайҳи лои ирўни фӣҳо шмсоу лои змҳриро эй қизоу лои штоء . Қоли қтодаҳ : илми аллоҳи субҳонаи ан шудаи алҳри иўзӣ ва шудаи албрди иўзӣ . Фўқоҳми аллоҳи азиҳмои ҷмиъо .

مُتَّکِئِینَ فِیها ای فی الجنّة عَلَی الْأَرائِکِ ای علی السّرور فی الحجال و لا یکون اریکة الّا اذا اجتمعا. قال مقاتل: الارائک السّرور فی الحجال من الدّر و الیاقوت موضونة بقضبان الذّهب و الفضّة و الوان الجواهر. و قیل: الاریکة ما یتّکاء علیه لا یَرَوْنَ فِیها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِیراً ای قیظا و لا شتاء. قال قتادة: علم اللَّه سبحانه انّ شدّة الحرّ یوذی و شدّة البرد یوذی. فَوَقاهُمُ اللَّهُ اذیهما جمیعا.

Ва қоли мақотил : алзмҳрир : шайъи ء мисли рؤси алإбри инзли ман алсмоءи фии ғояи албрд ,у фии алхбри ан алнабӣ ( с ) қол : ашткти алнори илои рабҳо Фқолти أкли баъзе баъзан , ФнФсии Фозни лҳои фии кули оми бнФсини нафаси фии алштоءу нафаси фии алсиФ , фошади мо тҷдўни ман албрди ман змҳрири ҷаҳаннам ваашад мо тҷдўни ман алҳри ман ҳурҳо .

و قال مقاتل: الزّمهریر: شی‌ء مثل رؤس الإبر ینزل من السّماء فی غایة البرد، و فی الخبر عن النّبی (ص) قال: اشتکت النّار الی ربّها فقالت أکل بعضی بعضا، فنفّسی فاذن لها فی کلّ عامّ بنفسین نفس فی الشّتاء و نفس فی الصّیف، فاشدّ ما تجدون من البرد من زمهریر جهنّم و اشدّ ما تجدون من الحرّ من حرّها.

Рӯй ани ибни аббоси қол : Фбинои аҳли алҷнаҳи фии алҷнаҳи азои рأўои зўءи кзўءи алшмсу қади ашрқти алҷанони лҳои Фиқўли аҳли алҷнаҳ : ё ризвони қоли рбнои ъзу ҷл : лои ирўни фӣҳо шмсоу лои змҳрирои Фиқўли ?лаами ризвон : листи ҳзаҳи бшмсу лои қамару локини ҳзаҳи Фотимау алии зҳкои зҳкои ашрқти алҷанони ман нури зҳкҳмо

روی عن ابن عباس قال: فبینا اهل الجنّة فی الجنّة اذا رأوا ضوء کضوء الشّمس و قد اشرقت الجنان لها فیقول اهل الجنّة: یا رضوان قال ربّنا عزّ و جلّ: لا یَرَوْنَ فِیها شَمْساً وَ لا زَمْهَرِیراً فیقول لهم رضوان: لیست‌ هذه بشمس و لا قمر و لکن هذه فاطمة و علیّ ضحکا ضحکا اشرقت الجنان من نور ضحکهما

Ва Фиҳмои анзли аллоҳи таъолӣ : ҳилли أтии алии алإнсони ҳайни ман алдҳри илои қавла :у кони съикми мшкўро .

و فیهما انزل اللَّه تعالی: هَلْ أَتی‌ عَلَی الْإِنْسانِ حِینٌ مِنَ الدَّهْرِ الی قوله: وَ کانَ سَعْیُکُمْ مَشْکُوراً.

Ва дониаҳи мансӯби ътФои алии қавла : мткӣин . Ва қавла : алайҳими зилолҳо эй қурбати ашҷор алҷнаҳ манеҳам ҳатто сорти колмзлаҳи алайҳиму ани лами икни ҳноки шамсу зллти қтўФҳои тзлило эй аднити сморҳои ?лаами итмкнўни ман қтоФҳои алии улҳоли алтии ҳам алайҳои қёмоу қъўдоу мзтҷъини тднӣ . Илайҳам . Қоли муҷоҳид : арзии арзи алҷнаҳи ману рқ ва туробҳо алмску усӯли шаҷарҳо зҳбу аФнонҳои лؤлؤу забарҷаду ёқӯту алсмри таҳти злк , Фмни أкли қоӣмои лами иўзаҳ ва ман أкли қоъдои лами иўзаҳ ва ман أкли мзтҷъои лами иўзаҳи Фзлки қавлаи ъзу ҷл :у зллти қтўФҳои тзлило .

وَ دانِیَةً منصوب عطفا علی قوله: مُتَّکِئِینَ. و قوله: عَلَیْهِمْ ظِلالُها ای قربت اشجار الجنّة منهم حتّی صارت کالمظلّة علیهم و ان لم یکن هناک شمس وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِیلًا ای ادنیت ثمارها لهم یتمکّنون من قطافها علی الحال الّتی هم علیها قیاما و قعودا و مضطجعین تدنّی. الیهم. قال مجاهد: ارضی ارض الجنّة من و رق و ترابها المسک و اصول شجرها ذهب و افنانها لؤلؤ و زبرجد و یاقوت و الثّمر تحت ذلک، فمن أکل قائما لم یوذه و من أکل قاعدا لم یوذه و من أکل مضطجعا لم یوذه فذلک قوله عزّ و جلّ: وَ ذُلِّلَتْ قُطُوفُها تَذْلِیلًا.

Ва итоФи алайҳими бониаҳи ман Фзаҳ эй идири алайҳими хадамаами кؤси алшробу ҳаии ман Фзаҳу қил : ӯоне биўтҳми ман Фзаҳ . Ва أкўоби ҷамъи кӯбу ҳўи алإбриқи лои ърўаҳи ?ла ,у қоли муҷоҳид : ҳаии алоқдоҳи канти қўорирои қўорирои ман Фзаҳ эй лҳои баёзи алФзаҳу сФоءи алқўорир , ирии мо фии дохилҳо ман хориҷҳоу алохтёри тарки алсрФи фии қўорир ва ман сарфи алаввали Флкўнаҳи раъси ояи мроФқаҳи ллоёти алтии тақаддумату тأхрт , ва ман сарфи ассонии аизои Фқди атбъи аллФзи аллФзи алии одаи алъараби кқўлҳм : ҷҳри зби хрб . Қавла : қдрўҳои тқдиро эй ҷаълати алокўоби алии қадари рбҳм , эй ло тизед алии миқдори шрбҳму лои тнқс , эй қадарҳо ?лаами алсқоаҳу алхдми аллазӣнаи итўФўни алайҳими иқдрўнҳо , сами исқўну қил : қдрўои фии анФсҳми шиӣоу тмнўаҳи факони комаи тмнўаҳ .

وَ یُطافُ عَلَیْهِمْ بِآنِیَةٍ مِنْ فِضَّةٍ ای یدیر علیهم خدمهم کؤس الشّراب و هی من فضّة و قیل: اوانی بیوتهم من فضّة. وَ أَکْوابٍ جمع کوب و هو الإبریق لا عروة له، و قال مجاهد: هی الاقداح کانَتْ قَوارِیرَا قَوارِیرَا مِنْ فِضَّةٍ ای لها بیاض الفضّة و صفاء القواریر، یری ما فی داخلها من خارجها و الاختیار ترک الصّرف فی قواریر و من صرف الاوّل فلکونه رأس آیة مرافقة للآیات الّتی تقدّمت و تأخّرت، و من صرف الثّانی ایضا فقد اتّبع اللّفظ اللّفظ علی عادة العرب کقولهم: جحر ضب خرب. قوله: قَدَّرُوها تَقْدِیراً ای جعلت الاکواب علی قدر ربّهم، ای لا تزید علی مقدار شربهم و لا تنقص، ای قدّرها لهم السّقاة و الخدم الّذین یطوفون علیهم یقدّرونها، ثمّ یُسْقَوْنَ و قیل: قدّروا فی انفسهم شیئا و تمنّوه فکان کما تمنّوه.

Ва исқўни фӣҳо эй фии алҷнаҳи кأсои ман хамри кони мизоҷҳо знҷбилои ишўқу итрбу алзнҷбили ммои канти алъараби тсттибаҳи ҷудои Фўъдҳми аллоҳи таъолӣ : анҳми исқўни фии алҷнаҳи алкأси алммзўҷаҳи бзнҷбили алҷнаҳ ,у лои ишбаҳи занҷабили алҷнаҳи занҷабили алднё , занҷабили алҷнаҳи лои мрораҳи фӣҳоу лои ъФўсаҳ .

وَ یُسْقَوْنَ فِیها ای فی الجنّة کَأْساً من خمر کان مِزاجُها زَنْجَبِیلًا یشوّق و یطرب و الزّنجبیل ممّا کانت العرب تستطیبه جدّا فوعدهم اللَّه تعالی: انّهم یسقون فی الجنّة الکأس الممزوجة بزنجبیل الجنّة، و لا یشبه زنجبیل الجنّة زنجبیل الدّنیا، زنجبیل الجنّة لا مرارة فیها و لا عفوصة.

Қоли ибни аббос : кули мо зикри аллоҳи фии алқуръони ммои фии алҷнаҳу самоаи ?лаи фии алднё мисли . Ва қил : ҳўи айни фии алҷнаҳи иўҷди минҳои таъми алзнҷбили ишрбҳои алмқрбўн сарфану тмзҷи лсоӣри аҳли алҷнаҳ . Қоли ибни исои азои мзҷи алшроби болзнҷбили Фоқи фии алолзоз айнан фӣҳо тсмии слсбило эй исқўни ман айни фии алҷнаҳи тсмии слсбило » эй силсилаи мнқодаҳи ?лаами ҷадидаи алҷриаҳи исрФўнҳои ҳайси шоؤо . Ва қил : тайибаи алтъму алмзоқ , тқўл : ҳозои шароби слслу слслолу слсбил . Қоли мақотили бен ҳён : самяти слсбилои лонҳои тсили алайҳими фии алтрқу фии мнозлҳми тнбъи ман асли алърши ман ҷинаи адани илои аҳли алҷанону шароби алҷнаҳи алии баради алкоФўру таъми алзнҷбилу риҳи алмску қоли алзҷоҷ : самяти слсбилои лонҳои фии ғояи алслосаҳи ттслсли фии алҳлқу маънии қавла : « тсмӣ » эй тўсФи лони аксари алълмоءи алии ани слсбило , сафаи лои исму фии тафсири ибни алмборки маъноа : сили сбилои илоҳо , эй сили аллоҳи илоҳо сбило , Фиҳтмли ани ткўни алъайни мсмоаҳи бҳзаҳи алҷмлаҳу яҳтамили ани икўни алкломи қади теми алии қавла « тсмӣ » эй тазаккури сами астأнФи Фқол : сили сбилоу иттисолаи фии алмсҳФи лои имнъи саҳаи ҳозои алтأўили лксраҳи амсола .

قال ابن عباس: کلّ ما ذکر اللَّه فی القرآن ممّا فی الجنّة و سمّاه له فی الدّنیا مثل. و قیل: هو عین فی الجنّة یوجد منها طعم الزّنجبیل یشربها المقرّبون صرفا و تمزج لسائر اهل الجنّة. قال ابن عیسی اذا مزج الشّراب بالزّنجبیل فاق فی الالذاذ عَیْناً فِیها تُسَمَّی سَلْسَبِیلًا ای یسقون من عین فی الجنّة تسمّی سلسبیلا» ای سلسلة منقادة لهم جدیدة الجریة یصرّفونها حیث شاؤا. و قیل: طیّبة الطّعم و المذاق، تقول: هذا شراب سلسل و سلسلال و سلسبیل. قال مقاتل بن حیّان: سمّیت سلسبیلا لانّها تسیل علیهم فی الطّرق و فی منازلهم تنبع من اصل العرش من جنّة عدن الی اهل الجنان و شراب الجنّة علی برد الکافور و طعم الزّنجبیل و ریح المسک و قال الزّجاج: سمّیت سلسبیلا لانّها فی غایة السّلاسة تتسلسل فی الحلق و معنی قوله: «تُسَمَّی» ای توصف لانّ اکثر العلماء علی انّ سلسبیلا، صفة لا اسم و فی تفسیر ابن المبارک معناه: سل سبیلا الیها، ای سل اللَّه الیها سبیلا، فیحتمل ان تکون العین مسمّاة بهذه الجملة و یحتمل ان یکون الکلام قد تمّ علی قوله «تُسَمَّی» ای تذکر ثمّ استأنف فقال: سل سبیلا و اتّصاله فی المصحف لا یمنع صحّة هذا التّأویل لکثرة امثاله.

Ва итўФи алайҳими валадони мхлдўн эй ғулмони иншӣҳми аллоҳи лхдмаҳи алмؤмнину қил : ҳам алотФоли лтсмитҳми влдонои ман алўлодаҳ « мхлдўн » эй доӣмўни лои имўтўну лои иҳрмўну қил : « мхлдўн » эй мҳлўни алайҳими алҳлии муштақи ман алхлдаҳу ҳаии ҷимоъаи алҳлӣ . Ва қил : « мхлдўн » , мқртўни мстўрўн . إзои рأитҳми ҳсбтҳми лбёзҳму ҳасанаами лؤлؤои мнсўроу аллؤлؤи азои насри ман алхити алии албсоти кон аҳсан манеҳ мнзўмо ,у қил : анмои шбҳўои болмнсўри лонтсорҳми фии алхдмаҳу луи конўои сафои лшбҳўои болмнзўм ,у қил : маъноаи конҳми хлқўои ман аллؤлؤи алмнсўри лсФоءи алўонҳму рқаҳи абдонҳм .

وَ یَطُوفُ عَلَیْهِمْ وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ ای غلمان ینشئهم اللَّه لخدمة المؤمنین و قیل: هم الاطفال لتسمیتهم ولدانا من الولادة «مُخَلَّدُونَ» ای دائمون لا یموتون و لا یهرمون و قیل: «مُخَلَّدُونَ» ای محلّون علیهم الحلیّ مشتقّ من الخلدة و هی جماعة الحلیّ. و قیل: «مُخَلَّدُونَ»، مقرّطون مستورون. إِذا رَأَیْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لبیاضهم و حسنهم لُؤْلُؤاً مَنْثُوراً و اللّؤلؤ اذا نثر من الخیط علی البساط کان احسن منه منظوما، و قیل: انّما شبّهوا بالمنثور لانتثارهم فی الخدمة و لو کانوا صفّا لشبّهوا بالمنظوم، و قیل: معناه کانّهم خلقوا من اللّؤلؤ المنثور لصفاء الوانهم و رقّة ابدانهم.

Ва фии алтФсир : мо ман инсони ман аҳли алҷнаҳи алоу ихдмаҳи алифи ғулом .

و فی التّفسیر: ما من انسان من اهل الجنّة الّا و یخدمه الف غلام.

Ва إзои раъйати сам яъне : алҷнаҳи раъйати нъимоу маликои кбироу қил : маъноау إзои раъйати ббсрки алҷнаҳи раъйати сами нъимои лои иўсФу маликои кбирои идўму лои инқтъи адноҳми манзалаи ман инзри фии малакаи масираи алифи оми ирии ақсоаҳи комаи ирии адноаҳу қоли мақотилу алклбӣ : ҳўи ани расӯли раби алъзаҳи ман алмлоӣкаҳи лои идхли алайҳи алои бознаҳ . Ва қил : алмалики алкбири қавла : ?лаами мо ишоءўни фӣҳо .

وَ إِذا رَأَیْتَ ثَمَّ یعنی: الجنّة رَأَیْتَ نَعِیماً وَ مُلْکاً کَبِیراً و قیل: معناه وَ إِذا رَأَیْتَ ببصرک الجنّة رأیت ثمّ نعیما لا یوصف و ملکا کبیرا یدوم و لا ینقطع ادناهم منزلة من ینظر فی ملکه مسیرة الف عام یری اقصاه کما یری ادناه و قال مقاتل و الکلبی: هو انّ رسول ربّ العزّة من الملائکة لا یدخل علیه الّا باذنه. و قیل: الملک الکبیر قوله: لهم ما یشاءون فیها.

Олияами сёби сндси қрأи аҳли алмдинаҳу Ҳамза : олияами сокинаи алёءи мксўраҳи алҳоء , Фикўни рФъои болобтдоءу хубраи сёби сндс . Ва қрأи алохрўни бнсби алёءу зми алҳоء Фикўн насабо алии улҳол , эй итўФи алайҳими валадону алайҳими сёби сндси Фикўни ҳолои ллўлдону иҷўзи ани икўни ҳолои ллоброр . Ва қил : олияам эй Фўқҳми сёби сндси Фикўни мнсўбои алии алзрФу алсндси ман алдибоҷу алҳрири мо рқу алостбрқ .

عالِیَهُمْ ثِیابُ سُندُسٍ قرأ اهل المدینة و حمزة: عالیهم ساکنة الیاء مکسورة الهاء، فیکون رفعا بالابتداء و خبره ثِیابُ سُندُسٍ. و قرأ الآخرون بنصب الیاء و ضمّ الهاء فیکون نصبا علی الحال، ای یطوف علیهم ولدان و علیهم ثیاب سندس فیکون حالا للولدان و یجوز ان یکون حالا للابرار. و قیل: عالِیَهُمْ ای فوقهم ثِیابُ سُندُسٍ فیکون منصوبا علی الظّرف و السّندس من الدّیباج و الحریر ما رقّ و الاستبرق.

Мо ғлз . Қрأи нофеъу ҳФс : Хизру إстбрқи мрФўъин , ътФои алии алсёб . Ва қрأҳмои Ҳамзау алксоӣӣ : мҷрўрину қрأи ибни касӣру абӯи бикр : Хизри болҷру астбрқи болрФъ ,у қрأи абӯи ҷаъфару аҳли албсраҳу алшом : алии зиддиҳ , ФолрФъи алии наъти алсёбу алҷри алии наъти алсндсу ҳалвои أсоўри ман Фзаҳи иҷўзи ани икўни сафаи ллоброру ани икўни сафаи ллўлдон ,у маъноа : лбсўои фии алҷнаҳи أсоўри ман Фзаҳи қил : иўоФқи исмаи исми алФзаҳи фии алднёу локини айнаи аҷали ман айни алФзаҳи алтии фии алднё ,у қоли фии мавзеи охир : « أсоўри ман зҳб » . Қил : алФзаҳи ллхдму алзҳби ллмхдўм . Ва қил : алФзаҳи ллрҷолу алзҳби ллнсоء ,у қил : иҷмъи бинҳмо ,у қил : фии яди кул воҳид манеҳам салосаи асўраҳи воҳиди ман Фзаҳу охири ман зҳбу охири ман лؤлؤу сқоҳми рбҳми шробои тҳўро эй тоҳрои ман алоқзору алоқзоءи лами тднсаҳи алоидӣу лами тдсаҳи алои раҷули кхмри алднё . Қоли абӯи қуллобау иброҳӣм : яъне анаи лои исири бўлои нҷсоу локинаи исири ршҳои фии абдонҳми криҳи алмску злки анҳми иؤтўни болтъоми Фозои кони охири злки атўои болшроби алтҳўри Фишрбўни Фитҳри бтўнҳму исири мо аклўои ршҳои ихрҷи ман ҷлўдҳми атиби ман алмски алозФру тзмри бтўнҳму тъўди шҳўтҳм . Ва қил : итҳрҳми ман кули азӣ ва ман кули ғулу ғаш , кқўлаҳ : «у нзънои мо фии сдўрҳми ман ғул »у қоли ҷаъфар : итҳрҳм ба ани кули шайъи ءи сўоаҳи ази лои тоҳири ман тднси бшии ءи ман алокўону қоли бъзҳм : слити халафи саҳли бен абди аллоҳи алътмаҳи Фқрأи қавла :у сқоҳми рбҳми шробои тҳўрои Фҷъли иҳрки Фмаҳи конаи имси шиӣои Флмои Фрғи ман слўтаҳи қили ?ла : أ тқрأам тшрб ? қол :у аллоҳи луи лами аҷд лиззата ъанд қроءтаҳ клзтӣ ъанд шурбаи мо қрأтаҳ .

ما غلظ. قرأ نافع و حفص: خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ مرفوعین، عطفا علی الثّیاب. و قرأهما حمزة و الکسائی: مجرورین و قرأ ابن کثیر و ابو بکر: خضر بالجرّ و استبرق بالرّفع، و قرأ ابو جعفر و اهل البصرة و الشّام: علی ضدّه، فالرّفع علی نعت الثّیاب و الجرّ علی نعت السّندس وَ حُلُّوا أَساوِرَ مِنْ فِضَّةٍ یجوز ان یکون صفة للابرار و ان یکون صفة للولدان، و معناه: لبسوا فی الجنّة أَساوِرَ مِنْ فِضَّةٍ قیل: یوافق اسمه اسم الفضّة فی الدّنیا و لکن عینه اجل من عین الفضّة الّتی فی الدّنیا، و قال فی موضع آخر: «أَساوِرَ مِنْ ذَهَبٍ». قیل: الفضّة للخدم و الذّهب للمخدوم. و قیل: الفضّة للرّجال و الذّهب للنّساء، و قیل: یجمع بینهما، و قیل: فی ید کلّ واحد منهم ثلاثة اسورة واحد من فضّة و آخر من ذهب و آخر من لؤلؤ وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً ای طاهرا من الاقذار و الاقذاء لم تدنّسه الایدی و لم تدسّه الا رجل کخمر الدّنیا. قال ابو قلابة و ابراهیم: یعنی انّه لا یصیر بولا نجسا و لکنّه یصیر رشحا فی ابدانهم کریح المسک و ذلک انّهم یؤتون بالطّعام فاذا کان آخر ذلک اتوا بالشّراب الطّهور فیشربون فیطهر بطونهم و یصیر ما اکلوا رشحا یخرج من جلودهم اطیب من المسک الاذفر و تضمر بطونهم و تعود شهوتهم. و قیل: یطهّرهم من کلّ اذی و من کلّ غلّ و غشّ، کقوله: «وَ نَزَعْنا ما فِی صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ» و قال جعفر: یطهّرهم به عن کلّ شی‌ء سواه اذ لا طاهر من تدنّس بشی‌ء من الاکوان و قال بعضهم: صلّیت خلف سهل بن عبد اللَّه العتمة فقرأ قوله: وَ سَقاهُمْ رَبُّهُمْ شَراباً طَهُوراً فجعل یحرّک فمه کانّه یمصّ شیئا فلمّا فرغ من صلوته قیل له: أ تقرأ ام تشرب؟ قال: و اللَّه لو لم اجد لذّته عند قراءته کلذّتی عند شربه ما قرأته.

إни ҳозои кони лаками ҷзоء эй иқоли ?лаами ани ҳозои кони лаками ҷзоءи боъмолкму кони съикм эй ъмлкми фии алднёи бтоъаҳи аллоҳи мшкўрои мҳмўдои иснӣ ба алайкуму қил : ъмлкми мсоби алайҳ бокср манеҳ ман қўлҳми добаҳи шакури азои азҳарати ман алсмни фавқи мо тътии ман алълФ , Фолъмли алмшкўри ани икўни алсўоби алайҳи ксиро .

إِنَّ هذا کانَ لَکُمْ جَزاءً ای یقال لهم انّ هذا کان لکم جزاء باعمالکم وَ کانَ سَعْیُکُمْ ای عملکم فی الدّنیا بطاعة اللَّه مَشْکُوراً محمودا یثنی به علیکم و قیل: عملکم مثاب علیه باکثر منه من قولهم دابّة شکور اذا اظهرت من السّمن فوق ما تعطی من العلف، فالعمل المشکور ان یکون الثّواب علیه کثیرا.

إнои нҳни нзлнои алейк алқуръони тнзило эй Фрқнои инзолаи Фонзлноаҳи ояи баъди ояи фии синӣни касӣра .

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِیلًا ای فرقنا انزاله فانزلناه آیة بعد آیة فی سنین کثیرة.

Фосбри лҳкми рбк эй арзи бқзоӣаҳу аҳбси нФски алии ҳади алшриъаҳи алии мо амрат ба ман алоҳкому ло ттъ манеҳам осмои أўи кФўро . Алосм : алФоҷр ,у алкФўр : алмболғи фии алкФр « ӯ » ҳоҳнои бмънии алўоў , конаи қол :у ло ттъ манеҳам осмоу лои кФўро . Қоли қтодаҳ : ?ераади болосми алкФўри абои ҷаҳл ,у злки анаи лмои фарзи алӣ алнабӣ ( с )у ҳў иўмӣз бимика нҳоаҳи абӯи ҷаҳли анҳоу қоли лӣни раъйати мҳмдои ислии лотони алии ънқаҳи Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ . Ва қоли мақотил : ?ераади болосми Утбаи бен рабеъа , қоли ллнбӣ ( с ) : ани канти санъати мо санъати лоҷли алнсоءи Фқди илмати Қурайши ании ман аҷмлҳои бнотои Фонои азўҷки абнтӣу асўқҳои алики бғири меҳр , Форҷъи ани ҳозои аламр !у қавла : « أўи кФўро » яъне : алўлиди бен алмғираҳ , қоли ллнбӣ ( с ) : ё Муҳамади ани канти санъати мо санъати ман аҷали алмол , Фқди илмати Қурайши ании ман аксрҳми моло , Фонои аътики ман алмол ҳатто трзии Форҷъи ани ҳозои алأмри Фонзли аллоҳи ъзу ҷлу ло ттъ манеҳам осмои أўи кФўро .

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ ای ارض بقضائه و احبس نفسک علی حدّ الشّریعة علی ما امرت به من الاحکام وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. الآثم: الفاجر، و الکفور: المبالغ فی الکفر «او» هاهنا بمعنی الواو، کانّه قال: و لا تطع منهم آثما و لا کفورا. قال قتادة: اراد بالآثم الکفور ابا جهل، و ذلک انّه لما فرض علی النّبی (ص) و هو یومئذ بمکّة نهاه ابو جهل عنها و قال لئن رأیت محمدا یصلّی لاطانّ علی عنقه فانزل اللَّه هذه الآیة. و قال مقاتل: اراد بالآثم عتبة بن ربیعة، قال للنّبی (ص): ان کنت صنعت ما صنعت لاجل النّساء فقد علمت قریش انّی من اجملها بناتا فانا ازوّجک ابنتی و اسوقها الیک بغیر مهر، فارجع عن هذا الامر! و قوله: «أَوْ کَفُوراً» یعنی: الولید بن المغیرة، قال للنّبی (ص): یا محمد ان کنت صنعت ما صنعت من اجل المال، فقد علمت قریش انّی من اکثرهم مالا، فانا اعطیک من المال حتّی ترضی فارجع عن هذا الأمر فانزل اللَّه عزّ و جلّ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً.

Ва азкри исми рбки бикрау أсилои бикрае салоаи алФҷру أсилои салоаи алзҳру алъср .

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ بُکْرَةً وَ أَصِیلًا بُکْرَةً ای صلاة الفجر و أَصِیلًا صلاة الظّهر و العصر.

Ва ман аллили Фосҷди ?лаи салоаи алъшоӣину сбҳаҳи Лайлои тўило эй алттўъи бслоаҳи аллил ,у қил : алмрод ба алодомаҳи алии зикри аллоҳи фии алоўқоти кулҳо .

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ صلاة العشائین وَ سَبِّحْهُ لَیْلًا طَوِیلًا ای التّطوّع بصلاة اللّیل، و قیل: المراد به الادامة علی ذکر اللَّه فی الاوقات کلّها.

إни ҳؤлоء яъне : куффори Маккаи иҳбўни алъоҷлаҳ эй ?илдори алъоҷлаҳу ҳаии алднёу изрўни вроءҳм яъне : амомҳму қдомҳм , кқўлаҳ : «у кони вроءҳми малик ва ман вроӣҳми барзах » « иўмои сқило » эй итркўни алостъдоди лиўми сақили шадиди уқубатаи алии алкоФрину ҳўи явми алқёмаҳ .

إِنَّ هؤُلاءِ یعنی: کفّار مکة یُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ ای الدّار العاجلة و هی الدّنیا وَ یَذَرُونَ وَراءَهُمْ یعنی: امامهم و قدّامهم، کقوله: «وَ کانَ وَراءَهُمْ مَلِکٌ وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ» «یَوْماً ثَقِیلًا» ای یترکون الاستعداد لیوم ثقیل شدید عقوبته علی الکافرین و هو یوم القیامة.

Нҳни хлқноҳму шдднои أсрҳм эй хлқҳм , иқол : асри алрҷли аҳсани алоср , эй халқи аҳсани алхлқу қил : аҳкмнои хлқҳму мФослҳму аўсолҳм баъзан илои баъзи болърўқу алъсбу қил : маъноаи ҳифзи алайҳими махориҷи ҳоҷотҳми имскҳои маттии шоءу ирслҳои маттии шоء . Ва إзои шӣнои бдлнои أмсолҳми тбдило эй азои шӣнои аҳлкноҳму ҷӣнои бошбоҳҳми Фҷълноҳм бдло манеҳам .

نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ ای خلقهم، یقال: اسر الرّجل احسن الاسر، ای خلق احسن الخلق و قیل: احکمنا خلقهم و مفاصلهم و اوصالهم بعضا الی بعض بالعروق و العصب و قیل: معناه حفظ علیهم مخارج حاجاتهم یمسکها متی شاء و یرسلها متی شاء. وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِیلًا ای اذا شئنا اهلکناهم و جئنا باشباههم فجعلناهم بدلا منهم.

إни ҳзаҳ эй ҳзаҳи алсўраҳу ҳзаҳи алоёти тазкира , эй ъзаҳу тзкири ллхлқу табйини мо ҳўи хайри лаками Фмни шоءи атхзи إлии рабаи сбило эй илои савоби рабаи бтоътаҳ ваемонау тўбтаҳу атбоъи русула . « сбило » эй васила , сами ахбри ани злки лӣси бмўкўли илои мшитҳми ?фони алмдори фӣаи алии алмшиаҳи алқдимаҳи Фқол : ва мо тшоؤни إлои أни ишоءи аллоҳ эй лстми тшоءўни алои бмшиаҳи аллоҳи ани аламри илайҳи лои аликм . Қрأи ибни касӣру ибни омиру абӯи Амр : ишоءўни болёءу қрأи албоқўни болтоءи إни аллоҳи кони ълимои ъолмои болмҳтдӣу алзол « ҳкимо » Фимои шоءи бмни шоء .

إِنَّ هذِهِ ای هذه السّورة و هذه الآیات تذکرة، ای عظة و تذکیر للخلق و تبیین ما هو خیر لکم فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلی‌ رَبِّهِ سَبِیلًا ای الی ثواب ربّه بطاعته و ایمانه و توبته و اتّباع رسله. «سَبِیلًا» ای وسیلة، ثمّ اخبر انّ ذلک لیس بموکول الی مشیّتهم فانّ المدار فیه علی المشیّة القدیمة فقال: وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ ای لستم تشاءون الّا بمشیّة اللَّه انّ الامر الیه لا الیکم. قرأ ابن کثیر و ابن عامر و ابو عمرو: یشاءون بالیاء و قرأ الباقون بالتّاء إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِیماً عالما بالمهتدی و الضّالّ «حَکِیماً» فیما شاء بمن شاء.

Идхли ман ишоءи фии раҳматае фии ҷнтаҳу ҳўи алмؤмнўни алмтиъўн ,у қил : иўФқи ман ишоءи лтоътаҳи фии алднёу идхли алҷнаҳи ман ишоء манеҳам фии алохраҳ . Ва қил : « фии раҳмата » эй фии дайна . Ва алзолмини أъди ?лаами ъзобои أлимо эйу иъзби алзолмини алкоФрини ъзобои вҷиъо .

یُدْخِلُ مَنْ یَشاءُ فِی رَحْمَتِهِ ای فی جنّته و هو المؤمنون المطیعون، و قیل: یوفّق من یشاء لطاعته فی الدّنیا و یدخل الجنّة من یشاء منهم فی الآخرة. و قیل: «فِی رَحْمَتِهِ» ای فی دینه. وَ الظَّالِمِینَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِیماً ای و یعذّب الظّالمین الکافرین عذابا وجیعا.