Ин сӯраи бист ва ду оятаст , сад ва на калима , чаҳор сад ва сӣ ҳарф , ҷумла ба Макка фурӯ омад боҷимоъи муфассирон . Ва дар ин сӯраи ҳеҷ носих ва мансӯх нест . Ва дар фазилати ин сӯраи абии бен каъб ривоят кунад аз Мустафо ( с ) ки гуфт : ҳар ки ин сӯра бар хонд , худои ъзу ҷл ӯро баъдад ҳар рӯзи одина ва ҳар рӯзи арафа ки дарин ҷаҳон бошад даҳ некӣ дар девони ваии бинависад . Қавла :у алсмоءи зоти албрўҷи қил : алмроди баҳои ҷамеъи алсмоўот . Ва қил : алсмоءи алднёи ?фонҳо зоти албрўҷ эй зоти алзҳўр . Ва қил : зоти албрўҷи алхлқи алҳсн .

این سوره بیست و دو آیتست، صد و نه کلمه، چهار صد و سی حرف، جمله به مکه فرو آمد باجماع مفسّران. و در این سوره هیچ ناسخ و منسوخ نیست. و در فضیلت این سوره ابی بن کعب روایت کند از مصطفی (ص) که گفت: هر که این سوره بر خواند، خدای عزّ و جلّ او را بعدد هر روز آدینه و هر روز عرفه که درین جهان باشد ده نیکی در دیوان وی بنویسد. قوله: وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ قیل: المراد بها جمیع السّماوات. و قیل: السَّماءِ الدّنیا فانّها ذاتِ الْبُرُوجِ ای ذاتِ الظّهور. و قیل: ذاتِ الْبُرُوجِ الخلق الحسن.

Ва қил : манозили алшмсу алқмр . Ҷамоатӣ муфассирон гуфтанд : ин буруҷ ки раби Алъоламин андарин сӯрау сӯраи алФрқон ёд кардау номи барда , дувоздаҳ бурҷанд , манозили шамсу қамар . Номи он бурҷҳо : ҳамл , савр , ҷавзо , саратон , асад , сунбула , мизон , ақраб , қавс , ҷаддӣ , далв , ҳут . Осмонҳо барин дувоздаҳ бурҷи ниҳода , чунон ки солҳо бар дувоздаҳ моҳи ниҳода . Ва ин бурҷҳо бар чаҳор фасласт : як фасл аз он вақт баҳораст , се моҳ ,у офтоби андарин се моҳ дар ҳамлу савр ва ҷавзо бошаду фасли дувуми рӯзгор сиФаст , тобистони гарм , се моҳ ,у офтоби андарин се моҳ дар саратону асад ва сунбула бошад ва сеюм рӯзгор хриФаст , се моҳ ,у офтоби андарин се моҳ дар мизону ақраб ва қавс бошад . Ва фасли чаҳорум рӯзгор зимистонаст , се моҳ ,у офтоби андарин се моҳи бҷдӣу далв ва ҳут бошад .

و قیل: منازل الشّمس و القمر. جماعتی مفسّران گفتند: این بروج که ربّ العالمین اندرین سوره و سورة الفرقان یاد کرده و نام برده، دوازده برج‌اند، منازل شمس و قمر. نام آن برجها: حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، میزان، عقرب، قوس، جدی، دلو، حوت. آسمانها برین دوازده برج نهاده، چنان که سالها بر دوازده ماه نهاده. و این برجها بر چهار فصل است: یک فصل از آن وقت بهار است، سه ماه، و آفتاب اندرین سه ماه در حمل و ثور و جوزا باشد و فصل دوم روزگار صیف است، تابستان گرم، سه ماه، و آفتاب اندرین سه ماه در سرطان و اسد و سنبله باشد و سوم روزگار خریف است، سه ماه، و آفتاب اندرین سه ماه در میزان و عقرب و قوس باشد. و فصل چهارم روزگار زمستانست، سه ماه، و آفتاب اندرین سه ماه بجدی و دلو و حوت باشد.

Ва ҳар фаслиро табъӣ дигарасту гардиш ӯ дигару шарҳи он дар мо тақаддуми рафта .

و هر فصلی را طبعی دیگر است و گردش او دیگر و شرح آن در ما تقدّم رفته.

Ва алиўми алмўъўди рӯз растохезаст ва ъад алоўлўну алохрўн ба ллқзоءу алҷзоءу алсўобу алъқоб .

وَ الْیَوْمِ الْمَوْعُودِ روز رستاخیز است و عد الاوّلون و الآخرون به للقضاء و الجزاء و الثّواب و العقاب.

Ва шоҳиду машҳӯд рӯй абди аллоҳи бен рофеъи ани абии ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : алиўми алмўъўди явми алқёмаҳу алмшҳўди явми арафау алшоҳди явми алҷмъаҳи мо талъати шамсу лои ғурбати алии явми афзали ман явми алҷмъаҳ , фӣаи соъаҳи лои иўоФқҳои абди муъмини идъўи аллоҳи фӣҳо хирои алои астҷоби ?лау лои истъизаҳи ман сӯъи ало аъозаҳ манеҳ .

وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ روی عبد اللَّه بن رافع عن ابی هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): الْیَوْمِ الْمَوْعُودِ یوم القیامة و المشهود یوم عرفة و الشّاهد یوم الجمعة ما طلعت شمس و لا غربت علی یوم افضل من یوم الجمعة، فیه ساعة لا یوافقها عبد مؤمن یدعو اللَّه فیها خیرا الّا استجاب له و لا یستعیذه من سوء الّا اعاذه منه.

Ва ҳозои қавли ибни аббосу алоксрини ман алмФсрин : ани алшоҳди явми алҷмъаҳу алмшҳўди явми арафа .

و هذا قول ابن عباس و الاکثرین من المفسّرین: انّ الشّاهد یوم الجمعة و المشهود یوم عرفة.

Ва рӯй ани ибни умри қол : алшоҳди явми алҷмъаҳу алмшҳўди явми алнҳру қоли Саиди бен алмсиб : алшоҳди явми алтрўиаҳу алмшҳўди явми арафа . Ва қил : алшоҳди Муҳамад ( с ) лқўлаҳ : « إнои أрслноки шоҳдо »у алмшҳўди явми алқёмаҳи лқўлаҳ : « злки явми маҷмӯи ?лаи анносу злки явми машҳӯд » . Ва қил : алшоҳд : алмалики ишҳди алии ибни одами лқўлаҳ : «у ҷоءти кули нафаси маъаҳо соӣқу шаҳид » . Ва қил : алшоҳди аъзоъ банӣ одаму алмшҳўди анФсҳм , лқўлаҳ : « явми ташаҳҳуди алайҳими أлснтҳму أидиҳму أрҷлҳм » . Ва қил : алшоҳди ҳзаҳи аломаҳу алмшҳўди соири аломм , лқўлаҳи таъолӣ : ҷълнокми أмаҳи встои лткўнўои шуҳадоъи алии аннос . Ва қил : алшоҳди алонбёءу алмшҳўди Муҳамад ( с ) лқўлаҳ : «у إзи أхзи аллоҳи мисоқи алнабӣин » илои қавла : « Фошҳдўоу أнои мъкми ман алшоҳдин » . Ва қил : алшоҳди ҳўи аллоҳу алмшҳўди нҳн , лқўлаҳ : «у кафии биллоҳи шҳидо » қул : эй шайъи ءи Акбари шҳодаҳ « қул аллоҳи шаҳиди бинӣу бинкм » . Ва қил : алшоҳди алоёму аллёлӣу алмшҳўд банӣ одами лмо

و روی عن ابن عمر قال: الشّاهد یوم الجمعة و المشهود یوم النّحر و قال سعید بن المسیب: الشّاهد یوم التّرویة و المشهود یوم عرفة. و قیل: الشّاهد محمد (ص) لقوله: «إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً» و المشهود یوم القیامة لقوله: «ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ». و قیل: الشّاهد: الملک یشهد علی ابن آدم لقوله: «وَ جاءَتْ کُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِیدٌ». و قیل: الشّاهد اعضاء بنی آدم و المشهود انفسهم، لقوله: «یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ». و قیل: الشّاهد هذه الامّة و المشهود سائر الامم، لقوله تعالی: جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ. و قیل: الشّاهد الانبیاء و المشهود محمد (ص) لقوله: «وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ النَّبِیِّینَ» الی قوله: «فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشَّاهِدِینَ». و قیل: الشّاهد هو اللَّه و المشهود نحن، لقوله: «وَ کَفی‌ بِاللَّهِ شَهِیداً» قل: ایّ شی‌ء اکبر شهادة «قُلِ اللَّهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ». و قیل: الشّاهد الایّام و اللّیالی و المشهود بنی آدم لما

Рӯй фии алхбр : « мо ман явми алоу инодии ании явми ҷадиду ании алии мо иФъли фии шаҳид , Фоғтнмнии Флўи ғобти шамсии лами тдркнии илои явми алқёмаҳ » .

روی فی الخبر: «ما من یوم الّا و ینادی انّی یوم جدید و انّی علی ما یفعل فیّ شهید، فاغتنمنی فلو غابت شمسی لم تدرکنی الی یوم القیامة».

Ва қил : алшоҳди ҷамеъи алхлқи ишҳдўни ллаҳи болўҳдониаҳу алмшҳўди аллоҳ . Ва қил : алшоҳди аллоҳи шаҳди лнФсаҳи болўҳдониаҳу алмшҳўди ҳўи ҷли ҷалолаи лонаи шаҳди лнФсаҳу мавзеи алқсм . Қавла : қатли أсҳоби алأхдўду алтқдир : лақади қатл ва мислаи « қади أФлҳи ман зкоҳо » .

و قیل: الشّاهد جمیع الخلق یشهدون للَّه بالوحدانیّة و المشهود اللَّه. و قیل: الشّاهد اللَّه شهد لنفسه بالوحدانیّة و المشهود هو جلّ جلاله لانّه شهد لنفسه و موضع القسم. قوله: قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ و التّقدیر: لقد قُتِلَ و مثله «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها».

Ва қоли алзҷоҷ : мавзеи алқсми إни бтши рбки лшдид :у қил : фӣаи тақдиму таъхир , тақдира : қатли أсҳоби алأхдўду алсмоءи зоти албрўҷи комаи иқол : зарби зайду аллоҳу маънии қатли лаъну ъзб . Ва қил : ?ераад ба ҳқиқаҳи алқтлу алоҳлок . Ва қил : алосҳоби алохдўди ҳам алмؤмнўни Фикўни алқтли ҳқиқаҳи аизоу алأхдўди алшқи алмсттили фии аларзи колнҳру ҷумъаи аходид ва манеҳ алхбри фии васфи алшҷраҳи алтии дуоҳо алнабӣ ( с ) ҷаълати тхди аларзи худо ҳатто ?утат алнабӣ ( с ) . Дар асҳоби ухдуди уламои тафсир мухталифанд .

و قال الزّجاج: موضع القسم إِنَّ بَطْشَ رَبِّکَ لَشَدِیدٌ: و قیل: فیه تقدیم و تأخیر، تقدیره: قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ کما یقال: ضرب زید و اللَّه و معنی قُتِلَ لعن و عذّب. و قیل: اراد به حقیقة القتل و الاهلاک. و قیل: الاصحاب الاخدود هم المؤمنون فیکون القتل حقیقة ایضا و الْأُخْدُودِ الشّقّ المستطیل فی الارض کالنّهر و جمعه اخادید و منه الخبر فی وصف الشجرة الّتی دعاها النّبی (ص) جعلت تخدّ الارض خدّا حتّی اتت النّبی (ص). در اصحاب اخدود علماء تفسیر مختلف‌اند.

Мусаллами бен алҳҷоҷ дар саҳеҳ оварда аз ҳдбаҳи бен холид аз ҳмоди бен слмаҳ аз собити беноне аз абди арраҳмони бен абии Лайлӣ аз сҳиб аз расӯли худо ( с ) гуфто : « дар рӯзгори пеши подшоҳӣ буд бути параст , ҷодўпрўр , ва дар мамлакати ваии мардӣ буд соҳири ҳозиқ . Чун пери гашт , он соҳир кас фиристод бони малик ки маро ғуломӣ фирист то ӯро саҳари биомузам ки ман пери гаштаму рӯзгори ман бохр расед то он ғуломи биҷой ман менишинаду кори мамлакати ту дар саҳар равон дорад . Малик бифармуд то кӯдакии тозаи ҷавони оқил бар вай фиристоданд . Он кӯдаки пайваста бар он соҳир рафтӣ ва бар раҳгузари хонаи соҳир роҳибӣ ёфт худопарасти муваҳҳид . Бо он роҳиб бинишасту ҳадиси тавҳиду имон аз вай мешуниду саҳару шӯъбада аз он соҳир мешунид , то рӯзӣ ки добаҳ эй азим падед омад ки мардумро аз он газанд мерасед , ва роҳ бамурдам фурӯи баста . Он кӯдак гуфт : имрӯз он рӯзаст ки ман бтҳқиқи расонам ки роҳиби фозилтару баҳақтар ё соҳир ? чун бнздики он добаҳ расед сангии бардошт ва рӯй сӯй осмон кард гуфт : аллоҳами ани кони амри алроҳби аҳби алики ман амри алсоҳри Фоқтли ҳзаҳи алдобаҳ ҳатто имшии аннос . Он гуҳи санг бар добаҳи андохту раби Алъоламин онро бадасту захми вай ҳалок карду мардуми эмини гаштанду роҳ бар эшон кушода шуд . Он кӯдаки вопиш роҳиб рафт ва ин қиссаи қатли добаҳ боз гуфт . Роҳиби азими шоди гашт ва гуфт : эй банӣ анати алиўми афзали манӣ , эй писари ту имрӯзи бълму фазли афзӯнии дорӣу турои бало ва меҳнат расад дар миёни ин қавм , нигар то буқати балои он қавмро бар ман далолат накунӣу марои ббло на афканӣ ! баъд аз он кори кӯдак баҷое расед ки « кони ибрии алокмаҳу алأбрс »у идоўии анноси соири алодўоء . Пас кору қиссаи ваии мунташири гашт ва ҳар беморӣ ки атбоء аз муолиҷаи вай оҷиз буданд , бадасти вайу дуои вай шифо меёфт , он малики бути парастро надимӣ буд нобӣно , моли фаровону ҳадяҳоу тӯҳфаҳои гиронмояи бардошт ва омад бар ин кӯдак . Гуфт : агар марои шифо падед кунӣу равшанои чашми диҳӣ , ин моли ҷумлаи турои бахшам . Кӯдак гуфт : шифои дарди ту наздик ман несту бадаст ман нест балии бнздик аллоҳасту шифо диҳанда худост , офаридагори оламёну маъбуди ҷаҳонён , ва маро бимол ту ҳоҷат нест . Агар имони ореи ман дуо гӯям то аллоҳи туро шифо диҳад . Он мард имон овараду раби Алъоламин бдъои он кӯдаки ду чашми равшани буи боз дод . Он мард бархесту бнздики он малики бози гашт . Малик ӯро чунон дид , гуфт : ин равшаноӣу чашми бинои туро ки дод ? гуфт : рабӣу рбки он худованд ки офаридагор ва парвардгор манасту офаридагору парвардгори ту ! он малик дар хашм шуд ва ӯро муаззаб ҳаме дошт то бар он ғулом далолат кард . Ва ғуломро биовараданд ва малик гуфт : эй писари ҷодӯии ту бидонҷоӣ расед ки нобӣноро бино кунӣу иллат брс мебарӣ ? ! ғулом гуфт : ин на ман мекунам худоӣ ман мекунад , таъолӣу тақаддус , ва шифо медиҳад . Он ғуломро бзхму азоб фурӯ кашиданд то бар он роҳиб далолат кард . Роҳибро биовараданд ва ӯро бар куфру ширк даъват карданд . Роҳиб сарбоз зад ва бар дайни тавҳиди бпоӣиду муҳками боситод . Малик бифармуд то арра бар фарқ вай ниҳоданд ва ӯро бадв шох карданд .

مسلم بن الحجاج در صحیح آورده از هدبة بن خالد از حماد بن سلمة از ثابت بنانی از عبد الرحمن بن ابی لیلی از صهیب از رسول خدا (ص) گفتا: «در روزگار پیش پادشاهی بود بت‌پرست، جادوپرور، و در مملکت وی مردی بود ساحر حاذق. چون پیر گشت، آن ساحر کس فرستاد بآن ملک که مرا غلامی فرست تا او را سحر بیاموزم که من پیر گشتم و روزگار من بآخر رسید تا آن غلام بجای من می‌نشیند و کار مملکت تو در سحر روان دارد. ملک بفرمود تا کودکی تازه جوان عاقل بر وی فرستادند. آن کودک پیوسته بر آن ساحر رفتی و بر رهگذر خانه ساحر راهبی یافت خداپرست موحّد. با آن راهب بنشست و حدیث توحید و ایمان از وی میشنید و سحر و شعبده از آن ساحر می‌شنید، تا روزی که دابّه‌ای عظیم پدید آمد که مردم را از آن گزند میرسید، و راه بمردم فرو بسته. آن کودک گفت: امروز آن روزست که من بتحقیق رسانم که راهب فاضلتر و بحقّ‌تر یا ساحر؟ چون بنزدیک آن دابّه رسید سنگی برداشت و روی سوی آسمان کرد گفت: اللّهم ان کان امر الرّاهب احبّ الیک من امر السّاحر فاقتل هذه الدّابّة حتّی یمشی النّاس. آن گه سنگ بر دابّه انداخت و ربّ العالمین آن را بدست و زخم وی هلاک کرد و مردم ایمن گشتند و راه بر ایشان گشاده شد. آن کودک واپیش راهب رفت و این قصّه قتل دابّه باز گفت. راهب عظیم شاد گشت و گفت: ای بنیّ انت الیوم افضل منّی، ای پسر تو امروز بعلم و فضل افزونی داری و ترا بلا و محنت رسد در میان این قوم، نگر تا بوقت بلا آن قوم را بر من دلالت نکنی و مرا ببلا نه افکنی! بعد از آن کار کودک بجایی رسید که «کان یبرئ الاکمه و الأبرص» و یداوی النّاس سائر الادواء. پس کار و قصّه وی منتشر گشت و هر بیماری که اطبّاء از معالجه وی عاجز بودند، بدست وی و دعای وی شفا می‌یافت، آن ملک بت‌پرست را ندیمی بود نابینا، مال فراوان و هدیّه‌ها و تحفه‌های گرانمایه برداشت و آمد بر این کودک. گفت: اگر مرا شفا پدید کنی و روشنایی چشم دهی، این مال جمله ترا بخشم. کودک گفت: شفای درد تو نزدیک من نیست و بدست من نیست بلی بنزدیک اللَّه است و شفا دهنده خداست، آفریدگار عالمیان و معبود جهانیان، و مرا بمال تو حاجت نیست. اگر ایمان آری من دعا گویم تا اللَّه تو را شفا دهد. آن مرد ایمان آورد و ربّ العالمین بدعای آن کودک دو چشم روشن بوی باز داد. آن مرد برخاست و بنزدیک آن ملک باز گشت. ملک او را چنان دید، گفت: این روشنایی و چشم بینا ترا که داد؟ گفت: ربّی و ربّک آن خداوند که آفریدگار و پروردگار منست و آفریدگار و پروردگار تو! آن ملک در خشم شد و او را معذّب همی‌داشت تا بر آن غلام دلالت کرد. و غلام را بیاوردند و ملک گفت: ای پسر جادوی تو بدانجای رسید که نابینا را بینا کنی و علّت برص میبری؟! غلام گفت: این نه من میکنم خدای من میکند، تعالی و تقدّس، و شفا میدهد. آن غلام را بزخم و عذاب فرو کشیدند تا بر آن راهب دلالت کرد. راهب را بیاوردند و او را بر کفر و شرک دعوت کردند. راهب سرباز زد و بر دین توحید بپائید و محکم باستاد. ملک بفرمود تا ارّه بر فرق وی نهادند و او را بدو شاخ کردند.

Ва он надими малик ки имон оварда буд , ӯро бо куфри хонданди ҳам чунон сарбоз зад ва аз тавҳид барнагашт ва ӯро ҳалок карданд . Он ғулом танҳо бимонад . Малики ҷамоатиро аз асҳоби хеш бар вай муваккил кард то ӯро бар болой кӯҳ баранд ва бзир андозанд . Чун бар болои кӯҳи расиданд , ғулом дуо кард , гуфт : аллоҳами акФниҳми бмои шӣт . РҷФаҳ эйу зилзилае дар кӯҳ афтод ва он ҷамоат ҳама бирехтанд ва ҳалок шуданд . Он ғулом танҳо бнздики малик боз омад . Малик гуфт : асҳобро чаҳ кардӣ ? гуфт : худованди ман эшонро ҳалок кард . Ҷамоатии дигар бар вай гумошт то ӯро дар киштӣ нишонанд ва дар баҳр ғарқ кунанд . Чун киштии Бамён дарё расед , ғуломи ҳамон дуо карду раби алъзаҳи эшонро дар баҳр ғарқ карду ғулом танҳо бнздики малики бози гашт . Малик гуфт : асҳобро чаҳ кардӣ ? гуфт : худованди ман эшонро ғарқ кард .

و آن ندیم ملک که ایمان آورده بود، او را با کفر خواندند هم چنان سرباز زد و از توحید برنگشت و او را هلاک کردند. آن غلام تنها بماند. ملک جماعتی را از اصحاب خویش بر وی موکّل کرد تا او را بر بالای کوه برند و بزیر اندازند. چون بر بالای کوه رسیدند، غلام دعا کرد، گفت: اللّهم اکفنیهم بما شئت. رجفه‌ای و زلزله‌ای در کوه افتاد و آن جماعت همه بریختند و هلاک شدند. آن غلام تنها بنزدیک ملک باز آمد. ملک گفت: اصحاب را چه کردی؟ گفت: خداوند من ایشان را هلاک کرد. جماعتی دیگر بر وی گماشت تا او را در کشتی نشانند و در بحر غرق کنند. چون کشتی بمیان دریا رسید، غلام همان دعا کرد و ربّ العزّة ایشان را در بحر غرق کرد و غلام تنها بنزدیک ملک باز گشت. ملک گفت: اصحاب را چه کردی؟ گفت: خداوند من ایشان را غرق کرد.

Малики дармонд . Он гуҳ ғулом гуфт : эй малик агар мехоҳӣ ки маро ҳалок кунӣ ман туро раҳнамӯнӣ кунам . Аҳли шаҳрро ҳамаи ҳозири гардон ва дар маҷмаъи халқ дорӣ бизану маро бар сар дор кун ва як тир аз таркиш баркаш ва бар кабиди камон на ва бигӯӣ бисмии аллоҳи раби алғлом .

ملک درماند. آن گه غلام گفت: ای ملک اگر میخواهی که مرا هلاک کنی من ترا رهنمونی کنم. اهل شهر را همه حاضر گردان و در مجمع خلق داری بزن و مرا بر سر دار کن و یک تیر از ترکش برکش و بر کبد کمان نه و بگوی بسم اللَّه ربّ الغلام.

То мақсӯди худ аз ҳалоки ман ҳосил кунӣ малики ҳам чунон кард ва дар маҷмаъи халқи он он тири баноми аллоҳи биндохт . Тири бгўшаҳи сар вай расед . Ғуломи дасти хеш бар гӯшаи сари ниҳоду фармони ҳақ бадв расед . Он мардумон ки ҳозир буданд , чун он ҳоли диданд , ҳама имон овараданд гуфтанд : омнои брби алғлом , омнои брби алғлом ! маликро гуфтанд : акнӯн афтодӣ дар ончӣ аз он ҳазари микрдӣ ! хашми малик зиёдат шуду тамарруду туғёни вай дар куфр боло гирифт ва бифармуд то бар сари кӯйҳо ухдудҳо канданд кӯҳҳои азим ва дар он кӯҳҳо оташ афрӯхтанд ва он ҷамъи муъминонро якон якон меовараданд ва дар оташи мёФкнднд . Кор бизанӣ расед ки тифлӣ бар бардошт . ӯро гуфтанд : агар аз дайни хеши бози гардӣ ва бо миллати куфри ое , вагар на туро бо ин Тифл ботш афканем . Дилаши бон Тифл бсухт . Хост ки аз дайни хеши баргардад , то он Тифлро насӯзанд . Он Тифл боўоз омад гуфт : ё аммоа асбрии Фонки алӣ алҳақ . эй модар сабр кун ва аз дайн хеш бармагард ки ту бар ҳақӣу дайни ту ҳақаст , росту дуруст .

تا مقصود خود از هلاک من حاصل کنی ملک هم چنان کرد و در مجمع خلق آن آن تیر بنام اللَّه بینداخت. تیر بگوشه سر وی رسید. غلام دست خویش بر گوشه سر نهاد و فرمان حقّ بدو رسید. آن مردمان که حاضر بودند، چون آن حال دیدند، همه ایمان آوردند گفتند: آمنّا بربّ الغلام، آمنّا بربّ الغلام! ملک را گفتند: اکنون افتادی در آنچه از آن حذر میکردی! خشم ملک زیادت شد و تمرّد و طغیان وی در کفر بالا گرفت و بفرمود تا بر سر کوی‌ها اخدودها کندند کوه‌های عظیم و در آن کوه‌ها آتش افروختند و آن جمع مؤمنان را یکان یکان می‌آوردند و در آتش میافکندند. کار بزنی رسید که طفلی بر برداشت. او را گفتند: اگر از دین خویش باز گردی و با ملّت کفر آیی، و گر نه ترا با این طفل بآتش افکنیم. دلش بآن طفل بسوخت. خواست که از دین خویش برگردد، تا آن طفل را نسوزند. آن طفل بآواز آمد گفت: یا امّاه اصبری فانّک علی الحقّ. ای مادر صبر کن و از دین خویش برمگرد که تو بر حقّی و دین تو حقّ است، راست و درست.

Рӯй ани ътоءи ани ибни аббоси қол : кони бнҷри ани малики ман мулӯки ҳмири иқоли ?лаи Юсуфи зўи нўоси бен шрҳбили бен шроҳили фии алФтраҳ қабл муваллид алнабӣ ( с ) бсбъини санау кони фии билодаи ғуломи иқоли ?лаи абди аллоҳи бен томру кони Абуҳи слмаҳи илои муаллими иълмаҳи алсҳри фикраи злки алғлому лами иҷди бдои ман тоъаҳи абӣаи Фҷъли ихтлФи илои алмълму кони фии тариқаи роҳиби ҳасани алқроءаҳи ҳасани алсўти Фоъҷбаҳи злку зикри қрибои ман маънии ҳадиси сҳиби илои ани қоли алғломи ллмлк : анки лои тқдри алии қатлии алои ани тФъли мо ақўл . Қол : ФкиФи ақтлк ?

روی عن عطاء عن ابن عباس قال: کان بنجر ان ملک من ملوک حمیر یقال له یوسف ذو نواس بن شرحبیل بن شراحیل فی الفترة قبل مولد النبیّ (ص) بسبعین سنة و کان فی بلاده غلام یقال له عبد اللَّه بن تامر و کان ابوه سلّمه الی معلّم یعلّمه السّحر فکره ذلک الغلام و لم یجد بدّا من طاعة ابیه فجعل یختلف الی المعلّم و کان فی طریقه راهب حسن القراءة حسن الصّوت فاعجبه ذلک و ذکر قریبا من معنی حدیث صهیب الی ان قال الغلام للملک: انّک لا تقدر علی قتلی الّا ان تفعل ما اقول. قال: فکیف اقتلک؟

Қол : таҷаммуъи аҳли млтку анати алии срирку термии бсҳми босами илоҳӣ ! ФФъли алмалики Фқтлаҳ .

قال: تجمع اهل ملّتک و انت علی سریرک و ترمی بسهم باسم الهی! ففعل الملک فقتله.

Фқоли аннос : лои илоҳи алои илоҳи абди аллоҳи бен томр , лои дайни алои дайна . Фғзби алмалику ағлқи боби алмдинаҳу ахзи афвоҳи алскку худои хдўдоу муллоа норо сами арзаами алайҳои рҷлои рҷло , Фмни рҷъи ани алисломи тарка , ва ман қол : динии дайни абди аллоҳи бен томри илқоаи фии алохдўди Фоҳрқаҳ . Ва кони фии мамлакатаи амрأаҳи аслмти Фимни аслму лҳои авлоди салоса , аҳдҳми рзиъ . Фқоли лҳои алмалик : арҷъии ани динку алои алқитку аўлодки фии алнор . Фобт , Фохзи ибнҳо алокбри Фолқиҳои фии алнор . Сами қоли лҳо : арҷъии ани динк . Фобт , Фолқии ассонии фии алнор . Сами қоли лҳо : арҷъӣ , Фобт , Фохзўои алсбии минҳои лилқўаҳи фии алнори фаҳмати алмрأаҳи болрҷўъ , Фқоли алсбӣ : ё аммоа лои трҷъии ани алисломи Фонки алӣ алҳақу лои бأси алейк , Фолқии алсбии фии алнору алқити ИМАи алии асара . Ва фии рўоиаҳи қоли лҳо : ё аммоа мо ҳаии алои ғмизаҳ , Фосбрӣу лои тноФқии ?фони байни идик норо лои ттФأ . Ва қоли Муҳамади бен исҳоқи ани абди аллоҳи бен абии бикри ани хрбаҳи аҳтФрти фии змни умри бен улхитоби Фўҷдўои абди аллоҳи бен томри возъои ядаи алии зарбаи фии раъса , азои амитти ядаи анҳо анбъсти дамоу азои таркати артдти маконҳо ,у фии ядаи хотами ман ҳадиди фӣа « рабии аллоҳ » . Фблғи злки умри Фктби ани аъидўои алайҳи алзии вҷдтми алайҳ . Ва қоли алрбиъи бен инс наҷай аллоҳи алмؤмнини аллазӣнаи алқўои фии алнори бқбзи арўоҳҳм қабл ани тмсҳми алнору харҷати алнори илои ман алии шФири алохдўди ман алкФори Фоҳрқтҳм . Ва кони расӯли аллоҳ ( с ) азои зикри асҳоби алохдўди тъўзи биллоҳи ман ҷаҳди алблоء . Ва қавла : алнори зоти алўқўди бадали ани алохдўд ва « алўқўд » алҳтб , эй зоти алҳтби алксир ва « алўқўд » бзми алўоўи алотқоду алоштъол . Ва қил : « алўқўд » масдари колўлўъу алтҳўру алўзўء .

فقال النّاس: لا اله الّا اله عبد اللَّه بن تامر، لا دین الّا دینه. فغضب الملک و اغلق باب المدینة و اخذ افواه السّکک و خدّا خدودا و ملاه نارا ثمّ عرضهم علیها رجلا رجلا، فمن رجع عن الاسلام ترکه، و من قال: دینی دین عبد اللَّه بن تامر القاه فی الاخدود فاحرقه. و کان فی مملکته امرأة اسلمت فیمن اسلم و لها اولاد ثلاثة، احدهم رضیع. فقال لها الملک: ارجعی عن دینک و الّا القیتک و اولادک فی النّار. فابت، فاخذ ابنها الاکبر فالقیها فی النّار. ثمّ قال لها: ارجعی عن دینک. فابت، فالقی الثّانی فی النّار. ثمّ قال لها: ارجعی، فابت، فاخذوا الصّبیّ منها لیلقوه فی النّار فهمّت المرأة بالرّجوع، فقال الصّبیّ: یا امّاه لا ترجعی عن الاسلام فانّک علی الحقّ و لا بأس علیک، فالقی الصّبیّ فی النّار و القیت امّه علی اثره. و فی روایة قال لها: یا امّاه ما هی الّا غمیضة، فاصبری و لا تنافقی فانّ بین یدیک نارا لا تطفأ. و قال محمد بن اسحاق عن عبد اللَّه بن ابی بکر انّ خربة احتفرت فی زمن عمر بن الخطاب فوجدوا عبد اللَّه بن تامر واضعا یده علی ضربة فی رأسه، اذا امیطت یده عنها انبعثت دما و اذا ترکت ارتدّت مکانها، و فی یده خاتم من حدید فیه «ربّی اللَّه». فبلغ ذلک عمر فکتب عن اعیدوا علیه الّذی وجدتم علیه. و قال الربیع بن انس نجّی اللَّه المؤمنین الّذین القوا فی النّار بقبض ارواحهم قبل ان تمسّهم النّار و خرجت النّار الی من علی شفیر الاخدود من الکفّار فاحرقتهم. و کان رسول اللَّه (ص) اذا ذکر اصحاب الاخدود تعوّذ باللّه من جهد البلاء. و قوله: النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ بدل عن الاخدود و «الوقود» الحطب، ای ذات الحطب الکثیر و «الوقود» بضمّ الواو الاتّقاد و الاشتعال. و قیل: «الوقود» مصدر کالولوع و الطّهور و الوضوء.

إзи ҳам алайҳои қууд Эй ъанд алнори ҷулуси иъзбўни алмؤмнин . Қоли муҷоҳид : конўои қъўдои алӣ алкросӣ ъанд алохдўд .

إِذْ هُمْ عَلَیْها قُعُودٌ ای عند النّار جلوس یعذّبون المؤمنین. قال مجاهد: کانوا قعودا علی الکراسیّ عند الاخدود.

« ва ҳам » яъне : алмалику асҳоба , аллазӣнаи хдўои алохдўди алии мо иФълўни болмؤмнини ман арзаами алии алнору ародтҳми ани ирҷъўои илои динҳм « шуҳуд » эй ҳузуру қоли мақотил : « шуҳуд » маъноа : анҳми ишҳдўн . « ани алмؤмнини фии залол » ҳайни тркўои ибодаи алосном .

«وَ هُمْ» یعنی: الملک و اصحابه، الّذین خدوا الاخدود عَلی‌ ما یَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِینَ من عرضهم علی النّار و ارادتهم ان یرجعوا الی دینهم «شهود» ای حضور و قال مقاتل: «شهود» معناه: انّهم یشهدون. «انّ المؤمنین فی ضلال» حین ترکوا عبادة الاصنام.

Ва мо нқмўо манеҳам қоли алзҷоҷ : мо анкрўои алайҳими дино ва мо ълмўо манеҳам ъибо « ало » аимонҳм « биллоҳи алъзизи алҳмид » .

وَ ما نَقَمُوا مِنْهُمْ قال الزجاج: ما انکروا علیهم دینا و ما علموا منهم عیبا «الّا» ایمانهم «بِاللَّهِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ».

Алзии ?лаи малики алсмоўоту алأрзу қавла : алъзизи алҳмиди Фмъноаҳи алғолби алқоҳр алмҳмўд ъанд кули ман ?лаи тмиизу анмои васфи зотаи бҳотини алсФтини фии ҳозои алмкони лиълми анаи лами имҳли алкФори лоҷли анаи ғайри қодири локинаи ?ераади ани иблғи бҳؤлоءи алмؤмнини мблғои ман алсўоби лами икўнўои иблғўнаҳи алои бмсли злки алсбру ани иъоқби аўлӣки алкоФрини ъқобои лами икўнўои истўҷбўнаҳи алои бмсли злки алФъл ,у кони ҷирии бзлки қзоؤаҳи алии алФриқини ҷмиъои фии собиқи тадбирау илма . Ва аллоҳи алии кули шайъи ءи ман аФъолҳм « шаҳид » .

الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ و قوله: الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ فمعناه الغالب القاهر المحمود عند کلّ من له تمییز و انّما وصف ذاته بهاتین الصّفتین فی هذا المکان لیعلم انّه لم یمهل الکفّار لاجل انّه غیر قادر لکنّه اراد ان یبلغ بهؤلاء المؤمنین مبلغا من الثّواب لم یکونوا یبلغونه الّا بمثل ذلک الصّبر و ان یعاقب اولئک الکافرین عقابا لم یکونوا یستوجبونه الّا بمثل ذلک الفعل، و کان جری بذلک قضاؤه علی الفریقین جمیعا فی سابق تدبیره و علمه. وَ اللَّهُ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ من افعالهم «شهید».

إни аллазӣнаи Фтнўои алмؤмнину алмؤмнот эй аҳрқўҳми болнори фии алохдўд .

إِنَّ الَّذِینَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِناتِ ای احرقوهم بالنّار فی الاخدود.

Иқол : Фтнти алшии ءи азои аҳрқтаҳу азбтаҳ ва манеҳ қавла : « явми ҳам алии алнори иФтнўн » сами лами итўбўои ман алкФру алқтл . Ва ҳозои далели алии ани алтўбаҳи тзили уқоби алқтлу уқоби кули занби фалаами азоби ҷаҳаннами бкФрҳму ?лаами азоби алҳриқи фии алохраҳи бмои аҳрқўои алмؤмнин . Ва қил :у ?лаами азоби алҳриқи фии алднёу злки ани аллоҳи таъолии аҳрқҳми болнори алтии аҳрқўои баҳои алмؤмнини артФъти илайҳами ман алохдўди алии мо қоли алрбиъи бен инсу алклбӣ . Ва қил : анмои қол : азоби алҳриқи баъди мо қол : азоби ҷаҳаннами лони фӣ « ҷаҳаннам » сӯии азоби алҳриқи анўоъои ман алъзоб .

یقال: فتنت الشّی‌ء اذا احرقته و اذبته و منه قوله: «یَوْمَ هُمْ عَلَی النَّارِ یُفْتَنُونَ» ثمّ لم یتوبوا من الکفر و القتل. و هذا دلیل علی انّ التوبة تزیل عقاب القتل و عقاب کلّ ذنب فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ بکفرهم وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَرِیقِ فی الآخرة بما احرقوا المؤمنین. و قیل: وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَرِیقِ فی الدّنیا و ذلک انّ اللَّه تعالی احرقهم بالنّار الّتی احرقوا بها المؤمنین ارتفعت الیهم من الاخدود علی ما قال الربیع بن انس و الکلبی. و قیل: انّما قال: عَذابُ الْحَرِیقِ بعد ما قال: عَذابُ جَهَنَّمَ لانّ فی «جهنّم» سوی عَذابُ الْحَرِیقِ انواعا من العذاب.

Рӯй ани ҳзиФаҳи бен ?илямони қол : асри илои расӯли аллоҳ ( с ) ҳдисои фии алнор , Фқол : « ё ҳзиФаҳи ани фии ҷаҳаннами лсбоъои ман нору клобои ман нору сиўФои ман нору клолиби ман нору анаи ибъси малоикаи иълқўни аҳли алнори бтлки алклолиби боҳнокҳму иқтъўнҳми бтлки алсиўФи ъзўои ъзўоу илқўнҳои илои тлки алсбоъу алклоб . Клмои қтъўои ъзўои оди охири маконаи ғзои ҷдидо » .

روی عن حذیفة بن الیمان قال: اسرّ الیّ رسول اللَّه (ص) حدیثا فی النّار، فقال: «یا حذیفة انّ فی جهنّم لسباعا من نار و کلابا من نار و سیوفا من نار و کلالیب من نار و انّه یبعث ملائکة یعلّقون اهل النّار بتلک الکلالیب باحناکهم و یقطّعونهم بتلک السّیوف عضوا عضوا و یلقونها الی تلک السّباع و الکلاب. کلّما قطعوا عضوا عاد آخر مکانه غضّا جدیدا».

Сами зикри мо аъди аллоҳи ллмؤмнин . Фқол : إни аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти ?лаами ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳори злки алФўзи алкбир эй алнҷоаҳи алъзим . Қил : ҳозои васфи ллмؤмнини аллазӣнаи сбрўои алии тъзиб « алохдўд » аълами аллоҳи алмؤмнини ани қўмои блғти ҳқиқаҳи аимонҳми илои ани сбрўои алии ани аҳрқўои болнор . Ва қил : ҳозои оми фии ҷамеъи алмؤмнину ҳозои азҳар .

ثمّ ذکر ما اعدّ اللَّه للمؤمنین. فقال: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ذلِکَ الْفَوْزُ الْکَبِیرُ ای النّجاة العظیم. قیل: هذا وصف للمؤمنین الَّذِینَ صبروا علی تعذیب «الاخدود» اعلم اللَّه المؤمنین انّ قوما بلغت حقیقة ایمانهم الی ان صبروا علی ان احرقوا بالنّار. و قیل: هذا عامّ فی جمیع المؤمنین و هذا اظهر.

إни бтши рбки лшдид эй « ан » ахз « рбк » болъзоб « лшдид » яъне : лмни иأхзаҳ ба кқўлаҳ : « إни أхзаҳи أлими шадид » .

إِنَّ بَطْشَ رَبِّکَ لَشَدِیدٌ ای «انّ» اخذ «ربّک» بالعذاب «لشدید» یعنی: لمن یأخذه به کقوله: «إِنَّ أَخْذَهُ أَلِیمٌ شَدِیدٌ».

إнаҳи ҳўи ибдӣу иъиди ҳозои кқўлаҳ : « кули явми ҳўи фии шаън » тқўли алъараб : фалон « ибдӣу иъид » азои кони ъўодои фии амала . Ва қил : « ана » « ибдӣ » алхлқи фии алднёи сами иъидҳми аҳёءи баъди аламут . Ва қил : « ибдӣ » ман алтроби сам « иъид » илои алтроб .

إِنَّهُ هُوَ یُبْدِئُ وَ یُعِیدُ هذا کقوله: «کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ» تقول العرب: فلان «یُبْدِئُ وَ یُعِیدُ» اذا کان عوّادا فی عمله. و قیل: «انّه» «یبدی» الخلق فی الدّنیا ثمّ یعیدهم احیاء بعد الموت. و قیل: «یبدی» من التّراب ثمّ «یعید» الی التّراب.

Ва қил : ибдӣкми зъоФои фии ҳоли алтФўлиаҳи сами иъидкми фии ҳоли алшихўхаҳи зъоФо . Ва қил : « ибдӣ » алъзоби фии алднёи ллкФори сам « иъид » алайҳими алъзоби фии алохраҳ . Ва қил : « ибдӣ » алии ҳукми алсъодаҳу алшқоўаҳи комаи ирид «у иъид » комаи бдأи кқўлаҳ : « комаи бдأкми тъўдўн » .

و قیل: یبدئکم ضعافا فی حال الطّفولیّة ثمّ یعیدکم فی حال الشّیخوخة ضعافا. و قیل: «یبدی» العذاب فی الدّنیا للکفّار ثمّ «یعید» علیهم العذاب فی الآخرة. و قیل: «یبدی» علی حکم السّعادة و الشّقاوة کما یرید «و یعید» کما بدأ کقوله: «کَما بَدَأَکُمْ تَعُودُونَ».

Ва ҳўи алғФўр эй алксири алмғФраҳ « алўдўд » яъне : иўдаҳи алмؤмнину иўдаҳи алмؤмнўн . Ва қил : иғФри ллтоӣбу иҳбаҳ .

وَ هُوَ الْغَفُورُ ای الکثیر المغفرة «الودود» یعنی: یودّه المؤمنین و یودّه المؤمنون. و قیل: یغفر للتّائب و یحبّه.

« зўи алърш » қол : шайхи алисломи абди аллоҳи алонсории қудси рӯҳаи маънӣ « зўи алърш » эй алӣ « алърш » « алмҷид » болҷри қроءаҳи Ҳамзау алксоӣии алии сафаи алърш , эй алсрири алъзим . Ва қил : ?ераади ҳасанаи ФўсФаҳи болмҷди комаи васфаи болкрми фии қавла : « раби алърши алкрим »у маъноа : алкмол ,у алърши аҳсани алошёءу акмалау қрأи алохрўни болрФъи алии сафаи алғФўри ҷли зикрау маҷдаи азиматау ҷалолау истеҳқоқаи лоўсоФи алкмол .

«ذُو الْعَرْشِ» قال: شیخ الاسلام عبد اللَّه الانصاری قدّس روحه معنی «ذُو الْعَرْشِ» ای علی «الْعَرْشِ» «الْمَجِیدُ» بالجرّ قراءة حمزة و الکسائی علی صفة العرش، ای السّریر العظیم. و قیل: اراد حسنه فوصفه بالمجد کما وصفه بالکرم فی قوله: «رَبُّ الْعَرْشِ الْکَرِیمِ» و معناه: الکمال، و العرش احسن الاشیاء و اکمله و قرأ الآخرون بالرّفع علی صفة الغفور جلّ ذکره و مجده عظمته و جلاله و استحقاقه لاوصاف الکمال.

Фаъоли лмои ириди ман афъол нафса «у лмои ирид » ман афъоли ибода , лои иъҷзаҳи шайъи ءи иридаҳу ло имтнъ манеҳ шайъи ءи итлбаҳ .

فَعَّالٌ لِما یُرِیدُ من افعال نفسه «و لِما یُرِیدُ» من افعال عباده، لا یعجزه شی‌ء یریده و لا یمتنع منه شی‌ء یطلبه.

Ҳилли أтоки ҳадиси алҷнўд эй қад « атик » хабари алҷмўъи алкоФраҳи аллазӣнаи тҷндўои алии алонбёءи сами байни ман ҳам Фқол : « фиръавну самуд » , эй тазаккури мо кони ман ҳдисҳмоу тҷндҳмоу ҳазари қўмк мисли мо асобҳми Фосбри Фолъоқбаҳи лак .

هَلْ أَتاکَ حَدِیثُ الْجُنُودِ ای قد «اتیک» خبر الجموع الکافرة الّذین تجنّدوا علی الانبیاء ثمّ بیّن من هم فقال: «فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ»، ای تذکّر ما کان من حدیثهما و تجنّدهما و حذّر قومک مثل ما اصابهم فاصبر فالعاقبة لک.

Бали аллазӣнаи кФрўои ман қўмк ё Муҳамади фии такзибу астиҷоби ллтъзиби кдأби ман кони қиблаами ман алҷнўди Флои итзкрўн .

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا من قومک یا محمد فی تکذیب و استیجاب للتّعذیب کدأب من کان قبلهم من الجنود فلا یتذکّرون.

Ва аллоҳи ман вроӣҳми муҳӣти лои иФўтўнаҳу лои иъҷзўнаҳ . Қоли алзҷоҷ : қудратаи муштамилаи алайҳим . Ва қил : « муҳӣт » олами баҳами лои ихФии алайҳи шайъи ءи ман аҳўолҳму ҳозои таҳдид .

وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِیطٌ لا یفوتونه و لا یعجزونه. قال الزجاج: قدرته مشتملة علیهم. و قیل: «محیط» عالم بهم لا یخفی علیه شی‌ء من احوالهم و هذا تهدید.

Бали ҳўи қуръони Маҷиди Карими шарифи касӣри алхири лӣси комаи заъми алмшркўни анаи шеър ва киона .

بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِیدٌ کریم شریف کثیر الخیر لیس کما زعم المشرکون انّه شعر و کهانة.

Фии лавҳи маҳфӯзи қрأи нофеъ . « маҳфӯз » болрФъи алии наъти алқуръони ?фони алқуръон « маҳфӯз » ман алтбдилу алтғииру алтҳриФ . Қоли аллоҳи таъолӣ : إнои нҳни нзлнои аззикру إнои ?лаи лҳоФзўн . Ва қрأи алохрўни болҷри алии наъти аллўҳу ҳўи алзии иърФи боллўҳи алмҳФўз ва ҳўам алкитоб ва манеҳ насхи алктб « маҳфӯз » ман алшётин ва ман алзёдаҳи фӣау алнқсон . Рӯй ани ибни аббоси қол : ани фии садри аллўҳи лои илоҳи алои аллоҳи вҳдаҳ , дайнаи алислому Муҳамади абдау расӯлаи Фмни омни биллоҳу сидқи бўъдаҳу табаъи русула , адхлаҳи алҷнаҳ . Қолу аллўҳи ман дарраи бизоءи тӯлаи мо байни алсмоءу аларзу арзаи мо байни алмшрқи илои алмғрбу ҳоФтоаҳи алдру алёқўту дФтоаҳи ёқӯтаи ҳмроءу қаламаи нуру китоба бар мъқўди болършу аслаи фии ҳаҷари малику қоли мақотил : аллўҳи алмҳФўзи ани ямини алършу ани инси бен молики қол : аллўҳи алмҳФўзи алзии зикраи аллоҳи ъзу ҷли фии ҷабҳаи исрофилу қил : ллаҳи ъзу ҷли фӣаи фии кули явми слосмоӣаҳу сутуни лаҳзаи яҳёу имити иъзу излу иФъли мо ишоء .

فِی لَوْحٍ مَحْفُوظٍ قرأ نافع. «محفوظ» بالرّفع علی نعت القرآن فانّ القرآن «محفوظ» من التّبدیل و التّغییر و التّحریف. قال اللَّه تعالی: إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ. و قرأ الآخرون بالجرّ علی نعت اللّوح و هو الّذی یعرف باللّوح المحفوظ و هو امّ الکتاب و منه نسخ الکتب «محفوظ» من الشّیاطین و من الزّیادة فیه و النّقصان. روی عن ابن عباس قال: انّ فی صدر اللّوح لا اله الّا اللَّه وحده، دینه الاسلام و محمد عبده و رسوله فمن آمن باللّه و صدّق بوعده و تبع رسله، ادخله الجنّة. قال و اللّوح من درّة بیضاء طوله ما بین السّماء و الارض و عرضه ما بین المشرق الی المغرب و حافتاه الدّرّ و الیاقوت و دفّتاه یاقوتة حمراء و قلمه نور و کتابه برّ معقود بالعرش و اصله فی حجر ملک و قال مقاتل: اللّوح المحفوظ عن یمین العرش و عن انس بن مالک قال: اللّوح المحفوظ الّذی ذکره اللَّه عزّ و جلّ فی جبهة اسرافیل و قیل: للَّه عزّ و جلّ فیه فی کلّ یوم ثلاثمائة و ستّون لحظة یحیی و یمیت یعزّ و یذلّ و یفعل ما یشاء.