Ин сӯра ҳашт оятаст , бист ва ҳашт калима . Сад ва бист ҳарф . Ҷумла ба Маккаи фурӯи омада , ва баъзе муфассирон гуфтанд : маданӣаст ба Мадинаи фурӯи омада . Ва дарин сӯраи носих ва мансӯх нест . Ва дар хабараст аз Мустафо ( с ) ҳар ки ин сӯра бар хонд неъматӣ ки аллоҳи таъолӣ ӯро дод дар дунёи фардо дар қиёмати азу шумор нахоҳад , ва бо вай шумор накунад , ва ӯро савоби он кас диҳад ки ҳазор оят аз китоби худо хонда бошад . Ва брўоитии дигар ҳар ки ин сӯра бар хонд он соъат ки дар ҷома хоб мешавад , чунонаст ки сад оят аз қуръон хонд . Ва буқати вафоти мؤнти мункиру накир ӯро кифоят кунад .
این سوره هشت آیتست، بیست و هشت کلمه. صد و بیست حرف. جمله به مکه فرو آمده، و بعضی مفسّران گفتند: مدنی است به مدینه فرو آمده. و درین سوره ناسخ و منسوخ نیست. و در خبر است از مصطفی (ص) هر که این سوره بر خواند نعمتی که اللَّه تعالی او را داد در دنیا فردا در قیامت ازو شمار نخواهد، و با وی شمار نکند، و او را ثواب آن کس دهد که هزار آیت از کتاب خدا خوانده باشد. و بروایتی دیگر هر که این سوره بر خواند آن ساعت که در جامه خواب میشود، چنانست که صد آیت از قرآن خواند. و بوقت وفات مؤنت منکر و نکیر او را کفایت کند.
Сабаби нузули ин сӯраи он буд ки ду қабӣла аз қбоӣли Қурайши яке бнўи абди мноФи бен қсӣу дигари бнўи саҳми бен Амр бар якдигар тафохур карданд , ва аз худ бешӣ ва пешӣ намуданд ,у одати араби ин буд , пеш аз мабаси Мустафо ( с ) , шарафу сиёдати меҳтарӣу беҳтарии қавмиро будӣ ки дар эшон касрат будӣ , ва дар насаби адади фаровон будӣ . То мегуфтанд : фалони аксари ман фалон . Ва фалони аксари ъддо ва аъзам нафаро ман фалон . Ин ду қабӣлаи барин одат аз худ бксрт шараф намуданд . Фтъодўои аиҳми аксари Фксртҳм . Бнўи абди мноФ ҳар яке қавми худро бар шимурданд , содоту ашрофу ғайри эшон , ва дар шумори бнўи абди мноФ бештар омаданд . Бнў саҳм гуфтанд : анмои аҳлкнои албғии фии алҷоҳлиаҳи Фъдўои мўтоноу мўтокм .
سبب نزول این سوره آن بود که دو قبیله از قبائل قریش یکی بنو عبد مناف بن قصی و دیگر بنو سهم بن عمرو بر یکدیگر تفاخر کردند، و از خود بیشی و پیشی نمودند، و عادت عرب این بود، پیش از مبعث مصطفی (ص)، شرف و سیادت مهتری و بهتری قومی را بودی که در ایشان کثرت بودی، و در نسب عدد فراوان بودی. تا میگفتند: فلان اکثر من فلان. و فلان اکثر عددا و اعظم نفرا من فلان. این دو قبیله برین عادت از خود بکثرت شرف نمودند. فتعادّوا ایّهم اکثر فکثرتهم. بنو عبد مناف هر یکی قوم خود را بر شمردند، سادات و اشراف و غیر ایشان، و در شمار بنو عبد مناف بیشتر آمدند. بنو سهم گفتند: انّما اهلکنا البغی فی الجاهلیّة فعدّوا موتانا و موتاکم.
Қабӣлаи мо дар ҷоҳилият ва дар айёми куфру ширк бағӣ карданд , бгзоФи корӣу фасод аз андоза худ даргузаштанд , то адади зиндагони эшон бо кам омад . Акнӯн то мурдагон худ баршумурем ,у касрати адади худ бнмоӣим . Бгўрстони рафтанд ва гӯрҳо баршумурданд ки ин қабри фалон ва ин қабри фалон ! қубӯри он содоту ашрофи қабӣла худ баршумурданд . Ва се хонадон банӣ саҳм зиёда омад бар банӣ абди мноФ . Барин нсқи татовул бар якдигар ҳаме намуданд ,у тафохур ҳаме карданд то раби Алъоламин эшонро дарин сӯра аз он боз зад ва гуфт : أлҳокми алткоср эй шғлкми алткосру алтФохри бксраҳи алмолу алъдди ани тоъаҳи рбкм .
قبیله ما در جاهلیّت و در ایّام کفر و شرک بغی کردند، بگزاف کاری و فساد از اندازه خود درگذشتند، تا عدد زندگان ایشان با کم آمد. اکنون تا مردگان خود برشمریم، و کثرت عدد خود بنمائیم. بگورستان رفتند و گورها برشمردند که این قبر فلان و این قبر فلان! قبور آن سادات و اشراف قبیله خود برشمردند. و سه خاندان بنی سهم زیاده آمد بر بنی عبد مناف. برین نسق تطاول بر یکدیگر همینمودند، و تفاخر همیکردند تا ربّ العالمین ایشان را درین سوره از آن باز زد و گفت: أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ ای شغلکم التّکاثر و التّفاخر بکثرة المال و العدد عن طاعة ربّکم.
Ҳатто зртми алмқобр яъне : ҳатто ъддтми аломўот . Ин мубоҳоту мафохирати бонбўҳӣу бешии шуморо аз тоъату ибодати аллоҳи боздошт . Ва машғӯл кард то он гуҳ ки мурдагонро дар гӯр башмурдед .
حَتَّی زُرْتُمُ الْمَقابِرَ یعنی: حتّی عددتم الاموات. این مباهات و مفاخرت بانبوهی و بیشی شما را از طاعت و عبادت اللَّه بازداشت. و مشغول کرد تا آن گه که مردگان را در گور بشمردید.
Куллан нишоед ва ин одат набояд дошт . Ва аз тоъати аллоҳи бойени тафохури машғӯл бӯдан нишоед . Ва қил : ҳатто зртми алмқобр « ҳатто » адрккми аламути ФдФнтми фӣ « алмқобр » алии тлки улҳол . Ва қил : ҳўи оми Фимни иблғи баҳами ҳуби алднёу алҳрси алии алоксори фӣҳо « ҳатто » иғФлўои ани тоъаҳи аллоҳи Фимўтўои алии злк . Қавмӣ муфассирон гуфтанд : саёқи ин оят бар умумаст , эшонро мехоҳад ки ҳуби дунёу ҳирси ҷамъи мол бар эшон муставле гардад ,у рӯзгори хеш ҳама бидон машғӯл доранд то аз тоъату ибодати ҳақи боз монанди . Ва ҳам чунон дар ғифлат мезӣанд то дар он ғифлат аз дунё берун шаванд . Ва қил : иқоли ?лаами фии алохраҳ азо хуфт мўозинҳми шғлтми болоксори ман алднёи ани тоъаҳи аллоҳ « ҳатто » мтм . Ва фии алхбри алсҳиҳи ани мтрФи бен абди аллоҳи бен алшхири ани абӣаи қол : антҳити илои расӯли аллоҳ ( с )у ҳўи иқрأи ҳзаҳи алоиаҳ .
کَلَّا نشاید و این عادت نباید داشت. و از طاعت اللَّه باین تفاخر مشغول بودن نشاید. و قیل: حَتَّی زُرْتُمُ الْمَقابِرَ «حتّی» ادرککم الموت فدفنتم فی «الْمَقابِرَ» علی تلک الحال. و قیل: هو عامّ فیمن یبلغ بهم حبّ الدّنیا و الحرص علی الاکثار فیها «حتّی» یغفلوا عن طاعة اللَّه فیموتوا علی ذلک. قومی مفسّران گفتند: سیاق این آیت بر عموم است، ایشان را میخواهد که حبّ دنیا و حرص جمع مال بر ایشان مستولی گردد، و روزگار خویش همه بدان مشغول دارند تا از طاعت و عبادت حقّ باز مانند. و هم چنان در غفلت میزیند تا در آن غفلت از دنیا بیرون شوند. و قیل: یقال لهم فی الآخرة اذا خفّت موازینهم شغلتم بالاکثار من الدّنیا عن طاعة اللَّه «حتّی» متّم. و فی الخبر الصّحیح عن مطرّف بن عبد اللَّه بن الشّخیر عن ابیه قال: انتهیت الی رسول اللَّه (ص) و هو یقرأ هذه الآیة.
أлҳокми алткосри қол : иқўли ибни одам : молии молӣу ҳилли лак ё бен одами ман молики алои мо аклти ФоФнит ? ӯ лабаст Фоблит ? ӯ тсдқти Фомзит ? !у ани инси бен молики иқўл : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « итбъи алмити салосаи Фирҷъи аснону ибқии маъааи аҳади итбъаҳи аҳлау молау амалаи Фирҷъи аҳлау молау ибқии амала »
أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ قال: یقول ابن آدم: مالی مالی و هل لک یا بن آدم من مالک الّا ما اکلت فافنیت؟ او لبست فابلیت؟ او تصدّقت فامضیت؟! و عن انس بن مالک یقول: قال رسول اللَّه (ص): «یتّبع المیّت ثلاثة فیرجع اثنان و یبقی معه احد یتبعه اهله و ماله و عمله فیرجع اهله و ماله و یبقی عمله»
Ва қил : маънии алоиаҳи мо злтми мнҳўмин ҳатто кантами мкбини алии аммораи мо иФнии лои тшбъўни ммои тҷмъўни алои азои оўткми алқбўр . Ва мислаи мо рӯй ани абии бен каъби қол : кно нарай ани ҳозои ман алқуръони луи кони лобни одаму адёни ман зҳби лои тбғии алиҳмои водёи солсоу лои имлأи ҷўФи ибни одами алои алтроб . Ва итўби аллоҳи алии ман тоб , сами қол : куллан рдъу заҷри ани алткосри аФтхоро . СўФи тълмўни баъди ҳозои ан алоштғол баталаб алоксори хтоءи азим .
و قیل: معنی الآیة ما زلتم منهومین حتّی کنتم مکبّین علی عمارة ما یفنی لا تشبعون ممّا تجمعون الّا اذا آوتکم القبور. و مثله ما روی عن ابی بن کعب قال: کنّا نری انّ هذا من القرآن لو کان لابن آدم و ادیان من ذهب لا تبغی الیهما وادیا ثالثا و لا یملأ جوف ابن آدم الّا التّراب. و یتوب اللَّه علی من تاب، ثمّ قال: کَلَّا ردع و زجر عن التَّکاثُرُ افتخارا. سَوْفَ تَعْلَمُونَ بعد هذا انّ الاشتغال بطلب الاکثار خطاء عظیم.
Сам куллан сўФи тълмўни алткрори таъкӣди ллўъиду тғлизи ллмнҳии анҳу . Ва қил : анҳмои фии вақтин аҳдҳмои фии алқбру алохри фии алқёмаҳ . Ва рӯй ани алӣ ( ъ ) анаи қол : « мо злно нашак фии азоби алқбр ҳатто нзлти أлҳокми алткосри илои қавла : куллан сўФи тълмўни лонаи ваъиди бъзоби алқбр .
ثُمَّ کَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ التّکرار تأکید للوعید و تغلیظ للمنهیّ عنه. و قیل: انّهما فی وقتین احدهما فی القبر و الآخر فی القیامة. و روی عن علی (ع) انّه قال: «ما زلنا نشکّ فی عذاب القبر حتّی نزلت أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ الی قوله: کَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ لانّه وعید بعذاب القبر.
Ва фии алхбри алсҳиҳи ани ъоӣшаҳи ани яҳӯдӣаи дахлати алайҳои Фқолт : аъозки аллоҳи ман азоби алқбр ! Фсأлти ъоӣшаҳи расӯли аллоҳ ( с ) ани азоби алқбр .
و فی الخبر الصّحیح عن عائشة انّ یهودیّة دخلت علیها فقالت: اعاذک اللَّه من عذاب القبر! فسألت عائشة رسول اللَّه (ص) عن عذاب القبر.
Фқол : « нъми азоби алқбри ҳақ » . Қолати ъоӣшаҳ : Фмои раъйати расӯли аллоҳ ( с ) баъди слии салоаи алои тъўзи ман азоби алқбр .
فقال: «نعم عذاب القبر حقّ». قالت عائشة: فما رأیت رسول اللَّه (ص) بعد صلّی صلاة الّا تعوّذ من عذاب القبر.
Ва ани абии Саид : қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ислти алии алкоФри фии қабраи тсъаҳу тсъўни тнинои тнҳсаҳу тлдғаҳ ҳатто тқўми алсоъаҳ , луи ани тнинои минҳои нафхи фии аларзи мо анбтти хзро .
و عن ابی سعید: قال: قال رسول اللَّه (ص): یسلّط علی الکافر فی قبره تسعة و تسعون تنّینا تنهسه و تلدغه حتّی تقوم السّاعة، لو انّ تنّینا منها نفخ فی الارض ما انبتت خضرا.
Сами қол : луи тълмўни илми алиқини ҳозои каломи мҳзўФи алҷўоб ,у алтқдири луи ълмтми мо лакам ва мо алайкуми уламо яқинан мо أлҳокми алткоср ва мо шғлкми злки ани ғайрау азоФи алълми ило « алиқин »у ҳўи наътаи лохтлоФи аллФзини кқўлаҳ : « إни ҳозои лаҳви ҳақи алиқин » . Қоли қтодаҳ : кнои нҳдси ан « илми алиқин » ани иълми ани аллоҳи боисаи баъди аламут .
ثمّ قال: لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ هذا کلام محذوف الجواب، و التّقدیر لو علمتم ما لکم و ما علیکم علما یقینا ما أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ و ما شغلکم ذلک عن غیره و اضاف العلم الی «الیقین» و هو نعته لاختلاف اللّفظین کقوله: «إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْیَقِینِ». قال قتادة: کنّا نحدّث انّ «عِلْمَ الْیَقِینِ» ان یعلم انّ اللَّه باعثه بعد الموت.
Лтрўни алҷҳими қрأи ибни омиру алксоӣӣ : лтрўни бзми алтоءи ман аритаҳи алшии ء . Ва қрأи алохрўни бФтҳи алтоء , эй трўнҳои бобсоркми ани баъӣд . Сами лтрўнҳои мушоҳидаи айни алиқини алломи лоами алқсми ақсми аллоҳи ъзу ҷли анҳми ирўн « алҷҳим » . Кқўлаҳ :у إни мнкми إлои воридҳо .
لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ قرأ ابن عامر و الکسائی: لَتَرَوُنَّ بضمّ التّاء من اریته الشّیء. و قرأ الآخرون بفتح التّاء، ای ترونها بابصارکم عن بعید. ثُمَّ لَتَرَوُنَّها مشاهدة عَیْنَ الْیَقِینِ اللّام لام القسم اقسم اللَّه عزّ و جلّ انّهم یرون «الجحیم». کقوله: وَ إِنْ مِنْکُمْ إِلَّا وارِدُها.
Сами лтрўнҳои айни алиқини ъёнои лстми анҳо бғоӣбини ироҳои алмؤмни ҳайни иъбрҳоу ироҳои алкоФри мстқрои иғмрҳоу алткрори таъкӣд . Ва қил : ман ҷаъли улхитоби ллкФори кони маъноаи анкми лтрўни алҷҳими фии алмўқФи сами трўнҳои азои дхлтми ҷаҳаннам . Ва ман ҷаъли улхитоби ллмؤмнини Фолоўли бмънии алълм , эй тълмўни алҷҳими ҳқои азо рأитм ъанд алмҳшри сидқи алўъид . Сами трўнҳои алии алсроти ҳолаи алъбўр .
ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَیْنَ الْیَقِینِ عیانا لستم عنها بغائبین یراها المؤمن حین یعبرها و یراها الکافر مستقرّا یغمرها و التّکرار تأکید. و قیل: من جعل الخطاب للکفّار کان معناه انّکم لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ فی الموقف ثمّ ترونها اذا دخلتم جهنّم. و من جعل الخطاب للمؤمنین فالاوّل بمعنی العلم، ای تعلمون الجحیم حقّا اذا رأیتم عند المحشر صدق الوعید. ثمّ ترونها علی الصّراط حالة العبور.
Сами лтсӣлни иўмӣзи ани алнъими ҳозои иштмли кули мо итнъм ба фии алднёи аввалаи алсҳаҳу алФроғу аломн . Иқоли ?лаам : фӣами аФнитмўҳо
ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ هذا یشتمل کلّ ما یتنعّم به فی الدّنیا اوّله الصّحة و الفراغ و الامن. یقال لهم: فیم افنیتموها
Қол алнабӣ ( с ) : « неъматони мағбуни Фиҳмои касӣри ман анноси алсҳаҳу алФроғ » .
قال النبیّ (ص): «نعمتان مغبون فیهما کثیر من النّاس الصّحة و الفراغ».
Фии ҳозои алҳдиси даллолаи алии азми маҳали ҳотини алнъмтину ҷалолаи хтрҳмо ,у злки лони бҳмои истдрки масолеҳи алднёу иктсби дараҷоти алохраҳи ?фони алсҳаҳи тнбии ани иҷтимои алқўии алзотиаҳу алФроғи идли алии интизоми алосбоби алхорҷаҳи алмнФслаҳу лои қадараи алии тамҳиди муслеҳаи ман масолеҳи алднёу алохраҳи алои бҳзини аламрин саҳаи фии ҷисму фироқи фии қалби сами соири алнъми идхли фии ҳизҳмоу инхрти фии слкҳмоу иъди ман тўобъҳмо . Қоли Муъовияи бен қурра : кони иқол шудаи алҳсоби явми алқёмаҳи алии алсҳиҳи алФорғи иқоли ?ла : Киеви адити шкрҳмо ?у ирўии ани ибни аббоси қол : « алнъим » саҳаи алأбдону алосмоъу алأбсори исأли аллоҳи алъбиди фӣами астъмлўҳоу ҳўи аълам бзлк манеҳаму злки қавла : « إни алсмъу албсру алФؤоди кули أўлӣки кони анҳу мсؤло »у ани абии ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ани аввали мо исأли аллоҳи алъбди явми алқёмаҳи ани иқўли ?ла : ?илами асҳи ҷсмк . ?илами арўки ман алмоءи алборд ? » .
فی هذا الحدیث دلالة علی عظم محلّ هاتین النّعمتین و جلالة خطرهما، و ذلک لانّ بهما یستدرک مصالح الدّنیا و یکتسب درجات الآخرة فانّ الصّحة تنبئ عن اجتماع القوی الذّاتیّة و الفراغ یدلّ علی انتظام الاسباب الخارجة المنفصلة و لا قدرة علی تمهید مصلحة من مصالح الدّنیا و الآخرة الّا بهذین الامرین صحّة فی جسم و فراغ فی قلب ثمّ سائر النّعم یدخل فی حیّزهما و ینخرط فی سلکهما و یعدّ من توابعهما. قال معاویة بن قرّة: کان یقال شدّة الحساب یوم القیامة علی الصّحیح الفارغ یقال له: کیف ادّیت شکرهما؟ و یروی عن ابن عباس قال: «النّعیم» صحّة الأبدان و الاسماع و الأبصار یسأل اللَّه العبید فیم استعملوها و هو اعلم بذلک منهم و ذلک قوله: «إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ کُلُّ أُولئِکَ کانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا» و عن ابی هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): «انّ اوّل ما یسأل اللَّه العبد یوم القیامة ان یقول له: الم اصحّ جسمک. الم اروک من الماء البارد؟».
Ва қоли инси бен молики зоФи расӯли аллоҳ ( с ) илои алмқдоди бен алосўди Фқдми илайҳи тъомои Фأклаҳи сами саққоаи моءи борадои Фосттобаҳ . Ва қол : « мо абрдҳои алии алкбд » ! сами қол : « азои шурби аҳдкми алмоءи Флишрби абради мо иқдри алайҳ » .
و قال انس بن مالک ضاف رسول اللَّه (ص) الی المقداد بن الاسود فقدّم الیه طعاما فأکله ثمّ سقاه ماء باردا فاستطابه. و قال: «ما ابردها علی الکبد»! ثمّ قال: «اذا شرب احدکم الماء فلیشرب ابرد ما یقدر علیه».
Қил :у лам ? қол : « лонаи итфоъи ллмраҳу анқъи ллғлаҳу абъси алии алшкр » .
قیل: و لم؟ قال: «لانّه اطفاء للمرّة و انقع للغلّة و ابعث علی الشّکر».
Ва қоли молики бен динори қол : раҷули ллҳсни ани лнои ҷорои лои иأкли алФолўзҷу иқўл : лои ақўми бшкраҳ . Фқол : мо аҷҳл ҷоркм наамма аллоҳи алайҳи болмоءи алборди аксари ман неъматаи бҷмиъи алҳлоўӣ !у ани абии ҳрираҳи ан алнабӣ ( с ) фии қавли аллоҳи ҷли сноءаҳи сами лтсӣлни иўмӣзи ани алнъим . Қол : « ман أкли хбзи албру шурби моءи алборду кони ?лаи зилли Фзлки алнъими алзии исأли анҳу » .
و قال مالک بن دینار قال: رجل للحسن انّ لنا جارا لا یأکل الفالوذج و یقول: لا اقوم بشکره. فقال: ما اجهل جارکم نعمة اللَّه علیه بالماء البارد اکثر من نعمته بجمیع الحلاوی! و عن ابی هریرة عن النّبی (ص) فی قول اللَّه جلّ ثناءه ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ. قال: «من أکل خبز البرّ و شرب ماء البارد و کان له ظلّ فذلک النّعیم الّذی یسأل عنه».
Ва ани инси бен молики қол : лмои нзлт : сами лтсӣлни иўмӣзи ани алнъим , ҷоءи раҷули муҳтоҷи Фқол : ё расӯли аллоҳи ҳилли алии ман алнъими шайъи ء ? қол : « алнълону алзлу алмоءи алборд » .
و عن انس بن مالک قال: لمّا نزلت: ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ، جاء رجل محتاج فقال: یا رسول اللَّه هل علیّ من النّعیم شیء؟ قال: «النّعلان و الظّلّ و الماء البارد».
Ва ани абди аллоҳи ан алнабӣ ( с ) қол : « ани аллоҳи ъзу ҷл лиъд наамма алии алъбд ҳатто иъди алайҳи сأлтнии фалонаи ани азўҷкҳои исмиҳои босмҳои Фзўҷткҳо » .
و عن عبد اللَّه عن النّبی (ص) قال: «انّ اللَّه عزّ و جلّ لیعدّ نعمه علی العبد حتّی یعدّ علیه سألتنی فلانة ان ازوّجکها یسمّیها باسمها فزوّجتکها».
Ва рӯй ан алнабӣ ( с ) қрأ : أлҳокми алткосри алии алмнбри иўмои Фқоли ?лаи раҷули ан эй Наими нсأлу анмои нأкли фии инсофи бтўнноу нлбси алсўФи колзону сиўФнои алии ъўотқно ? Фқол ( с ) : « анҳо сткўн » .
و روی انّ النّبی (ص) قرأ: أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ علی المنبر یوما فقال له رجل عن ایّ نعیم نسأل و انّما نأکل فی انصاف بطوننا و نلبس الصّوف کالضّان و سیوفنا علی عواتقنا؟ فقال (ص): «انّها ستکون».
Ва рӯй анаи қол : « ани алмоءи алборду зилоли алҷдр » .
و روی انّه قال: «عن الماء البارد و ظلال الجدر».
Ва рӯй анаи қол ( с ) : « ҳилли тдрўни мо зок « алнъим » : қолўо : аллоҳу расӯли аълам . Қол : « байти икнку хирқаи тўории ъўртку касраи тшди баҳои слбки мо сӯии злки Наим .
و روی انّه قال (ص): «هل تدرون ما ذاک «النّعیم»: قالوا: اللَّه و رسول اعلم. قال: «بیت یکنّک و خرقة تواری عورتک و کسرة تشدّ بها صلبک ما سوی ذلک نعیم.
Ва рӯй анаи қол : « алнъим » алмсؤўли анҳу явми алқёмаҳи касраи тақвоау моءи ирўиаҳу сўби иўориаҳ » .
و روی انّه قال: «النّعیم» المسؤول عنه یوم القیامة کسرة تقویه و ماء یرویه و ثوب یواریه».
Ва ?утии Саиди бен ҷбири бшрбаҳи асали Фқол : ани ҳозои ман « алнъим » алзии тсأли анҳу !у ани ибни аббоси анаи самъи умри бен улхитоби иқўл : харҷи ълинои расӯли аллоҳ ( с ) ъанд алзҳираҳи фавҷади абои бикри фии алмсҷд . Фқоли ?ла : « ё бо бикри мо ахрҷки фии ҳзаҳи алсоъаҳ » ? қол : ё расӯли аллоҳи ахрҷнии алзии ахрҷк . Қол :у ҷоءи умри Фқоли ?лаи расӯли аллоҳ ( с ) : « ё бен улхитоби мо ахрҷк » ? қол : ё расӯли аллоҳи ахрҷнии алзии ахрҷкмои Фқъди мъҳмои умр . Қол : Фоқбли расӯли аллоҳ ( с ) иҳдсҳмо . Сами қол : « ҳилли лкмои ман қувваи Фтнтлқои илои ҳозои алнхли Фтсибои тъомоу шробоу зло » . Қлно : нъм . Қол : « мрўои баннои илои абии алҳисми молики бен алтҳони алонсорӣ » қол : Фтқдми расӯли аллоҳ ( с ) байни аидинои Фостأзну силами алайҳими слоси марот ваам алҳисми тсмъи алкломи ман вроءи албоб ва таред أни изидҳми расӯли аллоҳи ман ассаломи Флмои ?ераади расӯли аллоҳ ( с ) ани инсрФ харҷатам ҳисами тсъии хлФҳм , Фқолт : ё расӯли аллоҳи лақади самъати тслимку локинии ардти ани тзиднои ман сломк .
و اتی سعید بن جبیر بشربة عسل فقال: انّ هذا من «النّعیم» الّذی تسأل عنه! و عن ابن عباس انّه سمع عمر بن الخطاب یقول: خرج علینا رسول اللَّه (ص) عند الظّهیرة فوجد ابا بکر فی المسجد. فقال له: «یا با بکر ما اخرجک فی هذه السّاعة»؟ قال: یا رسول اللَّه اخرجنی الّذی اخرجک. قال: و جاء عمر فقال له رسول اللَّه (ص): «یا بن الخطاب ما اخرجک»؟ قال: یا رسول اللَّه اخرجنی الّذی اخرجکما فقعد معهما عمر. قال: فاقبل رسول اللَّه (ص) یحدّثهما. ثمّ قال: «هل لکما من قوّة فتنطلقا الی هذا النّخل فتصیبا طعاما و شرابا و ظلّا» . قلنا: نعم. قال: «مرّوا بنا الی ابی الهیثم مالک بن التّهان الانصاری» قال: فتقدّم رسول اللَّه (ص) بین ایدینا فاستأذن و سلم علیهم ثلاث مرّات و امّ الهیثم تسمع الکلام من وراء الباب و ترید أن یزیدهم رسول اللَّه من السّلام فلمّا اراد رسول اللَّه (ص) ان ینصرف خرجت امّ هیثم تسعی خلفهم، فقالت: یا رسول اللَّه لقد سمعت تسلیمک و لکنّی اردت ان تزیدنا من سلامک .
Фқоли лҳои расӯли аллоҳ ( с ) : « ин абӯи алҳисм » ? қолат : ё расӯли аллоҳи ҳўи қариби зҳби листъзби лнои ман алмоءи адхлўои ?фонаи иأтии алсоъаҳи ани шоءи аллоҳу бастати ?лаами бсотои таҳти шаҷара ҳатто ҷоءи абӯи алҳисми ФФрҳи баҳами абӯи алҳисму қрти айнау съди абӯи алҳисми алии нахлаи исрми ?лаами ъзқо . Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ҳсбк ё болҳисм » қол : ё расӯли аллоҳ : тأклўни ман басар ва ман рутаба ва ман тзнўбаҳ . Сами атоҳми Фшрбўои алайҳ , Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ҳозои ман « алнъим » алзии тсأлўни анҳу явми алқёмаҳ , зилли бораду рутаби таййиб ,у моءи борад » .
فقال لها رسول اللَّه (ص): «این ابو الهیثم»؟ قالت: یا رسول اللَّه هو قریب ذهب لیستعذب لنا من الماء ادخلوا فانّه یأتی السّاعة ان شاء اللَّه و بسطت لهم بساطا تحت شجرة حتّی جاء ابو الهیثم ففرح بهم ابو الهیثم و قرّت عینه و صعد ابو الهیثم علی نخلة یصرم لهم عذقا. فقال رسول اللَّه (ص): «حسبک یا بالهیثم» قال: یا رسول اللَّه: تأکلون من بسر و من رطبه و من تذنوبه. ثمّ اتاهم فشربوا علیه، فقال رسول اللَّه (ص): «هذا من «النّعیم» الّذی تسألون عنه یوم القیامة، ظلّ بارد و رطب طیّب، و ماء بارد».
Ва қоли баъзи алслФ : ман أкли Фсмӣу Фрғи Фҳмди лами исأли ани Наими злки алтъом . Ва ани Муҳамади бен каъби фии қавла : лтсӣлни иўмӣзи ани алнъими қол : ъмои анъми алайкуми бмҳмд ( с )у қоли абӯи алъолӣа : ани алислому алснаҳ . Ва қоли алҳусайн бен алФзл : тахфифи алшроӣъу тисири алқуръон . Ва ани алоъмши қол : мари шриҳи бқўми илъбўн . Фқол : мо лакам ? қолўо : Фрғно ё бо Умия . Қол : мо бҳзои амри алФорғ .
و قال بعض السّلف: من أکل فسمّی و فرغ فحمد لم یسأل عن نعیم ذلک الطّعام. و عن محمد بن کعب فی قوله: لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ قال: عمّا انعم علیکم بمحمد (ص) و قال ابو العالیة: عن الاسلام و السّنة. و قال الحسین بن الفضل: تخفیف الشّرائع و تیسیر القرآن. و عن الاعمش قال: مرّ شریح بقوم یلعبون. فقال: ما لکم؟ قالوا: فرغنا یا با امیّة. قال: ما بهذا امر الفارغ.