Ин сӯраи сад ва сӣ ҳарфаст . Сӣ ва се калима . На оят , ҷумла ба Макка фурӯ омад .

این سوره صد و سی حرفست. سی و سه کلمه. نه آیت، جمله به مکه فرو آمد.

Ва дарин сӯраи носих ва мансӯх нест . Ва дар фазилати сӯраи хабари абии бен каъбаст аз пайғомбар ( с ) гуфт : « ҳар ки ин сӯра бар хонд , аллоҳи таъолӣ ӯро баъдад ҳар кас ки пайғомбариро афсӯс дошта даҳ некӣ дар девон ӯ бинависад . Ва ин сӯраи андари шаъни кофарони Макка фурӯ омад . Валиди муғирау Умияи халафу ахнси шриқ ки бар раҳгузари Мустафо ( с ) ва ёрон менишастанд , чун яке аз эшон бигузаштӣ аз пас ваии сухан носазо гуфтандӣ , блб ҳаме гузиданд ва бичишаму абрӯ ҳаме намуданду бзбон ҳаме гуфтанд . Гуҳии рӯёрӯии таън ҳаме карданду носазо ҳаме гуфтанд , гуҳӣ аз пас пушти айби ҳамеи ҷустанду афсӯс ҳаме доштанд . То раби алъзаҳи ин сӯра дар шаъни эшон фурӯ фиристоду бади саранҷомии эшон баён кард , гуфт : ?вили лкли ҳамзаи лмзаҳу қил : ҳўи оми фии ҳақи кули ман ҳзаҳи сифата . Қоли ибни аббос : алҳмзаҳу аллмзаҳи мъноҳмои воҳиду ҳўи алъёби алмшоءи болнмимаҳ , алмФрқи байни алоҳбаҳ , албоғии ллбрии ءи алъиб .

و درین سوره ناسخ و منسوخ نیست. و در فضیلت سوره خبر ابی بن کعب است از پیغامبر (ص) گفت: «هر که این سوره بر خواند، اللَّه تعالی او را بعدد هر کس که پیغامبری را افسوس داشته ده نیکی در دیوان او بنویسد. و این سوره اندر شأن کافران‌ مکه فرو آمد. ولید مغیره و امیّة خلف و اخنس شریق که بر رهگذر مصطفی (ص) و یاران می‌نشستند، چون یکی از ایشان بگذشتی از پس وی سخن ناسزا گفتندی، بلب همی‌گزیدند و بچشم و ابرو همی‌نمودند و بزبان همی‌گفتند. گهی رویاروی طعن همی‌کردند و ناسزا همی‌گفتند، گهی از پس پشت عیب همی‌جستند و افسوس همی‌داشتند. تا ربّ العزّة این سوره در شأن ایشان فرو فرستاد و بد سرانجامی ایشان بیان کرد، گفت: وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ و قیل: هو عامّ فی حقّ کلّ من هذه صفته. قال ابن عباس: الهمزة و اللّمزة معناهما واحد و هو العیّاب المشّاء بالنّمیمة، المفرّق بین الاحبّة، الباغی للبری‌ء العیب.

Рӯй ани асмоءи бинти язиди қолат : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алои ахбркми бхёркм » ? қолўои балӣ ё расӯли аллоҳ . Қол : « аллазӣнаи азои рأўои зикри аллоҳи ъзу ҷли сами қол : « ахбркми бшроркм » ? қолўо : балии қол : « алмшоؤни болнмимаҳ , алмФрқўни байни алоҳбаҳ , албоғўни ллбрءоءи алъиб » .

روی عن اسماء بنت یزید قالت: قال رسول اللَّه (ص): «الا اخبرکم بخیارکم»؟ قالوا بلی یا رسول اللَّه. قال: «الّذین اذا رأوا ذکر اللَّه عزّ و جلّ ثمّ قال: «اخبرکم بشرارکم»؟ قالوا: بلی قال: «المشّاؤن بالنّمیمة، المفرّقون بین الاحبّة، الباغون للبرءاء العیب».

Ва қоли мақотил : алҳмзаҳи алзии иъибки фии алғибу аллмзаҳи иъибки фии алўҷаҳ . Ва қоли абӯи алъолӣау алҳсни алии зиддиҳ . Ва қоли Саиди бен ҷбиру қтодаҳи алҳмзаҳи алзии иأкли лҳўми анноси иғтобҳм . Ва аллмзаҳи алтъони алайҳим . Ва қоли ибни зайд : алҳмзаҳи алзии иҳмзи анноси бедау изрбҳму аллмзаҳи алзии илмзи анноси блсонаҳу иъибҳм . Ва ирмзи бҳоҷбаҳу ишири брأсаҳ ,у алҳмзаҳу аллмзаҳи сокнтои алмими алзии иФъли злк ба .

و قال مقاتل: الهمزة الّذی یعیبک فی الغیب و اللّمزة یعیبک فی الوجه. و قال ابو العالیة و الحسن علی ضدّه. و قال سعید بن جبیر و قتادة الهمزة الّذی یأکل لحوم النّاس یغتابهم. و اللّمزة الطّعّان علیهم. و قال ابن زید: الهمزة الّذی یهمز النّاس بیده و یضربهم و اللّمزة الّذی یلمز النّاس بلسانه و یعیبهم. و یرمز بحاجبه و یشیر برأسه، و الهمزة و اللّمزة ساکنتا المیم الّذی یفعل ذلک به.

Қол алнабӣ ( с ) : « ании лоърФи қўмои изрбўни сдўрҳми зрбои исмъи аҳли алнор . » қил : ман ҳам ё расӯли аллоҳ ? қол : « ҳам алҳмозўни аллмозўни аллазӣнаи илтмсўни авроти алмуслимӣну иҳткўни стўрҳму ишнъўни алайҳими ман алФўоҳши мо лӣси Фиҳм . »

قال النّبی (ص): «انّی لاعرف قوما یضربون صدورهم ضربا یسمع اهل النّار.» قیل: من هم یا رسول اللَّه؟ قال: «هم الهمّازون اللّمّازون الّذین یلتمسون عورات المسلمین و یهتکون ستورهم و یشنعون علیهم من الفواحش ما لیس فیهم.»

Сами васфаи Фқол : алзии ҷамъи молои қрأи абӯи ҷаъфару ибни омиру Ҳамзау алксоӣӣ : ҷамъи болтшдиди алмими алии алтксир . Ва қрأи алохрўни болтхФиФ . Ва ададае аҳсоаи мараи баъди ахрӣу ҳифзи адада ,у алтъдиди алҳифзи ман ғайри ани иؤдии ҳақ аллоҳ манеҳ . Ва қил : ададае аксараи лони фии таксири айнаи таксири адада . Ва қоли алҳсн : синфаи аблоу ғнмоу ирзоу зҳбоу Фзаҳ . Иҳсби أни молаи أхлдаҳи фии алднёи изни анаи лои имўти маъаи ясора . Қоли алзҷоҷ : эй иъмли амали ман изни анаи ибқии лисораҳу ихлди фии алднёи лмолаҳ . ФҳиФзи молаи кҳФзи алонсони ҳаётаи кони мо инқс манеҳ инқси ман умра .

ثمّ وصفه فقال: الَّذِی جَمَعَ مالًا قرأ ابو جعفر و ابن عامر و حمزة و الکسائی: جمّع بالتّشدید المیم علی التّکثیر. و قرأ الآخرون بالتّخفیف. وَ عَدَّدَهُ ای احصاه مرّة بعد اخری و حفظ عدده، و التّعدید الحفظ من غیر ان یؤدّی حقّ اللَّه منه. و قیل: عَدَّدَهُ ای اکثره لانّ فی تکثیر عینه تکثیر عدده. و قال الحسن: صنّفه ابلا و غنما و ارضا و ذهبا و فضّة. یَحْسَبُ أَنَّ مالَهُ أَخْلَدَهُ فی الدّنیا یظنّ انّه لا یموت مع یساره. قال الزّجاج: ای یعمل عمل من یظنّ انّه یبقی لیساره و یخلد فی الدّنیا لماله. فحیفظ ماله کحفظ الانسان حیاته کانّ ما ینقص منه ینقص من عمره.

Куллан эй лӣси ломри алии мо иҳсбу қил : ҳўи муттасили бмои баъдау маъноаи ҳқо .

کَلَّا ای لیس لامر علی ما یحسب و قیل: هو متّصل بما بعده و معناه حقّا.

Линбзни фии алҳтмаҳ эй литрҳни фии ҷаҳаннам ва « алҳтмаҳ » ман асмоءи алнору ҳаии сабъи даракот . Фосми алаввалии ҷаҳаннами лонҳои ттҷҳми фии вуҷӯҳи алхлқу ҳўи мавзеи аҳли алтўҳиду лои нори фӣҳоу локинаи исли ҳури алнори илайҳами Фозои харҷи аҳли алтўҳиди минҳои ҷаълати тбқои алии соири алдркот . Ва алдркаҳи ассонӣаи лзӣу ҳаии алтии ттлзӣ эй ттлҳб . Ва алсолсаҳи сқру ҳаии алтии тсқр эй тзиби мо алқии фӣҳо ман қавли алъараб : сқртаҳи алшмс . эй азобтаҳ . Ва алробъаҳ « алҳтмаҳ »у ҳаии алтии тҳтми мо фӣҳо эй тксру қил : « алҳтмаҳ » алксираҳи алأкли самяти ҳтмаҳи лонаи иأкли баъзҳо баъзан . Ва раҷули ҳтмаҳ эй акўл .

لَیُنْبَذَنَّ فِی الْحُطَمَةِ ای لیطرحنّ فی جهنّم و «الحطمة» من اسماء النّار و هی سبع درکات. فاسم الاولی جهنّم لانّها تتجهّم فی وجوه الخلق و هو موضع اهل التّوحید و لا نار فیها و لکنّه یصل حرّ النّار الیهم فاذا خرج اهل التّوحید منها جعلت طبقا علی سائر الدّرکات. و الدّرکة الثّانیة لظی و هی الّتی تتلظّی ای تتلهّب. و الثّالثة سقر و هی الّتی تسقر ای تذیب ما القی فیها من قول العرب: سقرته الشّمس. ای اذابته. و الرّابعة «الحطمة» و هی الّتی تحطم ما فیها ای تکسر و قیل: «الحطمة» الکثیرة الأکل سمّیت حطمة لانّه یأکل بعضها بعضا. و رجل حطمة ای اکول.

Ва алхомсаҳи алҷҳим . Ва ҳаии алнори алъзимаҳи тқўл : аҷҳмти алнори Фҷҳмт . Ва алсодсаҳи алсъиру ҳаии алмсъўраҳ эй алмўқдаҳи ғояи алоиқод . Ва алсобъаҳи алҳоўиаҳу ҳаии алтии тҳўии боҳлҳо эй тҳлкҳм . Ва ҳзаҳи алдркоти таҳти алсхраҳ ,у алсхраҳи таҳти алсрӣ ,у алсрии таҳти алҳўт ,у алҳўти таҳти алсўр ,у алсўри таҳти аларзи алсобъаҳ . Қавла : ва мо أдроки мо алҳтмаҳи тъҷибу таъзим , маъноа : мо أдроки мо алҳтмаҳи луи лои ани аллоҳи таъолии байни шаънҳо лак . Нори аллоҳи алмўқдаҳи тафсири лҳо , алмўқдаҳи алмсъраҳи алтии ттлъи алии алأФӣдаҳ эй тҳрқи алҷлўду алоҷсом ҳатто тсли илои улқулуби сами иъоди мо аҳрқи минҳои ҷдидо ,у қил : ҳаии алтии иблғи алмҳои илои алқлби алолми азои васли илои алқлби моти соҳиба . Фаҳми фии ҳоли ман имўту лои имўтўн . Кқўлаҳ : « лои имўти фӣҳоу лои яҳё » .

و الخامسة الجحیم. و هی النّار العظیمة تقول: اجحمت النّار فجحمت. و السّادسة السّعیر و هی المسعورة ای الموقدة غایة الایقاد. و السّابعة الهاویة و هی الّتی تهوی باهلها ای تهلکهم. و هذه الدّرکات تحت الصّخرة، و الصّخرة تحت الثّری، و الثّری تحت الحوت، و الحوت تحت الثّور، و الثّور تحت الارض السّابعة. قوله: وَ ما أَدْراکَ مَا الْحُطَمَةُ تعجیب و تعظیم، معناه: ما أَدْراکَ مَا الْحُطَمَةُ لو لا انّ اللَّه تعالی بیّن شأنها لک. نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ تفسیر لها، الْمُوقَدَةُ المسعّرة الَّتِی تَطَّلِعُ عَلَی الْأَفْئِدَةِ ای تحرق الجلود و الاجسام حتّی تصل الی القلوب ثمّ یعاد ما احرق منها جدیدا، و قیل: هی الّتی یبلغ المها الی القلب الالم اذا وصل الی القلب مات صاحبه. فهم فی حال من یموت و لا یموتون. کقوله: «لا یَمُوتُ فِیها وَ لا یَحْیی‌».

إнҳои алайҳими мؤсдаҳи тҳмзу лои тҳмзи Фболҳмзи ман осдти албобу бғири алҳмзи ман аўсдти албоб . Ва алмънӣ : ани алнор ӯ « алҳтмаҳ » мтбқаҳи мғлқаҳи лои идхлҳои рӯҳу лои фараҷ .

إِنَّها عَلَیْهِمْ مُؤْصَدَةٌ تهمز و لا تهمز فبالهمز من آصدت الباب و بغیر الهمز من اوصدت الباب. و المعنی: انّ النّار او «الحطمة» مطبقة مغلقة لا یدخلها روح و لا فرج.

Фии амди қрأи Ҳамзау алксоӣӣу абӯи бикри бзмтин ,у алохрўни бФтҳтину ҳаии ихтиёри абии ҳотами лқўлаҳи таъолӣ : « рафъи алсмоўоти бғири амд »у ҳумои ҷамъони ллъмўд мисли адиму адму адм . Ва қоли абӯи убайдаи ҳўи ҷамъи имод мисли аҳобу аҳбу аҳб . Қавла : « ммддаҳ » ман сафаи алъмд эй анҳо қуюди тўоли зоти ҳалқи фаҳми фӣҳо иъзбўн . Ва қил : имди арҷли алкФори фии алъмди ман алнор . Ва қил : « алъмди алммддаҳ » ағлоли фии аъноқҳм . Ва қил : фии амди ммддаҳи алии абвоби ҷаҳаннами муддати баҳои алأбўоби лои имкнҳми алхурӯҷ . Ва қоли алҳсн : тафсири злки фии алкҳФ : « أҳоти баҳами сродқҳо » Флҷҳнми сродқу ллсродқи амду зоҳири алоиаҳи анҳми иҷълўни фии алъмди сами темади тлки алъмди фии алнор . Ва аллоҳи аълам .

فِی عَمَدٍ قرأ حمزة و الکسائی و ابو بکر بضمّتین، و الآخرون بفتحتین و هی اختیار ابی حاتم لقوله تعالی: «رَفَعَ السَّماواتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ» و هما جمعان للعمود مثل ادیم و ادم و ادم. و قال ابو عبیدة هو جمع عماد مثل اهاب و اهب و اهب. قوله: «مُمَدَّدَةٍ» من صفة العمد ای انّها قیود طوال ذات حلق فهم فیها یعذّبون. و قیل: یمدّ ارجل الکفّار فی العمد من النّار. و قیل: «العمد الممدّدة» اغلال فی اعناقهم. و قیل: فِی عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ علی ابواب جهنّم مدّت بها الأبواب لا یمکنهم الخروج. و قال الحسن: تفسیر ذلک فی الکهف: «أَحاطَ بِهِمْ سُرادِقُها» فلجهنّم سرادق و للسّرادق عمد و ظاهر الآیة انّهم یجعلون فی العمد ثمّ تمدّ تلک العمد فی النّار. و اللَّه اعلم.

Рӯй ани инси бен молики қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алмؤмни киси Фтни ҳазари вқоФи мтсбт , лои иъҷли олами вараъу алмноФқ .

روی عن انس بن مالک قال: قال رسول اللَّه (ص): «المؤمن کیّس فطن حذر وقّاف متثبّت، لا یعجل عالم ورع و المنافق.

« ҳамзаи лмзаҳ » ҳтмаҳи кҳотби аллили лои иболии ман ин касбу Фимои анФқ .

«هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» حطمة کحاطب اللّیل لا یبالی من این کسب و فیما انفق.