Ва дар ҳикояти шайх дуруст гаштааст кӣ дар он вақт кӣ шайхи бўсъиди устоди буъалии дқоқро бидид , қудси аллоҳи рўҳҳмои алъзиз , як рӯз нишаста буданд , шайх аз устоди буъалӣ савол кард кӣ эй устод , ин ҳадис бар давом буд ? устод гуфт на , шайхи сар дар пеши афканд , соъатӣ буд , сари баровардау дигар бор гирифт кӣ : эй устоди ин ҳадис бар давом буд ? устод гуфт на . Шайхи бози сар дар пеши афканд , чун соъатӣ бигузашт боз сар баровард ва гуфт эй устоди ин ҳадис бар давом буд ? устод буъалӣ гуфт : агар буд нодир буд . Шайхи даст бар ҳам зад ва мегуфт : ин аз он нодрҳост , ин аз он нодрҳост !у гоҳи гоҳи шайхи моро баъди азин ҳолоти қабзӣ будӣ , на аз роҳи ҳиҷоби бал ки аз роҳи қабзи башарият , ҳар касеро талаб мекардӣ ва аз ҳар касе суханӣ мепурседӣ то бар кадоми сухани баст падед омадӣ , чунонк овардаанд кӣ рӯзии шайхро қудси аллоҳи рӯҳаи алъзизи қабзӣ буд , ҳар касеро талаб мефармуд ва суханӣ мепурсед , бастӣ наме буд , ходимро фармуд бад-ӣн дар беруни шӯ , ҳар крои бинии дрор , ходим берун омад , якеро дид кӣ май гузашт , гуфт туро шайх мехонд . Он мард даромад ва салом кард , шайх гуфт моро суханӣ бигӯӣ , гуфт эй шайхи сухани ман самъи мубораки шайхро нишоед ва ман суханӣ надонам ки шуморо бар тавон гуфт . Шайх гуфт онч фароз ояд бигӯӣ . Мард гуфт аз ҳоли хеш ҳикоятӣ бигӯям : гуфт вақте маро дар хотир афтод кӣ ин шайхи бўсъид ҳамчун мо одамӣаст , ин кашф ки ӯро падед омадааст натиҷаи муҷоҳидат ва ибодатаст . Акнӯн ман низ рӯй ба ибодату риёзати орму анвоъи риёзату муҷоҳидат биҷой меоварадам . Пас дар хаёли ман мутамаккини гашт кӣ ман ба мақомии расидам кӣ ҳроинаҳи дуои маро иҷобатӣ бошаду бҳичи навъ рад нагардад . Бо худ андеша кардам ки аз ҳақи субҳонау таъолии дрхўоҳм то аз ҷиҳати ман сангро зар гирданд , кӣ ман боқии умр дар рифоҳяти рӯзгори гузаронам ва муродҳо ботамоми расонам . Ва бирафтаму маблағӣ санг биоварадам , дар гӯшаи хона кӣ ибодати гоҳи ман буд бирехтаму шабии бузургвор ихтиёр кардам , ва ғусл кардаму ҳамаи шаби намози гзордм , то саҳаргоҳ ки вақти иҷобат дуо бошад дасти бардоштаму боътқодӣу яқинии ҳарчи содиқ тар гуфтам : худовандо ин сангҳоро зари гардон ! чун чанд бор бигуфтам аз гӯшаи хона овозӣ шунидам ки : нҳмори брўтши рай ! чун он марди ин калима бигуфт ҳолеи шайхи моро бастӣ падед омаду вақти шайхи хуши гашт ва бар пой хост ва остин меҷунбонед ва мегуфт : нҳмори брўтши рай ! ҳолатии хуш падед омад ва он қабз бо баст бадал шуд .

و در حکایت شیخ درست گشته است کی در آن وقت کی شیخ بوسعید استاد بوعلی دقاق را بدید، قدس اللّه روحهما العزیز، یک روز نشسته بودند، شیخ از استاد بوعلی سؤال کرد کی ای استاد، این حدیث بر دوام بود؟ استاد گفت نه، شیخ سر در پیش افکند، ساعتی بود، سر برآورده و دیگر بار گرفت کی: ای استاد این حدیث بر دوام بود؟ استاد گفت نه. شیخ باز سر در پیش افکند، چون ساعتی بگذشت باز سر برآورد و گفت ای استاد این حدیث بر دوام بود؟ استاد بوعلی گفت: اگر بود نادر بود. شیخ دست بر هم زد و می‌گفت: این از آن نادرهاست، این از آن نادرهاست! و گاه گاه شیخ ما را بعد ازین حالات قبضی بودی، نه از راه حجاب بل که از راه قبض بشریت، هر کسی را طلب می‌کردی و از هر کسی سخنی می‌پرسیدی تا بر کدام سخن بسط پدید آمدی، چنانک آورده‌اند کی روزی شیخ را قدس اللّه روحه العزیز قبضی بود، هر کسی را طلب می‌فرمود و سخنی می‌پرسید، بسطی نمی‌بود، خادم را فرمود بدین در بیرون شو، هر کرا بینی درآر، خادم بیرون آمد، یکی را دید کی می‌گذشت، گفت ترا شیخ می‌خواند. آن مرد درآمد و سلام کرد، شیخ گفت ما را سخنی بگوی، گفت ای شیخ سخن من سمع مبارک شیخ را نشاید و من سخنی ندانم که شما را بر توان گفت. شیخ گفت آنچ فراز آید بگوی. مرد گفت از حال خویش حکایتی بگویم: گفت وقتی مرا در خاطر افتاد کی این شیخ بوسعید همچون ما آدمیست، این کشف که او را پدید آمده است نتیجۀ مجاهدت و عبادتست. اکنون من نیز روی به عبادت و ریاضت آرم و انواع ریاضت و مجاهدت بجای می‌آوردم. پس در خیال من متمکن گشت کی من به مقامی رسیدم کی هرآینه دعای مرا اجابتی باشد و بهیچ نوع رد نگردد. با خود اندیشه کردم که از حقّ سبحانه و تعالی درخواهم تا از جهت من سنگ را زر گرداند، کی من باقی عمر در رفاهیت روزگار گذرانم و مرادها باتمام رسانم. و برفتم و مبلغی سنگ بیاوردم، در گوشۀ خانۀ کی عبادت گاه من بود بریختم و شبی بزرگوار اختیار کردم، و غسل کردم و همه شب نماز گزاردم، تا سحرگاه که وقت اجابت دعا باشد دست برداشتم و باعتقادی و یقینی هرچ صادق‌تر گفتم: خداوندا این سنگها را زر گردان! چون چند بار بگفتم از گوشۀ خانه آوازی شنیدم که: نَهمارْ بُروتش ری! چون آن مرد این کلمه بگفت حالی شیخ ما را بسطی پدید آمد و وقت شیخ خوش گشت و بر پای خاست و آستین می‌جنبانید و می‌گفت: نهمار بروتش ری! حالتی خوش پدید آمد و آن قبض با بسط بدل شد.

Ҳар вақт кӣ қабзи зиёдат будӣ , қасди хоки пер бўолФзл кардӣ ба сарахси хоҷаи бўтоҳри писари бузургтар шайхи қудси аллоҳи рӯҳа алъзиз гуфт рӯзии шайхи мо маҷлис мегуфт ва он рӯз дар қабз буд . Шайх дар миёни маҷлис гирён шуду ҷумлаи ҷамъ гирён шуданд . Шайх гуфт ҳар вақт кӣ моро қабзӣ бошад бхоки пери бўолФзли ҳасан тамассук созем то ббст бадал гардад . Сутур зин кунед , асб шайх биовараданду шайх мо барнишасту ҷамъ бовай бирафтанд , чун ба саҳро шуданд шайхи хуши гашту вақт ба баст бадал шуду шайхро сухан мерафту ҷамъ ба якбори наъра ва фарёд бароварданд . Чун ба сарахси расиданд ва аз қўоли дархост :

هر وقت کی قبض زیادت بودی، قصد خاک پیر بوالفضل کردی به سرخس خواجه بوطاهر پسر بزرگتر شیخ قدس اللّه روحه العزیز گفت روزی شیخ ما مجلس می‌گفت و آن روز در قبض بود. شیخ در میان مجلس گریان شد و جملۀ جمع گریان شدند. شیخ گفت هر وقت کی ما را قبضی باشد بخاک پیر بوالفضل حسن تمسک سازیم تا ببسط بدل گردد. ستور زین کنید، اسب شیخ بیاوردند و شیخ ما برنشست و جمع باوی برفتند، چون به صحرا شدند شیخ خوش گشت و وقت به بسط بدل شد و شیخ را سخن می‌رفت و جمع به یکبار نعره و فریاد برآوردند. چون به سرخس رسیدند و از قوّال درخواست:

Қўолони ин байт мегуфтанду шайхро даст гирифта буданду гирди хоки пери бўолФзл тавоф мекард ва наъра мезаду даравишони сару пои бараҳна тавоф мекарданд ва дар хок май гаштанд . Чун оромӣ падед омад шайх мо гуфт ин рӯзро торихӣ созед кӣ низ ин рӯз набинеду баъд аз он ҳар мурӣдиро кӣ андешаи ҳаҷ будӣ шайх ӯро басари хоки пер бўолФзл фиристодӣ ва гуфтӣ ин хокро зиёрат бояд кард ва ҳафт бори гирди хоки тавоф бояд кард то мақсӯд ҳосил шаваду баъд аз онки шайхи мо азин риёзатҳо фориғ гашта буд вҳолту кашф ба тамомии ҳосили омада , асҳоб гуфтандӣ кӣ ҳаргизи ҳеҷ суннат аз сунан ва ҳеҷ адаб аз одоби Мустафои салавоти аллоҳу саломаи алайҳ дар сафару ҳзри азу фӯт нашудӣ ва куллӣ бъбодт машғӯл гашта чунонк агар бихуфтӣ аз ҳалқ ӯ овоз меомадӣ кӣ аллоҳи аллоҳи аллоҳу халқро брёзту муҷоҳидати шайхи қудси аллоҳи рӯҳаи алъзизи камтар итилоъ бӯдааст ва он ҳоли шайх аз халқ пӯшида дошта магар аз ҷиҳати ҳидояту рағбати мурӣдон брзФон ронадӣ .

قوّالان این بیت می‌گفتند و شیخ را دست گرفته بودند و گرد خاک پیر بوالفضل طواف می‌کرد و نعره می‌زد و درویشان سر و پای برهنه طواف می‌کردند و در خاک می‌گشتند. چون آرامی پدید آمد شیخ ما گفت این روز را تاریخی سازید کی نیز این روز نبینید و بعد از آن هر مریدی را کی اندیشۀ حج بودی شیخ او را بسر خاک پیر بوالفضل فرستادی و گفتی این خاک را زیارت باید کرد و هفت بار گرد خاک طواف باید کرد تا مقصود حاصل شود و بعد از آنک شیخ ما ازین ریاضتها فارغ گشته بود وحالت و کشف به تمامی حاصل آمده، اصحاب گفتندی کی هرگز هیچ سنت از سنن و هیچ ادب از آداب مصطفی صلوات اللّه و سلامه علیه در سفر و حضر ازو فوت نشدی و کلی بعبادت مشغول گشته چنانک اگر بخفتی از حلق او آواز می‌آمدی کی اللّه اللّه اللّه و خلق را بریاضت و مجاهدت شیخ قدس اللّه روحه العزیز کمتر اطلاع بوده است و آن حال شیخ از خلق پوشیده داشته مگر از جهت هدایت و رغبت مریدان برزفان راندی.