Аз ходим шайх шунидам ки эшон ҳар ду гуфтанд кӣ мо аз падар хеш шунӯдем кӣ гуфт : ман ҷавон будам кӣ фарзандони шайхи бўсъиди қудси аллоҳи арўоҳҳми алъзизу рҳмҳми раҳмаи восеъа , маро аз меҳана ба хизмати хонақоҳ шайх фиристоданд ба ншобўр , ва дар хизмати даравишон машғӯл будам . Як рӯз ба гармоба кӣ дар паҳлавии хонақоҳ буд ,у шайх дар он ҳаммом бисёр рафтӣ , чун ба гармобаи дршдму мӯии бардоштам перӣ биёмаду хост кӣ марои мғмзӣ ва хидматӣ кунад , монеъ шудам ва гуфтам ту мардии бузургӣу пер , ва ман ҷавон , бар ман воҷиб бошад кӣ туро хизмат кунам . Гуфт бигзор то турои мғмзии бикунам ва ҳикоятӣ аст баргӯем . Ман бгзоштм , кӣ : ман ҷавон будам ва бар сари чаҳор сӯии ин шаҳри дӯконеи доштам ва ҳалвогарӣ кардамӣ , чун як чанде ин кор кардаму сармоя бадаст оварадам , ҳаваси бозаргонӣ дар дил ман афтод , аз дукон бархестам . Корвонии бузурги бҷонб Бухоро мерафт ман низ уштур бикрӣ бигирифтам ва ба сарахс раседему рӯзии ду онҷо мақом кардем ва рӯй ба Марв ниҳодем , чунонк одати пиёда равон бошад , пора дар пеши брФтмӣу бхФтмӣ то корвон дар раседӣ , пас брхостмӣ ва бо корвони брФтмӣ . Як шаби барин тартиб мерафтам , шаб бегоҳ гашта буд ва ман сахти мондау хаста ,у хоб бар ман ғалаба карда , пораи нек пештар шудам ва аз роҳ иксў шудам ва бихуфтам . Дар хоб бимонадам , корвон дар расида буд ва бирафта ва ман дар хоби монда , то онгоҳ кӣ гармои офтоби маро бедор кард . Бархестаму асар корвон надидам пораи гирди брдўидм , роҳ гум карда , чун мадҳушӣ шудам . Пас бо худ андеша кардам ки чунин кӣ пораи азин сӯйу пора аз он сӯй май дувум , бҳич ҷой нарасм . Маслиҳат онаст кӣ ман бо худ иҷтиҳодӣ кунаму дил бо хештани орм то рои ман қарор гирад бҷонбӣ , равона шавам як тараф ихтиёр кардам ва мерафтам то шаб даромад . Тишнагӣу гуруснагӣ дар ман асарӣ азим карда буд ки гармои гарм буд . Чун ҳавои хунак тар шуд ман андак қӯтӣ гирифтам ва бо худ гуфтам кӣ ба шаби рӯм беҳтар бошад , он шаби ҳамаи шаб май давидаму хору хошок , ва ҳеҷ ҷои асар ободонӣ надидам , шикаста шудам . намерафтам то офтоб гарм шуду тишнагӣ аз ҳади гузашт , биФтодму тан ба марг биниҳодам . Пас бо хештан андеша кардам кӣ дар чунин ҷойгоҳии алои ҷаҳд суд надораду тан ба марги бнҳодни баъди ҳама ҷаҳдҳо бошад . Марои як чораи дигар мондааст ва он онаст кӣ азин болоҳои рег талаб кунаму хештани бҳилаҳ бар сари он болои афканаму гирди ин саҳрои дрнгрм , бошад кӣ ҷое ободонӣ ё Фҳўолмрод ва агарна бар сари он . Пас бнгрстми болоӣ бузург дидам , худро бар сари он боло афгандам ва бидон биёбон нигоҳ кардам аз даври сиёҳе ба чашм ман омад , нек нигоҳ кардам , сабзӣ буд . Пас қавӣ дил шудам ва бо худ гуфтам ҳар куҷо сабзӣ бошад об буд аз боло ба зери омадам ва рӯй бидон сабзии ниҳодам . Чун онҷои расидами пораи замин шх дидаму пораи оби софӣ фароз шудаму пора аз он об бихӯрадаму вузӯи сохтам ва ду ракаати намози гзордму саҷда шукр кардам кӣ ҳақи субҳонау таъолии ҷони ман боз дод ва бо худ гуфтам ки марои ӣнҷои мақом бояд кард ва аз ӣнҷо рӯй нест , бошад кӣ касе ӣнҷо ояд боб , ва гар наёяд як шубони рӯзии ӣнҷо мақом кунам , кӣ охири ӣнҷо обӣаст , биёсоем , онгоҳ биравам . Пора аз он бех гиёҳ бихӯрадам ва аз он сарчашма давртар шудам ва бар болоءи рег баланд шудаму сари болоءи реги боздодм чунонк гӯй шуд ,у хошоки гирд хеш биниҳодам чунонк касе маро намедид ва аз миёни хошоки баҳамаи ҷавониб май нгрстм , гуфтам набояд ҳайвонии мؤзии марои алмии расонад . Чун вақт завол шуд сиёҳе аз давр пайдо шуд , рӯй бад-ӣни оби ниҳода , чун наздик омад одамӣ буд . Бо хештан гуфтам аллоҳи Акбар , халоси марои дарӣ падед омад . Чун наздиктар омад мардӣ дидам баланди боло , спидпўст , зхм , фарохи чашм , маҳосинӣ то ноф , мураққаъи сӯфӣонаи пӯшида ,у Асоеи вобриқӣ дар даст ,у саҷҷода бар дӯш афганда ,у кулоҳи сӯфӣона бар сари ниҳода ,у чмчмӣ дар пой карда , нур аз рӯй ӯ метофт . Ба канор об омаду саҷҷодаи биФгнди бшрти мутасаввифа ,у абриқ об баркашид ва дар пас боло шуду вузӯеи сохту дугонаи бгзорду даст бар дошт ва дуое бигуфту суннати бгзорд ва қомат гуфту фаризаи бгзорду маҳосин бшонаҳ кард ва бархесту саҷҷода бар дӯш афганду рӯ ба биёбони ниҳод ва бирафт . То аз чашми ман ғоиб нашуд ман аз худ хабар надоштам , аз ҳайбат ӯ , ва аз машғӯлии бадӣдор ӯ ,у некуии тоъат ӯ ! чун ӯ аз чашми ман ғоиб шуд ва ман бо хештани расидам , худро бисёр маломат кардам кӣ ин чаҳ буд кӣ ман кардам ? ҳамаи ҷаҳони одамӣ талаб мекардам ки марои азин биёбон мӯҳлик барраанд акнӯн ҷузи сабурӣ рӯй нест , бошад кӣ боз ояд . Мунтазир мебудам то аввали намоз дигар даромад . Ҳамон сиёҳӣ аз давр падед омад , донистам ки ҳамон шахсаст , чун наздик омад ҳам ӯ буд ҳам бар қарори он Крети ман ин бори густохтар шуда будам оҳиста аз миёни хошоки беруни омадам ва аз он болои Фрўомдм . Чун аз намоз фориғ шуду дасти бардошт ва дуо бигуфт , бархест то баравад , доманаш бигирифтам ва бигуфтам : эй шайх аз баҳри ллаҳи марои фарёдрас ! мардӣам аз ншобўр ва бо корвонӣ ба Бухоро мешудам . Имрӯз ду рӯзаст то роҳ гум кардаам ва роҳ намедонам . ӯ сар дар пеш афганд , як нафасро сар бароварду даст ман бигирифт . Ман бнгристм , ширӣ дидам ки аз он биёбони баромаду пеш ӯ омад ва хадама карду бистод . ӯ даҳон бар гӯши шери ниҳоди пас марои барони шери нишонду мӯии гардан ӯ бадаст ман дод ва маро гуфт ҳар ду пой дар зери шикам ӯ муҳками дор ва ҳар куҷо ки ӯ бистод аз ваии фурӯди ой , ва аз он сӯй кӣ рӯй ӯ бошад бирав . Ман чашм фароз кардам ва шер бирафт . Як соъат буд , шери бистод , ман азуи фурӯи омадаму чашм боз кардам . Шер бирафт , роҳӣ дидам , гомӣ чанд бирафтам , корвонро дидам онҷои фурӯди омада , шод шудам , бо эшон ба Бухоро шудам ва аз матоъӣ кӣ барда бидам судии неки бкрдм ,у матоъи ншобўри бхридм ва бозомадаму дигари бор ба дӯкон нишастам ва бо сар ҳалвогарӣ рафтам ва чанд сол барин бигузашт . Як рӯзи бакории бкўии адании кӯён фурӯ шудам бар дар хонақоҳ анбӯҳӣ дидам , пурсидам кӣ чаҳ бӯдааст ? гуфтанд касе омадааст аз меҳана , шайхи бўсъид бўолхирш гӯйанд , кӣ перу муқтадоӣ суфиёнаст ва ӯро каромоти зоҳир , дарин хонақоҳ нузул кардаасту имрӯзи маҷлиси м

از خادم شیخ شنیدم که ایشان هر دو گفتند کی ما از پدر خویش شنودیم کی گفت: من جوان بودم کی فرزندان شیخ بوسعید قدس اللّه ارواحهم العزیز و رحمهم رحمة واسعةً، مرا از میهنه به خدمت خانقاه شیخ فرستادند به نشابور، و در خدمت درویشان مشغول بودم. یک روز به گرمابهٔ کی در پهلوی خانقاه بود، و شیخ در آن حمام بسیار رفتی، چون به گرمابه درشدم و موی برداشتم پیری بیامد و خواست کی مرا مغمزی و خدمتی کند،مانع شدم و گفتم تو مردی بزرگی و پیر، و من جوان، بر من واجب باشد کی ترا خدمت کنم. گفت بگذار تا ترا مغمزی بکنم و حکایتی است برگویم. من بگذاشتم، کی: من جوان بودم و بر سر چهار سوی این شهر دوکانی داشتم و حلواگری کردمی، چون یک چندی این کار کردم و سرمایهٔ بدست آوردم، هوس بازرگانی در دل من افتاد، از دکان برخاستم. کاروانی بزرگ بجانب بخارا می‌رفت من نیز اشتر بکری بگرفتم و به سرخس رسیدیم و روزی دو آنجا مقام کردیم و روی به مرو نهادیم، چنانک عادت پیاده روان باشد، پارهٔ در پیش برفتمی و بخفتمی تا کاروان در رسیدی، پس برخاستمی و با کاروان برفتمی. یک شب برین ترتیب می‌رفتم، شب بیگاه گشته بود و من سخت مانده و خسته، و خواب بر من غلبه کرده، پارهٔ نیک پیشتر شدم و از راه یکسو شدم و بخفتم. در خواب بماندم، کاروان در رسیده بود و برفته و من در خواب مانده، تا آنگاه کی گرمای آفتاب مرا بیدار کرد. برخاستم و اثر کاروان ندیدم پارهٔ گرد بردویدم، راه گم کرده، چون مدهوشی شدم. پس با خود اندیشه کردم که چنین کی پارهٔ ازین سوی و پارهٔ از آن سوی می‌دوم، بهیچ جای نرسم. مصلحت آنست کی من با خود اجتهادی کنم و دل با خویشتن آرم تا رای من قرار گیرد بجانبی، روانه شوم یک طرف اختیار کردم و می‌رفتم تا شب درآمد. تشنگی و گرسنگی در من اثری عظیم کرده بود که گرمای گرم بود. چون هوا خنک‌تر شد من اندک قوتی گرفتم و با خود گفتم کی به شب روم بهتر باشد، آن شب همه شب می‌دویدم و خار و خاشاک، و هیچ جای اثر آبادانی ندیدم، شکسته شدم. می‌رفتم تا آفتاب گرم شد و تشنگی از حد گذشت، بیفتادم و تن به مرگ بنهادم. پس با خویشتن اندیشه کردم کی در چنین جایگاهی الا جهد سود ندارد و تن به مرگ بنهادن بعد همهٔ جهدها باشد. مرا یک چارهٔ دیگر مانده است و آن آنست کی ازین بالاهای ریگ طلب کنم و خویشتن بحیله بر سر آن بالا افکنم و گرد این صحرا درنگرم، باشد کی جایی آبادانی یا فهوالمراد و اگرنه بر سر آن. پس بنگرستم بالایی بزرگ دیدم، خود را بر سر آن بالا افگندم و بدان بیابان نگاه کردم از دور سیاهیی به چشم من آمد، نیک نگاه کردم، سبزی بود. پس قوی دل شدم و با خود گفتم هر کجا سبزی باشد آب بود از بالا به زیر آمدم و روی بدان سبزی نهادم. چون آنجا رسیدم پارهٔ زمین شخ دیدم و پارهٔ آب صافی فراز شدم و پارهٔ از آن آب بخوردم و وضو ساختم و دو رکعت نماز گزاردم و سجدهٔ شکر کردم کی حقّ سبحانه و تعالی جان من باز داد و با خود گفتم که مرا اینجا مقام باید کرد و از اینجا روی نیست، باشد کی کسی اینجا آید بآب، و گر نیاید یک شبان روزی اینجا مقام کنم، کی آخر اینجا آبی است، بیاسایم، آنگاه بروم. پارهٔ از آن بیخ گیاه بخوردم و از آن سرچشمه دورتر شدم و بر بالاء ریگ بلند شدم و سر بالاء ریگ بازدادم چنانک گوی شد، و خاشاک گرد خویش بنهادم چنانک کسی مرا نمی‌دید و از میان خاشاک بهمه جوانب می‌نگرستم، گفتم نباید حیوانی مؤذی مرا المی رساند. چون وقت زوال شد سیاهیی از دور پیدا شد، روی بدین آب نهاده، چون نزدیک آمد آدمی بود. با خویشتن گفتم اللّه اکبر، خلاص مرا دری پدید آمد. چون نزدیکتر آمد مردی دیدم بلند بالا، سپیدپوست، ضخم، فراخ چشم، محاسنی تا ناف، مرقع صوفیانه پوشیده، و عصایی وابریقی در دست، و سجادهٔ بر دوش افگنده، و کلاه صوفیانه بر سر نهاده، و چُمچُمی در پای کرده، نور از روی او می‌تافت. به کنار آب آمد و سجاده بیفگند بشرط متصوفه، و ابریق آب برکشید و در پس بالا شد و وضویی ساخت و دوگانه بگزارد و دست بر داشت و دعایی بگفت و سنت بگزارد و قامت گفت و فریضه بگزارد و محاسن بشانه کرد و برخاست و سجاده بر دوش افگند و رو به بیابان نهاد و برفت. تا از چشم من غایب نشد من از خود خبر نداشتم، از هیبت او، و از مشغولی بدیدار او، و نیکویی طاعت او! چون او از چشم من غایب شد و من با خویشتن رسیدم، خود را بسیار ملامت کردم کی این چه بود کی من کردم؟ همه جهان آدمی طلب می‌کردم که مرا ازین بیابان مهلک برهاند اکنون جز صبوری روی نیست، باشد کی باز آید. منتظر می‌بودم تا اول نماز دیگر درآمد. همان سیاهی از دور پدید آمد، دانستم که همان شخص است، چون نزدیک آمد هم او بود هم بر قرار آن کرت من این بار گستاخ‌تر شده بودم آهسته از میان خاشاک بیرون آمدم و از آن بالا فروآمدم. چون از نماز فارغ شد و دست برداشت و دعا بگفت، برخاست تا برود، دامنش بگرفتم و بگفتم: ای شیخ از بهر لِلّه مرا فریادرس! مردی‌ام از نشابور و با کاروانی به بخارا می‌شدم. امروز دو روزست تا راه گم کرده‌ام و راه نمی‌دانم. او سر در پیش افگند، یک نفس را سر برآورد و دست من بگرفت. من بنگریستم، شیری دیدم که از آن بیابان برآمد و پیش او آمد و خدمة کرد و بیستاد. او دهان بر گوش شیر نهاد پس مرا برآن شیر نشاند و موی گردن او بدست من داد و مرا گفت هر دو پای در زیر شکم او محکم دار و هر کجا که او بیستاد از وی فرود آی، و از آن سوی کی روی او باشد برو. من چشم فراز کردم و شیر برفت. یک ساعت بود، شیر بیستاد، من ازو فرو آمدم و چشم باز کردم. شیر برفت، راهی دیدم، گامی چند برفتم، کاروان را دیدم آنجا فرود آمده، شاد شدم، با ایشان به بخارا شدم و از متاعی کی برده بدم سودی نیک بکردم، و متاع نشابور بخریدم و بازآمدم و دیگر بار به دوکان نشستم و با سر حلواگری رفتم و چند سال برین بگذشت. یک روز بکاری بکوی عدنی کویان فرو شدم بر در خانقاه انبوهی دیدم، پرسیدم کی چه بوده است؟ گفتند کسی آمده است از میهنه، شیخ بوسعید بوالخیرش گویند، کی پیر و مقتدای صوفیان است و او را کرامات ظاهر، درین خانقاه نزول کرده است و امروز مجلس می‌گوید، گفتم من نیز در روم تا چه می‌گوید. چون از در خانقاه درشدم، ستونی بود بر کنار رواق، آنجا بایستادم و او بر تخت نشسته بودو سخن می‌گفت. در وی نگرستم، آن مرد را دیدم که در آن بیابان مرا بر آن شیر نشانده بود. او روی از دیگر سوی داشت کی سخن می‌گفت، چون سخن او شنیدم او را بازشناختم، او حالی روی بمن کرد و گفت: «های!                                                   نشنودستی هر آنچ در ویرانی                  بینند نگویند در آبادانی!»               چون این سخن بگفت نعرهٔ از من برآمد، و نیز از خود خبر نداشتم، و بیهوش بیفتادم، شیخ با سر سخن شده بود و مجلس تمام کرده، چون بهوش بازآمدم و مردم رفته، درویشی نشسته بود و سر من در کنار گرفته. چون با خویش آمدم برخاستم، آن درویش گفت شیخ فرموده است که بر ما درآی. من پیش شدم و در پای او افتادم. شیخ مرا بسیار مراعات کرد و تبرّکی از آن خویشتن بمن داد و حسن مؤدب را گفت تا مرا جامهای نو آورد، و آن جامهٔ حلواگری را از سر من برکشید و طبقی شکر در آستین من کرد و گفت این به نزدیک کودکان بر و با ما عهد کن کی تا زنده باشم من، این سخن را با خلق نگویی و سر را فاش نگردانی. قبول کردم تا شیخ زنده بود، و در حال حیوة او، این حکایت با کس نگفتم، چون او بدار بقا رحلت کرد من این حکایت باتو بگفتم.