Ин ҳикояти брўоитҳои дуруст омадааст ва ҷамъ кардаанд , баъзе аз хоҷаи Абутоҳир ва баъзе аз хоҷаи ҳасани мؤдб ва баъзе аз хоҷаи бўолФтҳи рҳмҳоллаҳи алайҳим кӣ як рӯз дар ншобўри бхонқоаҳи шайх самоъ мекарданд хоҷаи бўтоҳри адри самоъи вақт ва ҳолат ёфт ва дар он ҳолати пеши шайх лаббайк заду эҳром ҳаҷ гирифт . Чун аз самоъ фориғ шуданд хоҷаи бўтоҳри қасди сафар ҳиҷоз кард ва аз шайхи иҷозати хост . Шайх бо ҷамоат гуфт то мо низ мувофиқат кунем . Бузургон ва машойих гуфтанд шайхро бад-ӣн чаҳ ҳоҷатаст ? шайх гуфт бидон ҷониб кашишӣ мебошад . Ҷамъӣ бисёр бо шайх равона шуданд . Чун аз ншобўр берун омаданд , шайх гуфт агар на ҳузур мо бошад , он азизони он ранҷ натавонанд кашид . Ҷамоати ҳама бо якдигар нагиристанд ки ин сухан кро мегуяду дрнёФтнд . Чун иҳмӣу мърри расиданд касе шайхи бўолҳсни хрқониро қудси аллоҳи рӯҳаи алъзиз хабар кард кӣ фардои шайхи Абӯсаид ӣнҷо хоҳад расед ва ӯ шод шуду шайхи бўолҳснро писарӣ буд Аҳмади ному падарро буии назарии ҳарчи тамомтар . Аҳмадро духтарии бхўости бъқди никоҳ , дарин шаб кӣ шайх бхрқон мерасед зифоф буд , Аҳмадро ногоҳ бигирифтанду сараш аз тан ҷудо карданду бадари савмиъаи падар боз ниҳоданд . Буқати намози шайхи бўолҳсн аз савмиъа берун омад , пой ӯ бар сар писар омад , писарро овоз дод кӣ чароғӣ биовар , модари чароғ берун оварад , падари сари фарзанди худро дид , шайхи бўолҳсн хрқонӣ гуфт эй дӯсти падари ин чаҳ буд кӣ ту кардӣ ва чаҳ карде кӣ накарде ! пас дар ҳоли танӣ чандро ҳозир карду Аҳмадро бишустанд ва дар кафан печиданд ва биниҳоданд то шайх дар расад ,у шайх дайртар мерасед . Нигоҳ кард , дарвеширо дид кӣ меомад , аз шайх пурсед кӣ чаро дайр мерасад ! дарвеш гуфт аз он сабаб кӣ дӯши роҳ гум карданд ва агар на ҳам дар шаб хостанд расед . Шайхи бўолҳсн бонг биравӣ зад ва гуфт хомӯш кӣ эшон роҳ гум накунанд ! заминӣ буд аз ҳамаи давлатҳо бенасибу ташнаи қадами эшон , бхдоӣ бинолед кӣ қадами дӯстӣ бар ман равони гардон то ман фардо бар зминҳоءи дигар фахр кунам . Ҳақи субҳонаи втъолии ҳоҷати он замин раво кард , азизон фиристод то Аннани он бузург бигирифтанду сӯии он замини бурданду бғибт ӯ сари фарзанди мо аз тан ҷудо карданд . Дарвеш чун бишунид бозгашту аҳвол бо шайх бигуфт шайх гуфт аллоҳи Акбар ! пас даравишон донистанд кӣ шайх бар дар ншобўри он сухан аз барои ин воқеа гуфтаст . Шайх чун ба хрқон расед ва дар хонақоҳ шуд , масҷиди хона буд ки шайхи бўолҳсн дар онҷо май буд , шайхи бўолҳсн бар пой хост ва то ба миёни масҷиди пеши шайх мо бозомаду дасти бгрдн якдигар дароварданд , шайх бўолҳсн мегуфт он чунон доғро марҳами чунин бояд , ва чунин қадамро қурбони ҷони Аҳмад шояд . Пас шайхи бўолҳсни даст шайх гирифт кӣ барҷоӣ ман нишин . Шайх нанишаст ва ҳар ду дар миён масҷид бинишастанду шайхи бўолҳсн бо шайх суханҳо гуфтанду мақарёни қуръони брхўонднд ва ҷамъ бигиристанд ва нърҳо заданд . Пас бўолҳсни хрқонии хирқаи худро ба мақарёни андохт ва гуфт ки фарзӣ дар пешаст ва азизон мунтазиранд . Пас ҷиноза бурун оваранд ва намоз карданд ва дафн карданд ва бар сари хок ҳолҳо рафт . Пас суфиёни ғрбо муъориза карданд бо мақарён кӣ хирқаи бмо бояд дод то пора кунем . Ходими шайхи бўолҳсни ин сухан бо вай бигуфт , шайх бўолҳсн гуфт он хрҳқи эшонро мусаллам доред , шуморо хирқаи дигари диҳем . Пас хирқаи дигар бадишон дод то пора карданду шайхро хона таъйин карданд то ба хилват онҷо бошаду шайхи бўолҳсни ҷамоати хеши як бикро васият мекард ки гӯши боздорӣад ки ин мард маъшӯқ мамлакатаст ва бар ҳамаи синҳо итилоъ дорад то Фзиҳт нигарадеду шайхи бўсъиди дарин Крети се шбонрўзи пеши бўолҳсн буд ва дарин се шбонрўзи ҳеҷ сухан намегуфту бўолҳсн аз ваии муъориза сухан мекард ва ӯ мегуфт моро барои он овардаанд ки сухан шинавем , ӯро бояд гуфтан . Пас шайх бўолҳсн гуфт ту ҳоҷати мое ва мо аз худои таъолии бҳоҷт хостаем кӣ дӯстӣ аз дӯстон хештан бифирист то мо ин сарҳоро бадв ҳувайдо кунем ва ман пер будам ва заъиф будам , назд ту натавонистам омадан пас туро ба Макка нагузоранд , ту азизтар азонӣ ки туро ба Макка баранд , каъбаро бтўи оранд то туро тавоф кунад ва дарин сафари волидаи хоҷаи бўтоҳр бо шайх буд , ӯ чунин гуфт ки ҳар рӯзи бомдоди шайхи бўолҳсни наздик дар хона омадӣ ва салом гуфтӣ ва гуфтӣ ҳушёр бош кӣ ту суҳбат бо баргузӣдаи ҳақ , мекунӣ ! ӣнҷо башарият намондаӣ , ӣнҷо нафас намондаӣ , ! ва дар миёни рӯзи бхлўт шайх омадӣу пардаи бардоштӣ ва гуфтӣ иҷозат ҳаст то даройам ? шайх бўсъид гуфтӣ дарой . Бўолҳсн савганд додӣ кӣ ҳамчунонк ҳастӣ тағйир макуну даромадӣ ва дар хизмати бадв зону бинишастӣ ва гуфтӣ эй шайх дардҳо дорам ки анбиё аз кашӣдан он бор оҷиз оянд ва агар як дам аз он дрдброрми осмону замини тоқат он наёранд ! пас сар ба болини бўсъиди барадӣу оҳиста сухан гуфтӣ ва ҳар ду май гристндӣ . Пас шайхи бўолҳсни дасти бзири ҷомаи шайх фурӯ кардӣ ва ба сина ӯ меоварадӣ ва мегуфтӣ даст ба нури боқӣ фурӯ меоварам . Як рӯзи қозии он ноҳит дар расед ки ба таъзияти шайхи бўолҳсни омада буд , гуфтанд шайх бўсъид ӣнҷост , гуфт то дррўм ва ӯро саломӣ гӯям . Шайх бўолҳсн гуфт ҳозир бошу гӯши дор ! қозӣ дар рафт вслом кард , шайхро дар чаҳор болаш чун султонӣ ,у дарвешии пои шайх дар канори гирифта ва мғмзӣ мекард . Қозӣ дар дил гуфт кӣ ӣнҷо фақр куҷост бо чандини тнъм подшоҳӣаст на сӯфӣу дарвешӣ ! чун ин андеша бар дил ӯ бигузашт шайхи сар аз болаши бардошт ва гуфт эй донишманд : ман кони фии мушоҳида алҳақ ҳилли иқъи алайҳи исми алФқр ? қозии як наъраи бузад ва биҳуш шуд , қозиро берун оваранд , бўолҳсн гуфт ки туро гуфтам ки гӯши дор ки тоқат назар наёрӣ . Пас шайхи бўолҳсни бхдмт шайх даромад ва гуфт эй шайхи назар ҳайбат кардӣ , назари раҳмати фармой кӣ қозӣ аз ҳол гардӣдааст . Шайх ӯро мураффаҳ гардонид ва истимолат фармуд ва муроҷиат намӯд . Пас шайх бўолҳсн гуфт ё шайх мо мебайнем ки каъба ҳар шаби гирди ту тавоф мекунад , туро ба каъба рафтан ҳоҷат нест , бозгард ки ҳаҷ кардӣ ,у бодияи андӯҳ бўолҳсн гузоштӣу лаббайки ниёз вай шунидӣ ва дар савмиъаи Арафот вай шудӣу Ромии нафасҳои вай бидидӣ , бўолҳснро бар ҷамоли худ қурбон додӣ ва бар Юсуф ӯ намози гзордӣ , фарёди андӯҳ сӯхтагон шунидӣ , бозгард ки агар на чунин кардӣ , бўолҳсни нмондӣ , ту маъшӯқи олимӣ ! шайх гуфт бҷонб бастом рӯем ва зиёрат кунем ва бозгардем . Бўолҳсн гуфт ҳаҷ кардӣ , умра хоҳӣ кард . Пас бўсъиди баъд аз се рӯзи азм бастом кард , онҷо болоӣаст кӣ аз онҷои хок бо язиди қудси аллоҳи рӯҳа алъзиз битавон дид . Чун чашми шайхи барон турбат афтод бистодўи соъатии неки сар дар пеш афганд , пас соъатӣ сар баровард ва гуфт ҳрки чизе гум кардааст ӣнҷо бовай диҳанд . Ва гуфт ӣнҷои ҷои поконст на ҷои нопокони ваяки шбонрўз ба бастом мақом кард ва аз онҷо бдомғон шуд ва се рӯзи бдомғон буд ва шуғлҳои роҳи бсохт ки сад мард дар хизмат шайх буданду сутурон карӣ гирифтанд то аз он ҷониб равона гирданд , , пас қўоли ин байт мегуфт , байт :

این حکایت بروایتهای درست آمده است و جمع کرده‌اند، بعضی از خواجه ابوطاهر و بعضی از خواجه حسن مؤدب و بعضی از خواجه بوالفتح رحمةاللّه علیهم کی یک روز در نشابور بخانقاه شیخ سماع می‌کردند خواجه بوطاهر ادر سماع وقت و حالت یافت و در آن حالت پیش شیخ لبیک زد و احرام حج گرفت. چون از سماع فارغ شدند خواجه بوطاهر قصد سفر حجاز کرد و از شیخ اجازت خواست. شیخ با جماعت گفت تا ما نیز موافقت کنیم. بزرگان و مشایخ گفتند شیخ را بدین چه حاجتست؟ شیخ گفت بدان جانب کششی می‌باشد. جمعی بسیار با شیخ روانه شدند. چون از نشابور بیرون آمدند، شیخ گفت اگر نه حضور ما باشد، آن عزیزان آن رنج نتوانند کشید. جماعت همه با یکدیگر نگریستند که این سخن کرا می‌گوید و درنیافتند. چون یحمی و معرر رسیدند کسی شیخ بوالحسن خرقانی را قدس اللّه روحه العزیز خبر کرد کی فردا شیخ ابوسعید اینجا خواهد رسید و او شاد شد و شیخ بوالحسن را پسری بود احمد نام و پدر را بوی نظری هرچ تمامتر. احمد را دختری بخواست بعقد نکاح، درین شب کی شیخ بخرقان می‌رسید زفاف بود، احمد را ناگاه بگرفتند و سرش از تن جدا کردند و بدر صومعهٔ پدر باز نهادند. بوقت نماز شیخ بوالحسن از صومعه بیرون آمد، پای او بر سر پسر آمد، پسر را آواز داد کی چراغی بیاور، مادر چراغ بیرون آورد، پدر سر فرزند خود را دید، شیخ بوالحسن خرقانی گفت ای دوست پدر این چه بود کی تو کردی و چه کردیی کی نکردیی! پس در حال تنی چند را حاضر کرد و احمد را بشستند و در کفن پیچیدند و بنهادند تا شیخ در رسد، و شیخ دیرتر می‌رسید. نگاه کرد، درویشی را دید کی می‌آمد، از شیخ پرسید کی چرا دیر می‌رسد! درویش گفت از آن سبب کی دوش راه گم کردند و اگر نه هم در شب خواستند رسید. شیخ بوالحسن بانگ بروی زد و گفت خاموش کی ایشان راه گم نکنند! زمینی بود از همه دولتها بی‌نصیب و تشنهٔ قدم ایشان، بخدای بنالید کی قدم دوستی بر من روان گردان تا من فردا بر زمینهاء دیگر فخر کنم. حقّ سبحانه وتعالی حاجت آن زمین روا کرد، عزیزان فرستاد تا عنان آن بزرگ بگرفتند و سوی آن زمین بردند و بغیبت او سر فرزند ما از تن جدا کردند. درویش چون بشنید بازگشت و احوال با شیخ بگفت شیخ گفت اللّه اکبر! پس درویشان دانستند کی شیخ بر در نشابور آن سخن از برای این واقعه گفته‌ست. شیخ چون به خرقان رسید و در خانقاه شد، مسجد خانهٔ بود که شیخ بوالحسن در آنجا می‌بود، شیخ بوالحسن بر پای خاست و تا به میان مسجد پیش شیخ ما بازآمد و دست بگردن یکدیگر درآوردند، شیخ بوالحسن می‌گفت آن چنان داغ را مرهم چنین باید، و چنین قدم را قربان جان احمد شاید. پس شیخ بوالحسن دست شیخ گرفت کی برجای من نشین. شیخ ننشست و هر دو در میان مسجد بنشستند و شیخ بوالحسن با شیخ سخنها گفتند و مقریان قرآن برخواندند و جمع بگریستند و نعرها زدند. پس بوالحسن خرقانی خرقهٔ خود را به مقریان انداخت و گفت که فرضی در پیش است و عزیزان منتظرند. پس جنازه برون آورند و نماز کردند و دفن کردند و بر سر خاک حالها رفت. پس صوفیان غربا معارضه کردند با مقریان کی خرقه بما باید داد تا پاره کنیم. خادم شیخ بوالحسن این سخن با وی بگفت، شیخ بوالحسن گفت آن خرهق ایشان را مسلم دارید، شما را خرقهٔ دیگر دهیم. پس خرقهٔ دیگر بدیشان داد تا پاره کردند و شیخ را خانهٔ تعیین کردند تا به خلوت آنجا باشد و شیخ بوالحسن جماعت خویش یک بیک را وصیت می‌کرد که گوش بازدارید که این مرد معشوق مملکتست و بر همهٔ سینها اطلاع دارد تا فضیحت نگردید و شیخ بوسعید درین کرت سه شبانروز پیش بوالحسن بود و درین سه شبانروز هیچ سخن نمی‌گفت و بوالحسن از وی معارضهٔ سخن می‌کرد و او می‌گفت ما را برای آن آورده‌اند که سخن شنویم، او را باید گفتن. پس شیخ بوالحسن گفت تو حاجت مایی و ما از خدای تعالی بحاجت خواسته‌ایم کی دوستی از دوستان خویشتن بفرست تا ما این سرها را بدو هویدا کنیم و من پیر بودم و ضعیف بودم، نزد تو نتوانستم آمدن پس ترا به مکه نگذارند، تو عزیزتر ازآنی که ترا به مکه برند، کعبه را بتو آرند تا ترا طواف کند و درین سفر والدهٔ خواجه بوطاهر با شیخ بود، او چنین گفت که هر روز بامداد شیخ بوالحسن نزدیک در خانه آمدی و سلام گفتی و گفتی هشیار باش کی تو صحبت با برگزیدهٔ حقّ، می‌کنی! اینجا بشریت نماندهٔی، اینجا نفس نماندهٔی، ! و در میان روز بخلوت شیخ آمدی و پرده برداشتی و گفتی اجازت هست تا درآیم؟ شیخ بوسعید گفتی درآی. بوالحسن سوگند دادی کی همچنانک هستی تغییر مکن و درآمدی و در خدمت بدو زانو بنشستی و گفتی ای شیخ دردها دارم که انبیا از کشیدن آن بار عاجز آیند و اگر یک دم از آن دردبرآرم آسمان و زمین طاقت آن نیارند! پس سر به بالین بوسعید بردی و آهسته سخن گفتی و هر دو می‌گریستندی. پس شیخ بوالحسن دست بزیر جامهٔ شیخ فرو کردی و به سینهٔ او می‌آوردی و می‌گفتی دست به نور باقی فرو می‌آورم. یک روز قاضی آن ناحیت در رسید که به تعزیت شیخ بوالحسن آمده بود، گفتند شیخ بوسعید اینجاست، گفت تا درروم و او را سلامی گویم. شیخ بوالحسن گفت حاضر باش و گوش دار! قاضی در رفت وسلام کرد، شیخ را در چهار بالش چون سلطانی، و درویشی پای شیخ در کنار گرفته و مغمزی می‌کرد. قاضی در دل گفت کی اینجا فقر کجاست با چندین تنعم پادشاهی است نه صوفی و درویشی! چون این اندیشه بر دل او بگذشت شیخ سر از بالش برداشت و گفت ای دانشمند: من کان فی مشاهدة الحقّ هل یقع علیه اسم الفقر؟ قاضی یک نعره بزد و بیهوش شد، قاضی را بیرون آورند، بوالحسن گفت که ترا گفتم که گوش دار که طاقت نظر نیاری. پس شیخ بوالحسن بخدمت شیخ درآمد و گفت ای شیخ نظر هیبت کردی، نظر رحمت فرمای کی قاضی از حال گردیده است. شیخ او را مرفه گردانید و استمالت فرمود و مراجعت نمود. پس شیخ بوالحسن گفت یا شیخ ما می‌بینیم که کعبه هر شب گرد تو طواف می‌کند، ترا به کعبه رفتن حاجت نیست، بازگرد که حج کردی، و بادیهٔ اندوه بوالحسن گذاشتی و لبیک نیاز وی شنیدی و در صومعهٔ عرفات وی شدی و رمی نفسهای وی بدیدی، بوالحسن را بر جمال خود قربان دادی و بر یوسف او نماز گزاردی، فریاد اندوه سوختگان شنیدی، بازگرد که اگر نه چنین کردی، بوالحسن نماندی، تو معشوق عالمی! شیخ گفت بجانب بسطام رویم و زیارت کنیم و بازگردیم. بوالحسن گفت حج کردی، عمره خواهی کرد. پس بوسعید بعد از سه روز عزم بسطام کرد، آنجا بالایی است کی از آنجا خاک با یزید قدس اللّه روحه العزیز بتوان دید. چون چشم شیخ برآن تربت افتاد بیستادو ساعتی نیک سر در پیش افگند، پس ساعتی سر برآورد و گفت هرک چیزی گم کرده است اینجا باوی دهند. و گفت اینجا جای پاکانست نه جای ناپاکان ویک شبانروز به بسطام مقام کرد و از آنجا بدامغان شد و سه روز بدامغان بود و شغلهای راه بساخت که صد مرد در خدمت شیخ بودند و ستوران کری گرفتند تا از آن جانب روانه گردند،، پس قوّال این بیت می‌گفت، بیت:

Шайхро ду асб буд яке мураккаби ваии вдигрии рахти каш , назд қўол фиристод кӣ он асб ба ҳукми тўост , чун намози шоми бкрднди сутури хосту хоҷаи бўтоҳрро гуфт суфиёнро бслўаҳи оре , ва ин дияӣаст бҷонби хуросону шайхи баромад ва гуфт ҳамаи шумо фардо бар асар равона шавед . Ҳасани мؤдб бо шайх бирафту рикоби дор ва як дарвеши дигар , чун ба дарвозаи расиданди дарвозаи баста буд ва қуфл задау калиди бсрои амири бшҳр буд , дарбон гуфт ҷавоз бояду ҳасанро гуфт қуфл баркаш ! ҳасани қуфлро баркашид пурҳи қуфли биФтод ва дарвоза бикшоданд ва берун омаданд . Чун ба саҳро омаданд ҳануз торики моҳ буду рӯзгор бо ташвиқ буд , шайх гуфт ё ҳасан чизе баргӯӣ , ҳасан гуфт ин байтҳо мегуфтам , шайх бо сар самоъ шуду наъра задан оғоз кард ва байтҳо инаст :

شیخ را دو اسب بود یکی مرکب وی ودیگری رخت کش، نزد قوّال فرستاد کی آن اسب به حکم تواست، چون نماز شام بکردند ستور خواست و خواجه بوطاهر را گفت صوفیان را بصلوة آری، و این دیهی است بجانب خراسان و شیخ برآمد و گفت همۀ شما فردا بر اثر روانه شوید. حسن مؤدب با شیخ برفت و رکاب دار و یک درویش دیگر، چون به دروازه رسیدند دروازه بسته بود و قفل زده و کلید بسرای امیر بشهر بود، دربان گفت جواز باید و حسن را گفت قفل برکش! حسن قفل را برکشید پرۀ قفل بیفتاد و دروازه بگشادند و بیرون آمدند. چون به صحرا آمدند هنوز تاریک ماه بود و روزگار با تشویق بود، شیخ گفت یا حسن چیزی برگوی، حسن گفت این بیتها می‌گفتم، شیخ با سر سماع شد و نعره زدن آغاز کرد و بیتها اینست:

Пас шайх сокин шуду хӯрдании хост ва бо мо ҳеҷ набӯд , ҳисорӣ падед омад , гуфтам биравам ва аз онҷо чизе биорам . Пас рафтам ва дар ҳисори бздм , касе бар девор омад кӣ чаҳ май хоҳӣ ? гуфтам чизе хӯрданӣ ҳаст ? он марди се то нон дар дастори баст ва фурӯ гузошт , бстдм ва бар асари шайхи равони гаштам ва се луқмаи бастад ва тановул фармуд ва гуфт боқии шумо рост . Гуфт соъатии чашм гарм кунем , гуфтам шайх ҳокимаст ҳечкас мусалло надоштем ки бозоФгндимӣ , ғошия аз сари зин бар кашидем ва бар замин андохтем то шайхи паҳлу бар ғошияи ниҳоду сар бар канори ману пой дар зери дарвеш , як дам биёсуд , пас рӯз шуд , бидиҳ омадему бсрои мҳтрдиаҳ нузул кардем . Шайх гуфт меҳтари дияро бигӯӣ ки дар шаб меҳмонон хоҳанд расед , намоз шом шуд , даравишони расиданду меҳтар такаллуфҳо карда буд . Он шаб онҷо буданд , шайх сухан нагуфт дигари рӯзи бомдоди намози бгзорднди он мо тамом шуд бештар азин моро кашишӣ аз он ту чист ? хоҷа бўтоҳр гуфт аз он мо низ тамом шуд бар мувофиқати шайху шайхи якон якон аз ҷамъ мепурсед ҳркрои андеша аз он ҷонибаст баравад ва ҳар кро бояд бо мо бозгардад , бар ҳеҷ каси ҳеҷ ҳараҷ нест ҳар касеро онч дар пеш будӣ мегуфтанд . Пас ҳар ки сӯии ҳиҷоз хост рафт гуфт пойафзор дар пӯшед ва эшонро шуғли он роҳи бсохт ва равон кардашон бхўши дилӣу меҳтарро бихонад ва гуфт моро ҷое хуш бояд , меҳтари боғӣ хуш дошт онҷои даъватии бсохти некӯу шайхро бо ҷамоати барад ва эшон онҷои он рӯз хуш гузоштанд . Дигар рӯз бирафтанд , арзён ва нўшобод гӯйанд , зери ин ду дия фурӯд омаданд бар сари роҳи биёбони сабзивор , ки шайхро андешаи чунон буд ки сӯии бастом ва хрқон нашавад чаҳор поён карӣ гирифтанд ва баъзе карӣ доданд всФрҳо рост карданд ки чаҳор панҷ рӯзи биёбон буду ҷамъӣ гарон буданд бо шайх . Шайхи бўолҳснро хабар шуд аз омадани шайх ва медид кӣ аз онҷо нахоҳад гузашт , се дарвеши бФрстод , намоз хуфтани гзордаҳи бад-ӣн дия омаданд ва эшон барон азм буданд кӣ саҳаргоҳи дарози гӯашони биоранду сӯй биёбон бираванду даравишони ҷумлаи сарбоз ниҳода буданд , ҳасани бедор буд , оҳиста овозӣ шунид , дар боз кард се дарвешро дид , эшонро бипурсед ва бинишонад . Шайхи ҳасанро гуфт ки омад ? гуфт даравишони хрқоннд . Гуфт равшаноӣ дар гир ва биовар . Ҳасан шамъ барафрӯхт ва салом карданду саломи шайхи бўолҳсни расониданд шайх гуфту алайҳи мнои ассалом . Пас гуфт шайхи бўолҳсн чаҳ ишорат фармӯдааст ? гуфтанд ки шайх савганд додааст ки барнагзарӣ то моро набинӣ шайх гуфт фармон барам . Пас ҳасанро гуфт кӣ эшонро чизе бидиҳ ки аз роҳ расидаанд ва ду танро дар вақт бозгардон то ба наздики он пер боз шаванд то шайхро дил фориғ гардад ва як тан дар суҳбат мо бошад то бо мо баҳам баравад ва агар хрбндгони биёянди узр аз эшон бозхўоаҳ ва ҷуволҳо бадишони даҳ . Ҳасан гуфт хрбндгон дар шаб биёмаданд , ҷуволҳо боишон додаму карӣ азишон талаб накардаму нФқоти роҳ дар ҷуволҳо бадишон гузоштам ки шайх дар он маънӣ чизе нафармӯда буду суфиёни азин ҳол хабар надоштанд пиндоштанд кӣ дигари рӯзи сӯй биёбон хоҳанд рафту шайхи бҷонби бастом ва хрқон ронад . Донишмандӣ аз бастоми пеш шайх бозомад савора , ва ҳар ду савора май ронданду шайхи он рӯзи бғоити хуш буду битҳоء тозӣ мегуфт . Донишманд гуфт ин рӯзи афзӯн аз ҳазор байт бар зФон шайх бирафту даравишон дар роҳ бо ҳасан муъориза карданд кӣ моро чизеи хӯрданӣ бояд , гуфт хӯрдании андари ҷувол буд , бо хрбндгон додам , гуфтанд ҳамоно кӣ карӣ низ бадишон гузошта ҳасан гуфт оре кӣ шайх дар ин боб ҳеҷ нафармӯда буд . Эшон дарин сухан буданд ки шайх баришон гузар кард , гуфт чаҳ буд ? ҳасан меравад ки чаро узрӣ аз хрбндгон мебоист хости бози онки карӣу нФқот бадишон гузошта будӣ . Шайх гуфт узр мебоист хост кӣ ҳақи таъолӣ бо эшон фазлӣ намӯда буд , он фазл тамом нагардонид кӣ эшон дар суҳбат шумо хостанд буду қадам бар қадам шумо хостанд ниҳод , чун ин неъмат баришон тамом нагашт ҳарчи дуни ин ҳамаи ҳеҷ буд дар ҷанби ин , лобуд азишон узр боист хост . Ва шайхи имрӯз ки рӯй дар бастом дошт азими хуш буд , брзФон шайх бирафт ки ҳар кро вақте гум шуда бошад бад-ӣн ҷой ояд ва ба ҳурмати ин ҷои бхдоӣ таъолӣ диҳад , вақти вай буи диҳаду шайхи зиёрат бастом кард ва рӯй бхрқони ниҳод ва се рӯзи пеши бўолҳсн мақом кард . Рӯзии шайхи бўолҳсн дар миёни сухан аз шайх бўсъид пурсед кӣ бўлоити шумо арӯсӣ бошад ? гуфт бошад ва дар арӯсӣ бисёр назорагӣ буд кӣ аз арӯси покиза тар бошад локин дар миёни эшон тахту ҷилваи якеро бошад . Шайхи бўолҳсни наъраи бузади вагуфт : хусрави ҳамаи ҳол хеш дидӣ дар ҷоми ваҳми рӯзии шайхи бўолҳсну шайхи бўсъид баҳам нишаста буданду ҷамъии бузургон , шайхи бўолҳсн рӯй бҷмъ кард ва гуфт рӯзи қиёмати ҳамаи бузургонро биоранд ва ҳар якеро курсӣ бунаанд зери арш , Нидо ояд кӣ халқро аз ҳақ сухан гӯйанду шайхи бўсъидро курсӣ бунаанд то аз ҳақи баҳақ сухан гуяд ва ӯ дар миён на . Пас чун се рӯз тамом шуд чаҳоруми рӯзи шайхи дастурии хост , шайх бўолҳсн гуфт ки бароаи ҷношк дар шавед кӣ ин роҳи дия бар дияаст то даравишонро осонтар буд ва сӣ марди дарвеши бхдмт шайх фиристод то бншобўр кӣ ӯро дар ҳар манзил аз шайхи хабар май оранду ҷамъу фарзандони шайхи бўолҳсни бикбори бўдоъ берун омаданду буқати видоъи шайхро гуфт ки роҳи ту бар баст ва гушоишасту роҳи мо бар қабзу ҳузн , акнӯн ту шод мебошу хуррами зӣ то мо андӯҳ май кашем кӣ ҳар ду кор ӯ мекунем . Чндонк мардум дошт дар суҳбат шайх фиристод дигари рӯз кӣ шайхи рафта буд дар хонақоҳи бўолҳсн ҷомҳо барчеданд дар он мавзе ки зовияи ҳасан буд коғазии печида , пеши шайхи бўолҳсни бурданд , гуфтанд чизе ёфтем андари он мавзе нигоҳ карданд зари нақд буд . Гуфт брснҷид , чун диданди бист динор буд , гуфт бингаред то моро воми чндост ? нигоҳ карданд муҳақари бист динор буд , гуфт бқрзи мо сарф бояд кард кӣ вом ӯ он мосту воми мо он ӯ . Пас шайхи бўсъиди бароа дар дияӣ дид , онҷо манзил карданд . Шайхи азм гармоба карду пайваста кӣ шайх ба гармоба рафтӣ ба гармобаи бон чизе фармудӣу ҳасан чизе доштӣ бо худ . Чун сим рост мекард он коғаз кӣ дар хрқон зойеъ карда будандед , м

پس شیخ ساکن شد و خوردنی خواست و با ما هیچ نبود، حصاری پدید آمد، گفتم بروم و از آنجا چیزی بیارم. پس رفتم و در حصار بزدم، کسی بر دیوار آمد کی چه می‌خواهی؟ گفتم چیزی خوردنی هست؟ آن مرد سه تا نان در دستار بست و فرو گذاشت، بستدم و بر اثر شیخ روان گشتم و سه لقمه بستد و تناول فرمود و گفت باقی شما راست. گفت ساعتی چشم گرم کنیم، گفتم شیخ حاکمست هیچکس مصلی نداشتیم که بازافگندیمی، غاشیه از سر زین بر کشیدیم و بر زمین انداختیم تا شیخ پهلو بر غاشیه نهاد و سر بر کنار من و پای در زیر درویش، یک دم بیاسود، پس روز شد، بده آمدیم و بسرای مهتردیه نزول کردیم. شیخ گفت مهتر دیه را بگوی که در شب مهمانان خواهند رسید، نماز شام شد، درویشان رسیدند و مهتر تکلفها کرده بود. آن شب آنجا بودند، شیخ سخن نگفت دیگر روز بامداد نماز بگزاردند آن ما تمام شد بیش‌تر ازین ما را کششی از آن تو چیست؟ خواجه بوطاهر گفت از آن ما نیز تمام شد بر موافقت شیخ و شیخ یکان یکان از جمع می‌پرسید هرکرا اندیشهٔ از آن جانبست برود و هر کرا باید با ما بازگردد، بر هیچ کس هیچ حرج نیست هر کسی را آنچ در پیش بودی می‌گفتند. پس هر که سوی حجاز خواست رفت گفت پای افزار در پوشید و ایشان را شغل آن راه بساخت و روان کردشان بخوش دلی و مهتر را بخواند و گفت ما را جایی خوش باید، مهتر باغی خوش داشت آنجا دعوتی بساخت نیکو و شیخ را با جماعت برد و ایشان آنجا آن روز خوش گذاشتند. دیگر روز برفتند، ارزیان و نوشاباد گویند، زیر این دو دیه فرود آمدند بر سر راه بیابان سبزوار، که شیخ را اندیشه چنان بود که سوی بسطام و خرقان نشود چهار پایان کری گرفتند و بعضی کری دادند وسفرها راست کردند که چهار پنج روز بیابان بود و جمعی گران بودند با شیخ. شیخ بوالحسن را خبر شد از آمدن شیخ و می‌دید کی از آنجا نخواهد گذشت، سه درویش بفرستاد، نماز خفتن گزارده بدین دیه آمدند و ایشان برآن عزم بودند کی سحرگاه دراز گوشان بیارند و سوی بیابان بروند و درویشان جمله سرباز نهاده بودند، حسن بیدار بود، آهسته آوازی شنید، در باز کرد سه درویش را دید، ایشان را بپرسید و بنشاند. شیخ حسن را گفت که آمد؟ گفت درویشان خرقانند. گفت روشنایی در گیر و بیاور. حسن شمع برافروخت و سلام کردند و سلام شیخ بوالحسن رسانیدند شیخ گفت و علیه منا السلام. پس گفت شیخ بوالحسن چه اشارت فرموده است؟ گفتند که شیخ سوگند داده است که برنگذری تا ما را نبینی شیخ گفت فرمان برم. پس حسن را گفت کی ایشان را چیزی بده که از راه رسیده‌اند و دو تن را در وقت بازگردان تا به نزدیک آن پیر باز شوند تا شیخ را دل فارغ گردد و یک تن در صحبت ما باشد تا با ما بهم برود و اگر خربندگان بیایند عذر از ایشان بازخواه و جوالها بدیشان ده. حسن گفت خربندگان در شب بیامدند، جوالها بایشان دادم و کری ازیشان طلب نکردم و نفقات راه در جوالها بدیشان گذاشتم که شیخ در آن معنی چیزی نفرموده بود و صوفیان ازین حال خبر نداشتند پنداشتند کی دیگر روز سوی بیابان خواهند رفت و شیخ بجانب بسطام و خرقان راند. دانشمندی از بسطام پیش شیخ بازآمد سواره،و هر دو سواره می‌راندند و شیخ آن روز بغایت خوش بود و بیتهاء تازی می‌گفت. دانشمند گفت این روز افزون از هزار بیت بر زفان شیخ برفت و درویشان در راه با حسن معارضه کردند کی ما را چیزی خوردنی باید، گفت خوردنی اندر جوال بود، با خربندگان دادم، گفتند همانا کی کری نیز بدیشان گذاشتهٔ حسن گفت آری کی شیخ در این باب هیچ نفرموده بود.ایشان درین سخن بودند که شیخ بریشان گذر کرد، گفت چه بود؟ حسن می‌رود که چرا عذری از خربندگان می‌بایست خواست باز آنک کری و نفقات بدیشان گذاشته بودی. شیخ گفت عذر می‌بایست خواست کی حقّ تعالی با ایشان فضلی نموده بود، آن فضل تمام نگردانید کی ایشان در صحبت شما خواستند بود و قدم بر قدم شما خواستند نهاد، چون این نعمت بریشان تمام نگشت هرچ دون این همه هیچ بود در جنب این، لابد ازیشان عذر بایست خواست. و شیخ امروز که روی در بسطام داشت عظیم خوش بود، بر زفان شیخ برفت که هر کرا وقتی گم شده باشد بدین جای آید و به حرمت این جای بخدای تعالی دهد، وقت وی بوی دهد و شیخ زیارت بسطام کرد و روی بخرقان نهاد و سه روز پیش بوالحسن مقام کرد. روزی شیخ بوالحسن در میان سخن از شیخ بوسعید پرسید کی بولایت شما عروسی باشد؟ گفت باشد و در عروسی بسیار نظارگی بود کی از عروس پاکیزه‌تر باشد لکن در میان ایشان تخت و جلوه یکی را باشد. شیخ بوالحسن نعرهٔ بزد وگفت: خسرو همه حال خویش دیدی در جام وهم روزی شیخ بوالحسن و شیخ بوسعید بهم نشسته بودند و جمعی بزرگان، شیخ بوالحسن روی بجمع کرد و گفت روز قیامت همهٔ بزرگان را بیارند و هر یکی را کرسی بنهند زیر عرش، ندا آید کی خلق را از حقّ سخن گویند و شیخ بوسعید را کرسی بنهند تا از حقّ بحقّ سخن گوید و او در میان نه. پس چون سه روز تمام شد چهارم روز شیخ دستوری خواست، شیخ بوالحسن گفت که براه جناشک در شوید کی این راه دیه بر دیهست تا درویشان را آسانتر بود و سی مرد درویش بخدمت شیخ فرستاد تا بنشابور کی او را در هر منزل از شیخ خبر می‌آرند و جمع و فرزندان شیخ بوالحسن بیکبار بوداع بیرون آمدند و بوقت وداع شیخ را گفت که راه تو بر بسط و گشایش است و راه ما بر قبض و حزن، اکنون تو شاد می‌باش و خرم‌زی تا ما اندوه می‌کشیم کی هر دو کار او می‌کنیم. چندانک مردم داشت در صحبت شیخ فرستاد دیگر روز کی شیخ رفته بود در خانقاه بوالحسن جامها برچیدند در آن موضع که زاویهٔ حسن بود کاغذی پیچیده، پیش شیخ بوالحسن بردند، گفتند چیزی یافتیم اندر آن موضع نگاه کردند زر نقد بود. گفت برسنجید، چون دیدند بیست دینار بود، گفت بنگرید تا ما را وام چنداست؟ نگاه کردند محقّر بیست دینار بود، گفت بقرض ما صرف باید کرد کی وام او آن ماست و وام ما آن او. پس شیخ بوسعید براه در دیهی دید، آنجا منزل کردند. شیخ عزم گرمابه کرد و پیوسته کی شیخ به گرمابه رفتی به گرمابه بان چیزی فرمودی و حسن چیزی داشتی با خود. چون سیم راست می‌کرد آن کاغذ کی در خرقان ضایع کرده بودندید، مشوش گشت. شیخ چون آن دید گفت چه بوده است؟ حسن حال بگفت، شیخ گفت آنجا کی شده است هم در فراغت ما شده است. دیگر روز خبر از خرقان باز رسید کی آنجا چه یافتند و شیخ بوالحسن آنرا چگونه فرمود. شیخ بوسعید گفت آنچ شیخ بوالحسن فرمودست چنانست کی فرموده، چون شیخ بجاجرم رسید مریدان بوالحسن را بازگردانید و گفت شیخ را سلام ما برسانید و بگویید که دل با ما می‌دار و چون شیخ بوسعید بولایت کورونی رسید دیهیی بود، جمع خواستند کی آنجا فرود آیند شیخ گفت این دیه را چه گویند؟ گفتند. پس بدیهی دیگر رفتند، شیخ گفت این دیه را چگویند؟ گفتند دربند. گفت بند نباید. بدیهی دیگر رسیدند، شیخ گفت این دیه را چگویند؟ گفتند خداشاد. گفت خداشاد. آنجا نزول کردند خادم خانقاه پیش آمد و استقبال کرد و گوسفندان بر زمین زد و گفت حالیا تا طبخ رسیدن جگربندها را قلیه کنم. پس آلتهای گوسفند را رسانیدند و سفره نهادند. شیخ گفت اول قدم جگر باید خورد! شیخ چون این سخن بگفت خادم خدمت کرد و گفت بقا باد شیخ را که با جگر دل یار کرده‌ام. شیخ را خوش آمد و گفت اگر دل یار بود خوش باشد، بوسعید خود دل می‌طلبد. آن روز آنجا بودند و از آنجا عزم نشابور کردند. چون بنشابور رسیدند جمعی از صوفیان می‌گفتند کی شیخ چون بخرقان رسید آن همه سخن و مقالات وحالات منقطع شده باشد، او می‌گفت ما را به شنیدن آورده‌اند چون جمع را برین دقیقه اطلاع نبود چنین می‌گفتند. و این سخن با شیخ بازگفتند شیخ گفت اِشْتاقَتْ تِلکَ التوبةُ اِلَیْنا فَلَمَّا التَّقینا فنینا فِی تِلکَ التُّربة. آن خاک را آرزوی ما خاست، چون آنجا رسیدیم ما در آن خاک خاک شدیم و برسیدیم شیخ از آن اعتراض این جواب فرمود. این رسید بما از رفتن شیخ به خرقان و باز آمدن به شهر نشابور.