Рой гуфт : шунӯдами достони онкӣ аз пешаи обоءу аҷдоди хеши эърози намояду нихватӣ дар димоғ кунад ки асбоби он муҳайё набошад то аз идроки матлӯб маҳҷӯб гардаду руҷӯъи бисмиати асл беш мумкин нагардад . Акнӯн бозгуед ки аз хислатҳои подшоҳони кадоми сутӯда тарасту бмслҳти малику саботи давлату толФи аҳўоу истимолати дилҳо наздиктар . Ҳалам ё саховат ё шуҷоат ? брҳмн ҷавоб дод ки : некӯтар сиратӣу писандидатар тариқатии мулӯкро , ки ҳам нафаси эшон маҳиб ва макрам гардад , ва ҳам лашгару раияти хушнӯд ва шокир бошанд ва , ҳам малику давлати собиту пои дор , ҳаламаст : қоли аллоҳи таъолӣ : лўкнти Фзои ғализи алқлби лонФзўои ман ҳўлк ;у қол алнабӣ алайҳи ассалом : ман съодаҳи алмрءи ҳасани алхлқ . Зеро ки бФўоиди саховати як тайифа махсӯс тавонанд буду бшҷоът дар умрҳо вақте кор уфтад , аммо бҳлми хираду бузургро ҳоҷатасту манофеи он хосу ому лашкару раиятро шомил ; ва дар суханон Муъовия овардаанд ки : луи кони бинӣу байни анноси шеъраи моқтъўҳои лонаами азои арслўҳои ҷзбтҳоу ани ҷозбўҳои арслтҳо ; маънӣ чунин бошад ки : агар миёни ману мардумони як мўистӣ дар мҷозбти ҳаргиз нтўонндӣ гусаст , ки агар эшон бигузаранд бикашам ва агар нек бикашанд бигузорадам , яъне бастати дилу камоли ҳалами ман тооин ҳадаст ки бо ҳамаи аҳл олам бидонам зист вабитавонам сохт , ва ҳеҷ каси риштаи ман дар натавонад ёфт . Лоҷарами дрчнони рӯзгорӣ ки ҷамоатии анбӯҳ аз кбори разии аллоҳи анҳуам дар ҳаёт буданд аморати уммат дар забт овараду малик рӯй замин ӯро мусаллами гашт .

رای گفت: شنودم داستان آنکه از پیشه آباء و اجداد خویش اعراض نماید و نخوتی در دماغ کند که اسباب آن مهیا نباشد تا از ادراک مطلوب محجوب گردد و رجوع بسمت اصل بیش ممکن نگردد. اکنون بازگوید که از خصلتهای پادشاهان کدام ستوده تر است و بمصلحت ملک و ثبات دولت و تالف اهوا و استمالت دلها نزدیک تر. حلم یا سخاوت یا شجاعت؟ برهمن جواب داد که: نیکوتر سیرتی و پسندیده تر طریقتی ملوک را، که هم نفس ایشان مهیب و مکرم گردد، و هم لشگر و رعیت خشنود و شاکر باشند و، هم ملک و دولت ثابت و پای دار، حلم است: قال الله تعالی: لوکنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک؛ و قال النبی علیه السلام: من سعادة المرء حسن الخلق. زیرا که بفواید سخاوت یک طایفه مخصوص توانند بود و بشجاعت در عمرها وقتی کار افتد، اما بحلم خرد و بزرگ را حاجت است و منافع آن خاص و عام و لشکر و رعیت را شامل؛ و در سخنان معاویه آورده‌اند که: لو کان بینی و بین الناس شعرة ماقطعوها لانهم اذا ارسلوها جذبتها و ان جاذبوها ارسلتها؛ معنی چنین باشد که: اگر میان من و مردمان یک مویستی در مجاذبت هرگز نتوانندی گسست، که اگر ایشان بگذراند بکشم و اگر نیک بکشند بگذاردم، یعنی بسطت دل و کمال حلم من تااین حد است که با همه اهل عالم بدانم زیست و بتوانم ساخت، و هیچ کس رشته من در نتواند یافت. لاجرم درچنان روزگاری که جماعتی انبوه از کبار رضی الله عنهم در حیات بودند امارت امت در ضبط آورد و ملک روی زمین او را مسلم گشت.

Ва ҳркрои ин ҳиммат бошад бояд ки ин абвобро қиблаи дилу каъба ҷон созад , ки саботу виқори подшоҳонро зеботар ҳлитӣу тобонтар зинатӣаст , чаҳ фармонҳои мулӯк дар дамоу фурӯҷу амлоку амволи ҷаҳонён раво бошад ,у ҷавози аҳкому нФози мисолҳои эшон бротлоқ беҳиҷоб , агар ахлоқи худро бҳлму диёнат ороста нагардонанд бики дурушти хуии ҷаҳонӣ хароб шаваду халқии озурда ва нФўр гирданд ,у басии ҷонҳо ва молҳо дар маърази ҳалок ва тафриқа уфтад .

و هرکرا این همت باشد باید که این ابواب را قبله دل و کعبه جان سازد، که ثبات و وقار پادشاهان را زیباتر حلیتی و تابان تر زینتی است، چه فرمانهای ملوک در دما و فروج و املاک و اموال جهانیان روا باشد، و جواز احکام و نفاذ مثالهای ایشان براطلاق بی حجاب، اگر اخلاق خود را بحلم و دیانت آراسته نگردانند بیک درشت خویی جهانی خراب شود و خلقی آزرده و نفور گردند، و بسی جانها و مالها در معرض هلاک و تفرقه افتد.

Ва асли ҳалам мушовиратаст бо аҳли хираду ҳсоФту тҷрбту муморасат , ва маҳоласт ҳакимии мухлису оқилии мушфиқ , втҷнб аз хоини ғофилу ҷоҳили мўзӣ , ки ҳичизро он асар нест дар мардум ки ҳам нишинро . Қоли алайҳи ассалом : мисли алҷлиси алсолҳ мисли алдории ани лами иҷдки ман атраи ълқки ман риҳаҳ , ва мисли алҷлиси алсўء мисли алкирони ани лами иҳрФки бнораҳи ълқк ман натана .

و اصل حلم مشاورت است با اهل خرد و حصافت و تجربت و ممارست، و محالست حکیمی مخلص و عاقلی مشفق، وتجنب از خائن غافل و جاهل موذی، که هیچیز را آن اثر نیست در مردم که هم نشین را. قال علیه السلام: مثل الجلیس الصالح مثل الداری ان لم یجدک من عطره علقک من ریحه، و مثل الجلیس السوء مثل الکیران ان لم یحرفک بناره علقک من نتنه.

Вогари подшоҳии бсхоўти ҷаҳон заррин кунад , ё бшҷоъти даҳ масофи бишиканад , чун аз ҳалам бебаҳра буд бики арбадаи ҳамаро ботил гирданду тамомии лашкару раиятро нафрат диҳад ; ва агар дар он ҳар ду қусӯрӣ бошад брФқи ҳамаи ҷаҳонро шокир тавонад дошт ва ба ройу қъбраҳи душманонро бимолид . Ва бози ҳалам бе саботи ҳам аз айбӣ холӣ намонад , ки агар бисёр мўўнтҳо таҳаммул карда шаваду брозҳори оҳистагии маболиғати намояд чун оқибати он бтҳтк кашад зойеъ ва бесамарат монад . Қол алнабӣ алайҳи ассалом : лоикўни алҳлими лъоно .

واگر پادشاهی بسخاوت جهان زرین کند، یا بشجاعت ده مصاف بشکند، چون از حلم بی بهره بود بیک عربده همه را باطل گرداند و تمامی لشکر و رعیت را نفرت دهد؛ و اگر در آن هر دو قصوری باشد برفق همه جهان را شاکر تواند داشت و به رای و قعبره دشمنان را بمالید. و باز حلم بی ثبات هم از عیبی خالی نماند، که اگر بسیار موونتها تحمل کرده شود و براظهار آهستگی مبالغت نماید چون عاقبت آن بتهتک کشد ضایع و بی ثمرت ماند. قال النبی علیه السلام: لایکون الحلیم لعانا.

Ва ҳар подшоҳро ки ҳамаи адавоти малик муҷтамаъ бошад , чунонкӣ на дар ҳангоми афву ҳалами мтобъти ҳавои ҷоизи шимурд ва на дар уқубату хашми мтоўъти шайтон раво бинад ,у баннои овомир ва навоҳӣ ӯ бар бнлоди тааммулу мушовират оромидаҳ бошад малик ӯ аз истилои душманон масӯн монад ва аз тасаллути хасми мусаллам .

و هر پادشاه را که همه ادوات ملک مجتمع باشد، چنانکه نه در هنگام عفو و حلم متابعت هوا جایز شمرد و نه در عقوبت و خشم مطاوعت شیطان روا بیند، و بنای اوامر و نواهی او بر بنلاد تامل و مشاورت آرامیده باشد ملک او از استیلای دشمنان مصون ماند و از تسلط خصم مسلم.

Чаҳ агар дар мулозимати ин сират ғифлатӣ равад ҳаззӣ ки аз мусоидат рӯзгор ёфта бошад ва бидон бар забти кору низоми малик истионатӣ карда , бондки фӯҳшӣу хашмӣ мФрқ шаваду авоқиби он аз ҳалоку надомат холӣ намонад .

چه اگر در ملازمت این سیرت غفلتی رود حظی که از مساعدت روزگار یافته باشد و بدان بر ضبط کار و نظام ملک استعانتی کرده، باندک فحشی و خشمی مفرق شود و عواقب آن از هلاک و ندامت خالی نماند.

Ва муқарараст ки сармояи ҳамаи саодатҳо тақдири он сиррӣаст аммо бақо ва намой он бихараду ҳсоФти подшоҳу бохалосу мносҳти вазир мутаъаллиқ бошад , ки чун подшоҳи ҳалим ва олам бошад . Ва рои зани ҳаким ва хирадманд дошт ки бсдоду Ганау нФозу мзо мазкӯр бошаду бтҷрбту муморасату неки бандагӣу шафқати машҳур , дар ҳамаи корҳо Музаффар ва Мансур шавад . Ва бҳрҷонб ки рӯй наад фатҳу нусрату иқболу давлат дар қафоӣ ӯ меравад , ва ҳамеша гӯши боўози мавкиб ӯ медоранду душманонро мақҳуру мунҳазим бадв месупоранд , ва агар барҳасби ҳавои даркорӣ мисол диҳаду ҷониби маслиҳатиро бериоят гузорад ба рои вузароу муайянон ,у лутфу рФқи эшон , он муҳим низ мукфӣ гардаду тадоруки он дар ҳиз таазур намонад , чунонкӣ дар хусумати шоҳи ҳинду қавм ӯ . Рой пурсед ки : чигунааст он ?

و مقرر است که سرمایه همه سعادتها تقدیر آن سری است اما بقا و نمای آن بخرد و حصافت پادشاه و باخلاص و مناصحت وزیر متعلق باشد، که چون پادشاه حلیم و عالم باشد. و رای زن حکیم و خردمند داشت که بسداد و غنا و نفاذ و مضا مذکور باشد و بتجربت و ممارست و نیک بندگی و شفقت مشهور، در همه کارها مظفر و منصور شود. و بهرجانب که روی نهد فتح و نصرت و اقبال و دولت در قفای او می‌رود، و همیشه گوش بآواز موکب او می‌دارند و دشمنان را مقهور و منهزم بدو می‌سپارند، و اگر برحسب هوا درکاری مثال دهد و جانب مصلحتی را بی رعایت گذارد به رای وزرا و معینان، و لطف و رفق ایشان، آن مهم نیز مکفی گردد و تدارک آن در حیز تعذر نماند، چنانکه در خصومت شاه هند و قوم او. رای پرسید که: چگونه است آن؟

Гуфт :

گفت: