Рой гуфт : шунӯдам мисли ҳаламу тафзили он бар дигари маҳосини ахлоқи мулӯку маноқиби одоти ҷаҳони дорон . Акнӯн бозгуед достони мулӯк дар маънии астноъ ба хдмтгорону тарҷеҳи ҷониби савоб дар истихдоми эшон , то муқарар гардад ки кадоми тайифаи қадари тарбият некӯтар шиносанду шукри он бсзотр гузоранд . Брҳмн ҷавоб дод ки :

رای گفت: شنودم مثل حلم و تفضیل آن بر دیگر محاسن اخلاق ملوک و مناقب عادات جهان داران. اکنون بازگوید داستان ملوک در معنی اصطناع به خدمتگاران و ترجیح جانب صواب در استخدام ایشان، تا مقرر گردد که کدام طایفه قدر تربیت نیکوتر شناسند و شکر آن بسزاتر گزارند. برهمن جواب داد که:

Ани алсниъаҳи лоткўни сниъаҳ

ان الصنیعة لاتکون صنیعة

Ва қавитар рукнӣ дар ин маънӣ шинохтани мавзеи астноъу маҳали астФост , чаҳ подшоҳ бояд ки саноеъи худро ба анвоъи имтиҳон бар санг занаду айёри ройу рӯяту ихлосу мносҳт ҳар як маълум гирданд ;у мъўл дарон тсўну ифофу тўръу салоҳро донад , ки мояи хизмати мулӯк сдодаст ,у умдаи сдоди худои тарсӣу диёнат ,у одамиро ҳеҷ фазилат азон қавӣ тар нест , ки пайғамбари слии аллоҳи алайҳу силам : калаками бнўи одами тФи алсоъи болсоъ , лӣси лоҳди алии аҳади фазли алои болтқўӣ .

و قوی‌تر رکنی در این معنی شناختن موضع اصطناع و محل اصطفاست، چه پادشاه باید که صنایع خود را به انواع امتحان بر سنگ زند و عیار رای و رویت و اخلاص و مناصحت هر یک معلوم گرداند؛ و معول دران تصون و عفاف و تورع و صلاح را داند، که مایه خدمت ملوک سداد است، و عمده سداد خدای‌ترسی و دیانت، و آدمی را هیچ فضیلت ازان قوی‌تر نیست، که پیغمبر صلی الله علیه و سلم: کلکم بنو آدم طف الصاع بالصاع، لیس لاحد علی احد فضل الا بالتقوی.

Ва сифати вараъи онгоҳ ҷамол гирад ки аслоф ба нзоҳту тъФФ мазкӯр бошанд ва ба сиёнату тқшФи машҳур ;у ҳаргоҳ ки салафро ин шараф ҳосил омаду сиҳҳати антмои халафи бадишон аз ваҷҳи иффати волидаи собити гашт ,у ҳунари зоту маҳосини сифот , ин мафохирро биёрост . Истеҳқоқи саодату истиқлоли тршиҳу тарбият равшан шавад . Ва агар дар ин шароити шбҳтӣ собит шавад албата нишоед ки дар маъраз муҳаррамят уфтад , ва дар асрори малики маҷол мадохилат ёбад , ки азон халалҳо зояду асари он ба муддат пайдо омад ,у музират бисёр ба ҳар вақт дар роҳ бошад ва ба ҳеҷ тоўили манфиатӣ сӯрат набандад .

و صفت ورع آنگاه جمال گیرد که اسلاف به نزاهت و تعفف مذکور باشند و به صیانت و تقشف مشهور؛ و هرگاه که سلف را این شرف حاصل آمد و صحت انتمای خلف بدیشان از وجه عفت والده ثابت گشت، و هنر ذات و محاسن صفات، این مفاخر را بیاراست. استحقاق سعادت و استقلال ترشیح و تربیت روشن شود. و اگر در این شرایط شبهتی ثابت شود البته نشاید که در معرض محرمیت افتد، و در اسرار ملک مجال مداخلت یابد، که ازان خللها زاید و اثر آن به مدت پیدا آمد، و مضرت بسیار به هر وقت در راه باشد و به هیچ تاویل منفعتی صورت نبندد.

Ва чун дар ин тариқ ки асл ва умдааст эҳтиётӣ балиғ рафт сидқи хдмтгору эҳтироз ӯ аз таҳрифу тзўизу тафовуту таноқуз бояд ки ҳам тақрири пазирад ,у ростӣу амонат дар қавлу феъл ба таҳқиқи пайвандад , чаҳ всмти дурӯғ азимасту наздикони подшоҳро тҳрзу тҷнб азон лозим ва фариза бошад . Ва агар касеро ин фазилат фароҳам ояд то ба ҳақи гузорӣу вафодории шӯҳратии тамоми наёбаду ихлос ӯ дар ҳақи дигарон озмуда нашавад сқти подшоҳон бо ҳзму ҳаргизи бадв мустаҳкам нагардад , ки суст бирават дуни ҳиммати қадари анъому каромат ба воҷибӣ надонад ва ба ҳар ҷониб ки борон бинад пӯстин бигардонад ,у кофии хирадманду доҳии ҳунарманди ҷон додан аз ин самти карӣа дўстр дорад .

و چون در این طریق که اصل و عمده است احتیاطی بلیغ رفت صدق خدمتگار و احتراز او از تحریف و تزویز و تفاوت و تناقض باید که هم تقریر پذیرد، و راستی و امانت در قول و فعل به تحقیق پیوندد، چه وصمت دروغ عظیم است و نزدیکان پادشاه را تحرز و تجنب ازان لازم و فریضه باشد. و اگر کسی را این فضیلت فراهم آید تا به حق‌گزاری و وفاداری شهرتی تمام نیابد و اخلاص او در حق دیگران آزموده نشود ثقت پادشاهان با حزم و هرگز بدو مستحکم نگردد، که سست‌بروت دون‌همت قدر انعام و کرامت به واجبی نداند و به هر جانب که باران بیند پوستین بگرداند، و کافی خردمند و داهی هنرمند جان دادن از این سمت کریه دوستر دارد.

Илтифоти рои подшоҳони он некӯтар ки ба маҳосини зот чокарон уфтад на ба таҷаммулу астзҳору тмўл бисёр . Чаҳ таҷаммули хдмтгзор ба наздики подшоҳи ақл ва киёсту астзҳори илму кифоят ; волзини алълми дараҷот . Ва асбоби зоҳир дар чашми асҳоби басирату дили арбоби бсорт вазнӣ наёрад .

التفات رای پادشاهان آن نیکوتر که به محاسن ذات چاکران افتد نه به تجمل و استظهار و تمول بسیار. چه تجمل خدمتگذار به نزدیک پادشاه عقل و کیاست و استظهار علم و کفایت؛ والذین العلم درجات. و اسباب ظاهر در چشم اصحاب بصیرت و دل ارباب بصارت وزنی نیارد.

Зан мард нагардад бнкў бастани дастор .

زن مرد نگردد بنکو بستن دستار.

Ва дар баъзе аз тбоъ ин бошад ки наздикони тахтро ба икрому эъзозу махсӯс бояд гардониду мард аз хонадонҳои қадим талабед ва наҳиммат ба ихтиёри ашрофу меҳтарон масруф дошт . Ин ҳама гуфтанд , аммо оқилон донанд ки хонадони мард , хирад ва донишасту шараф ӯ кӯтоҳи дастӣу парҳезгорӣ . Ва шарифу гузидаи он кас тавонад буд ки подшоҳи вақту хусрави замона ӯро баргузинад ва мушарраф гирданд . Қоли баъзи аллмўки алокобр : нҳн алзмон , ман рФъноаҳи артФъ ва ман взъноаҳи атзъ . Ва аз одоти рӯзгори молаши акобру парвариши розл , маъҳудаст , ва ҳеҷ зираки онро маҳол ва мстнкр нашимурд ,у ҳаргоҳ ки лӣимӣ дар маърази ваҷоҳати аФтсоди накбати карӣмии таваққуъ бояд кард .

و در بعضی از طباع این باشد که نزدیکان تخت را به اکرام و اعزاز و مخصوص باید گردانید و مرد از خاندان های قدیم طلبید و نهمت به اختیار اشراف و مهتران مصروف داشت. این همه گفتند، اما عاقلان دانند که خاندان مرد، خرد و دانش است و شرف او کوتاه‌دستی و پرهیزگاری. و شریف و گزیده آن کس تواند بود که پادشاه وقت و خسرو زمانه او را برگزیند و مشرف گرداند. قال بعض اللموک الاکابر: نحن الزمان، من رفعناه ارتفع و من وضعناه اتضع. و از عادات روزگار مالش اکابر و پرورش راذل، معهود است، و هیچ زیرک آن را محال و مستنکر نشمرد، و هرگاه که لئیمی در معرض وجاهت افتساد نکبت کریمی توقع باید کرد.

Ва мулӯкро он низ ин ҳиммат бошад ки парвардгори худро кор фармойанду эътимод бар абнои давлати хеш мқсўр доранд , ва он ҳам аз фоидае холӣ нест , ки чун хидматгузор аз ҳақорати зоти хеши бози андешади шукри эсору ихтиёри лозимтар шиносад , зеро ки дар ёфтан он тарбият , худро долтии сӯрат натавонад кард . Аммо ин боби онгоҳ мумкин тавонад буд ки ифофи маврӯсу мктсб ҷамъ бошаду ҳаляти фазлу броъти ҳосил , чаҳ бе ин муқаддамот на номи неки бандагӣ дуруст ояд ва на либоси ҳақи гузории чуст .

و ملوک را آن نیز این همت باشد که پروردگار خود را کار فرمایند و اعتماد بر ابنای دولت خویش مقصور دارند، و آن هم از فایده‌ای خالی نیست، که چون خدمتگزار از حقارت ذات خویش باز اندیشد شکر ایثار و اختیار لازم تر شناسد، زیرا که در یافتن آن تربیت، خود را دالتی صورت نتواند کرد. اما این باب آنگاه ممکن تواند بود که عفاف موروث و مکتسب جمع باشد و حلیت فضل و براعت حاصل، چه بی این مقدمات نه نام نیک بندگی درست آید و نه لباس حق گزاری چست.

Ва чун касе бад-ӣни авсофи писандидаи мтҳлӣ буд ва аз бутаи имтиҳони бад-ӣни нсқ ки тақрир афтод мухлис берун омаду аҳляти дараҷот аз ҳамаи вуҷӯҳи муҳаққиқи гашт дар тарбияти ҳам нигоҳ бояд дошт ,у боҳстгӣ дар маротиби тршиҳу мадориҷи тақрйв барме кашид , то дар чашмҳо дароеду ҳурмат ӯ бмдт , дар дилҳо ҷой гирад ,у бики таг бтўс наравад , ки бугсаладу тоънони маҷол вқиът ёбанд .

و چون کسی بدین اوصاف پسندیده متحلی بود و از بوته امتحان بدین نسق که تقریر افتاد مخلص بیرون آمد و اهلیت درجات از همه وجوه محقق گشت در تربیت هم نگاه باید داشت، و بآهستگی در مراتب ترشیح و مدارج تقریب برمی کشید، تا در چشمها دراید و حرمت او بمدت، در دلها جای گیرد، و بیک تگ بطوس نرود، که بگسلد و طاعنان مجال وقیعت یابند.

Ва пӯшида намонад ки агар табиб ба назари аввали бемориро алоҷ фармоед зуд колбуд бипардозад , ва ҳамоно ки башарияти дувум ҳоҷат науфтад ; локини табиб ҳозиқ онаст ки аз ҳоли нотавону муддати беморӣу кайфияти иллат асткшоФӣ кунад ва набз бингарад ва далел бихоҳад , ва пас аз вуқуф бар куллиёту ҷзўёти мараз дар муъолиҷати шаръи пайвандад , ва дар он тартиб нигоҳ дорад ва аз тафовут ҳар рӯз бар ҳасби троҷъу тзоиди нотавонӣ ғофил набошад , то Ямани нафас ӯ зоҳир гардаду шифоу сиҳҳат рӯй намояд .

و پوشیده نماند که اگر طبیب به نظر اول بیماری را علاج فرماید زود کالبد بپردازد، و همانا که بشریت دوم حاجت نیفتد؛ لکن طبیب حاذق آنست که از حال ناتوان و مدت بیماری و کیفیت علت استکشافی کند و نبض بنگرد و دلیل بخواهد، و پس از وقوف بر کلیات و جزویات مرض در معالجت شرع پیوندد، و در آن ترتیب نگاه دارد و از تفاوت هر روز بر حسب تراجع و تزاید ناتوانی غافل نباشد، تا یمن نفس او ظاهر گردد و شفا و صحت روی نماید.

Ва дар ҷумла бар подшоҳи търФи ҳоли хидматгузорону шинохти андозаи кифоят ҳар як фарзаст , то бар бдиҳаҳ бар касе эътимод фармӯда нашавад , ки мӯҷиби ҳасрат ва надомат гардад . Ва аз назоири ин тшбиби ҳикояти он мард заргараст , рой гуфт : чигунааст он ?

و در جمله بر پادشاه تعرف حال خدمتگزاران و شناخت اندازه کفایت هر یک فرض است، تا بر بدیهه بر کسی اعتماد فرموده نشود، که موجب حسرت و ندامت گردد. و از نظایر این تشبیب حکایت آن مرد زرگر است، رای گفت: چگونه است آن؟

Гуфт :

گفت: