Бидон ки лозимаст аз барои толиби покии нафас аз авсофи разила ,у ороиши он ба сифоти Ҷамила , иҷтиноб аз чанд чиз :

بدان که لازم است از برای طالب پاکی نفس از اوصاف رذیله، و آرایش آن به صفات جمیله، اجتناب از چند چیز:

Аввал : иҷтиноб аз мусоҳибат бидону ашрорро лозим донаду даврӣ аз ҳамнишинии соҳибони ахлоқи бадро воҷиби шуморад , ва эҳтироз кунад аз шунидани қиссаҳоу ҳикоёти эшон ,у истимоъи ончӣ аз эшон содир шудау срздаҳ ва бо некону соҳибони авсоф ҳасана маҷоласт намояд ,у муоширати эшонро ихтиёр кунад ,у кайфияти сулӯки эшонро бо холиқу халқи мулоҳизаи намояд ва аз ҳикоёти пешинёну гузаштагон аз бузургони дайну миллату роҳравони роҳи саодат матлаъ шавад ,у пайвастаи истимоъи кайфияти аҳволу афъоли эшонро намояд , зеро ки суҳбат бо ҳар касе мадхалят азим дорад дар атсоФ ба авсофу тхлқ ба ахлоқ ӯ .

اول: اجتناب از مصاحبت بدان و اشرار را لازم داند و دوری از همنشینی صاحبان اخلاق بد را واجب شمارد، و احتراز کند از شنیدن قصه ها و حکایات ایشان، و استماع آنچه از ایشان صادر شده و سرزده و با نیکان و صاحبان اوصاف حسنه مجالست نماید، و معاشرت ایشان را اختیار کند، و کیفیت سلوک ایشان را با خالق و خلق ملاحظه نماید و از حکایات پیشینیان و گذشتگان از بزرگان دین و ملت و راهروان راه سعادت مطلع شود، و پیوسته استماع کیفیت احوال و افعال ایشان را نماید، زیرا که صحبت با هر کسی مدخلیت عظیم دارد در اتصاف به اوصاف و تخلق به اخلاق او.

Чун табъи инсон дуздаст ,у ончиро мукаррар аз табъ дигар мебинад ахз мекунаду сари ин онаст ки аз барои нафаси инсонии чандин қуввааст , ки баъзе моил ба хайроту фазойил , ва баъзе муқтазии шарӯр ва рзоил ҳастанд ,у пайвастаи ин қуво бо як дигар дар мақоми низо ва ҷидоланд , ва аз барои ҳар як аз онҳо ки андаки қӯтӣ ҳосил шуду ҷузъии муайянӣ ба ҳам расед , бар он дайгарӣ ба ҳмонқдр ғолиб мешаваду нафасро моил ба муқтазоӣ худ мекунад .

چون طبع انسان دزد است، و آنچه را مکرر از طبع دیگر می بیند اخذ می کند و سر این آن است که از برای نفس انسانی چندین قوه است، که بعضی مایل به خیرات و فضایل، و بعضی مقتضی شرور و رذایل هستند، و پیوسته این قوا با یک دیگر در مقام نزاع و جدال اند، و از برای هر یک از آنها که اندک قوتی حاصل شد و جزئی معینی به هم رسید، بر آن دیگری به همانقدر غالب می شود و نفس را مایل به مقتضای خود می کند .

Ва шаккӣ нест ки мусоҳибат бо соҳиб ҳар сифатӣу шунидани ҳикоёту афъол ӯу истимоъи қасаси аҳвол ӯ боиси қӯти муқтазии он сифат мешавад , ва ба ин сабаби касоне ки бештари авқот бо ҳам , ҳамнишин ҳастанд , ё дар ағлаби азмина ба ҷиҳати иҷтимоӣ ки бо якдигар доранд монанди шогирдони як устод ё бандагони як мавлоу умарои як подшоҳи ғолиб онаст ки ахлоқи эшон « мтлоӣмаҳ » ,у авсофи эшон мутаносиба ҳастанд , балки чунинаст дар аҳли як қабӣла ё як шаҳру лекин , чун аксари қувои инсонӣаи толиби ахлоқ разилааст , инсони зӯдтари моил ба шар мешавад ,у майл ӯ ба сифоти бади осон тараст аз майл ба хайрот ва аз ин ҷиҳатаст ки гуфтаанд : таҳсили маликоти арҷманд ба манзала онаст ки аз нишеб ба фарози раванд ,у касби сифоти нописанд чунонаст ки аз фароз ба нишеб оянду ишорат ба инаст ончии ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам фармӯдаанд : « ҳФти алҷнаҳи болмкору ҳФти алнори болшҳўот » яъне « расӣдан ба дараҷоти биҳишт ба кашӣдан ҷомҳои ногувори манӯт ,у духули оташи ҷаҳаннам ба иртикоби хоҳишҳои нафсонӣ марбӯтаст » .

و شکی نیست که مصاحبت با صاحب هر صفتی و شنیدن حکایات و افعال او و استماع قصص احوال او باعث قوت مقتضی آن صفت می شود، و به این سبب کسانی که بیشتر اوقات با هم، همنشین هستند، یا در اغلب ازمنه به جهت اجتماعی که با یکدیگر دارند مانند شاگردان یک استاد یا بندگان یک مولی و امرای یک پادشاه غالب آن است که اخلاق ایشان «متلائمه»، و اوصاف ایشان متناسبه هستند، بلکه چنین است در اهل یک قبیله یا یک شهر و لیکن، چون اکثر قوای انسانیه طالب اخلاق رذیله است، انسان زودتر مایل به شر می شود، و میل او به صفات بد آسان تر است از میل به خیرات و از این جهت است که گفته اند: تحصیل ملکات ارجمند به منزله آن است که از نشیب به فراز روند، و کسب صفات ناپسند چنان است که از فراز به نشیب آیند و اشارت به این است آنچه حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرموده اند: «حفت الجنه بالمکار و حفت النار بالشهوات» یعنی «رسیدن به درجات بهشت به کشیدن جامهای ناگوار منوط، و دخول آتش جهنم به ارتکاب خواهشهای نفسانی مربوط است».

Дувуми онкӣ ҳамеша мувозиб аъмолӣ бошад ки аз осори сифот ҳасанааст , ва хоҳӣ нахоҳӣ нафасро бар афъолӣ во бидорад ки муқтазоӣ сифатӣаст ки толиби таҳсили он , ё дар садади муҳофизати бақоӣ онаст , мисли касе ки хоҳад муҳофизати малакаи саховати вуҷӯдро намояд , ё онро таҳсил кунад , бояд пайвастаи амволи худро ба мувофиқи тариқаи ақлу шаръ ба мустаҳаққин базли намояд , ва ҳар вақт ки майли худро ба бухл ва имсок биёбад нафаси худро дар мақоми итоби даровард ва касе ки дар мақоми ҳифзи сифати шуҷоат ё дар садади касб он бошад , бояд ҳамеша қадам гузорад дар умӯри ҳавлноку аҳволи хатарнок , ки ақлу шаръ аз онҳо манъ накарда бошад , ва чун осори ҷубн дар худ мушоҳида кунад бо худ дар қаҳр ва ҷанг бӯда бошад , ва ин ба манзалаи риёзат баданӣааст , ки аз барои дафъи амрози бадан ё ҳифзи сиҳҳати он ба кор меравад .

دوم آنکه همیشه مواظب اعمالی باشد که از آثار صفات حسنه است، و خواهی نخواهی نفس را بر افعالی وا بدارد که مقتضای صفتی است که طالب تحصیل آن، یا در صدد محافظت بقای آن است، مثل کسی که خواهد محافظت ملکه سخاوت وجود را نماید، یا آن را تحصیل کند، باید پیوسته اموال خود را به موافق طریقه عقل و شرع به مستحقین بذل نماید، و هر وقت که میل خود را به بخل و امساک بیابد نفس خود را در مقام عتاب درآورد و کسی که در مقام حفظ صفت شجاعت یا در صدد کسب آن باشد، باید همیشه قدم گذارد در امور هولناک و احوال خطرناک، که عقل و شرع از آنها منع نکرده باشد، و چون آثار جبن در خود مشاهده کند با خود در قهر و جنگ بوده باشد، و این به منزله ریاضت بدنیه است، که از برای دفع امراض بدن یا حفظ صحت آن به کار می رود.

Сими онкии пайвастаи муроқиби аҳволу мутаваҷҷеҳи аъмолу афъол худ бошад , ва ҳар амалӣ ки мехоҳад карда бошад , ибтидо дар он таъаммул кунад , то хилофи мтқзои ҳасани халқ аз ӯ сар назанад , ва агар аҳёнан амре аз ӯ ба зуҳӯри омада ки мувофиқи сифот писандида нест , нафаси худро тأдиб кунад , ва дар мақоми танбеҳу муохза он барояд ба ин тариқ ки аввали худро сарзаниш ва маломат кунад ,у баъд аз он мутаҳаммил умӯрӣ шавад ки бар ӯ шоқ ва ногувораст .

سیم آنکه پیوسته مراقب احوال و متوجه اعمال و افعال خود باشد، و هر عملی که می خواهد کرده باشد، ابتدا در آن تأمل کند، تا خلاف متقضای حسن خلق از او سر نزند، و اگر احیانا امری از او به ظهور آمده که موافق صفات پسندیده نیست، نفس خود را تأدیب کند، و در مقام تنبیه و مواخذه آن برآید به این طریق که اول خود را سرزنش و ملامت کند، و بعد از آن متحمل اموری شود که بر او شاق و ناگوار است.

Ҳамчунон ки агар коми худро ширин кунад ба луқмае ки набояд аз он бихӯрад , мазоқро талх созад ба рӯзаи доштан , ва агар ғазабии биҷо аз ӯ дар воқеае сар занад , муохза кунад худро ба сабр кардан дар воқеаи дигар ваашад аз он , ё худро дар маърази иҳонатии даровард ки нафасро таҳаммули он гарон бӯда бошад , ва ё талофии онро ба назру тсдқу амсоли он намояд .

همچنان که اگر کام خود را شیرین کند به لقمه‌ای که نباید از آن بخورد، مذاق را تلخ سازد به روزه داشتن، و اگر غضبی بیجا از او در واقعه‌ای سر زند، مواخذه کند خود را به صبر کردن در واقعه دیگر و اشد از آن، یا خود را در معرض اهانتی درآورد که نفس را تحمل آن گران بوده باشد، و یا تلافی آن را به نذر و تصدق و امثال آن نماید.

Ва зинҳор , ки дар ҳеҷ ҳол аз худ ғофил нашавад , ва аз ҷаду ҷаҳд дар касби сифоти нек ё ҳифзи онҳо боз намонад , ва агар чаҳ чунон донад ки дар ахлоқи ҳасана ба мартабаи аъло расида , зеро ки ғифлати мӯҷиб касолатаст , ва ба сабаби касолат , файз , олами қудс мунқатиъ мешаваду абвоби фуюузот баста мегардад .

و زنهار، که در هیچ حال از خود غافل نشود، و از جد و جهد در کسب صفات نیک یا حفظ آنها باز نماند، و اگر چه چنان داند که در اخلاق حسنه به مرتبه اعلی رسیده، زیرا که غفلت موجب کسالت است، و به سبب کسالت، فیض، عالم قدس منقطع می شود و ابواب فیوضات بسته می گردد.

Ва аз саъйу ҷаҳд « иўмои Фиўмо » нафасро сифоти тозаи ҳосил , ва ҳар лаҳза ӯро тараққӣ дар мартабаи камолоту суъӯд ба мъорҷи съодот ҳам мерасад ба мартабае ки пардаи табиат аз пеши басират ӯ бардошта мешавад ,у маҳали асрори малику малакӯт , балки муҳаррами хилват ҷабарут мегардад ва бояд дар умӯри дунёу мутаъаллиқоти ин орияти сарои зиёда аз қадари зарурат саъй накунад , ва беш аз қадари лозими мултафит онҳо нашавад , ва худро ба машқоти сармад гирифтор насозад .

و از سعی و جهد «یوماً فیوما» نفس را صفات تازه حاصل، و هر لحظه او را ترقی در مرتبه کمالات و صعود به معارج سعادات هم می رسد به مرتبه‌ای که پرده طبیعت از پیش بصیرت او برداشته می شود، و محل اسرار ملک و ملکوت، بلکه محرم خلوت جبروت می گردد و باید در امور دنیا و متعلقات این عاریت سرا زیاده از قدر ضرورت سعی نکند، و بیش از قدر لازم ملتفت آنها نشود، و خود را به مشقات سرمد گرفتار نسازد.

Оре чаҳ шақоватӣ аз он болотар , ки касе ҷавҳари гиронмоя аз олами қудсро сарфи таҳсил « хзФи порае чанд дар злмткдаҳи дунёи намояд ,у Юсуфи канъони таҷаррудро ба баҳоии калофи пераи золии фурушад .

آری چه شقاوتی از آن بالاتر، که کسی جوهر گرانمایه از عالم قدس را صرف تحصیل «خزف پاره ای چند در ظلمتکده دنیا نماید، و یوسف کنعان تجرد را به بهای کلاف پیره زالی فروشد.

ё матоъиро ки саманаши малик абад бошад ба изои хишт ва хокӣ диҳад ,у сармоя эйро ки судаши подшоҳӣ сармад бошад бар сари хоку хошокӣ наад .

یا متاعی را که ثمنش ملک ابد باشد به ازای خشت و خاکی دهد، و سرمایه ای را که سودش پادشاهی سرمد باشد بر سر خاک و خاشاکی نهد.

Чаҳоруми онкӣ эҳтироз кунад аз ончии боиси таҳрики қувваи шҳўиаҳ ё ғзбиаҳ мешаваду чашмро муҳофизати намояд аз дидани ончии ғазаб ё шаҳватро ба ҳаяҷон меовараду гӯшро нгоҳдорд аз шунидани онҳоу дилро забт кунад аз тасаввуру тахайюли онҳо ,у бештари саъй дар муҳофизати дили намояду хаёли онҳоро дар хотири худ роҳи надиҳад , зеро ки аз тасаввуру хаёли оташ , шавқу шуълаи ғазаб тез мегардад , онгоҳи сироят ба аъзо ва ҷавориҳ мекунад ,у муҷаррад дидан ё шунидан , бидӯни инки дилро машғӯл он кунад чандон таъсирӣ надорад ва касе ки ин ду қувваро аз ҳаяҷон муҳофизат нанамояд , монанди касеаст ки шери даранда ё саги девона ё асби саркаширо раҳо кунад ,у баъд аз он хоҳад ки худро аз он халос кунад .

چهارم آنکه احتراز کند از آنچه باعث تحریک قوه شهویه یا غضبیه می شود و چشم را محافظت نماید از دیدن آنچه غضب یا شهوت را به هیجان می آورد و گوش را نگاهدارد از شنیدن آنها و دل را ضبط کند از تصور و تخیل آنها، و بیشتر سعی در محافظت دل نماید و خیال آنها را در خاطر خود راه ندهد، زیرا که از تصور و خیال آتش، شوق و شعله غضب تیز می گردد، آنگاه سرایت به اعضا و جوارح می کند، و مجرد دیدن یا شنیدن، بدون اینکه دل را مشغول آن کند چندان تأثیری ندارد و کسی که این دو قوه را از هیجان محافظت ننماید، مانند کسی است که شیر درنده یا سگ دیوانه یا اسب سرکشی را رها کند، و بعد از آن خواهد که خود را از آن خلاص کند.

Панҷуми онкии фиреби нафаси худро нахурд ,у аъмолу афъоли худро ҳамл бар сиҳҳат накунад , ва дар талаби уюби худ астқсоу саъии намояд , ва ба назари дақиқ дар таҷассуси хФоёии маъоӣиб худ барояд , ва чун ба чизе аз онҳо бархӯрд , дар азолаҳи онҳо саъй кунад ,у бидонад ки ҳар нафасии ошиқи сифоту аҳвол худаст , ва ба ин ҷиҳати аъмолу афъолаш дар назараш ҷилва дорад , ва бидӯни таъаммулу борӣки бинӣ ба уюби худ барнаме хӯрд , балки аксари мардум аз уюби худ ғофиланд ,у хорӣ ки ба пой касе равад зуд май бенанд , вале шохи дарахтиро дар чашми худ брнхўрнд .

پنجم آنکه فریب نفس خود را نخورد، و اعمال و افعال خود را حمل بر صحت نکند، و در طلب عیوب خود استقصا و سعی نماید، و به نظر دقیق در تجسس خفایای معایب خود برآید، و چون به چیزی از آنها برخورد، در ازاله آنها سعی کند، و بداند که هر نفسی عاشق صفات و احوال خود است، و به این جهت اعمال و افعالش در نظرش جلوه دارد، و بدون تأمل و باریک بینی به عیوب خود برنمی خورد، بلکه اکثر مردم از عیوب خود غافل‌اند، و خاری که به پای کسی رود زود می بینند، ولی شاخ درختی را در چشم خود برنخورند.

Пас , толиби саодату солики роҳи наҷотро лозимаст ки аз асдқоу дӯстони худ тафаҳҳуси маъоӣиби худро намояд , ва бар эшонаст ки ӯро матлаъи созанди беҳтари онкии яке аз дӯстони меҳрбонро аз миёни эшон ихтиёр кунад , ва бо ӯ аҳди намояд ки муроқиби аҳвол ӯ бошад , ки ӯро аз маъоӣиб ӯ хабардор кунад , ва чун ӯро бар айбӣ огоҳ созад шод ва хушҳол гардад , ва аз ӯ миннати пазирад ва дар садади дафъ он барояд , то он садиқро эътимодӣ ба ӯ ҳам расад , ва чунон донад ки некӯтарин ҳадя дар назар ӯ айбӣ аз уюб ӯст ,у лекини ин чунин дӯстӣ « азизулвуҷуд »аст , чун ағлаби дӯстон аз хуш омад гӯйӣу ағрози фосида холӣ нестанд , ва басо бошад ки бисёре аз ғалатҳои дар назари ғалати байнони ҳунари намояд , ва баъзе ҳунарҳо назд эшон айб бошад ва басо бошад ки нафъи душман дар ин хусӯс бештар бошад , зеро ки дӯст дар мақоми изҳори уюб кам барме ояд , балки , чун назар ӯ назар дӯстӣаст гоҳ ҳаст ба уюб ӯ барнаме хӯрд , ва аз ӣнҷо гуфтаанд :

پس، طالب سعادت و سالک راه نجات را لازم است که از اصدقا و دوستان خود تفحص معایب خود را نماید، و بر ایشان است که او را مطلع سازند بهتر آنکه یکی از دوستان مهربان را از میان ایشان اختیار کند، و با او عهد نماید که مراقب احوال او باشد، که او را از معایب او خبردار کند، و چون او را بر عیبی آگاه سازد شاد و خوشحال گردد، و از او منت پذیرد و در صدد دفع آن برآید، تا آن صدیق را اعتمادی به او هم رسد، و چنان داند که نیکوترین هدیه در نظر او عیبی از عیوب اوست، و لیکن این چنین دوستی «عزیزالوجود» است، چون اغلب دوستان از خوش آمد گویی و اغراض فاسده خالی نیستند، و بسا باشد که بسیاری از غلطهای در نظر غلط بینان هنر نماید، و بعضی هنرها نزد ایشان عیب باشد و بسا باشد که نفع دشمن در این خصوص بیشتر باشد، زیرا که دوست در مقام اظهار عیوب کم برمی آید، بلکه، چون نظر او نظر دوستی است گاه هست به عیوب او برنمی خورد، و از اینجا گفته اند:

Яъне « чашми дӯстӣу рзомндӣ аз дидан уюб кунадаст ,у лекини дидаи душмании изҳори бадӣҳоро мекунад » .

یعنی «چشم دوستی و رضامندی از دیدن عیوب کند است، و لیکن دیده دشمنی اظهار بدیها را می کند».

Пас доно касеаст ки чун душманон ӯ айбӣ аз ӯро зоҳир кунанд , дар мақоми шукргузорӣ эшон барояду чора дафъаш кунад

پس دانا کسی است که چون دشمنان او عیبی از او را ظاهر کنند، در مقام شکرگزاری ایشان برآید و چاره دفعش کند

Ва аз ҷумлаи чизҳое ки дар ин боб нофеъаст онаст ки дигаронро ойинаи уюб худ кунад ,у ончӣ аз эшон срзнди таъаммул дар қубҳу ҳасан он кунад , ва ба қубҳ ҳар чаҳ бархӯрди бидонад ки чун он амал аз худ ӯ низ сар занад қабеҳаст , ва дигарон қубҳи онро барнаме хуранд , ва пас саъй дар азолаҳ он кунаду толиби саодатро воҷибаст ки дар охир ҳар шабонаи рӯзии муҳосибаи аъмолу афъоли худро кунаду ончӣ аз ӯ сар занад ба назари даровард , дафтари аъмоли он рӯзу шабро гушӯдаи саропояшро мурӯр кунад ,у тафаҳҳуси намояд аз ончӣ аз ӯ содир шуда , пас агар бадӣ аз ӯ ба вуҷӯд наёмада ,у феъли қабеҳ аз ӯ сар назада ҳамди худоро ба ҷо оварад ,у шукри тавфиқ ӯро намояд , ва агар муртакиби қабеҳӣ шуда бошад , бо нафаси худ итоб кунад ва худро маломат кунаду тавбау анобаи намояд .

و از جمله چیزهایی که در این باب نافع است آن است که دیگران را آئینه عیوب خود کند، و آنچه از ایشان سرزند تأمل در قبح و حسن آن کند، و به قبح هر چه برخورد بداند که چون آن عمل از خود او نیز سر زند قبیح است، و دیگران قبح آن را برنمی خورند، و پس سعی در ازاله آن کند و طالب سعادت را واجب است که در آخر هر شبانه روزی محاسبه اعمال و افعال خود را کند و آنچه از او سر زند به نظر درآورد، دفتر اعمال آن روز و شب را گشوده سراپایش را مرور کند، و تفحص نماید از آنچه از او صادر شده، پس اگر بدی از او به وجود نیامده، و فعل قبیح از او سر نزده حمد خدا را به جا آورد، و شکر توفیق او را نماید، و اگر مرتکب قبیحی شده باشد، با نفس خود عتاب کند و خود را ملامت کند و توبه و انابه نماید.