Бидон ки муолиҷаи марази бухл , муҳтоҷ ба илмӣасту амалӣ аммо илм , пас онаст ки офати бухлро бидонаду фоидаи ҷӯаду карамро бишносаду баъд аз онкии толиби алоҷи ин мараз бошад , бисёр мулоҳизаи осору ихборӣ ки дар мазаммати бухл ,у мадҳи саховати расидаи бикунаду ваъдау ваъидӣ ки бар ин ду сифат шуда , ба назари дароварду зиллати бахилон ,у танаффури тбоъро аз эшон мушоҳидаи намояду бидонад ки аз барои ӯ хонаи дайгарии ғайр аз ин хона низ ҳаст , ки хоҳӣ нахоҳӣ боядаш ба онҷо рафт ва дар онҷо низ эҳтиёҷ дорад ва қадреро ки пеш фиристад ва дар онҷои захираи намояд ки дар рӯзи дармондагӣ ба кораш ояду эътимод бар фарзандон накунад ту дарбора падар ва модар бибин чаҳ кардӣ ки фарзандон дарбора ту кунанд .

بدان که معالجه مرض بخل، محتاج به علمی است و عملی اما علم، پس آن است که آفت بخل را بداند و فایده جود و کرم را بشناسد و بعد از آنکه طالب علاج این مرض باشد، بسیار ملاحظه آثار و اخباری که در مذمت بخل، و مدح سخاوت رسیده بکند و وعده و وعیدی که بر این دو صفت شده، به نظر درآورد و ذلت بخیلان، و تنفر طباع را از ایشان مشاهده نماید و بداند که از برای او خانه دیگری غیر از این خانه نیز هست، که خواهی نخواهی بایدش به آنجا رفت و در آنجا نیز احتیاج دارد و قدری را که پیش فرستد و در آنجا ذخیره نماید که در روز درماندگی به کارش آید و اعتماد بر فرزندان نکند تو درباره پدر و مادر ببین چه کردی که فرزندان درباره تو کنند.

Ва чун ин маротибро донистӣ худро хоҳӣ нахоҳӣ бар ато ва бахшиш бидору дил аз моли бркну пайваста базл куну эҳсон ба фуқаро бинмоӣ , то инки табъи ту ба сифати базлу эҳсон роғиб шавад .

و چون این مراتب را دانستی خود را خواهی نخواهی بر عطا و بخشش بدار و دل از مال برکن و پیوسته بذل کن و احسان به فقرا بنمای، تا اینکه طبع تو به صفت بذل و احسان راغب شود.

Ва толиби сифати саховат бояд ки чун ирода ътоӣӣ кунад дар он таваққуф накунад , ки шайтони лъин дар мақоми васвасаи даройад ва ӯро васваса кунад , ва аз фақр ва кам шудан моя битарсанд .

و طالب صفت سخاوت باید که چون اراده عطائی کند در آن توقف نکند، که شیطان لعین در مقام وسوسه درآید و او را وسوسه کند، و از فقر و کم شدن مایه بترساند.

Ва агар марази бухли музмин шуда бошад дар мақоми тасаллии нафас худ барояду шӯҳрат дар билоду муҳаббати ибоду номи неку санои давру наздикро ба назари даровард ва бисёр дар инҳо ва дар номи неки асхё таъаммул кунад то аз ин роҳи рағбати намояд ,у даст ӯ ба базлу ато гушӯда шаваду нафас ӯ фии алҷмлаҳ дар бахшиш мутӣъ гардад ва агар чаҳ атоӣ ба ин қасди ҳам аз сифот разилаасту ҳақиқат саховат нест ,у лекини ин монанди онаст ки чун Тифлро мехоҳанд аз шер бигиранду пистонро аз ёд ӯ бибаранд ӯро ба гунҷишку амсоли он машғӯл мекунанд ва шаккӣ нест ки гунҷишки бозӣ , камол Тифл нест ,у лекини баъд аз алоҷ , шавқ ӯ ба гунҷишк мешавад пас ҳамчунин ин шахс зарар надорад ки ибтидои дили худро ба ин қасдҳо шод кунад то алоқаи мол аз дил ӯ тамом шавад , он вақт дар садади тасҳеҳи қасду ният худ барояд .

و اگر مرض بخل مزمن شده باشد در مقام تسلی نفس خود برآید و شهرت در بلاد و محبت عباد و نام نیک و ثنای دور و نزدیک را به نظر درآورد و بسیار در اینها و در نام نیک اسخیا تأمل کند تا از این راه رغبت نماید، و دست او به بذل و عطا گشوده شود و نفس او فی الجمله در بخشش مطیع گردد و اگر چه عطای به این قصد هم از صفات رذیله است و حقیقت سخاوت نیست، و لیکن این مانند آن است که چون طفل را می خواهند از شیر بگیرند و پستان را از یاد او ببرند او را به گنجشک و امثال آن مشغول می کنند و شکی نیست که گنجشک بازی، کمال طفل نیست، و لیکن بعد از علاج، شوق او به گنجشک می شود پس همچنین این شخص ضرر ندارد که ابتدا دل خود را به این قصدها شاد کند تا علاقه مال از دل او تمام شود، آن وقت در صدد تصحیح قصد و نیت خود برآید.

Ва махфӣ намонад ки умда дар алоҷи ин сифат , қатъи сабаб онасту сабаби он дӯстии мол дунёаст , пеш аз дӯстии умӯри дигар , ки бар эҳсон мутараттиб мешаваду сабаби дӯстии мол , ё муҳаббати лиззатҳо ва шаҳватҳои дунявӣа Эйаст ки ба мол ба онҳо метавон расед ё ба ширкати тӯли амл , ё ба ҷиҳати нигоҳдорӣу захира кардан аз барои авлодаст ё бидӯни сабаб , худ молро дӯст дорад аз ҳайсияти онкӣ моласт ҳамчунон ки мебайнем ки баъзе перон аз кори афтодаи ин қадар мол доранд ки ончии умед ба умр худ доранд кифояти эшонро мекунаду амвол бисёр зиёд мемонаду фарзандӣ ҳам надоранд ки эҳтиёт ӯро кунад бо вуҷӯди ин , шабу рӯз дар саъйу заҳмат аз паии таҳсили мол , ва бар рӯй ҳам ниҳодан онанд ва басо бошад ки бар худ ниҳояти танг гирӣ кунанд ва ба машаққат гузаронанд балки аз додани хумсу зкўаҳи музоиқаи намоянд ва ба харҷ кардани динорӣ дар алоҷи бемории худ розӣ нашаванд ва чунин касе ошиқи дарҳам ва динорасту лиззат ӯ ба доштан моласт ва бо вуҷӯд инки медонад ки ан қариб мемераду душманон ӯ мол ӯро ғорат мекунанд , динорӣ ба масрафи дунё , ё охирати худ наме расонад ва ин маразӣаст ки муолиҷаи он дар ниҳоят ашколаст , ба хусӯс дар айёми перӣ , зеро ки мараз дар ин вақти музмин шудаасту қӯти гирифтау бадани заъиф шудаасту муқовимат бо мараз намекунад ва чунин касе дарниҳояти залолу гумроҳӣ ,у мисдоқ « хусри алднёу алохраҳ »аст балки ҳар ки фарқии миёни сангу зиёдтар аз қадари ҳоҷат аз мол бибинад , ҷоҳилу аҳмақу нодон мутлақаст .

و مخفی نماند که عمده در علاج این صفت، قطع سبب آن است و سبب آن دوستی مال دنیا است، پیش از دوستی امور دیگر، که بر احسان مترتب می شود و سبب دوستی مال، یا محبت لذتها و شهوتهای دنیویه ای است که به مال به آنها می توان رسید یا به شرکت طول امل، یا به جهت نگاهداری و ذخیره کردن از برای اولاد است یا بدون سبب، خود مال را دوست دارد از حیثیت آنکه مال است همچنان که می بینیم که بعضی پیران از کار افتاده این قدر مال دارند که آنچه امید به عمر خود دارند کفایت ایشان را می کند و اموال بسیار زیاد می ماند و فرزندی هم ندارند که احتیاط او را کند با وجود این، شب و روز در سعی و زحمت از پی تحصیل مال، و بر روی هم نهادن آنند و بسا باشد که بر خود نهایت تنگ گیری کنند و به مشقت گذرانند بلکه از دادن خمس و زکوه مضایقه نمایند و به خرج کردن دیناری در علاج بیماری خود راضی نشوند و چنین کسی عاشق درهم و دینار است و لذت او به داشتن مال است و با وجود اینکه می داند که عن قریب می میرد و دشمنان او مال او را غارت می کنند، دیناری به مصرف دنیا، یا آخرت خود نمی رساند و این مرضی است که معالجه آن در نهایت اشکال است، به خصوص در ایام پیری، زیرا که مرض در این وقت مزمن شده است و قوت گرفته و بدن ضعیف شده است و مقاومت با مرض نمی کند و چنین کسی درنهایت ضلال و گمراهی، و مصداق «خسر الدنیا و الآخره» است بلکه هر که فرقی میان سنگ و زیادتر از قدر حاجت از مال ببیند، جاهل و احمق و نادان مطلق است.

Ва чунин касе бояд таъаммул кунад ки тафовути молӣ ки харҷ накунӣ ва ба кор ту наёяд бо хоки саҳроу оби дарёу санги кулӯх чаҳ чизаст ? чунон ингор ки дар зери хонаи ту хамҳои пар аз тиллоу нуқра мадфӯнаст , чун ту харҷ накунӣ бо хок чаҳ фарқ дорад ?у ҳоли инки агар онро дар зери ҳазор санг пинҳон кунӣ рӯзгори онро ба бод яғмо хоҳад дод .

و چنین کسی باید تأمل کند که تفاوت مالی که خرج نکنی و به کار تو نیاید با خاک صحرا و آب دریا و سنگ کلوخ چه چیز است؟ چنان انگار که در زیر خانه تو خمهای پر از طلا و نقره مدفون است، چون تو خرج نکنی با خاک چه فرق دارد؟ و حال اینکه اگر آن را در زیر هزار سنگ پنهان کنی روزگار آن را به باد یغما خواهد داد.

Ва агар сабаби он ҳуби шаҳавоту тӯл амл бошад бояд муолиҷаи онро ба ончӣ дар ҳирсу қаноати гуфтем ,у ончӣ дар алоҷи тӯл амл бияёд намӯд ва агар ҷамъи мол ба ҷиҳати авлод ва фарзандон бошад ин нест магар аз беэътиқодӣ ва бехурдӣ , зеро ки парвардгорӣ ки авлодро офарӣдаи рӯзӣ низ ба ҷиҳати эшон муқарар кардааст .

و اگر سبب آن حب شهوات و طول امل باشد باید معالجه آن را به آنچه در حرص و قناعت گفتیم، و آنچه در علاج طول امل بیاید نمود و اگر جمع مال به جهت اولاد و فرزندان باشد این نیست مگر از بی اعتقادی و بی خردی، زیرا که پروردگاری که اولاد را آفریده روزی نیز به جهت ایشان مقرر کرده است.

Дида ибрат бигушоӣ ва бингар чиқадр касон ки дар тифлии падар аз сари эшон рафта , ва ҳеҷ молӣ ба ҷиҳат эшон нагузошта бо вуҷӯди ин , бисёр ҳолу сирвати эшон аз касоне ки амвол бисёр аз падар ба ҷиҳати эшон мондаи беҳтар ва бештараст кам касеро мебайнем ки ончӣ дорад ба воситаи ирс падар бӯда бошаду ҳоли инки фарзанд агар солеҳ ва прҳизкор бӯда бошад худованд ба некӯтар ваҷҳеи кифояту корсозӣ ӯро бикунад ва агар фосиқи рутба рӯзгор бошад , он молиро ки ту ба заҳмату тсдиъ ҷамъ кардае ва нахурдае сарфи лаҳву лаъибу маъсият худо хоҳад намӯду мзлмаҳ ӯ оид ту хоҳад шуд .

دیده عبرت بگشای و بنگر چقدر کسان که در طفلی پدر از سر ایشان رفته، و هیچ مالی به جهت ایشان نگذاشته با وجود این، بسیار حال و ثروت ایشان از کسانی که اموال بسیار از پدر به جهت ایشان مانده بهتر و بیشتر است کم کسی را می بینیم که آنچه دارد به واسطه ارث پدر بوده باشد و حال اینکه فرزند اگر صالح و پرهیزکار بوده باشد خداوند به نیکوتر وجهی کفایت و کارسازی او را بکند و اگر فاسق رتبه روزگار باشد، آن مالی را که تو به زحمت و تصدیع جمع کرده ای و نخورده ای صرف لهو و لعب و معصیت خدا خواهد نمود و مظلمه او عاید تو خواهد شد.