Дар баёни соири анвоъи рзоилӣ ки аз ду ҷинси мазкӯр , яъне : ҷрбзаҳу ҷаҳли басит , ношӣ мешаванд ва аз мутаъаллиқоти қувва оқилаанд ва он чанд сифат разилааст .

در بیان سایر انواع رذایلی که از دو جنس مذکور، یعنی: جربزه و جهل بسیط، ناشی می شوند و از متعلقات قوه عاقله اند و آن چند صفت رذیله است.

Сифати аввал : дар баёни ҷаҳл мураккабаст ва он иборатаст аз инки касе чизеро надонад ё хилофи воқеъро бидонад ва чунон донад ки ҳақро ёфтааст , пас ӯ намедонад , ва намедонад ки намедонад , ва он бадтарӣн рзоиласту дафъи он дар ниҳоят съўбт аст

صفت اول: در بیان جهل مرکب است و آن عبارت است از اینکه کسی چیزی را نداند یا خلاف واقع را بداند و چنان داند که حق را یافته است، پس او نمی داند، و نمی داند که نمی داند، و آن بدترین رذایل است و دفع آن در نهایت صعوبت است

Ҳамчунон ки аз ҳоли баъзе талаба мушоҳида мешаваду атбоءи арвоҳи эътироф ба аҷз аз муолиҷа аш кардаанд , чунончии атбоءи абадон иқрор кардаанд ба аҷз аз муолиҷаи баъзе маразҳои музмина .

همچنان که از حال بعضی طلبه مشاهده می شود و اطباء ارواح اعتراف به عجز از معالجه‌اش کرده‌اند، چنانچه اطباء ابدان اقرار کرده اند به عجز از معالجه بعضی مرضهای مزمنه.

Ва аз ин ҷиҳати ҳазрати исои алайҳ ассалом фармуданд ки « ман аз муолиҷа « акмаҳ » ва « абрс » , оҷиз нестам вале аз муолиҷаи аҳмақи оҷизам »у сабаби он инаст ки модоме ки одамӣ надонад ки ҷоҳиласт , ба нуқсони худ бар намехӯрд ва дар садади таҳсили илм бар намеояд , пас дар залолату гумроҳӣ боқӣ мемонаду аломати ин сифати мӯҳликау кайфият шинохтан он , онаст ки одамӣ , тайифае аз матолибу истидлолоти худро бар ҷамъӣ аз маърӯфин ба истиқомати салиқа ва муназзаҳин аз асабяту тақлид арз намӯда агар эшон ӯро тасвиб намуданд аз ҷаҳли мураккаби барии ء ва агар тахтаъа намуданд ва ӯ худ мзън набошад ба ин мараз мубтало хоҳад буд ва ба як матлаб ва як истидлоли иктифо дар шинохтан ин мараз наметавон кард . Ва боиси ҷаҳли мураккабу сабаби он , ё эъвиҷоҷи салиқау каҷӣ зеҳнаст ,у беҳтарини муъолиҷот дар ин сӯрат онаст ки соҳиби онро бидоранд бар хондани улӯми риёзӣа , аз ҳандасау ҳисоб , зеро ки онҳо мӯҷиби истиқомат зеҳн мешавад ва ё хтоӣӣаст ки дар истидлол намӯда , дар ин вақт бояд ӯро бар ин дошт ки истидлолоти худро мувозинаи намояд бо истидлолоти аҳли таҳқиқ аз уламои маърӯфин ба истиқомати зеҳн ,у адиллаи худро арз кунад бар қавоиди мантиқӣа бо астқсои тамом , то ба ?хитои худ бархӯрд ва ё сабаби он монеъӣаст аз фаҳмидани ҳақ дар нафас ӯ мисли тақлид ё асабят ё маҳзи ҳасани занн ба шахсе ё наҳви ону алоҷи он инаст ки саъй ва иҷтиҳод кунад дар азолаҳи монеъ ба наҳвӣ ки мазкӯр хоҳад шуд .

و از این جهت حضرت عیسی علیه السلام فرمودند که «من از معالجه «اکمه» و «ابرص»، عاجز نیستم ولی از معالجه احمق عاجزم» و سبب آن این است که مادامی که آدمی نداند که جاهل است، به نقصان خود بر نمی‌خورد و در صدد تحصیل علم بر نمی‌آید، پس در ضلالت و گمراهی باقی می ماند و علامت این صفت مهلکه و کیفیت شناختن آن، آن است که آدمی، طایفه‌ای از مطالب و استدلالات خود را بر جمعی از معروفین به استقامت سلیقه و منزهین از عصبیت و تقلید عرض نموده اگر ایشان او را تصویب نمودند از جهل مرکب بری‌ء و اگر تخطئه نمودند و او خود مذعن نباشد به این مرض مبتلا خواهد بود و به یک مطلب و یک استدلال اکتفا در شناختن این مرض نمی توان کرد. و باعث جهل مرکب و سبب آن، یا اعوجاج سلیقه و کجی ذهن است، و بهترین معالجات در این صورت آن است که صاحب آن را بدارند بر خواندن علوم ریاضیه، از هندسه و حساب، زیرا که آنها موجب استقامت ذهن می شود و یا خطائی است که در استدلال نموده، در این وقت باید او را بر این داشت که استدلالات خود را موازنه نماید با استدلالات اهل تحقیق از علمای معروفین به استقامت ذهن، و ادله خود را عرض کند بر قواعد منطقیه با استقصای تمام، تا به خطای خود برخورد و یا سبب آن مانعی است از فهمیدن حق در نفس او مثل تقلید یا عصبیت یا محض حسن ظن به شخصی یا نحو آن و علاج آن این است که سعی و اجتهاد کند در ازاله مانع به نحوی که مذکور خواهد شد.

Сифати дувум : дар баёни шак ва ҳайратаст ва он иборатаст аз оҷиз бӯдани нафас аз таҳқиқи ҳақу ради ботил дар матолибу аломати он зоҳираст ,у ғолиб онаст ки маншаи ин таъоруз адиллааст ва аммо зарари он , пас шаккӣ нест ки шаку ҳайрат дар матолиби мутаъаллиқа ба имон , мӯҷиби ҳалокату фасод нафасаст , балки аз ахбор мстФод мешавад ки бо шак аз дунё рафтан куфраст ,у саъй дар азолаҳи он аз воҷиботасту алоҷи он инаст ки авло таъаммул кунад ки иҷтимои ду тарафи нақиз ё антФоء ҳар ду аз ҷумла маҳолотаст .

صفت دوم: در بیان شک و حیرت است و آن عبارت است از عاجز بودن نفس از تحقیق حق و رد باطل در مطالب و علامت آن ظاهر است، و غالب آن است که منشأ این تعارض ادله است و اما ضرر آن، پس شکی نیست که شک و حیرت در مطالب متعلقه به ایمان، موجب هلاکت و فساد نفس است، بلکه از اخبار مستفاد می شود که با شک از دنیا رفتن کفر است، و سعی در ازاله آن از واجبات است و علاج آن این است که اولا تأمل کند که اجتماع دو طرف نقیض یا انتفاء هر دو از جمله محالات است.

Пас албата яке аз шқўқи мутасаввира дар матлаб , дар воқеъу нафаси алأмри собиту ттмаҳ , ба ҳақиқат ботиласт баъд аз он домани саъйу иҷтиҳод бар миён занаду астқсои тому тафаҳҳуси комил аз адиллаи муносибаи матлаби намояд то ҷузам ба ҳақиқати як тараф ҳосил кунад ва агар касе қодир бар фаҳми адилла ё таҳсил онҳо набошад бояд мувозибат бар тоъоту ибодоту қироати қуръони намояд ,у авқотро сарфи татаббуъи аҳодӣсу шунидан онҳо кунаду мусоҳибат бо аҳли вараъу тақво ва маҷоласт бо арбоби яқину слҳои намояд ,у тазаррӯъу зорӣ ба даргоҳ борӣ кунад то ба сабаби нӯронӣати инҳо зулмати шаки бартарафу мартабаи яқин ҳосил шавад .

پس البته یکی از شقوق متصوره در مطلب، در واقع و نفس الأمر ثابت و تتمه، به حقیقت باطل است بعد از آن دامن سعی و اجتهاد بر میان زند و استقصای تام و تفحص کامل از ادله مناسبه مطلب نماید تا جزم به حقیقت یک طرف حاصل کند و اگر کسی قادر بر فهم ادله یا تحصیل آنها نباشد باید مواظبت بر طاعات و عبادات و قرائت قرآن نماید، و اوقات را صرف تتبع احادیث و شنیدن آنها کند و مصاحبت با اهل ورع و تقوی و مجالست با ارباب یقین و صلحا نماید، و تضرع و زاری به درگاه باری کند تا به سبب نورانیت این ها ظلمت شک برطرف و مرتبه یقین حاصل شود.

Ва агар шак дар ғайри матолиби мутаъаллиқа ба имон бошад , агар чаҳ мӯҷиби куфру рафъи он воҷиб набошаду лекин шаккӣ нест ки мутлақи яқин дар ҳар чизеи мӯҷиби камоли нафасу сафоӣ онасту саъй дар азолаҳи он бо вуҷӯди имкон агар амре аз он аҳам дар пеш набошад мстҳсн ва матлӯбаст .

و اگر شک در غیر مطالب متعلقه به ایمان باشد، اگر چه موجب کفر و رفع آن واجب نباشد و لیکن شکی نیست که مطلق یقین در هر چیزی موجب کمال نفس و صفای آن است و سعی در ازاله آن با وجود امکان اگر امری از آن اهم در پیش نباشد مستحسن و مطلوب است.