Сифати аввал : ҳасадаст ва он иборатаст аз : таманнои заволи неъматӣ аз бародари мусаллами худ , аз нъмтҳоӣӣ ки салоҳ ӯ бошад .

صفت اول: حسد است و آن عبارت است از: تمنای زوال نعمتی از برادر مسلم خود، از نعمتهائی که صلاح او باشد.

Ва агар таманнои заволи неъмат аз ӯ накунад , балки мисли онро аз барои худ хоҳад , онро ғалаба ва мноФсаҳ хонанд ва агар заволи чизеро аз касе хоҳад , ки салоҳ ӯ набошад онро ғайрат гӯйанд .

و اگر تمنای زوال نعمت از او نکند، بلکه مثل آن را از برای خود خواهد، آن را غلبه و منافسه خوانند و اگر زوال چیزی را از کسی خواهد، که صلاح او نباشد آن را غیرت گویند.

Ва зиди ҳасад , насиҳатаст ва он иборатаст аз хостани неъматӣ ки салоҳи бародар мусаллам бошад , аз барои ӯ ва чун ҳар касе наметавонад бафаҳмад ки ин неъмат салоҳаст ё фасод ,у басои чизҳоӣӣ ки дар назари зоҳир , касе онро салоҳи пиндорад ва дар ҳақиқати ваболу фасод бар соҳиб худ бошад , пас шарти насиҳату дӯстии онро салоҳи пиндорад ва дар ҳақиқати ваболу фасод бар соҳиб худ бошад .

و ضد حسد، نصیحت است و آن عبارت است از خواستن نعمتی که صلاح برادر مسلم باشد، از برای او و چون هر کسی نمی تواند بفهمد که این نعمت صلاح است یا فساد، و بسا چیزهائی که در نظر ظاهر، کسی آن را صلاح پندارد و در حقیقت وبال و فساد بر صاحب خود باشد، پس شرط نصیحت و دوستی آن را صلاح پندارد و در حقیقت وبال و فساد بر صاحب خود باشد.

Пас шарти насиҳату дӯстӣ онаст ки дар умӯрӣ ки салоҳу фасоди он муштабаҳаст , хостан ва нахостан он аз барои бародари динии машрӯт ба салоҳ ва фасод бошад , яъне чунон хоҳад ки агар фии алўоқъ салоҳ ӯст боқӣ бошад ва агар боис фасодаст , зоил шавад .

پس شرط نصیحت و دوستی آن است که در اموری که صلاح و فساد آن مشتبه است، خواستن و نخواستن آن از برای برادر دینی مشروط به صلاح و فساد باشد، یعنی چنان خواهد که اگر فی الواقع صلاح اوست باقی باشد و اگر باعث فساد است، زایل شود.

Ва меъёр дар насиҳат , онаст ки ончиро аз барои худ хоҳӣ аз барои бародари худ низ хоҳӣу ончиро ки аз барои худ макрӯҳ дошта бошӣ , аз барои ӯ низ макрӯҳ дошта бошӣ .

و معیار در نصیحت، آن است که آنچه را از برای خود خواهی از برای برادر خود نیز خواهی و آنچه را که از برای خود مکروه داشته باشی، از برای او نیز مکروه داشته باشی.

Ва меъёр дар ҳасад , онаст ки ончиро аз барои худ нахоҳӣ аз барои ӯ хоҳӣу ончиро аз барои худ хоҳӣ , аз барои ӯ нахоҳӣ .

و معیار در حسد، آن است که آنچه را از برای خود نخواهی از برای او خواهی و آنچه را از برای خود خواهی، از برای او نخواهی.

Ва махфӣ намонад ки ҳасад ,ашад амрози нафсонӣа ,у душвортарини ҳама ,у бадтарӣни рзоил ,у хабистарин онҳост .

و مخفی نماند که حسد، اشد امراض نفسانیه، و دشوارترین همه، و بدترین رذایل، و خبیث ترین آنهاست.

Соҳиби худро ба азоби дунёи гирифтор , ва ба уқоби уқбо мубтало месозад , зеро ки ҳасуд дар дунёи лаҳзае аз ҳузну ?иламу ғуссау ғам холӣ нест чун ки ӯ ҳар неъматӣ ки аз касе дид мтأлм мешавад ва чун неъмати худои нисбат ба бандагони худ бениҳоятаст ,у ҳаргиз мунқатиъ намешавад , пас ҳасуди бечора , пайвастаи маҳзун ва ғамнокаст ва Аслан ба маҳсуд зарарӣ намерасад , балки савобу ҳасанот ӯ зиёд мешаваду дараҷот ӯ баланд мегардад ва ба ҷиҳати ғайбатӣ ки ҳасуд аз ӯ мекунаду суханӣ ки набояд , дар ҳақ ӯ мегуяд , визру ваболи маҳсудро бар дӯш худ мегираду аъмоли солеҳаи худро ба девони аъмол ӯ нақл май намояд ва бо вуҷӯди ҳамаи инҳо чунончии ҳасуд ба диққат таъаммул кунад , май фаҳмад ки ӯ дар мақоми ъиноду зиддият бо раб алорбобаст , зеро ки ҳар киро неъматӣ ва камолӣаст аз рашаҳоти файзи воҷиби алўҷўд ,у муқтазои ҳикмати шомила ,у маслиҳати комила ӯаст пас машйату ирода ӯ чунин иқтизо фармӯдааст ки он неъмат аз барои он банда ҳосил бошад вале ин ҳасуди мискин , заволи онро мехоҳад ва ин нест магари нақизи Муқаддароти илоҳиро хостану иродаи хилофи муроди худоро кардан , балки ҳасуди толиб нақсаст бар худованд ё худоро алъёзи биллоҳ ҷоҳил медонад , зеро ки агар он маҳсудро қобилу лоиқи он неъмат медонад ва бо вуҷӯди ин , заволи онро аз худо май талабад , ин нақс бар худост , ки касеро сазовор неъматӣ бошад манъи намояд ва агар ӯро лоиқ намедонад , пас худро донотар аз худо медонад ба масолеҳу мафосид ва ин ҳар ду куфраст .

صاحب خود را به عذاب دنیا گرفتار، و به عقاب عقبی مبتلا می سازد، زیرا که حسود در دنیا لحظه ای از حزن و الم و غصه و غم خالی نیست چون که او هر نعمتی که از کسی دید متألم می شود و چون نعمت خدا نسبت به بندگان خود بی نهایت است، و هرگز منقطع نمی شود، پس حسود بیچاره، پیوسته محزون و غمناک است و اصلا به محسود ضرری نمی رسد، بلکه ثواب و حسنات او زیاد می شود و درجات او بلند می گردد و به جهت غیبتی که حسود از او می کند و سخنی که نباید، در حق او می گوید، وزر و وبال محسود را بر دوش خود می گیرد و اعمال صالحه خود را به دیوان اعمال او نقل می نماید و با وجود همه اینها چنانچه حسود به دقت تأمل کند، می فهمد که او در مقام عناد و ضدیت با رب الارباب است، زیرا که هر که را نعمتی و کمالی است از رشحات فیض واجب الوجود، و مقتضای حکمت شامله، و مصلحت کامله او است پس مشیت و اراده او چنین اقتضا فرموده است که آن نعمت از برای آن بنده حاصل باشد ولی این حسود مسکین، زوال آن را می خواهد و این نیست مگر نقیض مقدرات الهی را خواستن و اراده خلاف مراد خدا را کردن، بلکه حسود طالب نقص است بر خداوند یا خدا را العیاذ بالله جاهل می داند، زیرا که اگر آن محسود را قابل و لایق آن نعمت می داند و با وجود این، زوال آن را از خدا می طلبد، این نقص بر خداست، که کسی را سزاوار نعمتی باشد منع نماید و اگر او را لایق نمی داند، پس خود را داناتر از خدا می داند به مصالح و مفاسد و این هر دو کفر است.

Ва чун шаккӣ нест ки ончӣ худо мекунад маҳзи хайру маслиҳат ,у холӣ аз ҷамеъи шарӯр ва мафосидаст пас ҳосиди фии алҳқиқаҳи душмани хайр ,у толиби шар ва фасодаст пас ӯ шарир ва муфсидаст ва аз инҳо маълум мешавад сари ончӣ мазкӯр шуд , ки ҳасад , бадтарӣни рзоил ,у ҳосид , шариртарин мардумонаст ва чаҳ хабосат аз ин болотар ки касе мтأлм бошад аз роҳати бандае аз бандагони худо , ки ҳеҷ зарарӣ ба ӯ надошта бошад ва аз ин ҷиҳати оёту ахбор бениҳоят дар мазаммати ин сифати ворид шудааст чунон ки худои таъолӣ дар мазаммат қавмӣ мефармоед : « أми иҳсдўни анноси алии мо отиҳми аллоҳи ман фазла » яъне « оё ҳасад мекунанд мардумонро бар ончии худоӣ аз фазли худ бар эшон атои фармӯда ? » аз ҳазрати пайғамбари слии аллоҳи алайҳу ?алау силам Марвӣаст ки « ҳасад , мехӯрд аъмоли ҳасанаро , ҳамчунон ки оташи ҳизумро мехӯрд » ва аз он ҳазрат манқӯласт ки « парвардгори олам ба Мӯсои бен умрони алайҳи ассалом ваҳй фармуд ки ҳасад мабар ба мардум бар ончӣ аз фазли ман ба эшон расидааст ва чашмҳои худро бар он миндозу дили худро ҳамроҳ ӯ макун ба дурустӣ ки касе ки ҳасад дорад хашмнок бар неъматҳои манаст ва баробарӣ мекунад . Қсмтҳоӣиро ки ман миёни бандагони худ тақсим кардаам ва ҳар ки чунин бошад ман аз ӯ нестам ва ӯ аз ман нест » ва низ аз он бузургвор манқӯласт ки « тарсноктарин чизе ки аз он бар уммати худ май тарсам инаст ки моли эшон зиёд шавад , пас бар якдигар ҳасад баварзанду якдигарро ба қатл расонанд » ва низ фармуд : « ба дурустӣ ки аз барои неъматҳои худо , душманоне ҳаст арз шуд : каёнанд ? фармуд : касоне ки ҳасад мебаранд мардумро бар ончӣ аз фазли худо ба эшон расида » ва дар баъзе аз аҳодӣси қудсӣаи ворид шудааст ки « худо фармуд ки ҳосид , душмани неъмати ман ,у хашмнок аз барои қазоӣ манасту розӣ ба қисматӣ ки дар миён бандагонам карда ам нест » ва аз ҳазрати абии Абдуллоҳи алайҳи ассалом Марвӣаст ки « офати дайн , ҳасаду аҷаб ва фахраст » ва низ аз он ҷаноб Марвӣаст ки « ҳосиди зарар ба нафаси худ май расонади пеш аз онкии зарарӣ ба маҳсуд бирасад » , монанди Иблис , ки ба воситаи ҳасад , аз барои худ лаънатро ҳосил кард ва аз барои одамии баргузидагӣу ҳидояту баландӣу иртифоъ ба маҳали ҳақоиқи аҳду итфоро пас маҳсуд бош ва ҳосид мабош ба дурустӣ ки тарозуии ҳосид , ҳамеша сабкаст , ба воситаи тарозуии маҳсуд яъне аъмоли ҳасанаи ҳосид ба тарозуии аъмоли маҳсуд гузорда мешаваду рӯзӣ ҳар касе қисмат шудааст пас чаҳ нафъӣ май расонади ҳасад ба ҳосид ? ва чаҳ зарар май расонад ба маҳсуд ?у асли ҳасад , аз кӯрии дил ,у инкор фазл худост ва ин , ду боланд аз барои куфру фарзанди одам ба воситаи ҳасад дар ҳасрат абадӣ афтод ва ба ҳалокатӣ расед ки ҳаргизи наҷотӣ аз барои ӯ нест » ва аз каломи баъзе аз ҳукамост ки « ҳасад , ҷароҳатӣаст ки беҳбуд аз барои он нест » ва яке аз бузургон дайн гуфтааст ки « ҳосидро аз маҷолису маҷомеъ оид намешавад магари мазаммату зиллат ва аз малоика ба ӯ намерасад магари буғзу лаънат ва аз халқи нафъӣ наме баради магари ғаму меҳнат ва дар вақт мурдан намебинад магари ҳавлу шиддат ва дар қиёмати чизе ба ӯ намерасад магари азобу Фзиҳт » .

و چون شکی نیست که آنچه خدا می کند محض خیر و مصلحت، و خالی از جمیع شرور و مفاسد است پس حاسد فی الحقیقه دشمن خیر، و طالب شر و فساد است پس او شریر و مفسد است و از اینها معلوم می شود سر آنچه مذکور شد، که حسد، بدترین رذایل، و حاسد، شریرترین مردمان است و چه خباثت از این بالاتر که کسی متألم باشد از راحت بنده ای از بندگان خدا، که هیچ ضرری به او نداشته باشد و از این جهت آیات و اخبار بی نهایت در مذمت این صفت وارد شده است چنان که خدای تعالی در مذمت قومی می فرماید: «أم یحسدون الناس علی ما آتیهم الله من فضله» یعنی «آیا حسد می کنند مردمان را بر آنچه خدای از فضل خود بر ایشان عطا فرموده؟» از حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که «حسد، می خورد اعمال حسنه را، همچنان که آتش هیزم را می خورد» و از آن حضرت منقول است که «پروردگار عالم به موسی بن عمران علیه السلام وحی فرمود که حسد مبر به مردم بر آنچه از فضل من به ایشان رسیده است و چشمهای خود را بر آن مینداز و دل خود را همراه او مکن به درستی که کسی که حسد دارد خشمناک بر نعمتهای من است و برابری می کند. قسمتهائی را که من میان بندگان خود تقسیم کرده ام و هر که چنین باشد من از او نیستم و او از من نیست» و نیز از آن بزرگوار منقول است که «ترسناک ترین چیزی که از آن بر امت خود می ترسم این است که مال ایشان زیاد شود، پس بر یکدیگر حسد بورزند و یکدیگر را به قتل رسانند» و نیز فرمود: «به درستی که از برای نعمتهای خدا، دشمنانی هست عرض شد: کیانند؟ فرمود: کسانی که حسد می برند مردم را بر آنچه از فضل خدا به ایشان رسیده» و در بعضی از احادیث قدسیه وارد شده است که «خدا فرمود که حاسد، دشمن نعمت من، و خشمناک از برای قضای من است و راضی به قسمتی که در میان بندگانم کرده ام نیست» و از حضرت ابی عبدالله علیه السلام مروی است که «آفت دین، حسد و عجب و فخر است» و نیز از آن جناب مروی است که «حاسد ضرر به نفس خود می رساند پیش از آنکه ضرری به محسود برسد»، مانند ابلیس، که به واسطه حسد، از برای خود لعنت را حاصل کرد و از برای آدمی برگزیدگی و هدایت و بلندی و ارتفاع به محل حقایق عهد و اطفا را پس محسود باش و حاسد مباش به درستی که ترازوی حاسد، همیشه سبک است، به واسطه ترازوی محسود یعنی اعمال حسنه حاسد به ترازوی اعمال محسود گذارده می شود و روزی هر کسی قسمت شده است پس چه نفعی می رساند حسد به حاسد؟ و چه ضرر می رساند به محسود؟ و اصل حسد، از کوری دل، و انکار فضل خداست و این، دو بال اند از برای کفر و فرزند آدم به واسطه حسد در حسرت ابدی افتاد و به هلاکتی رسید که هرگز نجاتی از برای او نیست» و از کلام بعضی از حکماست که «حسد، جراحتی است که بهبود از برای آن نیست» و یکی از بزرگان دین گفته است که «حاسد را از مجالس و مجامع عاید نمی شود مگر مذمت و ذلت و از ملائکه به او نمی رسد مگر بغض و لعنت و از خلق نفعی نمی برد مگر غم و محنت و در وقت مردن نمی بیند مگر هول و شدت و در قیامت چیزی به او نمی رسد مگر عذاب و فضیحت».

Ва бидон ки соҳиби ин сифат , ҳамеша хор ва бемиқдораст .

و بدان که صاحب این صفت، همیشه خوار و بی مقدار است.

Ва аз ин ҷиҳатаст ки ҳазрати Амиралмӯъминини алайҳи ассалом фармӯдааст ки « алҳсўди лои исўд » яъне « соҳиби ҳасад , худованди шараф ва бузургӣ намегардад »у ҳасуди пайваста ба ғуссау أлм гирифтораст ва аз ин ҷиҳатаст ки Сайиди инсу ҷони фармӯда : « ақали анноси лзаҳ , алҳсўд » яъне « камтарини мардумон аз ҳайси лиззат , ҳасудаст » чун ки мазоқи табъаш ҳамеша аз талхии ҳасад мутағаййираст ва бар тибқи ин каломаст ончии Амиралмӯъминини алайҳи ассалом фармӯдаанд : « алҳсўди мағмум » яъне « ҳасад , одамиро ба ғаму андӯҳ мубтало месозад » .

و از این جهت است که حضرت امیرالمومنین علیه السلام فرموده است که «الحسود لا یسود» یعنی «صاحب حسد، خداوند شرف و بزرگی نمی گردد» و حسود پیوسته به غصه و ألم گرفتار است و از این جهت است که سید انس و جان فرموده: «اقل الناس لذه، الحسود» یعنی «کمترین مردمان از حیث لذت، حسود است» چون که مذاق طبعش همیشه از تلخی حسد متغیر است و بر طبق این کلام است آنچه امیرالمومنین علیه السلام فرموده اند: «الحسود مغموم» یعنی «حسد، آدمی را به غم و اندوه مبتلا می سازد».

Хулосаи онкии сифати ҳасад , мӯҷиби азоб ва накол ухравӣ ,у мояи андӯҳу малол дунявӣасту одамиро сифатӣ аз ин нописандтар ,у дили бечораро маразӣ аз ин кушанда тар несту ахбору осор дар мазаммати он бе шумори ворид шудаасту ончӣ мазкӯр шуд аз барои қобили ҳидоят кофӣаст ва ин ҳама дар сӯратӣаст ки ғараз ӯ аз заволи неъмат аз маҳсуди амр динӣ набошад аммо ҳаргоҳи ғараз , диндорӣ бошад дохил ҳасад нест ва бар он зарарӣ мутараттиб намебошад , мисли инки ҳаргоҳи неъматӣ ё давлатӣ ё мансабӣу иззатӣ , ба кофарӣ ё фоҷири маъсият корӣ бирасад ва ӯ ба дасти овезии он , фитнаи барпо , ё азияти бандагони худои намояд ё дар миёни мардум ифсод кунад ё муртакиб маъсиятӣ гардад ва ба ин сабаб касе толиби заволи неъмат аз ӯ бошаду иззат ӯро макрӯҳ дошта бошад , зарар надорад ,у дохил ҳасад нест ва бар он маъсиятӣ мутараттиб намегардад .

خلاصه آنکه صفت حسد، موجب عذاب و نکال اخروی، و مایه اندوه و ملال دنیوی است و آدمی را صفتی از این ناپسندتر، و دل بیچاره را مرضی از این کشنده تر نیست و اخبار و آثار در مذمت آن بی شمار وارد شده است و آنچه مذکور شد از برای قابل هدایت کافی است و این همه در صورتی است که غرض او از زوال نعمت از محسود امر دینی نباشد اما هرگاه غرض، دینداری باشد داخل حسد نیست و بر آن ضرری مترتب نمی باشد، مثل اینکه هرگاه نعمتی یا دولتی یا منصبی و عزتی، به کافری یا فاجر معصیت کاری برسد و او به دست آویزی آن، فتنه برپا، یا اذیت بندگان خدا نماید یا در میان مردم افساد کند یا مرتکب معصیتی گردد و به این سبب کسی طالب زوال نعمت از او باشد و عزت او را مکروه داشته باشد، ضرر ندارد، و داخل حسد نیست و بر آن معصیتی مترتب نمی گردد.

Ва махфӣ намонад ки ҳасад онаст ки касе толиби заволи неъматӣ аз бародари динӣ худ бошад ва агар заволи онро нахоҳаду лекин мисли онро аз барои худ хоҳад ин мноФсаҳ ва ғибтааст ва бар он мазамматӣ нест , балки он дар умӯр писандидааст .

و مخفی نماند که حسد آن است که کسی طالب زوال نعمتی از برادر دینی خود باشد و اگر زوال آن را نخواهد و لیکن مثل آن را از برای خود خواهد این منافسه و غبطه است و بر آن مذمتی نیست، بلکه آن در امور پسندیده است.

Ва инаст мурод , аз ончӣ аз ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам Марвӣаст ки « ҳасад некӯ нест магар бар ду кас : яке мардӣ ки худо ӯро молӣ дода бошаду ҳамаи онро дар роҳи худо сарф кунаду дайгарии мардӣ ки худои илмӣ ба ӯ каромат фармӯда бошад ва ӯ ба он амал кунаду мардумро таълим кунад »у сабаби ғибтаи бурдан бар шахсе , муҳаббати он бар неъматӣаст ки аз барои ӯ ҳосиласт .

و این است مراد، از آنچه از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که «حسد نیکو نیست مگر بر دو کس: یکی مردی که خدا او را مالی داده باشد و همه آن را در راه خدا صرف کند و دیگری مردی که خدا علمی به او کرامت فرموده باشد و او به آن عمل کند و مردم را تعلیم کند» و سبب غبطه بردن بر شخصی، محبت آن بر نعمتی است که از برای او حاصل است.

Пас агар он неъмат , амр динӣ бошад , сабаби он ғибта , муҳаббати худоу муҳаббат тоъат ӯст ва ин амреаст мстҳсну марғӯб ва агар амр дунявӣ бошад ки мубоҳ бошад , сабаби он , муҳаббати тнъму алтзоз дар дунёст ва ин агар чаҳ ҳаром набошаду лекин шаккӣ нест ки боиси пастии мартаба , ва бозмондан аз мақомоти баланд ,у манозил арҷмандаст .

پس اگر آن نعمت، امر دینی باشد، سبب آن غبطه، محبت خدا و محبت طاعت اوست و این امری است مستحسن و مرغوب و اگر امر دنیوی باشد که مباح باشد، سبب آن، محبت تنعم و التذاذ در دنیاست و این اگر چه حرام نباشد و لیکن شکی نیست که باعث پستی مرتبه، و بازماندن از مقامات بلند، و منازل ارجمند است.

Ва аз барои ғибтаи ду мартабааст : яке онкии манзури одамӣ расӣдан худ ба неъматӣ бошад ки аз барои дайгарии ҳам ҳосиласт ба ҷиҳати тамшияти амри дайн ё дунёии худ , ва ҳеҷ чизи дигар дар назар ӯ набошад ва ин ҳеҷ гӯна нохушӣ надорад .

و از برای غبطه دو مرتبه است: یکی آنکه منظور آدمی رسیدن خود به نعمتی باشد که از برای دیگری هم حاصل است به جهت تمشیت امر دین یا دنیای خود، و هیچ چیز دیگر در نظر او نباشد و این هیچ گونه ناخوشی ندارد.

Дувуми онкии илова бар тамшияти амри худ , бар худ напасандад ки камтар аз он шахс дигар бошад ва худро розӣ ба нуқсон аз ӯ накунад ва ин мартабаи мавзеи хатар ва лағзишаст , зеро ки басо бошад расӣдан ба он неъмат , муяссар нашавад пас нафас , майл ба заволи неъмат аз он шахс мекунад то болотар аз ӯ набошад ва кам касеаст ки худро пасттар аз дайгарӣ битавонад дид ва худ натавонад ба мартаба ӯ раседу пастии мартаба ӯро майл надошта бошад ва ин худ сифат ҳасадаст ки ахбси сифот ,у арзл маликотаст .

دوم آنکه علاوه بر تمشیت امر خود، بر خود نپسندد که کمتر از آن شخص دیگر باشد و خود را راضی به نقصان از او نکند و این مرتبه موضع خطر و لغزش است، زیرا که بسا باشد رسیدن به آن نعمت، میسر نشود پس نفس، میل به زوال نعمت از آن شخص می کند تا بالاتر از او نباشد و کم کسی است که خود را پست تر از دیگری بتواند دید و خود نتواند به مرتبه او رسید و پستی مرتبه او را میل نداشته باشد و این خود صفت حسد است که اخبث صفات، و ارذل ملکات است.