Чун шӣомти зулму ситам ,у фазилати сифати хуҷастаи адолат маълум шуд , бидон ки аз барои сифати адолат , осору лавозимӣ чандаст ки толиби ин сифатро аз онҳо чора несту адолат бидӯни онҳо мтҳққ намешаваду адои дайни адлу раияти парварӣ ,у қазои ҳақи ҷҳондорӣу додгустарии мавқуф бар риояти он умӯраст .

چون شئامت ظلم و ستم، و فضیلت صفت خجسته عدالت معلوم شد، بدان که از برای صفت عدالت، آثار و لوازمی چند است که طالب این صفت را از آنها چاره نیست و عدالت بدون آنها متحقق نمی شود و ادای دین عدل و رعیت پروری، و قضای حق جهانداری و دادگستری موقوف بر رعایت آن امور است.

Аввали онкӣ дар ҳар ҳоле аз аҳвол ба зоти поки эзади мутаъоли мутаваккил , ва ба фазлу раҳмат бе ғояти худованди лами излу лоязол мутавассил бӯда , тавфиқи анҷом ҳар муҳиммиро бар ваҷҳи савоб аз даргоҳи ҳазрати раби алорбоби масъалати намояду тамшият ҳар амреро ба машйати он ҷаноб , манӯти дониста ,у рӯзу шаб ба забони аҷзу инкисор аз дарбори ҳазрати офаридагори сулӯки роҳи дурустро талабад .

اول آنکه در هر حالی از احوال به ذات پاک ایزد متعال متوکل، و به فضل و رحمت بی غایت خداوند لم یزل و لایزال متوسل بوده، توفیق انجام هر مهمی را بر وجه صواب از درگاه حضرت رب الارباب مسئلت نماید و تمشیت هر امری را به مشیت آن جناب، منوط دانسته، و روز و شب به زبان عجز و انکسار از دربار حضرت آفریدگار سلوک راه درست را طلبد.

Дувуми онкӣ дар ҳар амре аз умӯр , ба қадари мақдӯри поси шариъати ғроу ҳифзи аҳкоми миллати Байзоро макнуни замири мунир ,у пешниҳоди хотири ҳақ пазир гирданд , то дар шамотати мухолифӣн бар аҳли исломи боз ,у забони таъну маломати аъодии дайнро бар худ дароз нигараданд ва чун мулӯку салотин , поси ин маъниро бидоранд , ва дар тарвиҷи дайн ,у иҷрои ҳукми он иҳтимоми намоянд , ба ҳукм « анноси алии дайни млўкҳм » , аҳадӣ аз ҳуккому уммол ҳар диёр ,у соири мтўтнини билодро , маҷоли инҳироф варзидан аз он набошад ва аз баракати дайни қавӣам , хонаи дайну дунёии худ ,у кафеи раоёи обод ва маъмур гардад .

دوم آنکه در هر امری از امور، به قدر مقدور پاس شریعت غرا و حفظ احکام ملت بیضا را مکنون ضمیر منیر، و پیشنهاد خاطر حق پذیر گرداند، تا در شماتت مخالفین بر اهل اسلام باز، و زبان طعن و ملامت اعادی دین را بر خود دراز نگرداند و چون ملوک و سلاطین، پاس این معنی را بدارند، و در ترویج دین، و اجرای حکم آن اهتمام نمایند، به حکم «الناس علی دین ملوکهم»، احدی از حکام و عمال هر دیار، و سایر متوطنین بلاد را، مجال انحراف ورزیدن از آن نباشد و از برکت دین قویم، خانه دین و دنیای خود، و کافه رعایا آباد و معمور گردد.

Сеюм онкӣ фақат ба боздоштани худ аз иртикоби зулм иктифо нанамояд , балки аҳадӣ аз раияту сипоҳӣу коркунону гмоштгонро маҷоли иртикоби зулму ситами надиҳад ва ба ҳасани сиёсат , бисоти амну амонро густарда , соҳати мамлакату вилоятро аз хасу хори газанди золимони мардуми озор ба ҷоруби муъаддилати брўбд чун ҳар зулмӣ ки дар вилояти Фрмонрўоӣӣ бар мазлӯмӣ воқеъ шавад фии алҳқиқаҳи домангир ӯ мешавад .

سوم آنکه فقط به بازداشتن خود از ارتکاب ظلم اکتفا ننماید، بلکه احدی از رعیت و سپاهی و کارکنان و گماشتگان را مجال ارتکاب ظلم و ستم ندهد و به حسن سیاست، بساط امن و امان را گسترده، ساحت مملکت و ولایت را از خس و خار گزند ظالمان مردم آزار به جاروب معدلت بروبد چون هر ظلمی که در ولایت فرمانروائی بر مظلومی واقع شود فی الحقیقه دامنگیر او می شود.

Балки низ ба ҳамин иктифои нанамудаи ҳифзу ҳаросати атрофи мамлакатро аз душманон бар зиммаи ҳиммати худ лозими шуморад ва дар амнияти туруқу шўоръи саъии худро мабзул фармоед .

بلکه نیز به همین اکتفا ننموده حفظ و حراست اطراف مملکت را از دشمنان بر ذمه همت خود لازم شمارد و در امنیت طرق و شوارع سعی خود را مبذول فرماید.

Чаҳоруми онкӣ чун хоҳад зимоми ихтиёри ҷамъӣ аз раоёу фуқароро ба даст касе диҳад ,у аҳадиро ба тафвизи шуғлӣу амалӣ арҷманд созад , ҳамин ба кифояту кордонӣ ӯ дар забту рабти махориҷу мадохили девонӣа иктифо нанамояд , балки ибтидои нақди гавҳар ӯро бар маҳак эътибор зада , покӣу нопокӣ ӯро имтиҳон фармоеду инсофу мурувват ӯро мулоҳизаи намояд .

چهارم آنکه چون خواهد زمام اختیار جمعی از رعایا و فقرا را به دست کسی دهد، و احدی را به تفویض شغلی و عملی ارجمند سازد، همین به کفایت و کاردانی او در ضبط و ربط مخارج و مداخل دیوانیه اکتفا ننماید، بلکه ابتدا نقد گوهر او را بر محک اعتبار زده، پاکی و ناپاکی او را امتحان فرماید و انصاف و مروت او را ملاحظه نماید.

Агар раиятро ба золимӣ сипорад , дар амонатӣ ки худо ба ӯ супурда хиёнат карда ,у зулму ситамро дайгарӣ хоҳад кард ,у ғубори бадномии он бар сафаҳоти вҷнот ӯ хоҳад монаду иддаои мазлӯмон низ ба ӯ хоҳад расед балӣ :

اگر رعیت را به ظالمی سپارد، در امانتی که خدا به او سپرده خیانت کرده، و ظلم و ستم را دیگری خواهد کرد، و غبار بدنامی آن بر صفحات وجنات او خواهد ماند و ادعای مظلومان نیز به او خواهد رسید بلی:

Панҷуми онкии хотири хатирро ҳамин қадар ҷамъ нафармӯда ва дар астФсори аҳволи сулӯк ӯ ниҳояти иҳтимоми намояду кайфияти рафтор ӯро бо раоё тафаҳҳус фармоед ҳар чаҳ домани тазвири дароз , дар талбису худъа бозаст ва дар тафаҳҳусу таҷассус , эҳтиёт намӯда аз хабардорони худотарс ,у огоҳони қавии алнФси холӣ аз ғараз , астФсор фармоед , зеро ки басӣ бошад ки ҷамъиро ки мзнаҳи арзи ҳол ба хизмати соҳиб ихтиёр бӯда бар шаҳвату мол фирефта бошад , зеро ки золиму шарири пайваста дар рзоҷўӣии муқаррабони подшоҳ ё амирсоъӣ ҳастанд , ва ба анвоъи хадамоти эшонро аз худ розӣ медоранд ва бошад тайифае ки ришват қабул накунанд ва аз аҳл тадайюн бошанду заъфи нафасу андешаи оқибати худ , забон дар калом хамӯшӣ кашида ё аз оқибати андешӣ аз баёни воқеъ эҳтиёт кунанд балки бар мутакаллифин мҳоми ибод лозимаст ки ҳамчунон ки аз дақоиқи аҳволи худ бохабар ҳастанд , назари итилоъ бар кайфияти авзоъи соири вилоёти даври даст низ ки ҳазрати иззат дар зери нигини ҳишмати эшон дароварда афкананд алҳосл , соҳибони ихтиёрро аз чигунагии сулӯки коркунони худ дар ҳар ноҳияу блок , аз наздику давр ҳамеша матлаъ бӯдани лозим ва зарурӣаст .

پنجم آنکه خاطر خطیر را همین قدر جمع نفرموده و در استفسار احوال سلوک او نهایت اهتمام نماید و کیفیت رفتار او را با رعایا تفحص فرماید هر چه دامن تزویر دراز، در تلبیس و خدعه باز است و در تفحص و تجسس، احتیاط نموده از خبرداران خداترس، و آگاهان قوی النفس خالی از غرض، استفسار فرماید، زیرا که بسی باشد که جمعی را که مظنه عرض حال به خدمت صاحب اختیار بوده بر شهوت و مال فریفته باشد، زیرا که ظالم و شریر پیوسته در رضاجوئی مقربان پادشاه یا امیرساعی هستند، و به انواع خدمات ایشان را از خود راضی می دارند و باشد طایفه ای که رشوت قبول نکنند و از اهل تدین باشند و ضعف نفس و اندیشه عاقبت خود، زبان در کلام خموشی کشیده یا از عاقبت اندیشی از بیان واقع احتیاط کنند بلکه بر متکلفین مهام عباد لازم است که همچنان که از دقایق احوال خود باخبر هستند، نظر اطلاع بر کیفیت اوضاع سایر ولایات دور دست نیز که حضرت عزت در زیر نگین حشمت ایشان درآورده افکنند الحاصل، صاحبان اختیار را از چگونگی سلوک کارکنان خود در هر ناحیه و بلوک، از نزدیک و دور همیشه مطلع بودن لازم و ضروری است.

Ва аз ин ҷиҳат буд ки салотини муъаддилати шиор ,у ҳуккоми хайри осорро ҷосусону хбргирон дар атрофу ҷавониби вилоёт худ бӯда , то эшонро аз аҳволи гмоштгони эшон бохабари созанд ва бисёр буд ки ба касе барме хӯрданду ному нишони худро аз ӯ пинҳон карда астФсори аҳволи мамлакатро менамуданд .

و از این جهت بود که سلاطین معدلت شعار، و حکام خیر آثار را جاسوسان و خبرگیران در اطراف و جوانب ولایات خود بوده، تا ایشان را از احوال گماشتگان ایشان باخبر سازند و بسیار بود که به کسی برمی خوردند و نام و نشان خود را از او پنهان کرده استفسار احوال مملکت را می نمودند.

Шашуми онкии ҳишмати ФрмонФрмоӣӣу шавкати ҷҳонбонӣ , монеъ аз додрасӣ бечорагон нашавад ва аз фарёди додхоҳон рӯй нигараданд ва аз нола ситамдидагон наранҷаду тазаллум бе адабонаи фақироне ки худои амрашонро ба ӯ муҳаввали фармӯда гӯш диҳаду афғон бе тобонаи заъифоне ки парвардгор , эшонро ба ӯ муҳтоҷ карда истимоъи намояд ба дўрбоши азимату ҷалол , бесару поёни шикастаи ҳолро аз даргоҳ худ наронад ва роҳ омад ва шуд гадоёни парешонро ба исоўлони дурушти ху , бар худ набандад .

ششم آنکه حشمت فرمانفرمائی و شوکت جهانبانی، مانع از دادرسی بیچارگان نشود و از فریاد دادخواهان روی نگرداند و از ناله ستمدیدگان نرنجد و تظلم بی ادبانه فقیرانی که خدا امرشان را به او محول فرموده گوش دهد و افغان بی تابانه ضعیفانی که پروردگار، ایشان را به او محتاج کرده استماع نماید به دورباش عظمت و جلال، بی سر و پایان شکسته حال را از درگاه خود نراند و راه آمد و شد گدایان پریشان را به یساولان درشت خو، بر خود نبندد.

Оре : ҳар ки сар шуд дарди сараш бояд кашид ва ҳар ки сарвар шуд бар зердастон боядаш бахшед агар ӯ фарёди эшонро гӯш накунад чаҳ бузургӣ бар эшон фурӯ шуд ? ва агар ӯ ба дод эшон нарасад чаҳ хароҷӣ аз эшон бастанд ? ранҷи дастони эшон бар ӯ гуворост агар арза аз даст эшон бастанд номи сарварӣ бар ӯ равост агар номаи эшонро бихонад султон , ҳукм офтоб дорад , бояд партави илтифоти худро аз ҳеҷ зарра бе қадре дареғ надорад ва ин шеваро мунофӣ бузургӣ надонад зеро ки шаънии аъзам аз шаън хдоӣӣ несту ҷаноби аҳадят аз ғӯри рисии аҳадӣ ор надорад ,у дасти рад бар сина аҳадӣ намегузорад .

آری: هر که سر شد درد سرش باید کشید و هر که سرور شد بر زیردستان بایدش بخشید اگر او فریاد ایشان را گوش نکند چه بزرگی بر ایشان فرو شد؟ و اگر او به داد ایشان نرسد چه خراجی از ایشان بستاند؟ رنج دستان ایشان بر او گواراست اگر عرضه از دست ایشان بستاند نام سروری بر او رواست اگر نامه ایشان را بخواند سلطان، حکم آفتاب دارد، باید پرتو التفات خود را از هیچ ذره بی قدری دریغ ندارد و این شیوه را منافی بزرگی نداند زیرا که شأنی اعظم از شأن خدائی نیست و جناب احدیت از غور رسی احدی عار ندارد، و دست رد بر سینه احدی نمی گذارد.

Тазаллуми раият , нишони адл подшоҳаст ва ба дарди дили ҳамаи кас расӣдани лозимаи мартабаи зилли аллоҳи шикваи додхоҳон , фарёд шоҳӣаст длҷўӣии сару пои бараҳнагон , шукронаи соҳиби кулоҳӣ .

تظلم رعیت، نشان عدل پادشاه است و به درد دل همه کس رسیدن لازمه مرتبه ظل الله شکوه دادخواهان، فریاد شاهی است دلجوئی سر و پا برهنگان، شکرانه صاحب کلاهی.

Ҷаноби мустатоби Амиралмӯъминини алайҳи ассалом дар айёми тамаккуни хилофат , рӯзҳо кори халқи сохтӣ ва шабҳо ба ибодат холиқ пардохтӣ баъзе арз карданд : « ё Амиралмӯъминин : чаро ин ҳамаи тъб бар худ қарор май диҳӣ ? ё рӯзи осоишии Фрмоӣид ё шаб фармуд : агар рӯз осоем , кори раият носохта монад ва агар шаби оромам , кори ман нотамом монад » .

جناب مستطاب امیرالمومنین علیه السلام در ایام تمکن خلافت، روزها کار خلق ساختی و شبها به عبادت خالق پرداختی بعضی عرض کردند: «یا امیرالمومنین: چرا این همه تعب بر خود قرار می دهی؟ یا روز آسایشی فرمائید یا شب فرمود: اگر روز آسایم، کار رعیت ناساخته ماند و اگر شب آرامم، کار من ناتمام ماند».

Подшоҳи ҳӯшмандӣ аз яке аз аҳли ҳоли илтимос пандӣ намӯд гуфт : агар саодати ду ҷаҳони хоҳии шабҳо дар даргоҳи ҳақ , дод гдоӣӣ бидиҳ ва рӯзҳо дар боргоҳи худ ба дод гадоён барис .

پادشاه هوشمندی از یکی از اهل حال التماس پندی نمود گفت: اگر سعادت دو جهان خواهی شبها در درگاه حق، داد گدائی بده و روزها در بارگاه خود به داد گدایان برس.

Салотини адолати пешаро додрасии мазлӯмон , ин қадар иҳтимом бӯда ки подшоҳи одилиро сиқли сомъаҳ ориз шуд ва аз нишнидани фарёди додхоҳони ғаму андӯҳ бар ҳошия замираш нишаст , оқибат , раъии адолати иқтизояши чунон фармон дод ки аҳадии ҷомаи сурхи напушади магар касе ки арз ҳол дошта бошад , то ба тадоруки аҳволашон қиём тавонад намӯд .

سلاطین عدالت پیشه را دادرسی مظلومان، این قدر اهتمام بوده که پادشاه عادلی را ثقل سامعه عارض شد و از نشنیدن فریاد دادخواهان غم و اندوه بر حاشیه ضمیرش نشست، عاقبت، رأی عدالت اقتضایش چنان فرمان داد که احدی جامه سرخ نپوشد مگر کسی که عرض حال داشته باشد، تا به تدارک احوالشان قیام تواند نمود.

Ҳафтуми онкӣ чун шикваи мзлмўмиро шуниду ҳоли ситамдидае ба ӯ расед дар таҳқиқи сидқу кизби он тафаҳҳуси намояд ва ба маҳзи инки баъзе аз ришваи хорон , ё соҳиби ғаразон , такзиб ӯро кунанд ё ӯро ба аблаҳӣ ё нодонӣ ё ғараз нисбат диҳанд иктифо нанамояд ,у баъд аз онкии сидқи воқеа бар ӯ равшан шуд ончии муқтазоӣ адолат бошад дар он маъмӯл дорад , ва дар дафъи он ситам аз он мазлӯм мусомиҳа нанамояд .

هفتم آنکه چون شکوه مظلمومی را شنید و حال ستمدیده ای به او رسید در تحقیق صدق و کذب آن تفحص نماید و به محض اینکه بعضی از رشوه خواران، یا صاحب غرضان، تکذیب او را کنند یا او را به ابلهی یا نادانی یا غرض نسبت دهند اکتفا ننماید، و بعد از آنکه صدق واقعه بر او روشن شد آنچه مقتضای عدالت باشد در آن معمول دارد، و در دفع آن ستم از آن مظلوم مسامحه ننماید.

« дар аҳди Довӯди пайғамбари алайҳи ассаломи фармондиҳии ҷаббор буд , офаридагори олам ба ҳазрати Довӯди алайҳи ассалом ваҳй фиристод ки бирав ба назд он ҷаббор ва бигӯ ки ман туро барои он салтанат надодаам ки моли дунё бар рӯй ҳам ҷамъ кунӣ , балки ба ҷиҳати он зимоми Фрмонрўоӣиро ба даст ту додаам ки додрасӣ мазлӯмон кунӣ ва нагузорӣ ки нолаи додхоҳии эшон ба даргоҳ ман расад ба дурустӣ ки ман савганд хӯрдаам ба зоти муқаддаси худам ки ёрӣ мазлӯм кунаму интиқоми кашам аз касе ки дар ҳузур ӯ ситам бар мазлӯмии рафта ва ӯ нусрат вай накарда » .

«در عهد داود پیغمبر علیه السلام فرماندهی جبار بود، آفریدگار عالم به حضرت داود علیه السلام وحی فرستاد که برو به نزد آن جبار و بگو که من تو را برای آن سلطنت نداده ام که مال دنیا بر روی هم جمع کنی، بلکه به جهت آن زمام فرمانروائی را به دست تو داده ام که دادرسی مظلومان کنی و نگذاری که ناله دادخواهی ایشان به درگاه من رسد به درستی که من سوگند خورده ام به ذات مقدس خودم که یاری مظلوم کنم و انتقام کشم از کسی که در حضور او ستم بر مظلومی رفته و او نصرت وی نکرده».

Ва қатъи назар аз ахбор , чигуна бо муруввату инсоф ҷамъ мешавад ?у куҷо бо мардӣ ва мардонагӣ месозад ки бераҳму ситамкории дасти тазаллуму таъаддӣ ба гиребони бечораи бинўоӣӣ афканда бошад ,у оҳу нола ӯро ба фалак расонида бошад , ва ин маънӣ бар касе зоҳир шаваду худованди олам ӯро қудрат бар дафъи он ситам дода бошад ва бо вуҷӯди ин , дил ба дард наёяд ва дар аъонти он мазлӯм мусомиҳа кунад ва он бечораро гирифтори зулми бигузорад ва худ шабҳо бо хотири ҷамъӣ дар бистар истироҳат осоед .

و قطع نظر از اخبار، چگونه با مروت و انصاف جمع می شود؟ و کجا با مردی و مردانگی می سازد که بی رحم و ستمکاری دست تظلم و تعدی به گریبان بیچاره بینوائی افکنده باشد، و آه و ناله او را به فلک رسانیده باشد، و این معنی بر کسی ظاهر شود و خداوند عالم او را قدرت بر دفع آن ستم داده باشد و با وجود این، دل به درد نیاید و در اعانت آن مظلوم مسامحه کند و آن بیچاره را گرفتار ظلم بگذارد و خود شبها با خاطر جمعی در بستر استراحت آساید.

Ҳон , ҳон эй Фрмонрўоёнӣ ки рӯзро ба айшу тараб ба шаб май расониду шабро бо сдгўнаҳи истироҳат ба сар меоваред , ёд оваред аз ситами расидагони бечора ,у мазлӯмони овора ки рӯзҳо дар тъбу тсдиъ , ва шабҳо аз бими зулму ситам бо ҳзоргўнаҳи ғаму ?илами тавъам ба сар мерасонанд .

هان، هان ای فرمانروایانی که روز را به عیش و طرب به شب می رسانید و شب را با صدگونه استراحت به سر می آورید، یاد آورید از ستم رسیدگان بیچاره، و مظلومان آواره که روزها در تعب و تصدیع، و شبها از بیم ظلم و ستم با هزارگونه غم و الم توأم به سر می رسانند.

Аз султони Маҳмӯди ғазнавӣ машҳураст ки шабӣ дар бистар истироҳат хуфт ва дар он шаб , хоби перомуни чашм ӯ нигарадед , ҳар чанд аз пҳлўӣӣ ба пҳлўӣӣ меғалатед дидааш ба ҳам намерасед бо худ гуфт : ҳамоно мазлӯмӣ дар сарои ман ба тазаллуми омадау дасти додхоҳӣ ӯ , роҳи хобро бар чашми ман бастаи пас посбонро гуфт ки дар гирди хона ман бигардед ва байнед ки мазлӯмиро меёбед биоваред посбонон , андакӣ тафаҳҳус карда касеро наёфтанд бози султон ҳар қадар саъй кард хоб ба дида ӯ наомад , бори дигари эшонро амр ба таҷассус намӯд то се дафъа , дар мартабаи чаҳорум худ бархест ва бар атрофи давлати сарои худ май гашт то гузораш ба масҷиди кӯчакӣ ки ба ҷиҳати нмозкрдни амроءу ғуломон дар ҳаволии хонаи султон сохта буданд афтод , нола зорӣ шунид ки аз дил беқарорӣ барме ояд ,у оҳ сардӣ шунид ки аз ҷон пурдардӣ кашида мешавад , наздик рафта дид бечорае сар ба саҷдаи ниҳода ва аз сӯзи дили худоро мехонд султон фиғон баркашид ки зинҳор эй мазлӯми дасти додхоҳии нигаҳдор ки ман аз аввали шаб то ҳоли хобро бар худ ҳаром карда туро меҷӯяму шикваи маро ба даргоҳи подшоҳ олам накунӣ ки ман дар талаб ту нёсуда ам бигӯ то бар ту чаҳ ситам шуда ? гуфт ки ситамкор бе бокӣ шаби по ба хонаи ман ниҳодаи маро аз хона берун кардау дасти нопокӣ ба домани номӯси ман дароз карда , худро ба дар хонаи султони расонидам чун дастам ба ӯ нарасед арзи ҳоли худро ба даргоҳи подшоҳ подшоҳон кардам султонро аз истимоъи ин сухани оташи дрнҳоди афтода ва чун он шахси мушаххаси рафта ва дар он шаб , ҷустан ӯ муяссар набӯд , фармуд : чун бори дигари он нобакор ояд ӯро дар хона гузошта ба зӯдии худро ба ман бирасон ва он шахсро ба посбони харгоҳ султонӣ намӯда гуфт : ҳар вақт аз рӯз ё шаб ки ин шахс ояд агар чаҳ ман хоб роҳат бошам ӯро ба ман расониди баъд аз се шаби дигари он бдгҳр ба дар хонаи он шахси рафта , бечора ба суръати тамоми худро ба султони расониди он шаҳриёри додрас , бетаваққуф аз ҷои ҷуста бо чанд нафар аз мулозимон , худро ба сари манзили он мазлӯми расонида аввал фармуд то чароғро хомӯш карданд пас теғ аз миён кашида он бадбахтро ба қатл овардау чароғро талабида рӯй он сиёҳи рӯро мулоҳиза карда ба саҷда афтод он мискин , забон ба дуоу санои он хусраву муъаддилат ойин гушӯд ва аз сабаби хомӯш кардани чароғу саҷдаи афтодан астФсор кард .

از سلطان محمود غزنوی مشهور است که شبی در بستر استراحت خفت و در آن شب، خواب پیرامون چشم او نگردید، هر چند از پهلوئی به پهلوئی می غلطید دیده اش به هم نمی رسید با خود گفت: همانا مظلومی در سرای من به تظلم آمده و دست دادخواهی او، راه خواب را بر چشم من بسته پس پاسبان را گفت که در گرد خانه من بگردید و بینید که مظلومی را می یابید بیاورید پاسبانان، اندکی تفحص کرده کسی را نیافتند باز سلطان هر قدر سعی کرد خواب به دیده او نیامد، بار دیگر ایشان را امر به تجسس نمود تا سه دفعه، در مرتبه چهارم خود برخاست و بر اطراف دولت سرای خود می گشت تا گذارش به مسجد کوچکی که به جهت نمازکردن امراء و غلامان در حوالی خانه سلطان ساخته بودند افتاد، ناله زاری شنید که از دل بی قراری برمی آید، و آه سردی شنید که از جان پردردی کشیده می شود، نزدیک رفته دید بیچاره ای سر به سجده نهاده و از سوز دل خدا را می خواند سلطان فغان برکشید که زنهار ای مظلوم دست دادخواهی نگهدار که من از اول شب تا حال خواب را بر خود حرام کرده تو را می جویم و شکوه مرا به درگاه پادشاه عالم نکنی که من در طلب تو نیاسوده ام بگو تا بر تو چه ستم شده؟ گفت که ستمکار بی باکی شب پا به خانه من نهاده مرا از خانه بیرون کرده و دست ناپاکی به دامن ناموس من دراز کرده، خود را به در خانه سلطان رسانیدم چون دستم به او نرسید عرض حال خود را به درگاه پادشاه پادشاهان کردم سلطان را از استماع این سخن آتش درنهاد افتاده و چون آن شخص مشخص رفته و در آن شب، جستن او میسر نبود، فرمود: چون بار دیگر آن نابکار آید او را در خانه گذاشته به زودی خود را به من برسان و آن شخص را به پاسبان خرگاه سلطانی نموده گفت: هر وقت از روز یا شب که این شخص آید اگر چه من خواب راحت باشم او را به من رسانید بعد از سه شب دیگر آن بدگهر به در خانه آن شخص رفته، بیچاره به سرعت تمام خود را به سلطان رسانید آن شهریار دادرس، بی توقف از جا جسته با چند نفر از ملازمان، خود را به سر منزل آن مظلوم رسانیده اول فرمود تا چراغ را خاموش کردند پس تیغ از میان کشیده آن بدبخت را به قتل آورده و چراغ را طلبیده روی آن سیاه رو را ملاحظه کرده به سجده افتاد آن مسکین، زبان به دعا و ثنای آن خسرو و معدلت آئین گشود و از سبب خاموش کردن چراغ و سجده افتادن استفسار کرد.

Султон гуфт : чун ин қазияи мсмўъ ман шуд ба хотири ман гузашт ки ин кори яке аз фарзандон ман хоҳад буд , зеро ба дайгарии гумони ин ҷуръат надоштам , лиҳозои худ мутаваҷҷеҳи сиёсат ӯ гаштам ки мабодо агар дайгариро бифиристам таъаллули намояду сабаби хомӯш кардани чароғ , ин буд ки тарсидам агар ин , яке аз фарзандон ман бошад меҳри падарии монеъ сиёсат гардаду боиси саҷда , он буд ки чун дидам ки бегонааст , шкролҳӣ кардам ки фарзандам ба қатл нарасед ва чунин амалӣ аз авлоди ман содир нигарадед .

سلطان گفت: چون این قضیه مسموع من شد به خاطر من گذشت که این کار یکی از فرزندان من خواهد بود، زیرا به دیگری گمان این جرئت نداشتم، لهذا خود متوجه سیاست او گشتم که مبادا اگر دیگری را بفرستم تعلل نماید و سبب خاموش کردن چراغ، این بود که ترسیدم اگر این، یکی از فرزندان من باشد مهر پدری مانع سیاست گردد و باعث سجده، آن بود که چون دیدم که بیگانه است، شکرالهی کردم که فرزندم به قتل نرسید و چنین عملی از اولاد من صادر نگردید.

Фармонфармоёни рӯзгор бояд дар ин ҳикоят таъаммул кунанду бибинанд ки ба як додрасӣ ки дар соъатӣ аз он султони срзди ҳоли наздик ба ҳазор соласт ки ном ӯ ба воситаи ин амал , дар чандини ҳазор китоби сабт шуда , дар манобиру масоҷид , ин ҳикоят аз ӯ мазкӯр ,у хосу ом , офарину дуо бар ӯ мефиристанд , илова бар фавойиди ухравӣау мсўботи касӣраи балӣ :

فرمانفرمایان روزگار باید در این حکایت تأمل کنند و ببینند که به یک دادرسی که در ساعتی از آن سلطان سرزد حال نزدیک به هزار سال است که نام او به واسطه این عمل، در چندین هزار کتاب ثبت شده، در منابر و مساجد، این حکایت از او مذکور، و خاص و عام، آفرین و دعا بر او می فرستند، علاوه بر فواید اخرویه و مثوبات کثیره بلی:

Ва низ манқӯласт ки султони малики шоҳи салҷӯқӣ , дар канор зоянда равад шикор менамӯд , соъатӣ дар марғзорӣ осоиш намӯд яке аз ғуломони хос , говӣ дар канор наҳрӣ дид мечаред , онро забҳ карду порае аз гӯшташро кабоб намӯд он гов аз пераи занӣ буд ки чаҳор ятем дошт бар ваҷҳи маишати эшон аз шери он ҳосил мешуд чун он ъаҷуза аз ин воқеа матлаъ шуд , дӯд аз ниҳод ӯ баромаду миқнаа аз саркашеда бар сари пулӣ ки гузаргоҳи он султон буд нишаст то султон ба онҷо расед бо қади хамида аз ҷои ҷуст ва бо дидаи гирён рӯй ба султон карда гуфт : эй писари олби аслон : агар дод маро дар сари ин пул наме диҳӣ дар сари пули сироти даст додхоҳӣ барораму дасти хусумат аз доманат барнадорам бигӯ то аз ин ду пули кадомро ихтиёр мекунӣ ? султон аз ҳайбати ин сухан бар худ билразед ва пиёда гашта гуфт : марои тоқати сари пул сирот нест магар то чаҳ ситам бар ту шуда ? пераи золи сӯрати ҳолро ба мавқифи арзи расониди султон мутаъассир гашта аввал фармуд : то он ғуломро ба сиёсати расониданд ва ба ивази он модаи гов , ҳафтод гов , ва ба ривоятии дивист гов аз саркори хосса ба он пер зол доданд .

و نیز منقول است که سلطان ملک شاه سلجوقی، در کنار زاینده رود شکار می نمود، ساعتی در مرغزاری آسایش نمود یکی از غلامان خاص، گاوی در کنار نهری دید می چرید، آن را ذبح کرد و پاره ای از گوشتش را کباب نمود آن گاو از پیره زنی بود که چهار یتیم داشت بر وجه معیشت ایشان از شیر آن حاصل می شد چون آن عجوزه از این واقعه مطلع شد، دود از نهاد او برآمد و مقنعه از سرکشیده بر سر پلی که گذرگاه آن سلطان بود نشست تا سلطان به آنجا رسید با قد خمیده از جای جست و با دیده گریان روی به سلطان کرده گفت: ای پسر آلب اسلان: اگر داد مرا در سر این پل نمی دهی در سر پل صراط دست دادخواهی برآرم و دست خصومت از دامنت برندارم بگو تا از این دو پل کدام را اختیار می کنی؟ سلطان از هیبت این سخن بر خود بلرزید و پیاده گشته گفت: مرا طاقت سر پل صراط نیست مگر تا چه ستم بر تو شده؟ پیره زال صورت حال را به موقف عرض رسانید سلطان متأثر گشته اول فرمود: تا آن غلام را به سیاست رسانیدند و به عوض آن ماده گاو، هفتاد گاو، و به روایتی دویست گاو از سرکار خاصه به آن پیر زال دادند.

Гӯйанд ки чун малики шоҳ аз дунё рафт он пераи зол бар сари қабр ӯ нишаст ва гуфт : парвардгорои ман бечора будам ӯ маро дастгирӣ кард имрӯз ӯ бечорааст ту ӯро даст гирӣ кун .

گویند که چون ملک شاه از دنیا رفت آن پیره زال بر سر قبر او نشست و گفت: پروردگارا من بیچاره بودم او مرا دستگیری کرد امروز او بیچاره است تو او را دست گیری کن.

Яке аз некон , султонро дар хоб дида гуфт : худо бо ту чаҳ кард ? гуфт : агар на дуои он пераи зан будӣ маро азобӣ мекарданд ки агар бар ҳамаи аҳли замин қисмат менамуданд ҳамагӣ муаззаб мешуданд .

یکی از نیکان، سلطان را در خواب دیده گفت: خدا با تو چه کرد؟ گفت: اگر نه دعای آن پیره زن بودی مرا عذابی می کردند که اگر بر همه اهل زمین قسمت می نمودند همگی معذب می شدند.

Ва ин ҳикоят низ монанди ҳикояти аввал , сазовораст ки боиси ҳӯшёрӣ шаҳриёрон гардад , зеро ки эшон маболиғии хатир харҷ мекунанд то вилоятиро тасхир кунанд , ва дар онҷо чанд рӯзии хутба ба номашон хонда шавад , ва рӯй сикка ба нақши исмашон музайян гардад ва намедонам кадоми хутба аз ин баланди овозатар ки ҳол , қурун бешуморӣаст ки дар ҷамъи манобири олам бар исми сомии ин ду султон хонда мешавад ва чаҳ сикка аз ин нақши пояндатар ки ҳол , басӣ рӯзгоронаст ки дар дафотиру кутуб ба номи номишон нақш мешавад .

و این حکایت نیز مانند حکایت اول، سزاوار است که باعث هوشیاری شهریاران گردد، زیرا که ایشان مبالغی خطیر خرج می کنند تا ولایتی را تسخیر کنند، و در آنجا چند روزی خطبه به نامشان خوانده شود، و روی سکه به نقش اسمشان مزین گردد و نمی دانم کدام خطبه از این بلند آوازه تر که حال، قرون بی شماری است که در جمع منابر عالم بر اسم سامی این دو سلطان خوانده می شود و چه سکه از این نقش پاینده تر که حال، بسی روزگاران است که در دفاتر و کتب به نام نامیشان نقش می شود.

Ҳаштуми онкии ниҳоят иҷтиноб фармоед аз гузордани бидъатӣ , чун агар онро нафъӣ бошад дар замонии андак ба сар хоҳад омад ва то қиёми қиёмати бадномӣу лаънат аз барои ӯ хоҳад буду ҳамаи рӯзаи асари бадии он дар қабр ба ӯ хоҳад расед ва ҳар лаҳзаи мӯҷиби аштдоди азоб ӯ хоҳад шуд .

هشتم آنکه نهایت اجتناب فرماید از گذاردن بدعتی، چون اگر آن را نفعی باشد در زمانی اندک به سر خواهد آمد و تا قیام قیامت بدنامی و لعنت از برای او خواهد بود و همه روزه اثر بدی آن در قبر به او خواهد رسید و هر لحظه موجب اشتداد عذاب او خواهد شد.

Нуҳуми онкӣ чун аз аҳадии хиёнат ё хабосатӣ содир шавад , ё дар тариқи хизмат , хтоء ё лағзишӣ сар занад то мумкин бошад қалами афв бар он кашида дидаи илтифот аз он пӯшанд зеро ки афви ҷароим , аз ашраф макоримаст .

نهم آنکه چون از احدی خیانت یا خباثتی صادر شود، یا در طریق خدمت، خطاء یا لغزشی سر زند تا ممکن باشد قلم عفو بر آن کشیده دیده التفات از آن پوشند زیرا که عفو جرایم، از اشرف مکارم است.

Чунончии ҷаноби мустатоби Амиралмӯъминини алайҳи ассалом фармӯдаанд ки « ҷамоли алсёсаҳи алъдли фии аламрау алъФўи маъаи алқдра » яъне « ҷамоли шаҳриёрӣу ҳасани мамлакати дорӣ , адли намӯдан дар ФрмонФрмоӣӣ , ва бо қудрат бар интиқом , афв фармуданаст » .

چنانچه جناب مستطاب امیرالمومنین علیه السلام فرموده اند که «جمال السیاسه العدل فی الامره و العفو مع القدره» یعنی «جمال شهریاری و حسن مملکت داری، عدل نمودن در فرمانفرمائی، و با قدرت بر انتقام، عفو فرمودن است».

Даҳум : ва он умдаи лавозим , балки мавқуфи алайҳи ҳама онҳоаст , онаст ки мақсӯд аз мамлакати дорӣу фармони Фрмоӣӣ , истифоӣ « ҳзўз » нафсонӣау пайравии лаззоту шаҳавот ҷисмонӣа набошаду Аннани нафасро аз млоҳӣ ва « муноҳӣ боз дораду ҳамаи ҳиммат ӯ бар осоишу ороиш масруф набошад .

دهم: و آن عمده لوازم، بلکه موقوف علیه همه آنها است، آن است که مقصود از مملکت داری و فرمان فرمائی، استیفای «حظوظ» نفسانیه و پیروی لذات و شهوات جسمانیه نباشد و عنان نفس را از ملاهی و «مناهی باز دارد و همه همت او بر آسایش و آرایش مصروف نباشد.

Ҳазрати Амиралмӯъминини алайҳ ассалом мефармоед ки « раъси алоФоти алўлаҳи боллзот » яъне « сари ҳамаи офатҳо , шефта шудан ба лзтҳост » .

حضرت امیرالمومنین علیه السلام می فرماید که «رأس الآفات الوله باللذات» یعنی «سر همه آفت ها، شیفته شدن به لذتهاست».

Яъне « чун подшоҳ , машғӯли лаҳву лаъиб ,у мафтӯни лаззот нафас гардад ,у авқоти худро сарф он созад , ҳукм кун ки малики он табоҳ ва вайрон хоҳад шуд » .

یعنی «چون پادشاه، مشغول لهو و لعب، و مفتون لذات نفس گردد، و اوقات خود را صرف آن سازد، حکم کن که ملک آن تباه و ویران خواهد شد».

Балӣ : ороиши малик ,у перояи он адолатасту осоиши султон , аз осоиши раияти ҳеҷ ҷома бар қомати шаҳриёрони барозандатар аз кисват муъаддилат нест ва ҳеҷ тоҷии рухшандатар аз афсари марҳамат на .

بلی: آرایش ملک، و پیرایه آن عدالت است و آسایش سلطان، از آسایش رعیت هیچ جامه بر قامت شهریاران برازنده تر از کسوت معدلت نیست و هیچ تاجی رخشنده تر از افسر مرحمت نه.

Ва махфӣ намонад ки ҳамчунон ки бар шаҳриёрону мулӯк , муъаддилати густарӣу раияти парварии лозим , ва бар эшон мтҳтмаст ки сояи шафқату марҳамат бар сари кафеи хилоиқи бгстроннд ҳамчунин бар кафеи раоё ,у оммаи броё воҷибаст ки аз ҷодаи итоату инқиёди эшон инҳироф ҷоиз надониста ҳамвора тариқи як рангӣу ихлос , мслўк доранду асомии сомӣаи эшонро дар халаъу малаъ , ба таъзиму такрим бар забони ҷории созанду дуои онҳоро бар зиммаи худ лозим шуморанд .

و مخفی نماند که همچنان که بر شهریاران و ملوک، معدلت گستری و رعیت پروری لازم، و بر ایشان متحتم است که سایه شفقت و مرحمت بر سر کافه خلایق بگسترانند همچنین بر کافه رعایا، و عامه برایا واجب است که از جاده اطاعت و انقیاد ایشان انحراف جایز ندانسته همواره طریق یک رنگی و اخلاص، مسلوک دارند و اسامی سامیه ایشان را در خلأ و ملأ، به تعظیم و تکریم بر زبان جاری سازند و دعای آنها را بر ذمه خود لازم شمارند.

Аз ҳазрати эмоми Мӯсои алайҳи ассалом Марвӣаст ки фармуданд : « эй гуруҳи шиъаи худро залили мсозид ва ба вартаи миндозид , ба сабаби нофармонии султону фармони фармои худ , пас агар одиласт аз худои таъолӣ дархост кунед ӯро поянда бидорад ва агар золимаст аз даргоҳи илоҳӣ масъалат намоед ки ӯро ба салоҳ оварад , ки салоҳи аҳволи шумо дар салоҳ султон шумост ба дурустӣ ки султони одил , ба манзалаи падар меҳрбонаст пас бипасандед барои ӯ ончӣ барои худ меписандид , ва напасандед барои ӯ ончӣ аз барои худ намеписандид » .

از حضرت امام موسی علیه السلام مروی است که فرمودند: «ای گروه شیعه خود را ذلیل مسازید و به ورطه میندازید، به سبب نافرمانی سلطان و فرمان فرمای خود، پس اگر عادل است از خدای تعالی درخواست کنید او را پاینده بدارد و اگر ظالم است از درگاه الهی مسئلت نمایید که او را به صلاح آورد، که صلاح احوال شما در صلاح سلطان شماست به درستی که سلطان عادل، به منزله پدر مهربان است پس بپسندید برای او آنچه برای خود می پسندید، و نپسندید برای او آنچه از برای خود نمی پسندید».

Ва болҷмлаҳи вуҷӯди табақаи олияи салотин , аз аъзами нъмои илоҳӣ ,у қадари эшонро надонистан , куфрони неъмат ғайримутаноҳӣаст пас тухми ихлоси эшонро дар ботин коштан ,у сутуни вуҷӯдашонро пайваста ба ду дасти дуои доштан бар оламён воҷибаст .

و بالجمله وجود طبقه عالیه سلاطین، از اعظم نعمای الهی، و قدر ایشان را ندانستن، کفران نعمت غیرمتناهی است پس تخم اخلاص ایشان را در باطن کاشتن، و ستون وجودشان را پیوسته به دو دست دعا داشتن بر عالمیان واجب است.