Баъзе аз урафо гуфтаанд ки худованди олам ба қудрати комилаи худ гуё намӯд дар ҳақи арбоби дилҳои огоҳу асҳоби мушоҳида , ҳар зарраеро ки дар осмонҳо ва заминҳо мавҷуданд то инки тасбеҳу тақдиси эшонро шуниданду гувоҳии эшонро ба инкисору аҷзи худ истимоъ намуданд ки ба онҳо гуё буданд ба забони воқеъ , ки на арабӣаст ва на аҷамӣ , на мутазаммини бонгу овоз ва на муштамил бар ҳуруф ва алфозаст ва онро наметавон шунид магар ба гӯши ҳушу самъи малакӯтӣ ва ин навъи муколама ки зарроти вуҷӯдро бо раб қулӯбаст муноҷот низ гӯйанд ва аз барои он ниҳоят ва анҷомӣ нест , зеро ки манбаи он аз дарёии муҳӣти калом ҳақаст ки ниҳоят надорад « қул луи кони албҳри мдодои лклмоти рабии лнФди албҳр қабл ани тнФди калимоти рабӣу луи ҷӣнои бмслаҳи мддо » ва чун ки гуфтугӯии эшон аз асрори малик ва малакӯтаст ва ҳар касе муҳаррамяти онҳоро надорад балки қубӯри асрор , сина озодагонасту бас , пас ба ин ҷиҳат бо ҳар касе ба такаллум дар нёинд балки гуфтугӯии эшон бо хосони даргоҳу муҳаррамон боргоҳаст ва эшон низ ончӣ мешунаванд бо дигарон ҳикоят накунанд .

بعضی از عرفا گفته اند که خداوند عالم به قدرت کامله خود گویا نمود در حق ارباب دلهای آگاه و اصحاب مشاهده، هر ذره ای را که در آسمانها و زمینها موجودند تا اینکه تسبیح و تقدیس ایشان را شنیدند و گواهی ایشان را به انکسار و عجز خود استماع نمودند که به آنها گویا بودند به زبان واقع، که نه عربی است و نه عجمی، نه متضمن بانگ و آواز و نه مشتمل بر حروف و الفاظ است و آن را نمی توان شنید مگر به گوش هوش و سمع ملکوتی و این نوع مکالمه که ذرات وجود را با رب قلوب است مناجات نیز گویند و از برای آن نهایت و انجامی نیست، زیرا که منبع آن از دریای محیط کلام حق است که نهایت ندارد «قل لو کان البحر مدادا لکلمات ربی لنفد البحر قبل ان تنفد کلمات ربی و لو جئنا بمثله مددا» و چون که گفتگوی ایشان از اسرار ملک و ملکوت است و هر کسی محرمیت آنها را ندارد بلکه قبور اسرار، سینه آزادگان است و بس، پس به این جهت با هر کسی به تکلم در نیایند بلکه گفتگوی ایشان با خاصان درگاه و محرمان بارگاه است و ایشان نیز آنچه می شنوند با دیگران حکایت نکنند.

Ореи ҳаргизи дидае ки муҳаррами асрори султон дар мақоми ифшои асрор ӯ барояд ва дар кӯчау бозор ба ончии миён ӯу султони гузаштаи забони кушояд ? ва агар изҳори асрори раво будӣ муҳаррами асрори ҳазрати офаридагор яъне расӯли мухтори слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам наҳй аз аФшоءи сар ва роз накардӣу ҳайдари каррори алайҳи ассаломро махсӯс ба баъзе асрори нафармудӣ ва нагуфтӣ : « луи тълмўни мо аълами лзҳктми қлилоу лбкитми ксиро » яъне « ҳаргоҳ бидонед ончиро ман медонам ҳар оина кам хоҳед хандид ва бисёр гиря хоҳед кард » балки ончиро медонист намегуфт то кам биханданд ва бисёр бгринди илова бар ин онкии ин асрори маъонӣ чанд ҳастанд ки алфози носўтиаҳу ҳуруфи савтӣаи тоқати таҳаммули онҳоро надоранд ва наме тавон ба ин қолаби даровард , пас бо касе метавон гуфт ки бо забони малакӯтӣ ошно бошад ва « абӯи ҳомиди Ғаззолӣ » дар ин мақом , каломӣ зикр кардау нисбат ба баъзе аз урафо додау хулосаи он тақвияти тариқа « ашоира » ,у истиноди ҷамеъи ашёъу афъолу аҳвол ба мабодии олияу исботи мазҳаб « мҷбраҳ »асту волиди моҷди ҳақири қудси сира дар « ҷомеъи алсъодот » онро нақл кардаанд ва дар охири он ишора фармӯдаанд ки ин калому амсоли он ноқису қосир ,у субути навъи ихтиёрӣ аз барои инсон дар афъолу ҳаракоти худ бадеҳӣ ва зоҳираст ҳамчунон ки зарурии шариъати муқаддасау наси оёту ахбор касӣрааст . Ва аввалӣ [у увлавият ] , эърозу сукут аз амсоли ин калимоту мтобъти тариқаи шаръ мустатобаст ва чун чандон фоидае бар нақли он мутараттиб набӯд балки зикри он мӯҷиби шубаҳоти фосида аз барои касоне ки дар фаҳми рад он қосиранд мешуд дар ин китоби мутаарриз он нашудем .

آری هرگز دیده ای که محرم اسرار سلطان در مقام افشای اسرار او برآید و در کوچه و بازار به آنچه میان او و سلطان گذشته زبان گشاید؟ و اگر اظهار اسرار روا بودی محرم اسرار حضرت آفریدگار یعنی رسول مختار صلی الله علیه و آله و سلم نهی از افشاء سر و راز نکردی و حیدر کرار علیه السلام را مخصوص به بعضی اسرار نفرمودی و نگفتی: «لو تعلمون ما اعلم لضحکتم قلیلا و لبکیتم کثیرا» یعنی «هرگاه بدانید آنچه را من می دانم هر آینه کم خواهید خندید و بسیار گریه خواهید کرد» بلکه آنچه را می دانست نمی گفت تا کم بخندند و بسیار بگریند علاوه بر این آنکه این اسرار معانی چند هستند که الفاظ ناسوتیه و حروف صوتیه طاقت تحمل آنها را ندارند و نمی توان به این قالب درآورد، پس با کسی می توان گفت که با زبان ملکوتی آشنا باشد و «ابو حامد غزالی» در این مقام، کلامی ذکر کرده و نسبت به بعضی از عرفا داده و خلاصه آن تقویت طریقه «اشاعره»، و استناد جمیع اشیاء و افعال و احوال به مبادی عالیه و اثبات مذهب «مجبره» است و والد ماجد حقیر قدس سره در «جامع السعادات» آن را نقل کرده اند و در آخر آن اشاره فرموده اند که این کلام و امثال آن ناقص و قاصر، و ثبوت نوع اختیاری از برای انسان در افعال و حرکات خود بدیهی و ظاهر است همچنان که ضروری شریعت مقدسه و نص آیات و اخبار کثیره است. و اولی [و اولویت]، اعراض و سکوت از امثال این کلمات و متابعت طریقه شرع مستطاب است و چون چندان فایده ای بر نقل آن مترتب نبود بلکه ذکر آن موجب شبهات فاسده از برای کسانی که در فهم رد آن قاصرند می شد در این کتاب متعرض آن نشدیم.