Аммо кизб дар ахлоқу мақомоти дайн , онаст ки иддаои сифотӣ чанд кунад , чун : хавф аз худоу раҷоу сабру шукру таслиму ризоу маърифату зуҳду амсоли инҳо ,у исми онҳоро бар худ бибандад ва аз ҳақиқату осори онҳо бехабар бошад ва дар ӯ аз лавозими онҳо асарӣ набошад ва чунин шахсе низ козибаст Маслан мулоҳиза мекунем ки чунончӣ касе аз подшоҳии қаҳҳор , ё амӣрии соҳиби иқтидор ба ҷиҳати хиёнатӣ ки аз ӯ сар зада ё тақсирӣ ки муртакиб шуда хоӣФ шавад чеҳра ӯ зард ,у нафас ӯ сард ,у хобу хӯрок бар ӯ душвор ,у айшу тнъм баров ногувор , хотир ӯ парешон ,у аъзоу ҷавориҳ ӯ музтариб ва ларзон мешавад балки басо бошад ки тарки аҳли дунёу аёлу молу манол худ мекунад ва дар вилоёти ғурбат ба тнҳоӣӣ ва машаққат месозад ва ин ҳама аз хавфу бими он касеаст ки аз ӯ тарсида ва ин хавф , хавфи содиқ ,у соҳиби он хоӣФаст .

اما کذب در اخلاق و مقامات دین، آن است که ادعای صفاتی چند کند، چون: خوف از خدا و رجا و صبر و شکر و تسلیم و رضا و معرفت و زهد و امثال اینها، و اسم آنها را بر خود ببندد و از حقیقت و آثار آنها بی خبر باشد و در او از لوازم آنها اثری نباشد و چنین شخصی نیز کاذب است مثلا ملاحظه می کنیم که چنانچه کسی از پادشاهی قهار، یا امیری صاحب اقتدار به جهت خیانتی که از او سر زده یا تقصیری که مرتکب شده خائف شود چهره او زرد، و نفس او سرد، و خواب و خوراک بر او دشوار، و عیش و تنعم براو ناگوار، خاطر او پریشان، و اعضا و جوارح او مضطرب و لرزان می شود بلکه بسا باشد که ترک اهل دنیا و عیال و مال و منال خود می کند و در ولایات غربت به تنهائی و مشقت می سازد و این همه از خوف و بیم آن کسی است که از او ترسیده و این خوف، خوف صادق، و صاحب آن خائف است.

Ва аммо касе ки даъвии тарс аз парвардгор ,у хавф аз каждуму мор ҷаҳаннам мекунад , ҳеҷ асарӣ аз он дар вҷноти аҳволаши зоҳир на балки шабу рӯз ба хӯрду хоби машғӯл ,у умр ӯ ба айшу ъушрати масруф , ҳар соъатии чандини тақсир аз ӯ содир , ва ҳар рӯзии маъсиятиро муртакиб мегардад ва чунин шахсеи козиб ,у исми хавфро бар худ бастааст .

و اما کسی که دعوی ترس از پروردگار، و خوف از کژدم و مار جهنم می کند، هیچ اثری از آن در وجنات احوالش ظاهر نه بلکه شب و روز به خورد و خواب مشغول، و عمر او به عیش و عشرت مصروف، هر ساعتی چندین تقصیر از او صادر، و هر روزی معصیتی را مرتکب می گردد و چنین شخصی کاذب، و اسم خوف را بر خود بسته است .

Ва махфӣ намонад ки ин мақомоту маротибро ниҳоятӣ мутасаввир нест то мумкин бошад аҳадӣ ба ниҳоят онҳо бирасад балки аз онҳо ҳар касеро як насибӣ додаанд .

و مخفی نماند که این مقامات و مراتب را نهایتی متصور نیست تا ممکن باشد احدی به نهایت آنها برسد بلکه از آنها هر کسی را یک نصیبی داده اند.

Ва аз ин сабаб буд ки : « хотами анбёءи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам чун ҳазрати рӯҳи алқудсро ба сӯрати аслӣ ӯ дид кипурҳои ӯ аз машриқ то мағрибро ФрўгрФтаҳ биҳуш гашта ба замин афтод ва чун ба ҳуш омад , Ҷабраил ба сӯрати аввал авд намӯд , фармуд : эй Ҷабраили ман ҳеҷ махлуқиро ба ин азимат тасаввур намекардам арз кард : пас чаҳ хоҳӣ гуфт агар исрофилро бибинӣ ки қоимаи арши илоҳиро ба дӯши гирифта ва поҳои ӯ осмонҳо ва заминҳоро шикофта ва бо вуҷӯди ин , аз азимати худо ба қадари гунҷишк кӯчакӣ мегардад » ва ину амсоли ин ки аз аъозими малоикаи муқаррабину анбиёии мурсалин манқӯласт ҳама аз қӯти маърифат эшонаст ба азимату ҷалоли худованду ҳоли онкии ончӣ эшон ёфтаанд қатра ҳоиаст аз дарёӣ бе миннатҳои азимати илоҳӣ , ва болотар аз он маротиб ғирмтноҳиаҳаст .

و از این سبب بود که: «خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم چون حضرت روح القدس را به صورت اصلی او دید که پرهای او از مشرق تا مغرب را فروگرفته بیهوش گشته به زمین افتاد و چون به هوش آمد، جبرئیل به صورت اول عود نمود، فرمود: ای جبرئیل من هیچ مخلوقی را به این عظمت تصور نمی کردم عرض کرد: پس چه خواهی گفت اگر اسرافیل را ببینی که قائمه عرش الهی را به دوش گرفته و پاهای او آسمان ها و زمینها را شکافته و با وجود این، از عظمت خدا به قدر گنجشک کوچکی می گردد» و این و امثال این که از اعاظم ملائکه مقربین و انبیای مرسلین منقول است همه از قوت معرفت ایشان است به عظمت و جلال خداوند و حال آنکه آنچه ایشان یافته اند قطره های است از دریای بی منتهای عظمت الهی، و بالاتر از آن مراتب غیرمتناهیه است.

Балки аҳадиро тоқату қӯти дараки азимати ҳақиқати он ҷаноб несту чунончии нури ҷалолу азимат ӯ бар мавҷӯдоти имкони тобад . Бунёд ҳастӣ эшонро аз ҳам бирезад .

بلکه احدی را طاقت و قوت درک عظمت حقیقت آن جناب نیست و چنانچه نور جلال و عظمت او بر موجودات امکان تابد. بنیاد هستی ایشان را از هم بریزد.

Ва аз ин ҷиҳатаст ки дар ахбор воридаст ки « банда ба ҳақиқат имон намерасад то инки ҳамаи мардумро дар шинохти худо аҳмақ бинад » ва дар ҳадисӣ дигараст ки « аҳадӣ ба ҳақиқат имон намерасад то инки ҳамаи мардумро дар ҷанби маърифати худо чун шутурони мулоҳизаи намояд » пас бандаи содиқ дар ҷамеъи мақомоти дайни азиз ва ноёбаст ва аз аломати сидқ дар ин мақом , онаст ки таҳаммули ҳамаи шдоиду мсоибро намояду забон ба изҳор онҳо накушояд умри худро ба тоъату ибодати сарфи намояд ва онҳоро аз халқ бапушанд .

و از این جهت است که در اخبار وارد است که «بنده به حقیقت ایمان نمی رسد تا اینکه همه مردم را در شناخت خدا احمق بیند» و در حدیثی دیگر است که «احدی به حقیقت ایمان نمی رسد تا اینکه همه مردم را در جنب معرفت خدا چون شتران ملاحظه نماید» پس بنده صادق در جمیع مقامات دین عزیز و نایاب است و از علامت صدق در این مقام، آن است که تحمل همه شداید و مصایب را نماید و زبان به اظهار آنها نگشاید عمر خود را به طاعت و عبادت صرف نماید و آنها را از خلق بپوشاند.

Марвӣаст ки « ба Мӯсои бен умрони алайҳи ассалом ваҳй расед ки чун ман бандае аз бандагони худро дӯст дорам ӯро мубтало май созам ба блоӣӣ ки кӯҳҳо тўоноӣии таҳаммули онро надошта бошанд , то байнам дар даъвои бандагӣу муҳаббат , содиқаст ё на ! пас агар ӯро содиқ ва собир ёфтам ӯро валеу ҳабиби худ қарор май даҳум ва агар бесабр ва ҷзънок дидам ки ба ҳар ҷои забони шиква май кушояд ӯро мхзўлу манкӯб май созам ва ҳеҷ бок надорам » .

مروی است که «به موسی بن عمران علیه السلام وحی رسید که چون من بنده ای از بندگان خود را دوست دارم او را مبتلا می سازم به بلائی که کوهها توانائی تحمل آن را نداشته باشند، تا بینم در دعوای بندگی و محبت، صادق است یا نه! پس اگر او را صادق و صابر یافتم او را ولی و حبیب خود قرار می دهم و اگر بی صبر و جزعناک دیدم که به هر جا زبان شکوه می گشاید او را مخذول و منکوب می سازم و هیچ باک ندارم».