Ва аммо алоҷи кароҳат аз мазаммат низ аз ончӣ мазкӯр шуд , маълум мешаваду хулосаи он , онкии он шахс ки туро мазаммат мекунад агар дар он мазаммат содиқаст ,у ғараз ӯ панд ва насиҳатаст , пас чаҳ ҷои кароҳат ва душманӣаст балки сазовор онаст ки аз мазаммат ӯ шоди шӯй ва ӯро дӯсти худ доне ва саъй кунӣ дар азолаҳи он сифати мазмума аз худ ва чаҳ қабеҳаст ки касе адоват кунад бо касе ки ӯро ҳидоят ва насиҳат мекунад .

و اما علاج کراهت از مذمت نیز از آنچه مذکور شد، معلوم می شود و خلاصه آن، آنکه آن شخص که تو را مذمت می کند اگر در آن مذمت صادق است، و غرض او پند و نصیحت است، پس چه جای کراهت و دشمنی است بلکه سزاوار آن است که از مذمت او شاد شوی و او را دوست خود دانی و سعی کنی در ازاله آن صفت مذمومه از خود و چه قبیح است که کسی عداوت کند با کسی که او را هدایت و نصیحت می کند.

Ва агар қасд ӯ аизоу накӯҳиш туаст боз сазовор нест ки ту онро макрӯҳи шуморӣу буғзи он шахсро ба худ роҳи диҳӣ , зеро агар ту ба он айби ҷоҳил будӣ ӯ туро огоҳонид ва агар ғофил будӣ туро мутазаккири сохт ва агар мутазаккири он будӣ , қубҳи онро ба ту намӯда ба ҳар тақдири нафъ ӯ ба ту расида на зарар ва агар дар он мазамматӣ ки карда дурӯғ гуфта бошад ва ту аз он барӣ бошӣ , пас авло , бидон ки мазаммату ифтироӣ ӯ куффораи гуноҳон туаст ва ба ивази он савобҳои ӯ аз номаи аъмолаш ба девони ту нақл мешавад , ва чаҳ аз ин беҳтар ки бе онкии заҳматии кашии гуноҳони ту соқит ,у савоб аз барои ту ҳосил мешавад ,у онкии мазаммати туро карда мавриди ғазаб илоҳӣ гардад илова бар ин , ба таҷрибаи собит ,у ахбору осор шоҳидаст бар инки ҳар ки миёни худу худо аз айбӣ холӣ бошад , ба айби гўӣии дигарон мартаба ӯ соқит намешаваду мазаммат касе ба ӯ зарар наме расонади чунон ки машҳураст ки : « сар бегуноҳ , ба пой дор намеравад » балки , ғолиб онаст ки он айби гӯ дар назарҳо бевақъ , ва дар миёни мардум расво мегардад .

و اگر قصد او ایذا و نکوهش تو است باز سزاوار نیست که تو آن را مکروه شماری و بغض آن شخص را به خود راه دهی، زیرا اگر تو به آن عیب جاهل بودی او تو را آگاهانید و اگر غافل بودی تو را متذکر ساخت و اگر متذکر آن بودی، قبح آن را به تو نموده به هر تقدیر نفع او به تو رسیده نه ضرر و اگر در آن مذمتی که کرده دروغ گفته باشد و تو از آن بری باشی، پس اولا، بدان که مذمت و افترای او کفاره گناهان تو است و به عوض آن ثوابهای او از نامه اعمالش به دیوان تو نقل می شود، و چه از این بهتر که بی آنکه زحمتی کشی گناهان تو ساقط، و ثواب از برای تو حاصل می شود، و آنکه مذمت تو را کرده مورد غضب الهی گردد علاوه بر این، به تجربه ثابت، و اخبار و آثار شاهد است بر اینکه هر که میان خود و خدا از عیبی خالی باشد، به عیب گوئی دیگران مرتبه او ساقط نمی شود و مذمت کسی به او ضرر نمی رساند چنان که مشهور است که: «سر بی گناه، به پای دار نمی رود» بلکه، غالب آن است که آن عیب گو در نظرها بی وقع، و در میان مردم رسوا می گردد.

Оре , касе ки худованди олам ӯро пок донад , ба айби гуфтани нопокӣ , маъюб намешавад ва аз мазаммати дигарон паст ва мазмум намегардад ва он зму пастӣ ба мазамматкунанда роҷеъ мешавад .

آری، کسی که خداوند عالم او را پاک داند، به عیب گفتن ناپاکی، معیوب نمی شود و از مذمت دیگران پست و مذموم نمی گردد و آن ذم و پستی به مذمت کننده راجع می شود.

Ва ончӣ мазкӯр шуд муолиҷа илмӣаст .

و آنچه مذکور شد معالجه علمی است.

Аммо алоҷи амалии онкӣ чун касе мадҳ ӯро гуяд рӯй аз он гирданду сухан ӯро қатъ кунад , балки бо ӯ дуруштӣ ва накӯҳиш кунад ,у ончии мақсӯд ӯаст ба амал наёвард ва дар хусӯси мазамматкунанда , бар хилофи ин , рафтор кунад то ба тадриҷи ин сифати нақс , аз ӯ зоил шаваду мадҳу зм дар назар ӯ мусовӣ гардад ба ин маънӣ ки аз роҳи қӯти нафас ,у басират дар дайн , ҳеҷ як аз мадҳу зму неку бад дар вай таъсир накунад , на аз роҳи ҷаҳлу ҳамоқат ва бединӣ ва беҳамиятӣ , чунончии баъзе аз аҷлоФу авбошу аҷомраҳ бозор ҳастанд ва чунин шахсе дар ин азмина , вуҷӯд « анқо » дорад ва басо бошад ки касе даъвии ин ҳолат кунад ва аз рӯй риёу тдлис , авоми анносро бФрибд ва чунон намояд ки мадҳу зм дар назар ӯ мусовӣаст ,у ҳоли инки чунин нест , балки гоҳ бошад ки бар худ он шахс муштабаҳ шаваду соҳиби ин ҳолатро ъломотӣаст , монанди инки : ҳамнишинӣу ихтилот бо марди бдгўӣ , бар вай гаронтар набошад аз ихтилоту ҳамнишинӣ бо марди мадҳи гӯйу саъйу ншотош дар қазои ҳавоиҷи сонӣ бештар набошад аз саъй дар қазои ҳавоиҷи аввалу зиллату иззати ҳеҷ як дар назар ӯ тафовут надошта бошаду болҷмлаҳ дар ҷамеъи ҷаҳот мусовӣ бошанд ва басо бошад ки одамӣ аз ин мартаба тараққӣ кунаду мадҳу саноро макрӯҳ ,у мазаммати худро дӯст дошта бошӣ ва ин сифат , агар чаҳ нодир алўҷўдасту лекини таҳсили он мумкинаст , зеро касе ки оқил , ва бар нафаси худ меҳрбон бошаду бидонад ки мадҳи гўӣӣ , дайн ӯро табоҳ мекунаду пушт ӯро мешаканд албата онро макрӯҳ дораду мадҳи гӯро душман мегардад ва чун донист ки мазаммат ӯ , ӯро ба уюбаш огоҳ мекунаду боиси рафъи дараҷот ,у маҳви сиӣот ӯ мегардад , ломҳолаҳи мазаммати худро роғиб ,у бдгўро дӯст медорад .

اما علاج عملی آنکه چون کسی مدح او را گوید روی از آن گرداند و سخن او را قطع کند، بلکه با او درشتی و نکوهش کند، و آنچه مقصود او است به عمل نیاورد و در خصوص مذمت کننده، بر خلاف این، رفتار کند تا به تدریج این صفت نقص، از او زایل شود و مدح و ذم در نظر او مساوی گردد به این معنی که از راه قوت نفس، و بصیرت در دین، هیچ یک از مدح و ذم و نیک و بد در وی تأثیر نکند، نه از راه جهل و حماقت و بی دینی و بی حمیتی، چنانچه بعضی از اجلاف و اوباش و اجامره بازار هستند و چنین شخصی در این ازمنه، وجود «عنقا» دارد و بسا باشد که کسی دعوی این حالت کند و از روی ریا و تدلیس، عوام الناس را بفریبد و چنان نماید که مدح و ذم در نظر او مساوی است، و حال اینکه چنین نیست، بلکه گاه باشد که بر خود آن شخص مشتبه شود و صاحب این حالت را علاماتی است، مانند اینکه: همنشینی و اختلاط با مرد بدگوی، بر وی گرانتر نباشد از اختلاط و همنشینی با مرد مدح گوی و سعی و نشاطاش در قضای حوائج ثانی بیشتر نباشد از سعی در قضای حوائج اول و ذلت و عزت هیچ یک در نظر او تفاوت نداشته باشد و بالجمله در جمیع جهات مساوی باشند و بسا باشد که آدمی از این مرتبه ترقی کند و مدح و ثنا را مکروه، و مذمت خود را دوست داشته باشی و این صفت، اگر چه نادر الوجود است و لیکن تحصیل آن ممکن است، زیرا کسی که عاقل، و بر نفس خود مهربان باشد و بداند که مدح گوئی، دین او را تباه می کند و پشت او را می شکند البته آن را مکروه دارد و مدح گو را دشمن می گردد و چون دانست که مذمت او، او را به عیوبش آگاه می کند و باعث رفع درجات، و محو سیئات او می گردد، لامحاله مذمت خود را راغب، و بدگو را دوست می دارد.