Чун , ақсоми риёро донистӣ бидон ки қисми аввал , ки риё дар имон бошад бадтарӣни ақсоми риё , ва аз афрод кофараст балки бадтар аз куфр ва шадидтар аз онаст .

چون، اقسام ریا را دانستی بدان که قسم اول، که ریا در ایمان باشد بدترین اقسام ریا، و از افراد کافر است بلکه بدتر از کفر و شدیدتر از آن است.

Ва аммо қисми дувум , ки риё дар ибодот бӯда бошад , ҳамаи анвоъи он ҳаром , ва аз гуноҳон азимаасту соҳиби он мағзуби даргоҳи парвардгор ,у мамнӯъ аз вусӯл ба съодоту илова бар он , мӯҷиби бутлони ибодат ,у фасод онаст , хоҳ дар асл ибодот бошад ё дар « васфи лозим » он ва фарқӣ нест дар бутлони ибодат ба қасди риёи миёни инки қасд ӯ риёӣ маҳз бошад ва ҳеҷ ният қурбат надошта бошад , ё инки ҳар ду бо ҳам зм бошаду болоштроки боис бар амал бошанд балки агар қасди қурбати ҳам роҷҳ бошаду шоибаҳ эй аз дарё дар он бошад бози ибодат фосидасту соҳиби он аз ӯҳдаи таклифи худ барнаёмадааст балки ҳол ӯ бадтар аз касеаст ки ибодатро тарк намӯда бошад , чун ин шахс , илова бар гуноҳи тарки ибодат , гуноҳи риёро низ дорад .

و اما قسم دوم، که ریا در عبادات بوده باشد، همه انواع آن حرام، و از گناهان عظیمه است و صاحب آن مغضوب درگاه پروردگار، و ممنوع از وصول به سعادات و علاوه بر آن، موجب بطلان عبادت، و فساد آن است، خواه در اصل عبادات باشد یا در «وصف لازم» آن و فرقی نیست در بطلان عبادت به قصد ریا میان اینکه قصد او ریای محض باشد و هیچ نیت قربت نداشته باشد، یا اینکه هر دو با هم ضم باشد و بالاشتراک باعث بر عمل باشند بلکه اگر قصد قربت هم راجح باشد و شایبه ای از دریا در آن باشد باز عبادت فاسد است و صاحب آن از عهده تکلیف خود برنیامده است بلکه حال او بدتر از کسی است که عبادت را ترک نموده باشد، چون این شخص، علاوه بر گناه ترک عبادت، گناه ریا را نیز دارد.

Ва ҳамчунин фарқӣ нест дар фасоди ибодат ба қасди риё , миёни инки дар ибтидои ибодати қасд риё дошта бошад ё онкии он қасд , дар асноء ориз шавад пас агар ибтидо ба қасди қурбату хулӯси дохил ибодатӣ шуду лекин дар аснои он риё дар қасд ҳосил шуд ҳамаи он ибодати ботил ,у иъодаи он лозимаст , хоҳи феъли ттмаҳи ибодат ба ҷиҳати риёӣ маҳз бошад ки агар ба итилоъи мардум намебуд намекард ё ба ҷиҳати қурбату риё ҳар ду бо ҳам бошад ё ба ҷиҳат қурбат бошад аммо дар он шоибаҳ риё бошад , мисли инки мутаваҷҷеҳи намоз шаб шуд ба маҳзи ризои худо ва агар ҳеҷ каси онро намедид бози онро ба ҷо меоварад лекин ба ҷиҳати итилоъ касе бар он дар асноء , фараҳу сарвару инбисот аз барои ӯ ҳосил шуд ба воситаи ҳусӯли манзалат аз барои ӯ дар дили он шахси бинанда аммо ин дар амалӣаст ки ба фасоди баъзе аз он , ҳамаи он ботил мешавад аммо ҳаргоҳ амалӣ бошад ки сиҳҳати баъзи аҷзои он , мавқуф бар сиҳҳати баъзе дигар набошад мисли қироати қуръону амсоли он , пас рёӣӣ ки дар асноء ҳосил мешавад ҳамин амалӣ ки баъд аз риёи воқеъ шуда ботил мешаваду ончии собиқ бар он бӯда ботил намегардаду ҳаргоҳ касе ибодатӣ ба қасди ихлосу қурбат анҷом диҳад ва дар аснои он низ шоибаҳи рёӣӣ воқеъ нашаваду лекини баъд аз онкӣ аз он фориғ шавад чунончӣ касе бар он матлаъ шавад шукуфтаи хотир ва масрур гардад ба воситаи умеди ҳусӯли мартаба аз барои ӯ дар назд он кас , амал ӯ фосид намешавад ва аз савоби он ҳам чизе кам намегардад , агар худ боиси изҳори он нашуда бошад .

و همچنین فرقی نیست در فساد عبادت به قصد ریا، میان اینکه در ابتدای عبادت قصد ریا داشته باشد یا آنکه آن قصد، در اثناء عارض شود پس اگر ابتدا به قصد قربت و خلوص داخل عبادتی شد و لیکن در اثنای آن ریا در قصد حاصل شد همه آن عبادت باطل، و اعاده آن لازم است، خواه فعل تتمه عبادت به جهت ریای محض باشد که اگر به اطلاع مردم نمی بود نمی کرد یا به جهت قربت و ریا هر دو با هم باشد یا به جهت قربت باشد اما در آن شایبه ریا باشد، مثل اینکه متوجه نماز شب شد به محض رضای خدا و اگر هیچ کس آن را نمی دید باز آن را به جا می آورد لیکن به جهت اطلاع کسی بر آن در اثناء، فرح و سرور و انبساط از برای او حاصل شد به واسطه حصول منزلت از برای او در دل آن شخص بیننده اما این در عملی است که به فساد بعضی از آن، همه آن باطل می شود اما هرگاه عملی باشد که صحت بعض اجزای آن، موقوف بر صحت بعضی دیگر نباشد مثل قرائت قرآن و امثال آن، پس ریائی که در اثناء حاصل می شود همین عملی که بعد از ریا واقع شده باطل می شود و آنچه سابق بر آن بوده باطل نمی گردد و هرگاه کسی عبادتی به قصد اخلاص و قربت انجام دهد و در اثنای آن نیز شایبه ریائی واقع نشود و لیکن بعد از آنکه از آن فارغ شود چنانچه کسی بر آن مطلع شود شکفته خاطر و مسرور گردد به واسطه امید حصول مرتبه از برای او در نزد آن کس، عمل او فاسد نمی شود و از ثواب آن هم چیزی کم نمی گردد، اگر خود باعث اظهار آن نشده باشد.

Аммо ин сарвару нишот аз ҷумлаи амроз нафсонӣааст ва онро рёءи хФии номанду соҳиби он таваққуъи таъзиму эҳтиром аз он ки матлаъ шуда дорад ва агар он шахси тақсирӣ дар эҳтиром ӯ кунад дар дили худ астбъод май намояд ва агар нафаси ин шахс , аз марази холӣ май буд ва мутлақан шоибаҳи риё дар ӯ наме буд ин сарвар аз барои ӯ ҳосил намешуду итилоъ касе бар ибодат ӯу адами итилоъ бар он , назд ӯ яксон май буду дили холӣ аз ҷамеъи шўоӣби риё онаст ки : тафовутӣ назд ӯ набошад миёни онкии инсонӣ бар ибодат ӯ матлаъ шавад ё чорпоӣӣ ва модоме ки фарқи миёни ин ду биёбад , аз таваққуъи таъзиму эҳтиром холӣ нахоҳад буд ва ин таваққуъ агар чаҳ мӯҷиби фасоди амал ё камии савоб он нашавад аммо нафасро ҳалок мекунад ва агар он таъзим низ ба амал ояд басо бошад ки мӯҷиби камӣ иҷро гардад .

اما این سرور و نشاط از جمله امراض نفسانیه است و آن را ریاء خفی نامند و صاحب آن توقع تعظیم و احترام از آن که مطلع شده دارد و اگر آن شخص تقصیری در احترام او کند در دل خود استبعاد می نماید و اگر نفس این شخص، از مرض خالی می بود و مطلقا شایبه ریا در او نمی بود این سرور از برای او حاصل نمی شد و اطلاع کسی بر عبادت او و عدم اطلاع بر آن، نزد او یکسان می بود و دل خالی از جمیع شوائب ریا آن است که: تفاوتی نزد او نباشد میان آنکه انسانی بر عبادت او مطلع شود یا چارپائی و مادامی که فرق میان این دو بیابد، از توقع تعظیم و احترام خالی نخواهد بود و این توقع اگر چه موجب فساد عمل یا کمی ثواب آن نشود اما نفس را هلاک می کند و اگر آن تعظیم نیز به عمل آید بسا باشد که موجب کمی اجرا گردد.

Ҳамчунон ки аз ҳазрати Амиралмӯъминини алайҳи ассалом Марвӣаст ки : « худои таъолӣ дар рӯзи қиёмат ба қуръон хонон хоҳад фармуд ки оё дар дунёи чизҳоро ба шумо арзони нФрўхтнд ? оё ибтидо ба салом бар шумо накарданд ? оё қазои ҳўоиҷи шуморо нанамуданд ? пас имрӯзи шумо савобӣ надоред ва дар дунё ба савоби худ расидаед » ва ин дар сӯратӣ буд ки худ , изҳори он ибодатро накарда бошад аммо агар худ изҳори онро карда бошад бидӯни қасди саҳеҳии пас баъзе аз уламо мегӯйанд ки аз савоби он ибодати чизе кам намешавад агар чаҳ ба ҷиҳати он изҳорӣ ки ба қасд риё карда маъсиятӣ аз барои ӯ ҳосил бошад .

همچنان که از حضرت امیرالمومنین علیه السلام مروی است که: «خدای تعالی در روز قیامت به قرآن خوانان خواهد فرمود که آیا در دنیا چیزها را به شما ارزان نفروختند؟ آیا ابتدا به سلام بر شما نکردند؟ آیا قضای حوایج شما را ننمودند؟ پس امروز شما ثوابی ندارید و در دنیا به ثواب خود رسیده اید» و این در صورتی بود که خود، اظهار آن عبادت را نکرده باشد اما اگر خود اظهار آن را کرده باشد بدون قصد صحیحی پس بعضی از علما می گویند که از ثواب آن عبادت چیزی کم نمی شود اگر چه به جهت آن اظهاری که به قصد ریا کرده معصیتی از برای او حاصل باشد.

Ва баъзе дигар гуфтаанд ки илова бар маъсият , савоби он ибодат низ нуқсон меёбаду муқтазои баъзе аз ахбор низ инаст .

و بعضی دیگر گفته اند که علاوه بر معصیت، ثواب آن عبادت نیز نقصان می یابد و مقتضای بعضی از اخبار نیز این است.

Аммо агар дар изҳори он , қасд саҳеҳӣ дошта бошад монанди тарғиби мардум ба амали хайр , ё наҳви он , бокӣ дар изҳор он нест , балки басо бошад ки изҳори он афзал бошад ба шартӣ ки мутлақан шоибаҳи рёӣӣ дар он набошаду муфсидаи дигари ҳам бар он мутараттиб нагардад , мисли ҳатки обрӯии фақирӣ дар изҳори тсдқ ва агар чунин набошаду муҳтамили эҳтимол риё бошад , зинҳор , ки перомуни изҳор он нагардад ва ин мавзеи хатару маҳал лағзишаст , чун хулӯси ният аз ҷамеъи шўоиби риё дар изҳори амал муяссар нест магар аз барои арбоби нуфуси қудсӣау соҳибони қулӯби қавӣа ва бисёре аз аҳли илм ва амал ҳастанд ки худро холӣ аз риё пиндоранд ва дар мақоми изҳори аъмоли худ барме оянду ҳоли инки шайтони эшонро фирефта ва ба ҳалокат андохта .

اما اگر در اظهار آن، قصد صحیحی داشته باشد مانند ترغیب مردم به عمل خیر، یا نحو آن، باکی در اظهار آن نیست، بلکه بسا باشد که اظهار آن افضل باشد به شرطی که مطلقا شایبه ریائی در آن نباشد و مفسده دیگر هم بر آن مترتب نگردد، مثل هتک آبروی فقیری در اظهار تصدق و اگر چنین نباشد و محتمل احتمال ریا باشد، زنهار، که پیرامون اظهار آن نگردد و این موضع خطر و محل لغزش است، چون خلوص نیت از جمیع شوایب ریا در اظهار عمل میسر نیست مگر از برای ارباب نفوس قدسیه و صاحبان قلوب قویه و بسیاری از اهل علم و عمل هستند که خود را خالی از ریا پندارند و در مقام اظهار اعمال خود برمی آیند و حال اینکه شیطان ایشان را فریفته و به هلاکت انداخته.

Ва бидон ки ҳамчунон ки изҳори амал ба қасди саҳеҳ зарар надорад ва аз савоби амали чизе кам намекунад ҳамчунин фараҳу сарвару шукуфтагӣу инбисот аз бурузи амал ,у итилоъи мардум бар он баъд аз онкии худ , онро пинҳон баҷо оварда бошад ҳаргоҳ ба ҷиҳат саҳеҳӣ бошад дар он бокӣ нест , зеро метавонад шуд ки аз касе амали некӣ дар хафо содир гардад ва чун парвардгор , онро зоҳир созад шод шавад , ба воситаи онкӣ аз он , лутфи худоро нисбат ба худ истинбот карда ки маосӣ ӯро пӯшидау тоъот ӯро зоҳири гардонида на аз роҳи мадҳи мардуму ҳусӯли эътибор дар назд эшон ва аз пардаи пӯшӣу лутфи худо ба ӯ дар дунёи чунон тасаввур кунад ки дар охират низ бо ӯ чунин сулӯк хоҳад шуд , ва ба ин ҷиҳати шод ва Фрҳнок гардад ва гоҳ бошад ки шодӣу фараҳ ӯ ба ҷиҳат ҳамин бошад ки чунин тасаввур кунад ки чун касе бар ибодат ӯ матлаъ шуд ӯ низ рағбат дар он ибодат мекунаду мтобът ӯро май намояд .

و بدان که همچنان که اظهار عمل به قصد صحیح ضرر ندارد و از ثواب عمل چیزی کم نمی کند همچنین فرح و سرور و شکفتگی و انبساط از بروز عمل، و اطلاع مردم بر آن بعد از آنکه خود، آن را پنهان بجا آورده باشد هرگاه به جهت صحیحی باشد در آن باکی نیست، زیرا می تواند شد که از کسی عمل نیکی در خفا صادر گردد و چون پروردگار، آن را ظاهر سازد شاد شود، به واسطه آنکه از آن، لطف خدا را نسبت به خود استنباط کرده که معاصی او را پوشیده و طاعات او را ظاهر گردانیده نه از راه مدح مردم و حصول اعتبار در نزد ایشان و از پرده پوشی و لطف خدا به او در دنیا چنان تصور کند که در آخرت نیز با او چنین سلوک خواهد شد، و به این جهت شاد و فرحناک گردد و گاه باشد که شادی و فرح او به جهت همین باشد که چنین تصور کند که چون کسی بر عبادت او مطلع شد او نیز رغبت در آن عبادت می کند و متابعت او را می نماید.

Ва ба ин сабаб низ аҷри дигар ҳосил мегардад ва метавонад шуд ки фараҳ ӯ ба ҷиҳати рағбати матлаъин аз ибодат бошад , яъне ба ин шод шавад ки дигарон ҳам ба аҷру савобии расиданд .

و به این سبب نیز اجر دیگر حاصل می گردد و می تواند شد که فرح او به جهت رغبت مطلعین از عبادت باشد، یعنی به این شاد شود که دیگران هم به اجر و ثوابی رسیدند.

Ва махфӣ намонад ки ҳамчунон ки сарвару нишоту шукуфтагӣу инбисот бар итилоъ касе бар амалӣ ки дар пинҳони содир шуда ба ваҷҳ саҳеҳ метавонад шуд ки ба ваҷҳи саҳеҳии рағбат касе дар ибодату шавқу майл ӯ ба он дар ҳузури ҷамъӣ ҳосил шавад ки дар хилват чунин набошад ё дар ҳузури эшон зиёдтар шавад аз хилват , зеро одамӣ чун ҷамъӣ аз аҳли имонро мушоҳида кунад ки ба рағбати тамому хузўъу хушўъ , машғӯли ибодат худо бошанд он ҳолат дар нафаси вай таъсир мекунаду мӯҷиби шавқу рағбат ба ибодат мешавад Маслан касе ки одат ӯ намоз шаб набошаду шабӣ бо ҷамоатӣ ба сари барад ки намоз шаб бихонанд , пас чун эшон ба намоз шаб бархезанд дар дил ӯ низ рағбатӣу шавқӣ пайдо шавад ва бибинад ки ҷамъии рӯ ба даргоҳ худо овардаанд ӯ низ майл ба даргоҳи илоҳии намояд , ин риё нахоҳад буд , балки ҳаяҷони рағбату завол ғифлат хоҳад буд ба мушоҳидаи амали дигарон ва басо бошад ки ӯро дар манзили худ мавонеъ ва ъўоиқӣ бошад ки дар он маҷмаъ набошад ва ба ин сабаб дар он маҷмаъ ба ибодат майл кунаду шайтон дар амсоли ин мавозиъ ба васваса меояд ва ба дил одамӣ меандозад ки маълумаст ки ин ибодати ту ба ҷиҳат риёаст , пас тарки он беҳтараст ва ин аз ҷумлаи макрҳои шайтонаст ки бояд аз он ғофил нигараданду лекин дар фарқи гузоштани миёни инки ин шавқу рағбат ӯ барои худост ё ба қасди риё , ниҳоят ашколасту имтиҳон дар ин мақом ба ин наҳв метавон намӯд ки : бо худ фарз кунӣ ки агар дар музиъӣ бошӣ ки туоне ҷамоатиро мушоҳида кунӣ ки машғӯл ибодатанду лекини эшон туро набенанд , агар рағбату шавқи ту камтараст аз вақте ки эшон туро май бенанд маълум мешавад ки ин шавқ аз рӯй риёасту ало ба ҷиҳати тақарруб ба худост .

و مخفی نماند که همچنان که سرور و نشاط و شکفتگی و انبساط بر اطلاع کسی بر عملی که در پنهان صادر شده به وجه صحیح می تواند شد که به وجه صحیحی رغبت کسی در عبادت و شوق و میل او به آن در حضور جمعی حاصل شود که در خلوت چنین نباشد یا در حضور ایشان زیادتر شود از خلوت، زیرا آدمی چون جمعی از اهل ایمان را مشاهده کند که به رغبت تمام و خضوع و خشوع، مشغول عبادت خدا باشند آن حالت در نفس وی تأثیر می کند و موجب شوق و رغبت به عبادت می شود مثلا کسی که عادت او نماز شب نباشد و شبی با جماعتی به سر برد که نماز شب بخوانند، پس چون ایشان به نماز شب برخیزند در دل او نیز رغبتی و شوقی پیدا شود و ببیند که جمعی رو به درگاه خدا آورده اند او نیز میل به درگاه الهی نماید، این ریا نخواهد بود، بلکه هیجان رغبت و زوال غفلت خواهد بود به مشاهده عمل دیگران و بسا باشد که او را در منزل خود موانع و عوایقی باشد که در آن مجمع نباشد و به این سبب در آن مجمع به عبادت میل کند و شیطان در امثال این مواضع به وسوسه می آید و به دل آدمی می اندازد که معلوم است که این عبادت تو به جهت ریا است، پس ترک آن بهتر است و این از جمله مکرهای شیطان است که باید از آن غافل نگردند و لیکن در فرق گذاشتن میان اینکه این شوق و رغبت او برای خداست یا به قصد ریا، نهایت اشکال است و امتحان در این مقام به این نحو می توان نمود که: با خود فرض کنی که اگر در موضعی باشی که توانی جماعتی را مشاهده کنی که مشغول عبادت اند و لیکن ایشان تو را نبینند، اگر رغبت و شوق تو کمتر است از وقتی که ایشان تو را می بینند معلوم می شود که این شوق از روی ریا است و الا به جهت تقرب به خداست.

Ва аммо қисми сеюм ки риёии дрғир ибодот бошад пас донистӣ ки бар ду навъаст : яке дар мубоҳот , яъне : касе амали мубоҳиро муртакиб шавад ё тарк кунад ба ҷиҳати таҳсили ҷоҳ ,у эътибор дар назд мардум , ё дафъи мазаммату нохуш омадан эшон , мисли инки аз чркинии ҷомаи худ музоиқа надошта бошаду лекин ба ҷиҳати инки мардум ӯро покиза ва назиф донанд ҷомаи худро назиф кунад ва аз ин қабиласт тазйини либос ба ҷиҳати ҳузури маҷомеъ ва монанди он ва ин қисм аз риё , мубоҳ ва ҷоизаст , балки гоҳ мешавад ки мамдуҳ мегардад Марвӣаст ки « рӯзии ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами хост ки ба маҷмаъи асҳоб ҳозир шавад , назар ба хам обӣ мекарду ъамома ва мӯҳои мубораки худро меорост шахсе дид арз кард шумо низ чунин мекунед ? фармуд : балӣ , ба дурустӣ ки худо дӯст дорад ки банда аз барои бародарони худ зинат кунад вақте ки ба сӯии эшон берун меояд » «у ҳазрати эмоми ҷаъфари содиқи алайҳи ассаломи шахсе аз аҳли Мадинаро дид ки аз барои аёли худ чизе харида буд бардошта ба хона май барад , он мард чун ҳазратро дид хаҷал шуд ҳазрат фармуд : инро ба ҷиҳати аёл худ харидае , ба худои қисм ки агар аз хавфи мазаммат кардани аҳли Мадина наме буд ман низ дӯсти доштам ки барои аёли худ чизеи бихарам ва худ бурдорам ба ҷиҳати эшон бабрам »у навъи дувум аз риё дар ғайри ибодот , дар маосӣ Эйаст ки аз одамӣ сар мезанад , яъне пинҳони доштани гуноҳони худ аз мардуму кароҳат аз итилоъи эшон бар онҳо ва ин навъ аз риёи ҷоиз , балки изҳори намӯдани маосӣу қбоиҳи худ ҳаромаст ва ончӣ гуфтаанд ки муқтазои ихлос онаст ки зоҳиру ботини одамӣ яке бошад мурод онаст ки ботин ӯ ба навъе бошад ки дар зуҳӯри он мутлақан қубҳӣ набошад .

و اما قسم سوم که ریای درغیر عبادات باشد پس دانستی که بر دو نوع است: یکی در مباحات، یعنی: کسی عمل مباحی را مرتکب شود یا ترک کند به جهت تحصیل جاه، و اعتبار در نزد مردم، یا دفع مذمت و ناخوش آمدن ایشان، مثل اینکه از چرکینی جامه خود مضایقه نداشته باشد و لیکن به جهت اینکه مردم او را پاکیزه و نظیف دانند جامه خود را نظیف کند و از این قبیل است تزیین لباس به جهت حضور مجامع و مانند آن و این قسم از ریا، مباح و جایز است، بلکه گاه می شود که ممدوح می گردد مروی است که «روزی حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم خواست که به مجمع اصحاب حاضر شود، نظر به خم آبی می کرد و عمامه و موهای مبارک خود را می آراست شخصی دید عرض کرد شما نیز چنین می کنید؟ فرمود: بلی، به درستی که خدا دوست دارد که بنده از برای برادران خود زینت کند وقتی که به سوی ایشان بیرون می آید» «و حضرت امام جعفر صادق علیه السلام شخصی از اهل مدینه را دید که از برای عیال خود چیزی خریده بود برداشته به خانه می برد، آن مرد چون حضرت را دید خجل شد حضرت فرمود: این را به جهت عیال خود خریده ای، به خدا قسم که اگر از خوف مذمت کردن اهل مدینه نمی بود من نیز دوست داشتم که برای عیال خود چیزی بخرم و خود بردارم به جهت ایشان ببرم» و نوع دوم از ریا در غیر عبادات، در معاصی ای است که از آدمی سر می زند، یعنی پنهان داشتن گناهان خود از مردم و کراهت از اطلاع ایشان بر آنها و این نوع از ریا جایز، بلکه اظهار نمودن معاصی و قبایح خود حرام است و آنچه گفته اند که مقتضای اخلاص آن است که ظاهر و باطن آدمی یکی باشد مراد آن است که باطن او به نوعی باشد که در ظهور آن مطلقا قبحی نباشد.

Маънии он , он чизеаст ки яке аз акобр гуфтааст ки бар ту бод ба амали ълониаҳ , яъне амалӣ чун зоҳир гардад , мутлақан шарм ва хиҷлат надошта бошад .

معنی آن، آن چیزی است که یکی از اکابر گفته است که بر تو باد به عمل علانیه، یعنی عملی چون ظاهر گردد، مطلقا شرم و خجلت نداشته باشد.

Чунон ки бузургӣ гуфта ки ҳаргиз амалӣ накардаам ки музоиқа аз итилоъи мардум бар он дошта бошам , магари мавоқиъа бо аҳли худаму дафъи бўлу ғоит .

چنان که بزرگی گفته که هرگز عملی نکرده ام که مضایقه از اطلاع مردم بر آن داشته باشم، مگر مواقعه با اهل خودم و دفع بول و غایط.

Ва лекини даст ҳар кас ба ин мартаба азмӣ намерасад , балки ғайри аҳли исмату таҳорат ,у қалилӣ аз баргузидагони маҳфили қурби ҳазрати раби алъзаҳ , соири ашхос аз гуноҳони зоҳирӣу ботинӣ холӣ нестанд хусусан аз афкори ботилау всоўси шайтонӣа ,у орўзҳои козиба , ки парвардгор бар ҳамаи матлаъ , ва аз мардумон пинҳонасту саъй дар ахФои онҳоу кароҳати зуҳӯри онҳо ҷоиз , балки роҷҳ ва воҷибасту лекин бояд ғарази ту аз пўшонидни онҳо ин набошад ки : мардумони эътиқоди вараъу тақвоу салоҳи ту низ дошта бошанд балки бояд ғараз он бошад ки ҳақи субҳонау таъолии амр ба ахФои маосӣ ва наҳй аз изҳори онҳо фармӯда .

و لیکن دست هر کس به این مرتبه عظمی نمی رسد، بلکه غیر اهل عصمت و طهارت، و قلیلی از برگزیدگان محفل قرب حضرت رب العزه، سایر اشخاص از گناهان ظاهری و باطنی خالی نیستند خصوصا از افکار باطله و وساوس شیطانیه، و آروزهای کاذبه، که پروردگار بر همه مطلع، و از مردمان پنهان است و سعی در اخفای آنها و کراهت ظهور آنها جایز، بلکه راجح و واجب است و لیکن باید غرض تو از پوشانیدن آنها این نباشد که: مردمان اعتقاد ورع و تقوی و صلاح تو نیز داشته باشند بلکه باید غرض آن باشد که حق سبحانه و تعالی امر به اخفای معاصی و نهی از اظهار آنها فرموده.

Чунон ки аз ҳазрати пайғамбари слии аллоҳи алайҳу ?алау силам Марвӣаст ки « ҳар ки муртакиби чизе аз аъмол ношоист гардад бояд бапушанд онро аз мардумон то худо ӯро бапушанд » ё ғараз он бошад ки агар маъсияти ту бар мардум зоҳир шавад забон ба мазаммату хбс ту хоҳанд гушӯд ва чун ту бар он матлаъи шӯии мутафарриқи алҳўосу парешони хотир май гардӣу ҳузури қалби ту тамом мешавад ва ба ин сабаб , аз таҳсили маротиби илми боз май Монӣ ё ғараз он бошад ки мабодои изҳори маосӣу фош шудан он , боис шавад ки дафъи гуноҳон аз назари мардум тамом шавад , ва бар гуноҳ , далер гирданд то мардумони мтобът ӯ кунанд .

چنان که از حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که «هر که مرتکب چیزی از اعمال ناشایست گردد باید بپوشاند آن را از مردمان تا خدا او را بپوشاند» یا غرض آن باشد که اگر معصیت تو بر مردم ظاهر شود زبان به مذمت و خبث تو خواهند گشود و چون تو بر آن مطلع شوی متفرق الحواس و پریشان خاطر می گردی و حضور قلب تو تمام می شود و به این سبب، از تحصیل مراتب علم باز می مانی یا غرض آن باشد که مبادا اظهار معاصی و فاش شدن آن، باعث شود که دفع گناهان از نظر مردم تمام شود، و بر گناه، دلیر گردند تا مردمان متابعت او کنند.

Ва ба ин ҷиҳатаст ки бояд маосиро аз аҳлу аёлу авлоди худ пинҳон дошт то далер нигараданд .

و به این جهت است که باید معاصی را از اهل و عیال و اولاد خود پنهان داشت تا دلیر نگردند.

ё боис бар кароҳат аз зуҳӯри маъсият , маҳзи ҳаё ва шармандагӣ бошад , зеро ҳаё низ аз ахлоқи фозилау сифоти шарифау шуъба Эйаст аз имон ва касе ки гуноҳӣ аз ӯ содир шавад ва бокӣ аз зуҳӯр он надошта бошад ҷамъи миёни гуноҳкорӣ ва беҳаёе кардау ҳол ӯ бисёр бадтараст аз гуноҳкори соҳиби ҳаё ва бисёр бошад ки риёи муштабаҳ ба ҳаё мешаваду одамӣ ба воситаи риё аз зуҳӯри гуноҳону қбоиҳи худ музоиқа мекунад ва чунон май пиндорад ки сабаби он ҳаёаст ҳамчунон ки басо бошад ки заъфи нафасу сғри он низ ба ҳаё муштабаҳ мешавад чун ҳаё нест магар дар ончии шръо ё уқало ё урафо қабеҳ бӯда бошад пас ончӣ чунин набошад ва бар одамии иртикоби он душвор бошад сабаби он заъф нафасаст на ҳаёу шарм мисли ваъз кардан ,у имомати намӯдан аз барои касе ки қобил бошаду амр ба маърӯф ва наҳй аз мункир дар ҷое ки узрӣ саҳеҳ бошад ки мӯҷиб ҳаё гардад .

یا باعث بر کراهت از ظهور معصیت، محض حیا و شرمندگی باشد، زیرا حیا نیز از اخلاق فاضله و صفات شریفه و شعبه ای است از ایمان و کسی که گناهی از او صادر شود و باکی از ظهور آن نداشته باشد جمع میان گناهکاری و بی حیایی کرده و حال او بسیار بدتر است از گناهکار صاحب حیا و بسیار باشد که ریا مشتبه به حیا می شود و آدمی به واسطه ریا از ظهور گناهان و قبایح خود مضایقه می کند و چنان می پندارد که سبب آن حیا است همچنان که بسا باشد که ضعف نفس و صغر آن نیز به حیا مشتبه می شود چون حیا نیست مگر در آنچه شرعا یا عقلا یا عرفا قبیح بوده باشد پس آنچه چنین نباشد و بر آدمی ارتکاب آن دشوار باشد سبب آن ضعف نفس است نه حیا و شرم مثل وعظ کردن، و امامت نمودن از برای کسی که قابل باشد و امر به معروف و نهی از منکر در جایی که عذری صحیح باشد که موجب حیا گردد.

Фоида : то риё реша кун нашудаи ибодот лозимаст дар хилват анҷом шавад .

فایده: تا ریا ریشه کن نشده عبادات لازم است در خلوت انجام شود.

Фоӣдаҳ : мазкӯр шуд ки ибодатӣ ки ба қасд риё бошад фосиду мӯҷиби исёну схти худованд манонаст пас касе ки аз худ мутмаин набошаду болмраҳи решаи риёро аз замини дил худ наканда бошад лозимаст ки ибодати худро дар хилват ба ҷо оварад ва агар дар аснои он касе матлаъ шуду шайтон ӯро ба риёи афканд ва натавонист ки дафъ он кунад он ибодатро иъода кунад .

فائده: مذکور شد که عبادتی که به قصد ریا باشد فاسد و موجب عصیان و سخط خداوند منان است پس کسی که از خود مطمئن نباشد و بالمره ریشه ریا را از زمین دل خود نکنده باشد لازم است که عبادت خود را در خلوت به جا آورد و اگر در اثنای آن کسی مطلع شد و شیطان او را به ریا افکند و نتوانست که دفع آن کند آن عبادت را اعاده کند.

Ва ин дръбодтӣ мумкинаст ки миёни худ ва худосту рабтӣ ба ғайр надорад ва аммо ончӣ албата мардумон бояд бар он матлаъ башаванд мисли имомату фатвоу ҳукму қазоу тадрису ваъзу иршоду амр ба маърӯф ва наҳй аз мункиру қазои ҳўоиҷи ихвону амсоли инҳо пас хатари онҳо бисёр , ҳамчунон ки савоби онҳо низ бешумораст пас касе ки аз ҷиҳати илму дониш , аҳляту қобилияти ин маносиби ҷалиларо дошта бошад агар соҳиби нафаси қудсӣу дил қавӣ бошад ки мутлақан эътино ба ризоӣ мардум накунад ,у васвасаи шайтони лъин ӯро нФрибд ,у партави анвори азимату ҷалоли худованди чунон бар дил ӯ тобида бошад ки ӯро аз илтифот ба халқ боз доштау чашм аз дасти мардум дӯхта бошад ки мутлақан шоибаҳи риёу хотрҷўӣии аҳли дунёи перомуни хотир ӯ нагардад , сазовор ӯ онаст ки домани ҳиммат бар миён занад ва шуғлҳои ин маносибро ба анҷоми расонад агар нафас ӯ заъиф бошаду имон ӯ хафиф бошаду дил ӯ монанди ресмонӣ ки дар баробари бод овехта бошад ҳар дам ба тарафии рӯ ба оварад , зинҳор , ҳазор зинҳор , ки қадам дар ин водӣ наниҳаду домани худро аз ин мансабҳо барчинад ва худу халқро ҳалок насозад оре :

و این درعبادتی ممکن است که میان خود و خداست و ربطی به غیر ندارد و اما آنچه البته مردمان باید بر آن مطلع بشوند مثل امامت و فتوی و حکم و قضا و تدریس و وعظ و ارشاد و امر به معروف و نهی از منکر و قضای حوایج اخوان و امثال اینها پس خطر آنها بسیار، همچنان که ثواب آنها نیز بی شمار است پس کسی که از جهت علم و دانش، اهلیت و قابلیت این مناصب جلیله را داشته باشد اگر صاحب نفس قدسی و دل قوی باشد که مطلقا اعتنا به رضای مردم نکند، و وسوسه شیطان لعین او را نفریبد، و پرتو انوار عظمت و جلال خداوند چنان بر دل او تابیده باشد که او را از التفات به خلق باز داشته و چشم از دست مردم دوخته باشد که مطلقا شایبه ریا و خاطرجوئی اهل دنیا پیرامون خاطر او نگردد، سزاوار او آن است که دامن همت بر میان زند و شغلهای این مناصب را به انجام رساند اگر نفس او ضعیف باشد و ایمان او خفیف باشد و دل او مانند ریسمانی که در برابر باد آویخته باشد هر دم به طرفی رو به آورد، زنهار، هزار زنهار، که قدم در این وادی ننهد و دامن خود را از این منصبها برچیند و خود و خلق را هلاک نسازد آری:

Ва аз ин ҷиҳат буд ки бисёре аз уламои салаф ба қадари қувва , аз ин маносиб мегурехтанду перомуни онҳо наме гаштанд ва ба ин сабаб , ахбор бисёр дар хатари ин маносиб ,у касрати офоти онҳо ворид шудау ончӣ дар тхўиФу таҳдиди ваъдау ваъид шуда ва дар ҳақи уламоӣ бе амали расида , дар фитнаи илм ,у ғоилаи он кофӣаст .

و از این جهت بود که بسیاری از علمای سلف به قدر قوه، از این مناصب می گریختند و پیرامون آنها نمی گشتند و به این سبب، اخبار بسیار در خطر این مناصب، و کثرت آفات آنها وارد شده و آنچه در تخویف و تهدید وعده و وعید شده و در حق علمای بی عمل رسیده، در فتنه علم، و غائله آن کافی است.

Аз исои бен Марями алайҳи ассалом Марвӣаст ки фармуд « эй уламои бад ! рӯза мегиред ва намоз мегузоред ва тсдқ мекунед вале ба ҷо намеоваред ончиро ки мардумро ба он мехонед ва дарс медиҳед ва иршод менамоед амреро ки ба амал намеоваред пас чаҳ бад чизеаст ончӣ ҳукм мекунед тавбаи шумо ба гуфтор ва орзӯасту кирдори шумо ҳаво ва ҳавасаст ва чаҳ суд мебахшад шуморо ки баданҳои худро покиза кунеду ҳоли онкии дилҳои шумо касиф ва чирк олудаст ҳақро ба шумо мегӯям монанди ғарбол мебошед ки оради покиза аз он берун меравад ва нахола дар он боқӣ мемонад ҳамчунин ҳикмату насиҳат аз даҳони шумо май резад вале ғулу ғаш дар синаҳои шумо баҷо мемонад эй бандагони дунё чигуна ба охират мерасад касе ки хоҳиш ӯ аз дунё ба сар наёмадау рағбат ӯ аз дунё мунқатиъ нагашта ? ҳақро ба шумо мегӯям , ба дурустӣ ки дилҳои шумо гиря мекунад аз аъмоли шумо , дунёро дар зери забони худ гузордаеду ибодатро дар зери қадамҳои худ ниҳодаед ба ҳақ бо шумо сухан мегӯям , ба ҷиҳати ислоҳи дунёии худ , охирати худро фосид кардед пас салоҳи дунё дар пеши шумо дӯст тараст аз ислоҳи охират пас кист пасттару хасистар аз шумо агар бидонед ? вой бар шумо , то кӣ ба мардум роҳ менамоед ва худ дар маҳалла ҳайрат задагон истодаед ? гуё шумо аҳли дунёро амр мекунед ки дунёро бияфкананд ки шумо бурдоред қарор нагиред мҳло , мҳло , вой бар шумо чаҳ суд мебахшад хонаи торикро ки чароғ бар болой он наеду андаруни он мувҳиш ва тира бошад ҳамчунин чаҳ суд медиҳад шуморо ки нури илм дар даҳон шумо бошад ва ботинҳои шумо аз он холӣ ва зулмоне бӯда бошад эй бандагони дунёи наздик шудааст ки дунёи шуморо аз бех барканд ва бррў дарандозаду биниҳои шуморо бар замин бимоладу гуноҳони шумо гиребони шуморо бигирад ва шуморо ба подшоҳи ҷазодиҳанда бараҳна ва танҳо бисипорад пас шуморо дар мавқифи Фзиҳт ва расвоӣ бидораду ҷазои аъмоли бади шуморо ба шумо бирасонад » ва ҳар ки аз амсоли мо аз касоне ки амр мекунанд ба ончӣ намекунанд дар ин калом таъаммул кунад пушт ӯ шикаста мешаваду раги дил ӯ қатъ мегардад пас зинҳор , эй олам то аз худ фориғ нашӯй ба дигарон напардози қадам бар маснади маносиб шаръӣа магузор ки худ ва дигаронро фосид мекунӣ илова бар ин , то одамӣ аз худ фориғ нагардад сухан ӯ дар дайгарӣ асар намекунад .

از عیسی بن مریم علیه السلام مروی است که فرمود «ای علمای بد! روزه می گیرید و نماز می گزارید و تصدق می کنید ولی به جا نمی آورید آنچه را که مردم را به آن می خوانید و درس می دهید و ارشاد می نمایید امری را که به عمل نمی آورید پس چه بد چیزی است آنچه حکم می کنید توبه شما به گفتار و آرزو است و کردار شما هوا و هوس است و چه سود می بخشد شما را که بدنهای خود را پاکیزه کنید و حال آنکه دلهای شما کثیف و چرک آلود است حق را به شما می گویم مانند غربال می باشید که آرد پاکیزه از آن بیرون می رود و نخاله در آن باقی می ماند همچنین حکمت و نصیحت از دهان شما می ریزد ولی غل و غش در سینه های شما بجا می ماند ای بندگان دنیا چگونه به آخرت می رسد کسی که خواهش او از دنیا به سر نیامده و رغبت او از دنیا منقطع نگشته؟ حق را به شما می گویم، به درستی که دلهای شما گریه می کند از اعمال شما، دنیا را در زیر زبان خود گذارده اید و عبادت را در زیر قدمهای خود نهاده اید به حق با شما سخن می گویم، به جهت اصلاح دنیای خود، آخرت خود را فاسد کردید پس صلاح دنیا در پیش شما دوست تر است از اصلاح آخرت پس کیست پست تر و خسیس تر از شما اگر بدانید؟ وای بر شما، تا کی به مردم راه می نمایید و خود در محله حیرت زدگان ایستاده اید؟ گویا شما اهل دنیا را امر می کنید که دنیا را بیفکنند که شما بردارید قرار نگیرید مهلا، مهلا، وای بر شما چه سود می بخشد خانه تاریک را که چراغ بر بالای آن نهید و اندرون آن موحش و تیره باشد همچنین چه سود می دهد شما را که نور علم در دهان شما باشد و باطنهای شما از آن خالی و ظلمانی بوده باشد ای بندگان دنیا نزدیک شده است که دنیا شما را از بیخ برکند و بررو دراندازد و بینی های شما را بر زمین بمالد و گناهان شما گریبان شما را بگیرد و شما را به پادشاه جزا دهنده برهنه و تنها بسپارد پس شما را در موقف فضیحت و رسوایی بدارد و جزای اعمال بد شما را به شما برساند» و هر که از امثال ما از کسانی که امر می کنند به آنچه نمی کنند در این کلام تأمل کند پشت او شکسته می شود و رگ دل او قطع می گردد پس زنهار، ای عالم تا از خود فارغ نشوی به دیگران نپرداز قدم بر مسند مناصب شرعیه مگذار که خود و دیگران را فاسد می کنی علاوه بر این، تا آدمی از خود فارغ نگردد سخن او در دیگری اثر نمی کند.

Бо вуҷӯди онкии андаки лағзишӣ аз уламо , қабеҳ тараст аз гуноҳони бузург аз авоми аннос , пас бо вуҷӯди касофати ботини худ , чаҳ бисёр қабеҳаст ки дигаронро одоб ва сунан омӯзанду аломати мухлиси содиқ ки шоистаи ин маносибаст онаст ки ҳаргоҳ дайгарӣ ёфт шавад ки аз ӯ шоиста тар бошаду майли мардумро ба ӯ бисёр ёбаду мардумро ба ӯ роғиб тар бинад шод ва Фрҳнок гардад ва аз майли эшон ба дайгарӣ ки бо ӯ мусовӣ бошад мутлақан тафовутӣ дар ҳол ӯ ба ҳам нарасад ва агар аъозими мамлакату акобри вилояту бузургони зўии алоқтдор дар маҷмаъ ӯ ҳозир шаванд , ё дар намоз ба ӯ иқтидо кунанд , ё дар пои минбари ваъз ӯ нишинанд Аслан калом ӯ тафовут нанамояду ҳол ӯ бо набӯдан эшон яксон бошад , балки ба ҳамаи бандагони худо ба як чашм назар кунад .

با وجود آنکه اندک لغزشی از علماء، قبیح تر است از گناهان بزرگ از عوام الناس، پس با وجود کثافت باطن خود، چه بسیار قبیح است که دیگران را آداب و سنن آموزند و علامت مخلص صادق که شایسته این مناصب است آن است که هرگاه دیگری یافت شود که از او شایسته تر باشد و میل مردم را به او بسیار یابد و مردم را به او راغب تر بیند شاد و فرحناک گردد و از میل ایشان به دیگری که با او مساوی باشد مطلقا تفاوتی در حال او به هم نرسد و اگر اعاظم مملکت و اکابر ولایت و بزرگان ذوی الاقتدار در مجمع او حاضر شوند، یا در نماز به او اقتدا کنند، یا در پای منبر وعظ او نشینند اصلا کلام او تفاوت ننماید و حال او با نبودن ایشان یکسان باشد، بلکه به همه بندگان خدا به یک چشم نظر کند.