Бидон ки донистӣ ки тавба , иборатаст аз пушаймонӣ бар маъсиятӣ ки аз одамии срздаҳ ,у азм бар тарки он дароянда ва ҳамин қадар дар қабули тавба кофӣ нест балки бояд донист ки гуноҳӣ ки аз одамии срздаҳ ё маҳз « ҳақи аллоҳ »асту ғайри худоиро дар он ҳақӣ нест ё дар он « ҳақи аннос » низ ҳаст .

بدان که دانستی که توبه، عبارت است از پشیمانی بر معصیتی که از آدمی سرزده، و عزم بر ترک آن درآینده و همین قدر در قبول توبه کافی نیست بلکه باید دانست که گناهی که از آدمی سرزده یا محض «حق الله» است و غیر خدای را در آن حقی نیست یا در آن «حق الناس» نیز هست.

Пас агар аз қисм аввал бошад он низ бар ду қисмаст :

پس اگر از قسم اول باشد آن نیز بر دو قسم است:

ё чизеаст ки қазоу талофӣ аз барои он воҷиб нест мисли шурби хамру соз задану амсоли инҳо , ва дар тавбаи ин қисм , ҳамон пушаймонӣу азм бар тарку ҳузну андӯҳ дар иртикоби он дар қабули тавба кифоят мекунад .

یا چیزی است که قضا و تلافی از برای آن واجب نیست مثل شرب خمر و ساز زدن و امثال اینها، و در توبه این قسم، همان پشیمانی و عزم بر ترک و حزن و اندوه در ارتکاب آن در قبول توبه کفایت می کند.

Ва ё чизеаст ки талофии он шръо лозимаст , чун намозу рӯзау зкўаҳу хумсу куффорау амсоли инҳо , ва дар ин қисм , илова бар пушаймонӣу азм бар адами иртикоби он маъсият ба қадари имкон , ончиро тарк намӯда қазо май намое то дигари яқин ба бақои қазо дар зимма худ надошта бошӣ .

و یا چیزی است که تلافی آن شرعا لازم است، چون نماز و روزه و زکوه و خمس و کفاره و امثال اینها، و در این قسم، علاوه بر پشیمانی و عزم بر عدم ارتکاب آن معصیت به قدر امکان، آنچه را ترک نموده قضا می نمایی تا دیگر یقین به بقای قضا در ذمه خود نداشته باشی.

Ва агар аз қисм дувум бошад ки дар он ҳақи мардум низ бошад пас чун ломҳолаҳ дар онҳо ҳақи аллоҳ низ ҳаст бояд талофии ҳақи аллоҳи онро ба надомату пушаймонӣу ҳасрату ҳузну ?иламу азми тарки намӯдани онро бикунад .

و اگر از قسم دوم باشد که در آن حق مردم نیز باشد پس چون لامحاله در آنها حق الله نیز هست باید تلافی حق الله آن را به ندامت و پشیمانی و حسرت و حزن و الم و عزم ترک نمودن آن را بکند.

Ва аммо ҳақи аннос , пас он ҳақ , ё ҳақӣаст ки таъаллуқ ба мол мегирад ё бадан ё ба арзу обрӯ , ё ба ҳараму أҳл .

و اما حق الناس، پس آن حق، یا حقی است که تعلق به مال می گیرد یا بدن یا به عرض و آبرو، یا به حرم و أهل.

Пас агар ҳақ молӣ бошад , воҷибаст ки агар қудрат дошта бошӣ онро ба соҳибаши ради намое ва агар соҳибаш мурда бошад ба вориси он расонӣ ва агар соҳибаш маълум набошад ба фуқарои расонӣ ва агар ба ҷиҳати тангдастии қудрат бар أдоӣ он надошта бошӣ аз соҳиби он ҳаляти ҳосили намое ва агар ӯ ҳалол накунад ё дастрасӣ ба соҳиб он надошта бошӣ бояд тазаррӯъу зорӣ ба даргоҳи ҳазрати бории намое ки дар рӯзи ҳисоб ӯро аз ту розии намояд .

پس اگر حق مالی باشد، واجب است که اگر قدرت داشته باشی آن را به صاحبش رد نمایی و اگر صاحبش مرده باشد به وارث آن رسانی و اگر صاحبش معلوم نباشد به فقرا رسانی و اگر به جهت تنگدستی قدرت بر أدای آن نداشته باشی از صاحب آن حلیت حاصل نمایی و اگر او حلال نکند یا دسترسی به صاحب آن نداشته باشی باید تضرع و زاری به درگاه حضرت باری نمایی که در روز حساب او را از تو راضی نماید.

Ва бисёр аз барои соҳибаши талаби омурзиши намоеу афъоли ҳасана ба ҷооварӣ то рӯзи қиёмат ба ивази он ҳақи бидиҳӣ .

و بسیار از برای صاحبش طلب آمرزش نمایی و افعال حسنه به جا آوری تا روز قیامت به عوض آن حق بدهی.

Ва агар ҳақ баданӣ бошад мисли инки ӯро кушта бошӣ ё зада бошӣ ё узвӣ аз ӯро шикаста бошӣ ё маҷрӯҳ карда бошӣ пас воҷибаст ки тамкин кунӣ то соҳиби ҳақ , онро қисоси намояду ончӣ аз ту нисбат ба ӯ содир шудаи мутаҳаммили шӯй ки ӯ низ нисбат ба тавба амал оварад ё инки ба аҷзу алҳоҳ , ё эҳсону анъом , ӯро аз худ розисозӣ ва агар дастрасӣ ба инҳо набошад боз бояд ба дар хона худо рафту аҷз ва إнобаҳ намӯд ки соҳиби ҳақро розӣ кунаду тоъоту ибодот бисёре ба ҷо оварад ки ивази ҳақ ӯ гардад .

و اگر حق بدنی باشد مثل اینکه او را کشته باشی یا زده باشی یا عضوی از او را شکسته باشی یا مجروح کرده باشی پس واجب است که تمکین کنی تا صاحب حق، آن را قصاص نماید و آنچه از تو نسبت به او صادر شده متحمل شوی که او نیز نسبت به توبه عمل آورد یا اینکه به عجز و الحاح، یا احسان و انعام، او را از خود راضی سازی و اگر دسترسی به اینها نباشد باز باید به در خانه خدا رفت و عجز و إنابه نمود که صاحب حق را راضی کند و طاعات و عبادات بسیاری به جا آورد که عوض حق او گردد.

Ва агар ҳақ обрӯе бошад мисли инки ӯро дашном ё фӯҳш додае ё тӯҳмат зада бошӣ ё ғайбат намӯда бошӣ ё бе ҷиҳати шаръӣ ба ӯ иҳонат расонида бошӣу дил ӯро шикаста бошӣ , бояд агар мумкин бошад ва дар изҳори он , мзнаҳи ғайзи соҳиб ҳақ набошад аз ӯ ҳаляти ҳосили намое ва ӯро аз худ хўшнўди намое ва агар мумкин набошад ба ҷиҳат ӯ истиғфору талаби омурзиши намое ва дар зёдтии афъол ҳасана кӯшӣ ки ивази ҳақ ӯ шаваду чунончии ифтироу бӯҳтоне ба ӯ зада бошӣ ё ғайбат ӯро карда бошӣ бояд агар доне ки дар назд кадом шахс гуфтае сонё дар назд ӯ эътироф ба кизби худ намое .

و اگر حق آبرویی باشد مثل اینکه او را دشنام یا فحش داده ای یا تهمت زده باشی یا غیبت نموده باشی یا بی جهت شرعی به او اهانت رسانیده باشی و دل او را شکسته باشی، باید اگر ممکن باشد و در اظهار آن، مظنه غیظ صاحب حق نباشد از او حلیت حاصل نمایی و او را از خود خوشنود نمایی و اگر ممکن نباشد به جهت او استغفار و طلب آمرزش نمایی و در زیادتی افعال حسنه کوشی که عوض حق او شود و چنانچه افترا و بهتانی به او زده باشی یا غیبت او را کرده باشی باید اگر دانی که در نزد کدام شخص گفته ای ثانیا در نزد او اعتراف به کذب خود نمایی.

Ва агар ҳақ дар аҳл ва ҳарам бошад мисли инки алъёзи биллоҳ бо зан касе зино карда бошӣ пас амри он дар ғояти съўбту ниҳоят ашколасту роҳӣ аз барои ҳалят ҷустан несту изҳори он ба шавҳар ҷоиз нест ва агар аз касе чунин амреи содир шуда бошад чора он нест магари онкии шабу рӯз ба даргоҳ парвардгор биноладу тазаррӯъу зории намояду мувозибат бар тоъату ибодат ба ҷиҳати он шавҳари намояду намоз бисёру рӯза бешумору ҳаҷу садақау таловати қуръон ба ҷиҳат ӯ ба ҷо оварад ва агар он мард зинда бошад илова бар инҳо إнъому эҳсон ба ӯ кунаду икрому эҳтиром ӯ ба ҷо овараду хизмат ӯро ба қадари имкон муртакиб шаваду саъй дар муҳимоту ҳавоиҷ ӯ намояд ки шояд ба ин васоил дар рӯзи қиёмат аз ӯ бугзарад ва агар ӯ нагзарад худои таъолии инҳоро дар муқобили ҳақ ӯ медорад ва агар муқобил шуда бошад , ба ҳукми худои гуноҳ аз амал ӯ бардошта шавад ва ба ҳар ҳол бояд соъатӣ аз тазаррӯъу зорӣ ғофил нашаваду рӯзу шабро ба гиря ба рӯзи сиёҳи худ ба сари барад то бошад ки лутфи илоҳии шомили ҳол ӯ шуда , дар рӯзи қиёмати парда ӯро надорад дар рӯзи қиёмати парда ӯро надораду соҳиби ҳақро ба алтофи пинҳонии худ хушнӯд созад .

و اگر حق در اهل و حرم باشد مثل اینکه العیاذ بالله با زن کسی زنا کرده باشی پس امر آن در غایت صعوبت و نهایت اشکال است و راهی از برای حلیت جستن نیست و اظهار آن به شوهر جایز نیست و اگر از کسی چنین امری صادر شده باشد چاره آن نیست مگر آنکه شب و روز به درگاه پروردگار بنالد و تضرع و زاری نماید و مواظبت بر طاعت و عبادت به جهت آن شوهر نماید و نماز بسیار و روزه بی شمار و حج و صدقه و تلاوت قرآن به جهت او به جا آورد و اگر آن مرد زنده باشد علاوه بر اینها إنعام و احسان به او کند و اکرام و احترام او به جا آورد و خدمت او را به قدر امکان مرتکب شود و سعی در مهمات و حوائج او نماید که شاید به این وسایل در روز قیامت از او بگذرد و اگر او نگذرد خدای تعالی اینها را در مقابل حق او می دارد و اگر مقابل شده باشد، به حکم خدایی گناه از عمل او برداشته شود و به هر حال باید ساعتی از تضرع و زاری غافل نشود و روز و شب را به گریه به روز سیاه خود به سر برد تا باشد که لطف الهی شامل حال او شده، در روز قیامت پرده او را ندارد در روز قیامت پرده او را ندارد و صاحب حق را به الطاف پنهانی خود خشنود سازد.