Ва махфӣ намонад ки ончӣ мазкӯр шуд шарти қабул тавбааст ки бидӯни онҳо тавба қабул нест балки фии алҳқиқаҳ бидӯни онҳо тавба мтҳққ намешавад .

و مخفی نماند که آنچه مذکور شد شرط قبول توبه است که بدون آنها توبه قبول نیست بلکه فی الحقیقه بدون آنها توبه متحقق نمی شود.

Ва аз барои камоли тавбау тамомияти он низ шароитӣ чандаст ва касе ки хоҳад тавба ӯ ба сарҳад камол бошаду занги маъсиятӣ ки карда болмраҳ аз ойинаи дил ӯ задуда шавад бояд баъд аз талофӣу тадорук ҳар маъсиятӣ ба довами надомату қазои ибодату أдои мазолими пайваста бар ҳоли худ гирён ва ҳамеша мтأлм ва маҳзун бошад ва ба أзои он маъсият , нафаси худро ба заҳмат биндозад ва риёзат диҳад ва дар аклу шурби тақлили намояд .

و از برای کمال توبه و تمامیت آن نیز شرایطی چند است و کسی که خواهد توبه او به سرحد کمال باشد و زنگ معصیتی که کرده بالمره از آئینه دل او زدوده شود باید بعد از تلافی و تدارک هر معصیتی به داوم ندامت و قضای عبادت و أدای مظالم پیوسته بر حال خود گریان و همیشه متألم و محزون باشد و به أزای آن معصیت، نفس خود را به زحمت بیندازد و ریاضت دهد و در اکل و شرب تقلیل نماید.

Марвӣаст ки « шахсе дар хизмати ҳазрати Амиралмӯъминини алайҳ ассалом гуфт : астғФри аллоҳи он ҳазрат фармуд : модарат бар ту бгрид оё май донеи ҳақиқат истиғфор чист ? ба дурустӣ ки истиғфори дараҷа алӣинаст ва бар маҷмӯи шашуми маънӣ воқеъ мешавад :

مروی است که «شخصی در خدمت حضرت امیرالمومنین علیه السلام گفت: استغفر الله آن حضرت فرمود: مادرت بر تو بگرید آیا می دانی حقیقت استغفار چیست؟ به درستی که استغفار درجه علیین است و بر مجموع ششم معنی واقع می شود:

Аввал : пушаймонӣ бар гузаштаи дувум : азм бар тарки гуноҳ дар муддати умри сеюм : أдо кардани ҳуқуқи мардум .

اول: پشیمانی بر گذشته دوم: عزم بر ترک گناه در مدت عمر سوم: أدا کردن حقوق مردم.

Чаҳорум : қазо кардан ҳар воҷибӣ ки фӯт шудаи панҷум : гудохтан ҳар гӯштӣ ки аз ҳароми рӯида ба ҳузну ?илам , то пӯст ба устихони часбаду гӯшт тоза бирӯяд шашум : ?иламу заҳмати тоъату ибодат ба бадани чшонидн ба إзои ончӣ аз ширинӣ маъсият чашида чун касе ин шаш амрро ба ҷо оварад бигӯед : астағфируллоҳ »у муроди ҳазрат , истиғфор комиласту мурод он нест ки истиғфор кардан бидӯни маҷмӯи ин шаш амр , лағв ва бефоидааст , зеро шаккӣ нест ки талаффуз ба калима « астғФри аллоҳ » аз рӯй ихлос , бо фаҳмидани маънии он низ мӯҷиби тахфиф азобаст балки гуфтани он аз барои савоб агар чаҳ маънии онро нафаҳмид холӣ аз савоб нест , ҳамчунон ки бисёр аз авом мегӯйанд .

چهارم: قضا کردن هر واجبی که فوت شده پنجم: گداختن هر گوشتی که از حرام روییده به حزن و الم، تا پوست به استخوان چسبد و گوشت تازه بروید ششم: الم و زحمت طاعت و عبادت به بدن چشانیدن به إزای آنچه از شیرینی معصیت چشیده چون کسی این شش امر را به جا آورد بگوید: استغفرالله» و مراد حضرت، استغفار کامل است و مراد آن نیست که استغفار کردن بدون مجموع این شش امر، لغو و بی فایده است، زیرا شکی نیست که تلفظ به کلمه «استغفر الله» از روی اخلاص، با فهمیدن معنی آن نیز موجب تخفیف عذاب است بلکه گفتن آن از برای ثواب اگر چه معنی آن را نفهمید خالی از ثواب نیست، همچنان که بسیار از عوام می گویند.

Ва аз ҳазрати эмоми ҷаъфари содиқи алайҳи ассалом Марвӣаст ки « тавба , ҳабли аллоҳу мадад аноят ӯст , ва лобудаст аз мудовимати он ва аз барои ҳар тайифа аз бандагон , тавба Эйаст то инки фармуданд ки аммо тавбаи тайифаи авом онаст ки ботини худро аз гуноҳон бишӯяд ба оби ҳасрат ,у эътироф ба гуноҳу пушаймонӣ бар гузаштау тарснок бӯдан бар онкии дигар мисли он аз барои ӯ содир шавад ва бояд гуноҳонро саҳл ва ҳақир нишмораду доим бар тақсироти худ дар бандагӣу тоъати худои гирён ва мтأсФ бошад ва худро аз шаҳватҳои нафсонӣаи муҳофизати намояду истиғоса ба худои намояд ки ӯро аъонт фармоед бар вафоӣ ба тавба ва муҳофизат кунад ӯро аз авд ба гуноҳ ва риёзат диҳад нафаси худро ба ибодату муҷоҳидау воҷботӣ ки аз ӯ фӯт шудаи қазои намояду ситамӣ ки бар касе карда тадорук он кунаду ончӣ аз ҳуқуқи мардумон дар зимма ӯ бошад أдо кунад ва аз ҳам суҳбатони бад , иҷтиноби намояд ва шабҳоро ба бедорӣ ба субҳи расонад ва рӯзҳоро ба тишнагии рӯза ба шаб оварад ва ҳамеша дар оқибати кори худ тафаккури намояд ва аз худо истионат ҷӯяд ки дар ҳолати вусъату шодӣу замони сахтӣу бдҳолӣ , ӯро бар ҷодаи шариъат , мустақӣм ва собит бидорад ва дар балоҳо ва мусӣбатҳо сабр кунад то аз дараҷаи тавбакунандагон соқит нашавад ва чун чунин кунад аз гуноҳони худ пок ,у амал ӯ зиёд ,у дараҷот ӯ баланд мегардад » .

و از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام مروی است که «توبه، حبل الله و مدد عنایت اوست، و لابد است از مداومت آن و از برای هر طایفه از بندگان، توبه ای است تا اینکه فرمودند که اما توبه طایفه عوام آن است که باطن خود را از گناهان بشوید به آب حسرت، و اعتراف به گناه و پشیمانی بر گذشته و ترسناک بودن بر آنکه دیگر مثل آن از برای او صادر شود و باید گناهان را سهل و حقیر نشمارد و دائم بر تقصیرات خود در بندگی و طاعت خدا گریان و متأسف باشد و خود را از شهوتهای نفسانیه محافظت نماید و استغاثه به خدا نماید که او را اعانت فرماید بر وفای به توبه و محافظت کند او را از عود به گناه و ریاضت دهد نفس خود را به عبادت و مجاهده و واجباتی که از او فوت شده قضا نماید و ستمی که بر کسی کرده تدارک آن کند و آنچه از حقوق مردمان در ذمه او باشد أدا کند و از هم صحبتان بد، اجتناب نماید و شبها را به بیداری به صبح رساند و روزها را به تشنگی روزه به شب آورد و همیشه در عاقبت کار خود تفکر نماید و از خدا استعانت جوید که در حالت وسعت و شادی و زمان سختی و بدحالی، او را بر جاده شریعت، مستقیم و ثابت بدارد و در بلاها و مصیبتها صبر کند تا از درجه توبه کنندگان ساقط نشود و چون چنین کند از گناهان خود پاک، و عمل او زیاد، و درجات او بلند می گردد».

Ва аз ҷумлаи шароити камоли тавба онаст ки саъии намояд ки осори кудурату зулмат ки аз гуноҳон бар дил ӯ муҷтамаъ шавад ба нури тоъат маҳв кунад , зеро ҳар шаҳвату маъсиятӣ ки аз инсон содир мешавад аз он зулмату тирагӣ бар дил менишинад , ҳамчунон ки аз нафас , тирагӣ бар ойина менишинад ва чун бисёр шуд , дил занг мегирад ва агар занг бисёр бар рӯй ҳам ҷамъ шавад дил ӯро фосид мекунаду дигари қобили ислоҳ ва сафо намешавад пас касе ки тавба мекунад бояд осори гуноҳони гузаштаро аз дили худ маҳв кунаду маҳви онҳо ба тоъот ва ибодот мешавад , зеро ҳамчунон ки ба сабаби маъсият , зулмату кудурат ба сароча дил мерасад ҳамчунин аз ибодат , нурӣ дар он дил ҳосил мешавад ва ба воситаи он нур , зулмати маосӣ задуда мегардад .

و از جمله شرایط کمال توبه آن است که سعی نماید که آثار کدورت و ظلمت که از گناهان بر دل او مجتمع شود به نور طاعت محو کند، زیرا هر شهوت و معصیتی که از انسان صادر می شود از آن ظلمت و تیرگی بر دل می نشیند، همچنان که از نفس، تیرگی بر آئینه می نشیند و چون بسیار شد، دل زنگ می گیرد و اگر زنگ بسیار بر روی هم جمع شود دل او را فاسد می کند و دیگر قابل اصلاح و صفا نمی شود پس کسی که توبه می کند باید آثار گناهان گذشته را از دل خود محو کند و محو آنها به طاعات و عبادات می شود، زیرا همچنان که به سبب معصیت، ظلمت و کدورت به سراچه دل می رسد همچنین از عبادت، نوری در آن دل حاصل می شود و به واسطه آن نور، ظلمت معاصی زدوده می گردد.

Ҳамчунон ки ҳазрати пайғамбари слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам фармуд ки « дар ақаб ҳар гуноҳӣ ибодат кун то онро маҳв кунад » пас бояд тавбаи кор , худро бар тоъотӣ ки зиди он маосӣаст ки карда бидорад то асари маъсиятро бизадойад , зеро дафъ ҳар маразӣ ба зид он мешавад пас агар дар маҷомеъи лаҳву лаъиб , Гана шунида бошад куффораи онро ба шунидани қуръону мавоъизу аҳодӣсу нишастан дар масоҷиду амсол он кунаду куффораи шурби хамрро ба риёзати нафасу тишнагии намояду куффора хӯрдани чизи ҳаромро баъд аз тсдқи қимати он , рӯзаи доштан ва кам хӯрдан кунад ва ҳамчунин ҳар чизеро ба муносиби он муолиҷа кунад то асари он гуноҳ маҳв шавад ва агар чаҳ дафъи он ба ибодати дигари ғайри муносиби ҳам мумкинаст лекини муолиҷаи муносиб , зӯдтар асар мекунад .

همچنان که حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود که «در عقب هر گناهی عبادت کن تا آن را محو کند» پس باید توبه کار، خود را بر طاعاتی که ضد آن معاصی است که کرده بدارد تا اثر معصیت را بزداید، زیرا دفع هر مرضی به ضد آن می شود پس اگر در مجامع لهو و لعب، غنا شنیده باشد کفاره آن را به شنیدن قرآن و مواعظ و احادیث و نشستن در مساجد و امثال آن کند و کفاره شرب خمر را به ریاضت نفس و تشنگی نماید و کفاره خوردن چیز حرام را بعد از تصدق قیمت آن، روزه داشتن و کم خوردن کند و همچنین هر چیزی را به مناسب آن معالجه کند تا اثر آن گناه محو شود و اگر چه دفع آن به عبادت دیگر غیر مناسب هم ممکن است لیکن معالجه مناسب، زودتر اثر می کند.