Ва бидон ки уламои ахлоқи удӯлро се қисм гуфтаанд : аввал : одили Акбар , ва он шариъат илоҳӣааст ки аз ҷониби ҳақи субҳонау таъолии содир шуда , ки муҳофизати мусовоти миёни бандагонро намояд .

و بدان که علمای اخلاق عدول را سه قسم گفته اند: اول: عادل اکبر، و آن شریعت الهیه است که از جانب حق سبحانه و تعالی صادر شده، که محافظت مساوات میان بندگان را نماید.

Дувум : одили аўст , ва он султон одиласт , ки тобеъи шариъат Мустафавӣа бӯда бошад , ва он Халифаи миллату ҷонишин шариъат аст

دوم: عادل اوسط، و آن سلطان عادل است، که تابع شریعت مصطفویه بوده باشد، و آن خلیفه ملت و جانشین شریعت است

Сеюм : одили Асғар , ва он тилло ва нуқрааст ки муҳофизати мусовот дар муомилотро май намояд ва дар китоби илоҳии ишора ба ин се одил шуда мефармоед : «у анзлнои мъҳми алкитобу алмизони лиқўми анноси болқсту анзлнои алҳдиди фӣаи бأси шадиду манофеи ллнос » яъне « мо фиристодем қуръонро ки муштамиласт бар аҳкоми шариъат ,у тарозуии адлро ки мардум ба воситаи онҳо бар ҳад васат боистанд ва аз ҳади худ таҷовуз накунанд , ва фиристодем оҳанро ки дар онаст азоби шадиду манфиат бисёр аз барои мардумон » пас қуръон иборатаст аз шариъати парвардгор ,у мизони ишора ба дарҳаму динор ,у оҳани ишора ба шамшери султон одиласт ки мардумро ба роҳи рости вобдорд ва аз ҷавру таъаддӣ дар ҷамеъи умӯри муҳофизати намояд .

سوم: عادل اصغر، و آن طلا و نقره است که محافظت مساوات در معاملات را می نماید و در کتاب الهی اشاره به این سه عادل شده می فرماید: «و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس» یعنی «ما فرستادیم قرآن را که مشتمل است بر احکام شریعت، و ترازوی عدل را که مردم به واسطه آنها بر حد وسط بایستند و از حد خود تجاوز نکنند، و فرستادیم آهن را که در آن است عذاب شدید و منفعت بسیار از برای مردمان» پس قرآن عبارت است از شریعت پروردگار، و میزان اشاره به درهم و دینار، و آهن اشاره به شمشیر سلطان عادل است که مردم را به راه راست وابدارد و از جور و تعدی در جمیع امور محافظت نماید.

Ва зиди одил ки ҷобир бошад низ бар се ваҷҳаст : аввал : ҷобири аъзам , ва он касеаст ки аз ҳукми шариъат берун равад , ва аз ҳукми соҳиби шаръ сарбоз занад ,у мтобъти шаръро нанамояд ва ӯро кофар донанд .

و ضد عادل که جابر باشد نیز بر سه وجه است: اول: جابر اعظم، و آن کسی است که از حکم شریعت بیرون رود، و از حکم صاحب شرع سرباز زند، و متابعت شرع را ننماید و او را کافر دانند.

Дувум : ҷобири аўст , ва он шахсеаст ки аз итоати султони одилу аҳком ӯ сари печад , ва онро ёғӣ ва тоғӣ хонанд

دوم: جابر اوسط، و آن شخصی است که از اطاعت سلطان عادل و احکام او سر پیچد، و آن را یاغی و طاغی خوانند

Сеюм : ҷобири Асғар , ва он касеаст ки ба ҳукми дарҳаму динори ноистду мусовоти онро мулоҳиза накунад , балки зиёдтар аз ончии ҳақ ӯ аст бардораду ончии ҳақ дигаронаст камтар бидиҳад ва ӯро дузд хоин гӯйанд .

سوم: جابر اصغر، و آن کسی است که به حکم درهم و دینار نایستد و مساوات آن را ملاحظه نکند، بلکه زیادتر از آنچه حق او است بردارد و آنچه حق دیگران است کمتر بدهد و او را دزد خائن گویند.

Бидон ки адолат бар се қисмаст : аввали онкии миёни бандагону холиқ эшонаст ,у баёни он инаст ки донистӣ адолат иборатаст аз амал ба мусовот ба қадари имкон ва чун донистӣ ки ҳақи субҳона ва таъолӣ бахшанда ҳаёту атокунанда ҷамеъ камолотаст , ончӣ ҳар зинда ба он муҳтоҷ , аз ӯ омода , ва хон неъмату эҳсону рӯзӣ аз барои ҳар касе ниҳода , ончӣ аз неъматҳои бекарон ӯ ҳар соъатӣ мерасад забонҳо аз теъдоди он оҷиз ,у ончӣ аз атоҳои бепойонаш ҳар лаҳза ҳосил мешавад , аз ҳаду ҳасру баён мутаҷовизаст ,у ончӣ аз маротиби олияи дараҷоти мутаъолӣау сарвару баҳҷату айшу роҳат , ки дар олами охират муҳайё намӯда , ба маротиби ғирмтноҳиаҳи болотару беҳтар , на чашмӣ мисли он дида ва на гӯшӣ шунида , ва на ба хотирӣ хутур карда

بدان که عدالت بر سه قسم است: اول آنکه میان بندگان و خالق ایشان است، و بیان آن این است که دانستی عدالت عبارت است از عمل به مساوات به قدر امکان و چون دانستی که حق سبحانه و تعالی بخشنده حیات و عطا کننده جمیع کمالات است، آنچه هر زنده به آن محتاج، از او آماده، و خوان نعمت و احسان و روزی از برای هر کسی نهاده، آنچه از نعمتهای بیکران او هر ساعتی می رسد زبانها از تعداد آن عاجز، و آنچه از عطاهای بی پایانش هر لحظه حاصل می شود، از حد و حصر و بیان متجاوز است، و آنچه از مراتب عالیه درجات متعالیه و سرور و بهجت و عیش و راحت، که در عالم آخرت مهیا نموده، به مراتب غیرمتناهیه بالاتر و بهتر، نه چشمی مثل آن دیده و نه گوشی شنیده، و نه به خاطری خطور کرده

Пас , албата ҳақии воҷиб аз барои худо бар бандагон собитаст , ки бояд ба изои он адолати фии алҷмлаҳ ҳосил шавад , зеро ки аз ҳар ки файзӣу неъматӣ ба дайгарӣ расад , ва ӯ дар муқобили навъи мукофотӣ ба амал наёвард , албата золим ва ҷобир хоҳад буд ,у лекини мукофоти нисбат ба ашхос мухталиф мешаваду мукофоти эҳсони подшоҳи дуои бақои давлат ,у нашри мҳомду шукр неъмат ӯст ,у мукофоти махдуми итоату саъй дар хизмат ӯ ,у дигари мукофот , ба додани молу қазоӣ ҳоҷат ӯст ,у соҳати кбрёӣии ҳазрати офаридагор аз эҳтиёҷ ба аъонту саъии мо муназзаҳ ,у арсаи ҷалолаш аз зарурати аъмолу афъол , муқаддасасту лекин , бар бандагон воҷибаст касби маърифату таҳсили муҳаббат ӯ ,у саъй дар баҷо овардани фармон ,у ҷад дар итоати пайғамбарон ӯу инқиёди аҳкоми шариъату амтсоли одоби дайну миллат , ҳар чанд ки тавфиқи инҳо низ аз ҷумла неъматҳои ӯст .

پس، البته حقی واجب از برای خدا بر بندگان ثابت است، که باید به ازای آن عدالت فی الجمله حاصل شود، زیرا که از هر که فیضی و نعمتی به دیگری رسد، و او در مقابل نوع مکافاتی به عمل نیاورد، البته ظالم و جابر خواهد بود، و لیکن مکافات نسبت به اشخاص مختلف می شود و مکافات احسان پادشاه دعای بقای دولت، و نشر محامد و شکر نعمت اوست، و مکافات مخدوم اطاعت و سعی در خدمت او، و دیگر مکافات، به دادن مال و قضای حاجت اوست، و ساحت کبریائی حضرت آفریدگار از احتیاج به اعانت و سعی ما منزه، و عرصه جلالش از ضرورت اعمال و افعال، مقدس است و لیکن، بر بندگان واجب است کسب معرفت و تحصیل محبت او، و سعی در بجا آوردن فرمان، و جد در اطاعت پیغمبران او و انقیاد احکام شریعت و امتثال آداب دین و ملت، هر چند که توفیق این ها نیز از جمله نعمتهای اوست.

Аз дасту забон ки барояд каз ӯҳдаи шукраш ба дар ояду лекин , чунончии бандаи ончиро дар он мдхлитӣ ва ихтиёрӣ дорад аз вазоифи тоъоту даврӣ аз маосӣу сиӣот ба ҷо оварад , аз « ҷаври мутлақ » , хориҷ мешавад , агар чаҳ асли ихтиёру қудрати ҳам неъмат ӯ , балки вуҷӯду ҳаёт аз файз мавҳибат ӯст .

از دست و زبان که برآید کز عهده شکرش به در آید و لیکن، چنانچه بنده آنچه را در آن مدخلیتی و اختیاری دارد از وظایف طاعات و دوری از معاصی و سیئات به جا آورد، از «جور مطلق»، خارج می شود، اگر چه اصل اختیار و قدرت هم نعمت او، بلکه وجود و حیات از فیض موهبت اوست.

Дувум : адолатӣ ки дар миён мардумаст , ва аз баъзе нисбат ба баъзе дигар ҳосил мешавад , аз адо кардани ҳуқуқу ради амонот ,у инсоф додан дар муомилот ,у таъзими бузургон ,у эҳтироми перон ,у фарёдрасии мазлӯмону дастгирии заъифон .

دوم: عدالتی که در میان مردم است، و از بعضی نسبت به بعضی دیگر حاصل می شود، از ادا کردن حقوق و رد امانات، و انصاف دادن در معاملات، و تعظیم بزرگان، و احترام پیران، و فریادرسی مظلومان و دستگیری ضعیفان.

Ва муқтазои ин қисм аз адолат , онаст ки одамӣ ба ҳақи худ розӣ бӯдау зулм ба аҳадиро раво надошта бошад , ва ба қадари иститоату имкон , ҳуқуқи бародарони динии худро ба ҷо оварад , ва ҳар касеро аз абнои навъи худ ба мартабае ки лоиқ ӯ бошад бишносаду бидонад ки ҳар касеро аз ҷониби парвардгори ҳақӣ лозимаст , ва ба адои он бишитобад ва дар ҳадис « набавӣ воридаст ки аз барои бародарони муъмин бар якдигари сӣ ҳақаст ки одамии бриء алзмаҳ намешавад магар бо баҷо овардан онҳо , ва ё онкӣ аз ӯ афви намояд ва аз тақсир ӯ дар адоءи ҳақаш дар гузарад .

و مقتضای این قسم از عدالت، آن است که آدمی به حق خود راضی بوده و ظلم به احدی را روا نداشته باشد، و به قدر استطاعت و امکان، حقوق برادران دینی خود را به جا آورد، و هر کسی را از ابنای نوع خود به مرتبه ای که لایق او باشد بشناسد و بداند که هر کسی را از جانب پروردگار حقی لازم است، و به ادای آن بشتابد و در حدیث «نبوی وارد است که از برای برادران مومن بر یکدیگر سی حق است که آدمی بریء الذمه نمی شود مگر با بجا آوردن آنها، و یا آنکه از او عفو نماید و از تقصیر او در اداء حقش در گذرد.

Аввал : агар гуноҳӣ дар ҳақ ӯ аз бародари муъмин сар занад , ё тақсирӣ аз ӯ содир шавад аз ӯ бугзарад .

اول: اگر گناهی در حق او از برادر مومن سر زند، یا تقصیری از او صادر شود از او بگذرد.

Дувум : агар ғариб бошад дилдорӣ ӯ кунад ва бо ӯ меҳрбонии намояд

دوم: اگر غریب باشد دلداری او کند و با او مهربانی نماید

Сеюм : чунончӣ бар айбӣ аз ӯ воқиф бошад бапушанд

سوم: چنانچه بر عیبی از او واقف باشد بپوشاند

Чаҳорум : агар лағзишӣ аз ӯ ба вуҷӯд ояд чашм аз ӯ бапушанд

چهارم: اگر لغزشی از او به وجود آید چشم از او بپوشاند

Панҷум : агар узри хоҳии намояди узр ӯро бипазирад

پنجم: اگر عذر خواهی نماید عذر او را بپذیرد

Шашум : агар касе ғайбати бародари муъминиро кунад ӯро манъи намояд

ششم: اگر کسی غیبت برادر مومنی را کند او را منع نماید

Ҳафтум : ончии хайр ӯро бидонад ба ӯ бирасонаду панду насиҳат аз ӯ боз нагирад

هفتم: آنچه خیر او را بداند به او برساند و پند و نصیحت از او باز نگیرد

Ҳаштум : дӯстӣ ӯро муҳофизат кунаду шароити дӯстиро ба ҷо оварад

هشتم: دوستی او را محافظت کند و شرایط دوستی را به جا آورد

Нуҳум : ҳуқуқ ӯро манзур дошта бошад

نهم: حقوق او را منظور داشته باشد

Даҳум : агар марӣз бошад ӯро иёдат кунад

دهم: اگر مریض باشد او را عیادت کند

Ёздаҳум : ба ҷиноза ӯ ҳозир шавад

یازدهم: به جنازه او حاضر شود

Давоздаҳум : ҳар вақт ӯро бихонад иҷобат кунад

دوازدهم: هر وقت او را بخواند اجابت کند

Сездаҳум : агар ҳадя эй аз барои ӯ фиристад қабул кунад

سیزدهم: اگر هدیه ای از برای او فرستد قبول کند

Чаҳордаҳум : агар бо ӯ некӣ кунад мукофот кунад

چهاردهم: اگر با او نیکی کند مکافات کند

Понздаҳум : агар неъматӣ аз ӯ бирасад шукри онро ба ҷо оварад

پانزدهم: اگر نعمتی از او برسد شکر آن را به جا آورد

Шонздаҳум : ёрӣ ӯро намояд

شانزدهم: یاری او را نماید

Ҳафдаҳум : номӯсу арз ӯро дар аҳлаш муҳофизат кунад

هفدهم: ناموس و عرض او را در اهلش محافظت کند

Ҳиҷдҳм : ҳоҷат ӯро баровард

هیجدهم: حاجت او را برآورد

Нӯздаҳум : ончӣ аз ӯ суоли намояд рад нанамояд

نوزدهم: آنچه از او سوال نماید رد ننماید

Бистум : агар атса кунад тҳит ӯ намояд

بیستم: اگر عطسه کند تحیت او نماید

Бист ва якум : гумшуда ӯро роҳ нмоӣӣ кунад

بیست و یکم: گمشده او را راه نمائی کند

Бисту дувум : салом ӯро ҷавоб гуяд

بیست و دوم: سلام او را جواب گوید

Бист ва сеюм : бо ӯ ба гуфтори неки такаллуми намояд

بیست و سوم: با او به گفتار نیک تکلم نماید

Бисту чаҳорум : неъматҳои ӯро некӯи шуморад

بیست و چهارم: نعمتهای او را نیکو شمارد

Бисту панҷум : қисмҳои ӯро тасдиқ кунад

بیست و پنجم: قسمهای او را تصدیق کند

Бисту шашум : бо ӯ дӯстӣ кунад ва аз душманӣ ӯ эҳтироз кунад

بیست و ششم: با او دوستی کند و از دشمنی او احتراز کند

Бисту ҳафтум : ӯро ёрӣ кунад , хоҳ золим бошад ё мазлӯм ,у ёрӣ ӯ дар вақти золим бӯдан инаст ки ӯро аз зулм мамониат кунад ва дар вақти мазлӯм бӯдан , онкӣ ӯро аъонт кунад .

بیست و هفتم: او را یاری کند، خواه ظالم باشد یا مظلوم، و یاری او در وقت ظالم بودن این است که او را از ظلم ممانعت کند و در وقت مظلوم بودن، آنکه او را اعانت کند.

Бисту ҳаштум : ӯро таслим душман накунад ва хор нигараданд ӯро ба танҳо гузорданаш .

بیست و هشتم: او را تسلیم دشمن نکند و خوار نگرداند او را به تنها گذاردنش.

Бисту нуҳум : аз барои ӯ дӯст дошта бошад ончиро аз барои худ дӯст дошта бошад аз некӣҳо .

بیست و نهم: از برای او دوست داشته باشد آنچه را از برای خود دوست داشته باشد از نیکیها.

Сӣам : ва аз барои ӯ макрӯҳи шуморади ончӣ аз барои худ макрӯҳ май шуморад аз бадӣҳо

سی ام: و از برای او مکروه شمارد آنچه از برای خود مکروه می شمارد از بدیها

Сим : аз ақсоми адолат , адолатӣаст ки миёни зиндагону зўии алҳқўқ эшонаст аз амвот , мисли инки қрўзи мурдагони худро адо кунанд , ва васиятҳои эшонро ба ҷо оваранд ва эшонро ёд кунанд ба тсдқу дуо .

سیم: از اقسام عدالت، عدالتی است که میان زندگان و ذوی الحقوق ایشان است از اموات، مثل اینکه قروض مردگان خود را ادا کنند، و وصیتهای ایشان را به جا آورند و ایشان را یاد کنند به تصدق و دعا.