Бидон ки аз барои сифат « таваккул » , дар заъфу қӯт , се дараҷааст :

بدان که از برای صفت «توکل»، در ضعف و قوت، سه درجه است:

Аввали онкии ҳол ӯ дар ҳақи худоу вусуқ ӯ ба аноят ,у итмӣнон ӯ ба кифоят ӯ , мисли ҳол ӯ бошад нисбат ба касе ки вакил ӯ бошад ва ин заъифтарин дараҷот таваккуласту мунофотӣ бо саъйу тадбир худ надорад гуё баъзе тадбирот , мунофӣ бошад ҳамчунон ки касе дайгариро дар амре вакил мекунад , ҳар саъйу тадбириро ки вакил бигӯед , иртикоби он мунофотӣ бо тўкил надорад ҳамчунин ҳар саъй ки одату тариқаи вакил бар он ҷорӣаст ки муваккили худ бикунад , гӯ сареҳан нагӯяд аммо соири тадбироти мунофӣ тўкиласт .

اول آنکه حال او در حق خدا و وثوق او به عنایت، و اطمینان او به کفایت او، مثل حال او باشد نسبت به کسی که وکیل او باشد و این ضعیف ترین درجات توکل است و منافاتی با سعی و تدبیر خود ندارد گویا بعضی تدبیرات، منافی باشد همچنان که کسی دیگری را در امری وکیل می کند، هر سعی و تدبیری را که وکیل بگوید، ارتکاب آن منافاتی با توکیل ندارد همچنین هر سعی که عادت و طریقه وکیل بر آن جاری است که موکل خود بکند، گو صریحا نگوید اما سایر تدبیرات منافی توکیل است.

Дувуми онкии ҳол ӯ бо худо мисли ҳол Тифл бошад бо модари худ , зеро ӯ ҷузи модар наме шиносад ва ба сӯии ғайр ӯ эътимод надорад чун ӯро бибинад дар ҳар ҳол ба доман ӯ май овезад ва агар ҳозир набошад чун амре ба ӯ рӯ диҳад аввали чизе ки бар забон ӯ мегузарад : « эй модар »асту соҳиби ин мартабаи чунон ғарқ таваккуласт ки аз таваккули худ низ ғофиласту ҳамаи тадбирот ва саъйҳо мунофии ин мартабааст магари тадбир гурехтан ба худоу паноҳ ҷустан ба ӯу воситаи дуоу тазаррӯъ .

دوم آنکه حال او با خدا مثل حال طفل باشد با مادر خود، زیرا او جز مادر نمی شناسد و به سوی غیر او اعتماد ندارد چون او را ببیند در هر حال به دامن او می آویزد و اگر حاضر نباشد چون امری به او رو دهد اول چیزی که بر زبان او می گذرد: «ای مادر» است و صاحب این مرتبه چنان غرق توکل است که از توکل خود نیز غافل است و همه تدبیرات و سعیها منافی این مرتبه است مگر تدبیر گریختن به خدا و پناه جستن به او و واسطه دعا و تضرع.

Сеюм инки одамӣ дар назд худо монанд мет дар назд ғассол бошад , яъне : худро дар пеши қудрати ҳақ , мет бибинаду ҷамеъи ҳаракоту саканоти худро аз қудрат азлиаҳ донад ва ин болотарин дараҷотасту соҳиби ин мартаба , басо бошад тарки дуоу суолро кунад аз роҳи вусуқ ба караму анояти ҳазрати ҳақ ӯ ин шахс , монанди тифлӣаст ки бидонад агар аз сӯй модар бигурезад модар ӯро биҷӯед ва агар ба доман модар биёвезад модар ӯро дар оғӯш мекашад .

سوم اینکه آدمی در نزد خدا مانند میت در نزد غسال باشد، یعنی: خود را در پیش قدرت حق، میت ببیند و جمیع حرکات و سکنات خود را از قدرت ازلیه داند و این بالاترین درجات است و صاحب این مرتبه، بسا باشد ترک دعا و سوال را کند از راه وثوق به کرم و عنایت حضرت حق او این شخص، مانند طفلی است که بداند اگر از سوی مادر بگریزد مادر او را بجوید و اگر به دامن مادر بیاویزد مادر او را در آغوش می کشد.

Ва аз ин қисмаст таваккули ҳазрати халили арраҳмон дар ҳангомӣ ки ӯро дар манҷаниқ ниҳоданд ки ба оташ афкананду ҳазрати рӯҳи алأмин ба ӯ гуфт : оё ҳоҷатии дорӣ ? гуфт : бо ту на гуфт : пас бо онкии ҳоҷат дорӣ бихоҳу наҷоти худро аз ӯ талаб кун гуфт : « ҳасбии ман суолии илмаи баҳолӣ » яъне « илми худо ба ҳоли ман , кифояти суол маро мекунад » ва ин мартаба бисёр нодиру азизи алўҷўду мартаба садиқинасту соҳиби ин мартаба то дар ин мартабааст , аз ҳар саъйу тадбирӣ безораст , зеро вусӯл ба ин дараҷот , мунофии ҳама тадбиротаст ,у соҳиби он вола ва мҳбўтаст ва бидон ки ончӣ мазкӯр шуд ки тавассул ба асбоби лозим , ва дар шаръи ақдаси амр ба он шудааст нисбат ба касеаст ки дар дараҷаи аввал аз таваккул бошад аммо касе ки яқину имон ӯ ба сари ҳад камол расед ба ҳайсиятӣ ки болклиаҳи эътимод ӯ аз асбобу васоилу Васоит зоил шуду дил ӯ чунон мустағриқи ҷаноб ҳақ гардид ки биҷуз ӯ муассирӣ намебинад , ва ғайриӣ Аслан дар назар ӯ нест ва чунон дил ӯ ба анояти илоҳӣ мутмаинаст ки эҳтимол намедиҳад ки ӯро ба ғайри вогузорад , ва Аслан изтиробӣ аз барои ӯ ҳам намерасад аз барои чунин касе бокӣ нест агар рӯй аз ҳама асбоб бартобад , зеро албата ҳақи муҳофизат ӯро мекунаду рӯзӣ ӯро бегумон май расонад , хоҳи асбобро таҳсил кунад ё нау хоҳи саъйу касби намояд ё на балии ин чунин шахсе гоҳ бошад ки мутаваҷҷеҳ касб шавад ва аз пай асбоб равад ба ҷиҳати инки амри худои чунин содир шудау ало мутлақан ба саъйу касби худ вусуқ ва эътимодӣ намедорад ва ончӣ шунида , аз ҳикоёти баъзе аз комилин авлиё ки безоду роҳила ба биёбонҳо мусофират мекардаанду рӯзии эшон май расида ва аз сбоъу даранда эҳтироз намекарданду нисбат ба подшоҳони зўи алоқтдори суханон ноҳамвор мегуфтаанду худои эшонро наҷот медода аз ин фирқа бӯдаанд « злки фазли аллоҳи иўтиаҳи ман ишоء » .

و از این قسم است توکل حضرت خلیل الرحمن در هنگامی که او را در منجنیق نهادند که به آتش افکنند و حضرت روح الأمین به او گفت: آیا حاجتی داری؟ گفت: با تو نه گفت: پس با آنکه حاجت داری بخواه و نجات خود را از او طلب کن گفت: «حسبی من سوالی علمه بحالی» یعنی «علم خدا به حال من، کفایت سوال مرا می کند» و این مرتبه بسیار نادر و عزیز الوجود و مرتبه صدیقین است و صاحب این مرتبه تا در این مرتبه است، از هر سعی و تدبیری بی زار است، زیرا وصول به این درجات، منافی همه تدبیرات است، و صاحب آن واله و مهبوت است و بدان که آنچه مذکور شد که توسل به اسباب لازم، و در شرع اقدس امر به آن شده است نسبت به کسی است که در درجه اول از توکل باشد اما کسی که یقین و ایمان او به سر حد کمال رسید به حیثیتی که بالکلیه اعتماد او از اسباب و وسایل و وسایط زایل شد و دل او چنان مستغرق جناب حق گردید که بجز او موثری نمی بیند، و غیری اصلا در نظر او نیست و چنان دل او به عنایت الهی مطمئن است که احتمال نمی دهد که او را به غیر واگذارد، و اصلا اضطرابی از برای او هم نمی رسد از برای چنین کسی باکی نیست اگر روی از همه اسباب برتابد، زیرا البته حق محافظت او را می کند و روزی او را بی گمان می رساند، خواه اسباب را تحصیل کند یا نه و خواه سعی و کسب نماید یا نه بلی این چنین شخصی گاه باشد که متوجه کسب شود و از پی اسباب رود به جهت اینکه امر خدایی چنین صادر شده و الا مطلقا به سعی و کسب خود وثوق و اعتمادی نمی دارد و آنچه شنیده، از حکایات بعضی از کاملین اولیا که بی زاد و راحله به بیابانها مسافرت می کرده اند و روزی ایشان می رسیده و از سباع و درنده احتراز نمی کردند و نسبت به پادشاهان ذو الاقتدار سخنان ناهموار می گفته اند و خدا ایشان را نجات می داده از این فرقه بوده اند «ذلک فضل الله یوتیه من یشاء».