Ва чун фазилати тафаккур дар оёти олами офоқу анфусро донистӣ , бидон ки аз тафаккур дар ҳар мавҷӯдӣ аз мавҷӯдоти мушоҳидаи ъҷоӣби сунъи парвардгор метавон намӯд ва аз тадаббур дар ҳар махлуқӣ аз махлуқоти мулоҳизаи ғароиби қудрати офаридагор метавон кард , зеро ки ончӣ дар иқлӣми вуҷӯди биҷузи зоти пок офаридагор ёфт мешавад ршҳаҳ эй аз рашаҳоти вуҷӯд ӯу қатрае аз дарёӣ бе миннатҳои файзи вуҷӯд ӯаст ва аз авҷи олами муҷаррадот то ҳазизи манзили моддӣотро агар сайр кунӣ биҷузи сунъ ӯ набинӣ , ва аз кишвари афлок то хиттаи хокро агар тафаҳҳус кунӣ ба ғайр аз осори қудрат ӯ наёбӣ муҷаррадоту моддӣот аз саноеъи аҷиба ӯ ва « ҷавоҳир »у эърози фалакӣоту ънсрёту бсоӣту мураккабот аз бадоеъи ғариба ӯ .

و چون فضیلت تفکر در آیات عالم آفاق و انفس را دانستی، بدان که از تفکر در هر موجودی از موجودات مشاهده عجائب صنع پروردگار می توان نمود و از تدبر در هر مخلوقی از مخلوقات ملاحظه غرایب قدرت آفریدگار می توان کرد، زیرا که آنچه در اقلیم وجود بجز ذات پاک آفریدگار یافت می شود رشحه ای از رشحات وجود او و قطره ای از دریای بی منتهای فیض وجود او است و از اوج عالم مجردات تا حضیض منزل مادیات را اگر سیر کنی بجز صنع او نبینی، و از کشور افلاک تا خطه خاک را اگر تفحص کنی به غیر از آثار قدرت او نیابی مجردات و مادیات از صنایع عجیبه او و «جواهر» و اعراض فلکیات و عنصریات و بسائط و مرکبات از بدایع غریبه او.

Лўолдии қудси сира :

لوالدی قدس سره:

Ва ҳеҷ зарра аз заррот олам нест магари инки аз анвоъи аҷоиби ҳикмату ғароиби санъати парвардгори ин қадар дар он ёфт мешавад ки агар ҷамеъи уқалои оламу ҳукамоӣ банӣ одам аз бадви офариниш то қиёми қиёмати домани ҳиммат бар миён банданд ки идроки онро кунанд ба ъушрӣ аз аъшору андакӣ аз бисёр он натавонанд расед , чаҳ ҷои ин ки осори қудрати комиларо дар ҷамеъ мавҷӯдот тавонанд фаҳмид

و هیچ ذره از ذرات عالم نیست مگر اینکه از انواع عجایب حکمت و غرایب صنعت پروردگار این قدر در آن یافت می شود که اگر جمیع عقلای عالم و حکمای بنی آدم از بدو آفرینش تا قیام قیامت دامن همت بر میان بندند که ادراک آن را کنند به عشری از اعشار و اندکی از بسیار آن نتوانند رسید، چه جای این که آثار قدرت کامله را در جمیع موجودات توانند فهمید

Ва махфӣ намонад ки мавҷӯдотӣ ки аз ктми адам ба фазои вуҷӯд омадаанд бисёре аз онҳоро мо намешиносем , на муҷмали онҳоро медонем на муфассал , на номӣ аз онҳо шунидаем ва на нишонеу дасти тасарруфи авҳоми мо аз онҳо кӯтоҳ ,у қадами андешаи моро дар назд онҳо роҳ нест .

و مخفی نماند که موجوداتی که از کتم عدم به فضای وجود آمده اند بسیاری از آنها را ما نمی شناسیم، نه مجمل آنها را می دانیم نه مفصل، نه نامی از آنها شنیده ایم و نه نشانی و دست تصرف اوهام ما از آنها کوتاه، و قدم اندیشه ما را در نزد آنها راه نیست.

Пас аз барои мо тафаккур дар онҳоу идроки аҷоибу ғароиби онҳо мумкин нест , балки тафаккуру тадаббури мо мунҳасираст ба ончии мҷмлои вуҷӯди онҳоро донистаему асли онҳоро шинохта ва онҳо бар ду қисманд :

پس از برای ما تفکر در آنها و ادراک عجایب و غرایب آنها ممکن نیست، بلکه تفکر و تدبر ما منحصر است به آنچه مجملا وجود آنها را دانسته ایم و اصل آنها را شناخته و آنها بر دو قسم اند:

Яке ончӣ дида намешавад ва ба ҳис дар намеояд ва онро « олами малакӯт » гӯйанд , монанди олами уқулу нуфуси муҷаррадау малоикау ҷину шаётин ва аз барои онҳо анвоъу табақот бисёре ки биҷузи холиқи онҳо иҳота ба онҳо натавонад кард .

یکی آنچه دیده نمی شود و به حس در نمی آید و آن را «عالم ملکوت» گویند، مانند عالم عقول و نفوس مجرده و ملائکه و جن و شیاطین و از برای آنها انواع و طبقات بسیاری که بجز خالق آنها احاطه به آنها نتواند کرد.

Ва дайгарии ончӣ маҳсус мешавад ва мушоҳида мегардад ва аз барои онҳо се табақааст :

و دیگری آنچه محسوس میشود و مشاهده میگردد و از برای آنها سه طبقه است:

Яке онкӣ аз олами афлок мушоҳида мешавад аз савобату сайёроту гардиши онҳо дар лайл ва наҳор .

یکی آنکه از عالم افلاک مشاهده میشود از ثوابت و سیارات و گردش آنها در لیل و نهار.

Дувум : хиттаи хоки маҳсус бо ончӣ дар он ҳаст аз баландӣу пастӣу кӯҳу дарёу биёбону саҳроу штўту анҳору маодину ашҷору набототу ҳайвоноту ҷамодот .

دوم: خطه خاک محسوس با آنچه در آن هست از بلندی و پستی و کوه و دریا و بیابان و صحرا و شطوط و انهار و معادن و اشجار و نباتات و حیوانات و جمادات.

Сим : олами ҳаво бо ончӣ дар он мушоҳида мешавад аз раъду барқу барфу борону абру соъиқау амсоли инҳо ва ҳар як аз ин табақотро анвоъи мутакассира ва ҳар навъеро ақсому аснофи ғайр мутаноҳӣааст ки ҳар якеро санъатӣу ҳайатӣу асару хосиятӣу зоҳирӣу ботинӣу ҳаракату сукӯнӣу ҳикмат ва маслиҳатӣаст ки биҷузи худованди донои натавонад идрок намӯд .

سیم: عالم هوا با آنچه در آن مشاهده میشود از رعد و برق و برف و باران و ابر و صاعقه و امثال اینها و هر یک از این طبقات را انواع متکثره و هر نوعی را اقسام و اصناف غیر متناهیه است که هر یکی را صنعتی و هیئتی و اثر و خاصیتی و ظاهری و باطنی و حرکت و سکونی و حکمت و مصلحتی است که بجز خداوند دانا نتواند ادراک نمود.

Ва ҳар як аз инҳоро ки дасти зании маҳали тафаккуру ибрат ,у боиси басират ва маърифат мегардад , зеро ки ҳамагии онҳо гувоҳони адлу шуҳуд сидқанд бар ваҳдонияти холиқи онҳоу ҳикмат ӯ камол ӯ қудрату азимат ӯ .

و هر یک از اینها را که دست زنی محل تفکر و عبرت، و باعث بصیرت و معرفت می گردد، زیرا که همگی آنها گواهان عدل و شهود صدق اند بر وحدانیت خالق آنها و حکمت او کمال او قدرت و عظمت او.

Пас ҳар ки дида басират бигушоед ва ба қадами ҳақиқати гирди саропои олам вуҷӯд барояду мамлакати худованди вдўдро сайр кунад дар ҳар зарра аз зарроти махлуқот , аҷоиби ҳикмату осори қудрат , ин қадар мушоҳида мекунад ки фаҳм ӯ ҳайрону ақл ӯ вола ва саргардон мегардад .

پس هر که دیده بصیرت بگشاید و به قدم حقیقت گرد سراپای عالم وجود برآید و مملکت خداوند ودود را سیر کند در هر ذره از ذرات مخلوقات، عجایب حکمت و آثار قدرت، این قدر مشاهده می کند که فهم او حیران و عقل او واله و سرگردان می گردد.

Ва шубҳа Эй нест дар инки табақоти аволими парвардгор дар шарофату вусъат мутафовитанд ва ҳар олами пастиро нисбат ба мо фавқи он қадар маҳсусӣ нест пас олами хокро ки пасттарин олами худованд покаст қадре нест дар назд олами ҳаво , ҳамчунон ки олами ҳаворо миқдорӣ нест ба қиёси олами смўот ,у олами смўотро нисбат ба олами мисол ,у олами мисолро назар ба олами малакӯт ,у олами малакӯтро назар ба олами ҷабарут ,у тамоми инҳоро нисбат ба ончии моро роҳӣ ба идрок он нест аз аволими илоҳӣау ончӣ аз махлуқотро ки бар рӯй пасттарин ҳамаи ин аволимаст ки замин бошад аз ҳайвоноту набототу ҷамодоти қадари маҳсусии нисбат ба аҳл замин нест ва аз барои ҳар яке аз ин аҷноси салосаи анвоъу ақсому аснофу афрод бениҳоятаст ва ҳар як аз ин аволим муштамиласт бар аҷоиб бисёру ғароиб бешумор ки теъдоди онҳо аз ҳаду ҳасри мутаҷовиз ва бенону баён аз тараққӣами он абкм ва оҷизаст .

و شبهه ای نیست در اینکه طبقات عوالم پروردگار در شرافت و وسعت متفاوت اند و هر عالم پستی را نسبت به ما فوق آن قدر محسوسی نیست پس عالم خاک را که پست ترین عالم خداوند پاک است قدری نیست در نزد عالم هوا، همچنان که عالم هوا را مقداری نیست به قیاس عالم سموات، و عالم سموات را نسبت به عالم مثال، و عالم مثال را نظر به عالم ملکوت، و عالم ملکوت را نظر به عالم جبروت، و تمام اینها را نسبت به آنچه ما را راهی به ادراک آن نیست از عوالم الهیه و آنچه از مخلوقات را که بر روی پست ترین همه این عوالم است که زمین باشد از حیوانات و نباتات و جمادات قدر محسوسی نسبت به اهل زمین نیست و از برای هر یکی از این اجناس ثلاثه انواع و اقسام و اصناف و افراد بی نهایت است و هر یک از این عوالم مشتمل است بر عجایب بسیار و غرایب بی شمار که تعداد آنها از حد و حصر متجاوز و بنان و بیان از ترقیم آن ابکم و عاجز است.