Ва аммо тафаккур дар аъмоли худ ки аз он ба муроқибату муҳосибат таъбир мешавад ва агар чаҳ дар баёни тавба зикр хоҳад шуд валикин дар ӣнҷо низ хулосаи он мазкӯр мешавад .

و اما تفکر در اعمال خود که از آن به مراقبت و محاسبت تعبیر می شود و اگر چه در بیان توبه ذکر خواهد شد ولیکن در اینجا نیز خلاصه آن مذکور می شود.

Ва кайфияти он , онаст ки одамӣ дар ҳар шабонаи рӯзии соъатӣ ба тафаккури кор худ биафтаду ахлоқи ботинӣау аъмоли зоҳирӣаи худро тафаҳҳус кунаду аҳволи дилу ҷавориҳи худро таҷассуси намояд , лавҳи дилро дар муқобили худ ниҳодаи онро мулоҳиза кунаду дафтари шабонаи худро гушӯдаи сар то пои онро мутолиа фармоед .

و کیفیت آن، آن است که آدمی در هر شبانه روزی ساعتی به تفکر کار خود بیفتد و اخلاق باطنیه و اعمال ظاهریه خود را تفحص کند و احوال دل و جوارح خود را تجسس نماید، لوح دل را در مقابل خود نهاده آن را ملاحظه کند و دفتر شبانه خود را گشوده سر تا پای آن را مطالعه فرماید.

Пас агар дили худро бар тариқи ростӣу дурустии мустақӣм ,у муттасиф ба ахлоқи Ҷамилау холӣ аз авсоф разила дид ,у аъзоу ҷавориҳи худро машғӯли тоъоту ъбодотӣ ки ба онҳо мутаъаллиқасту мҷтнб аз маосӣу сиӣотӣ ки ба онҳо муртабит аст ёфт шукри илоҳӣ ба ҷо оварад , ва агар мухолифи инро мулоҳиза намӯд дар садади алоҷ он барояд ва агар бархӯрд ки маъсиятӣ аз ӯ сар зада ба тавбау анобаи қазоу тадорук он кунад .

پس اگر دل خود را بر طریق راستی و درستی مستقیم، و متصف به اخلاق جمیله و خالی از اوصاف رذیله دید، و اعضا و جوارح خود را مشغول طاعات و عباداتی که به آنها متعلق است و مجتنب از معاصی و سیئاتی که به آنها مرتبط است یافت شکر الهی به جا آورد، و اگر مخالف این را ملاحظه نمود در صدد علاج آن برآید و اگر برخورد که معصیتی از او سر زده به توبه و انابه قضا و تدارک آن کند.

Ва шаккӣ нест ки ин қисм аз тафаккур , маҷолӣ восеъ дорад ,у қадари зарурии он мустағриқи шабона рӯз мегардаду моҳу сол , кифояти астқсоءи онро намекунад , зеро ки қадари лозим бар ҳар кас онаст ки дар ҳар шабонаи рӯз фикр кунад дар ҳар як аз сифоти мӯҳлика аз бухлу кибру аҷабу риёу ҳақаду ҳасаду ҷубну ғазабу ҳирсу тамаъ ,у ғайри инҳо аз сифоту назари басиратро кушодаи чароғи фикр ба даст гираду завоёии дили худро бигардад ва аз ҳамаи ин сифот тафаҳҳус кунад .

و شکی نیست که این قسم از تفکر، مجالی واسع دارد، و قدر ضروری آن مستغرق شبانه روز می گردد و ماه و سال، کفایت استقصاء آن را نمی کند، زیرا که قدر لازم بر هر کس آن است که در هر شبانه روز فکر کند در هر یک از صفات مهلکه از بخل و کبر و عجب و ریا و حقد و حسد و جبن و غضب و حرص و طمع، و غیر اینها از صفات و نظر بصیرت را گشاده چراغ فکر به دست گیرد و زوایای دل خود را بگردد و از همه این صفات تفحص کند.

Пас агар чунон фаҳмид ки дил ӯро аз ҳамаи инҳо холӣаст дар мақоми имтиҳон худ барояд ва бибинад ки шайтону нафас , амрро муштабаҳ накарда бошанд .

پس اگر چنان فهمید که دل او را از همه اینها خالی است در مقام امتحان خود برآید و ببیند که شیطان و نفس، امر را مشتبه نکرده باشند.

Маслан агар чунон гумон кунад ки нохушии такаббурро надорад , имтиҳон кунад худро ба дӯш кашӣдан хики обӣ аз кӯча , ё пуштае ҳема аз бозор ба хона .

مثلا اگر چنان گمان کند که ناخوشی تکبر را ندارد، امتحان کند خود را به دوش کشیدن خیک آبی از کوچه، یا پشته ای هیمه از بازار به خانه.

Ва агар чунон фаҳмид ки аз ғазаб холӣаст , худро дар маърази иҳонати сафеҳии даровард ва ҳамчунин дар ғайри инҳо аз сифот , ба имтиҳонотӣ ки гузаштагон аз некон , худро озмоиш кардаанд озмоиш кунад то мутмаин гардад ки аз решаи ҷамеъи ин сифоту шоху барги онҳо дар мазраъи дилаш асарӣ нест ореи нафас , макор ,у шайтон , ҳилагар ва ғаддораст .

و اگر چنان فهمید که از غضب خالی است، خود را در معرض اهانت سفیهی درآورد و همچنین در غیر اینها از صفات، به امتحاناتی که گذشتگان از نیکان، خود را آزمایش کرده اند آزمایش کند تا مطمئن گردد که از ریشه جمیع این صفات و شاخ و برگ آنها در مزرع دلش اثری نیست آری نفس، مکار، و شیطان، حیله گر و غدار است.

Ва агар ёфт ки чизе аз ин сифот дар дил ӯ ҳаст саъй кунад дар халосӣ аз он ба мавъизау насиҳату сарзанишу маломату мусоҳибати некон ва маҷоласт хубону риёзату муҷоҳида то салби он сифати бишавад ва агар ба осонӣ салб нашавад муолиҷаро мукаррари намояд .

و اگر یافت که چیزی از این صفات در دل او هست سعی کند در خلاصی از آن به موعظه و نصیحت و سرزنش و ملامت و مصاحبت نیکان و مجالست خوبان و ریاضت و مجاهده تا سلب آن صفت بشود و اگر به آسانی سلب نشود معالجه را مکرر نماید.

Ва баъд аз он тафаккур кунад дар сифоти ҳасана , агар ба гумони худ худро муттасиф ба онҳо ёфт дар садади озмоиш худ барояд то аз макри нафасу талбиси он мутмаин шавад ва агар худро аз яке аз онҳо холӣ ёфт таъаммули намояд дар тариқи таҳсили он .

و بعد از آن تفکر کند در صفات حسنه، اگر به گمان خود خود را متصف به آنها یافت در صدد آزمایش خود برآید تا از مکر نفس و تلبیس آن مطمئن شود و اگر خود را از یکی از آنها خالی یافت تأمل نماید در طریق تحصیل آن.

Баъд аз он мутаваҷҷеҳ ҳар як аз аъзоӣ худ шавад ва фикр кунад дар маосии мутаъаллиқа ба он , Маслан нигоҳ ба забон кунад ки оё дар он рӯзи ғайбатӣ ё дурӯғӣ ё луғавӣ ё фӯҳшӣ ё хўдстоӣӣ ё сухани чинӣ аз он содир шуда ё на ва ҳамчунин гӯшу дасту поу шикаму ғайри инҳо аз аъзо .

بعد از آن متوجه هر یک از اعضای خود شود و فکر کند در معاصی متعلقه به آن، مثلا نگاه به زبان کند که آیا در آن روز غیبتی یا دروغی یا لغوی یا فحشی یا خودستائی یا سخن چینی از آن صادر شده یا نه و همچنین گوش و دست و پا و شکم و غیر اینها از اعضا.

Онгоҳ тафаккур кунад дар тоъотӣ ки мутаъаллиқ ба ҳар як аз ин аъзоъ ҳаст аз воҷиботу мустаҳабот , пас агар баъд аз Фҳс ёфт ки аз онҳо маъсиятӣ сар назадау тоъотро ба ҷо овардаанд ҳамди худоро кунад ва агар ба судӯри маъсиятӣ ё тарки тоъатии бархӯрди аввали сабабу боиси онро биҷӯед ва дар садади қатъ он барояд сипас тадоруки онро ба тавба ва надомат кунад то фардои он монанди имрӯз набошад .

آنگاه تفکر کند در طاعاتی که متعلق به هر یک از این اعضاء هست از واجبات و مستحبات، پس اگر بعد از فحص یافت که از آنها معصیتی سر نزده و طاعات را به جا آورده اند حمد خدا را کند و اگر به صدور معصیتی یا ترک طاعتی برخورد اول سبب و باعث آن را بجوید و در صدد قطع آن برآید سپس تدارک آن را به توبه و ندامت کند تا فردای آن مانند امروز نباشد.

Ва ин қадар аз тафаккур дар аҳволи худ дар ҳар шабонаи рӯзӣ лозимаст аз барои ҳар диндорӣ ки муътақиди нашъа охират бошаду некони салафу аҳли тақвоу вараъ аз гузаштагонро дар субҳ ҳар рӯз ё шом ҳар шаби ҳамин тариқа ва одат бӯда балки аз эшон тӯморӣ бӯда ки дар онҷои неку бади сифоту афъолро сабт карда ва ҳар рӯзу шаби ҳоли худро ба онҷо муқобила менамуданд , ва чун аз заволи сифати разила ё атсоФ ба фазилатӣ мутмаин мешуданд дар он тӯмор қалам мекашиданду даст аз фикр дар он бардошта ба бақия мепардохтанд ва чунин менамуданд то ҳамаро қалами кашанд ва баъзе ки мартабаи эшон пасттар ва гоҳе маъсиятӣ ки аз эшон сар мезад маосӣ эй ки бояд худро аз он боз доранд дар тӯмор менавиштанд чун акли ҳаром ё шубҳа ё кизб ё ғайбат ё мроء ё мусомиҳа дар амр ба маърӯф ва наҳй аз мункиру амсоли инҳо ,у саъй дар халосӣ аз ҳар як менамуданд .

و این قدر از تفکر در احوال خود در هر شبانه روزی لازم است از برای هر دینداری که معتقد نشئه آخرت باشد و نیکان سلف و اهل تقوی و ورع از گذشتگان را در صبح هر روز یا شام هر شب همین طریقه و عادت بوده بلکه از ایشان طوماری بوده که در آنجا نیک و بد صفات و افعال را ثبت کرده و هر روز و شب حال خود را به آنجا مقابله می نمودند، و چون از زوال صفت رذیله یا اتصاف به فضیلتی مطمئن می شدند در آن طومار قلم می کشیدند و دست از فکر در آن برداشته به بقیه می پرداختند و چنین می نمودند تا همه را قلم کشند و بعضی که مرتبه ایشان پست تر و گاهی معصیتی که از ایشان سر می زد معاصی ای که باید خود را از آن باز دارند در طومار می نوشتند چون اکل حرام یا شبهه یا کذب یا غیبت یا مراء یا مسامحه در امر به معروف و نهی از منکر و امثال اینها، و سعی در خلاصی از هر یک می نمودند.

Ва болҷмлаҳи солеҳин салафро ин тариқа ва равия бӯда ва инро аз лавозими имон ба муҳосибаи рӯз қиёмат мешимурданд .

و بالجمله صالحین سلف را این طریقه و رویه بوده و این را از لوازم ایمان به محاسبه روز قیامت می شمردند.

Пас вой бар мо ки даст аз пайравӣу мтобът некон бардоштау пардаи ғифлатро бар дида худ фурӯгузошта , фикри муҳосибаи рӯзи қиёматро фаромӯш , ва аз шароби ғифлату битолати маст ва биҳуш гаштаему чунончии эшон рафтори моро мушоҳида менамуданд ҳукм мекарданд ба куфри моу адами эътиқоди мо ба рӯзи ҳисоб .

پس وای بر ما که دست از پیروی و متابعت نیکان برداشته و پرده غفلت را بر دیده خود فروگذاشته، فکر محاسبه روز قیامت را فراموش، و از شراب غفلت و بطالت مست و بیهوش گشته ایم و چنانچه ایشان رفتار ما را مشاهده می نمودند حکم می کردند به کفر ما و عدم اعتقاد ما به روز حساب.

Оре чигуна чунин набошаду ҳоли инки аъмоли мо ба амал касе ки имон ба биҳишт ва дӯзах дошта бошад мушобеҳатӣ надораду рафтори мо ба рафтори аҳл имон намемонад , зеро касе ки аз чизе тарсид аз он май гурезаду шавқ ба чизе ки дошта бошад дар талаби он бар меояд ва мо иддаои тарс аз ҷаҳаннам мекунем ва медонем ки фирор аз он ба тарк маосӣасту ғарқи лаҷа маосӣ ҳастему даъвои шавқ ба биҳиштро май нмоӣим ва медонем ки расӣдан ба он ба итоат ва фармонбардорӣаст ва дар он тақсир ва кӯтоҳӣ мекунем , умрро ба ҳаво ва ҳавас мегузаронему ҳавои духул биҳишт дорему рӯзгорро ба ҳарза сарф мекунем ,у тамаъи висоли ҳурони поки сиришт май нмоӣим .

آری چگونه چنین نباشد و حال اینکه اعمال ما به عمل کسی که ایمان به بهشت و دوزخ داشته باشد مشابهتی ندارد و رفتار ما به رفتار اهل ایمان نمی ماند، زیرا کسی که از چیزی ترسید از آن می گریزد و شوق به چیزی که داشته باشد در طلب آن بر می آید و ما ادعای ترس از جهنم می کنیم و می دانیم که فرار از آن به ترک معاصی است و غرق لجه معاصی هستیم و دعوای شوق به بهشت را می نمائیم و می دانیم که رسیدن به آن به اطاعت و فرمانبرداری است و در آن تقصیر و کوتاهی می کنیم، عمر را به هوا و هوس می گذرانیم و هوای دخول بهشت داریم و روزگار را به هرزه صرف می کنیم، و طمع وصال حوران پاک سرشت می نمائیم.

Ва махфӣ намонад ки ин навъ аз тафаккури уламо ва солеҳинаст , ва аммо фикри муқаррабин ва садиқин аз ин боло ,у шаъни эшон азин волотараст балки эшон мустағриқи дарёии муҳаббат ,у инс ба прўдгор , ва ба ҷону дили мутаваҷҷеҳи азимат ва ҷалол офаридагоранд дар фикри ҷамолу ҷалоли эзади мутаъоли мадҳуш , ва аз худу сифоту аъмоли худ болмраҳ фаромӯш кардаанд .

و مخفی نماند که این نوع از تفکر علماء و صالحین است، و اما فکر مقربین و صدیقین از این بالا، و شأن ایشان ازین والاتر است بلکه ایشان مستغرق دریای محبت، و انس به پرودگار، و به جان و دل متوجه عظمت و جلال آفریدگارند در فکر جمال و جلال ایزد متعال مدهوش، و از خود و صفات و اعمال خود بالمره فراموش کرده اند.

Монанди ошиқӣ ки дар ҳоли лақои маъшӯқи вола ва ҳайрон монаду ҳусӯли ин ҳолат балки аднии мартаба аз тлзз ба ёди азимату ҷалоли худо мумкин намешавад то соҳати нафасро аз ҷамеъи рзоил пок насозӣ , зеро ки ҳол касе ки бо вуҷӯди атсоФ ба ахлоқ бад хоҳад аз тафаккур дар ҷалолу ҷамоли ҷамили мутлақ млтз шавад , ҳол ошиқӣаст ки бо маҳбӯби худ хилват кунад ва хоҳад аз мушоҳидаи ҷамол ӯ алтзоз ёбаду зери пероҳан ӯ аз мору ақраб мамлу бошад ва онро багазанд зеро ки ҳар як аз ин сифот , ҳукми мор ё ақрабӣ доранд ки фурӯрафтагони алойиқи табиатро гузидан онҳо маълум нашавад то вақте ки ин оламро бадрӯд кунанд , дар он вақт мушоҳида хоҳанд кард ки ?илам ҳар як аз инҳо аз мору каждум ба « маротиби штӣ болотараст .

مانند عاشقی که در حال لقای معشوق واله و حیران ماند و حصول این حالت بلکه ادنی مرتبه از تلذذ به یاد عظمت و جلال خدا ممکن نمی شود تا ساحت نفس را از جمیع رذایل پاک نسازی، زیرا که حال کسی که با وجود اتصاف به اخلاق بد خواهد از تفکر در جلال و جمال جمیل مطلق ملتذ شود، حال عاشقی است که با محبوب خود خلوت کند و خواهد از مشاهده جمال او التذاذ یابد و زیر پیراهن او از مار و عقرب مملو باشد و آن را بگزند زیرا که هر یک از این صفات، حکم مار یا عقربی دارند که فرورفتگان علایق طبیعت را گزیدن آنها معلوم نشود تا وقتی که این عالم را بدرود کنند، در آن وقت مشاهده خواهند کرد که الم هر یک از اینها از مار و کژدم به «مراتب شتی بالاتر است.

Пас эй ҷони бародар аз хоб ғифлат бархез ва фикрӣ кун аз барои рӯзи растохез , пеш аз онкии чораи амр аз даст берун раваду чанголи марг ба колбуди наҳиф банд шавад ва бар сиблати қатъ ва яқин бидон ки ҳар сифатӣ аз сифот ва ҳар амалӣ аз аъмоли туро дар вақт рафтан ҷзоӣӣаст , ҳамчунон ки сариҳи қуръону наси ҳадиси пайғамбар охируззамонаст ки фармуд : « ҳар чаҳро хоҳии дӯсти дор ки аз он мФорқт хоҳӣ кард ва ҳар чаҳ хоҳӣ зиндагонӣ кун оқибати хоҳии мард ва ҳар корӣ ки хоҳӣ бикун ки ҷазои он ба ту хоҳад расед » .

پس ای جان برادر از خواب غفلت برخیز و فکری کن از برای روز رستاخیز، پیش از آنکه چاره امر از دست بیرون رود و چنگال مرگ به کالبد نحیف بند شود و بر سبیل قطع و یقین بدان که هر صفتی از صفات و هر عملی از اعمال تو را در وقت رفتن جزائی است، همچنان که صریح قرآن و نص حدیث پیغمبر آخرالزمان است که فرمود: «هر چه را خواهی دوست دار که از آن مفارقت خواهی کرد و هر چه خواهی زندگانی کن عاقبت خواهی مرد و هر کاری که خواهی بکن که جزای آن به تو خواهد رسید».

Пас соъатӣ аз авқоти худро сарфи фикри аъмол худ кун ,у замонӣ дар аҷоиби сунъи худованд таъаммул намой , ва саъй кун ки дили худро аз всоўс холӣ кунӣ ,у тафаккури онро ба ақсоми шшгонаҳи Маҳмӯдаи мқсўрсозӣ , зеро ки чунонкии гузашти ғайр аз инҳо ончӣ бошад аз афкори мутаъаллиқа ба дунёии дниаҳ ва аз всоўс шайтонӣааст пас фикри ту бояд мунҳасир бошад дар истинботи масоили илмия , ё анҷом додан яке аз аъмоли ҳасана , ё дар ибрати яке аз дигарону ҳангоми риҳлат аз ҷаҳон , ё дар тасбеҳу тақдиси парвардгор , ё дар саноеъи аҷоиби офаридагор , ё дар сифоту аъмоли худ .

پس ساعتی از اوقات خود را صرف فکر اعمال خود کن، و زمانی در عجایب صنع خداوند تأمل نمای، و سعی کن که دل خود را از وساوس خالی کنی، و تفکر آن را به اقسام ششگانه محموده مقصور سازی، زیرا که چنانکه گذشت غیر از اینها آنچه باشد از افکار متعلقه به دنیای دنیه و از وساوس شیطانیه است پس فکر تو باید منحصر باشد در استنباط مسائل علمیه، یا انجام دادن یکی از اعمال حسنه، یا در عبرت یکی از دیگران و هنگام رحلت از جهان، یا در تسبیح و تقدیس پروردگار، یا در صنایع عجایب آفریدگار، یا در صفات و اعمال خود.

Ва аммо тафаккур кардан дар зоти худо , балки баъзе аз сифот ӯ , дар шариъати муқаддасаи ғайри ҷоиз ва касе ки ин хаёлро кунад аз ҳади худ мутаҷовизаст « ва мо ллтробу раби алорбоб » , муштии хокро бо худованди пок чаҳ кор , зот ӯ аз он болотар ки каманди андеша ба конгресси ҷалол ӯ тавонад расед ё тоири фикр дар ҳаволӣ ӯ гузар тавонад кард , « таъолии шаънаи ани злки ълўои кбиро » .

و اما تفکر کردن در ذات خدا، بلکه بعضی از صفات او، در شریعت مقدسه غیر جایز و کسی که این خیال را کند از حد خود متجاوز است «و ما للتراب و رب الارباب»، مشتی خاک را با خداوند پاک چه کار، ذات او از آن بالاتر که کمند اندیشه به کنگره جلال او تواند رسید یا طایر فکر در حوالی او گذر تواند کرد، «تعالی شأنه عن ذلک علوا کبیرا».