Бидон ки зиди ин сифати мазмума , хавф аз худост ва он бар се навъаст :

بدان که ضد این صفت مذمومه، خوف از خداست و آن بر سه نوع است:

Аввал : хавфи банда аз азимату ҷалоли кибриёии худованди мутаъолу арбоби қулӯб , ин навъро хашят ё рҳбти номанд

اول: خوف بنده از عظمت و جلال کبریای خداوند متعال و ارباب قلوب، این نوع را خشیت یا رهبت نامند

Дувум : хавф аз гуноҳоне ки кардау тқсиротӣ ки аз ӯ содир гашта

دوم: خوف از گناهانی که کرده و تقصیراتی که از او صادر گشته

Сеюм : хавф аз ин ҳар ду бо ҳам

سوم: خوف از این هر دو با هم

Ва шубҳа Эй нест дар инки ҳар қадари маърифати банда ба азимату ҷалоли офаридагору иртифоъи шаън ӯ ва улувва макон ӯ бештар , ва ба уюбу гуноҳони худ бинотар , тарсу хавф ӯ зиёдтар мешавад , зеро ки идроки қудрати Қоҳирау азимати боҳраҳу қувваи қавӣау иззати шадидаи боиси изтироб , ва ваҳшат мешавад шаккӣ нест дар инки азимати офаридагору қудрат ӯу сифоти ҷалол ӯу авсофи ҷамол ӯ дар шиддату қӯт , ғайр мутаноҳӣаст ва аз барои аҳадии иҳота ба сифоти қудс ӯу идроки канаи онҳо муяссар нест балки баъзе аз идроки олия ба қадари қобилияту тоқати худ бар сиблати иҷмол , баъзе аз сифот ӯро мефаҳманд ва он ҳам фии алҳқиқаҳ на аз сифот ӯ балки аз ғоят амреаст ки уқули қосираи эшон ба он мерасад ва онро камол тасаввур мекунад .

و شبهه ای نیست در اینکه هر قدر معرفت بنده به عظمت و جلال آفریدگار و ارتفاع شأن او و علو مکان او بیشتر، و به عیوب و گناهان خود بیناتر، ترس و خوف او زیادتر می شود، زیرا که ادراک قدرت قاهره و عظمت باهره و قوه قویه و عزت شدیده باعث اضطراب، و وحشت می شود شکی نیست در اینکه عظمت آفریدگار و قدرت او و صفات جلال او و اوصاف جمال او در شدت و قوت، غیر متناهی است و از برای احدی احاطه به صفات قدس او و ادراک کنه آنها میسر نیست بلکه بعضی از ادراک عالیه به قدر قابلیت و طاقت خود بر سبیل اجمال، بعضی از صفات او را می فهمند و آن هم فی الحقیقه نه از صفات او بلکه از غایت امری است که عقول قاصره ایشان به آن می رسد و آن را کمال تصور می کند.

Ва агар заррае аз нури хуршеди ҳақиқати баъзе аз сифот ӯ бар дилҳои арбоби уқули қавӣаи партави афканди хору хаси вуҷӯди эшонро дар ҳам сӯзаду тор ва пуд ҳастишонро аз ҳам бугсаланд ва агар гӯшае аз пардаи ҷамоли азал аз барои соҳибони мадорик олия бардошта шавад аҷзои вуҷӯдашон аз ҳам пошида ва дилҳои эшон пора пора гардаду ниҳояти фаҳми нуфуси қудсӣау уқули олия онаст ки бафаҳманд ки расӣдан ба ҳақиқати сифоти ҷалолу ҷамол ӯ маҳоласт ,у забони ақл аз адои шамае аз авсоф ӯ ҳқиқаҳи абкму лол .

و اگر ذره ای از نور خورشید حقیقت بعضی از صفات او بر دلهای ارباب عقول قویه پرتو افکند خار و خس وجود ایشان را در هم سوزد و تار و پود هستیشان را از هم بگسلاند و اگر گوشه ای از پرده جمال ازل از برای صاحبان مدارک عالیه برداشته شود اجزای وجودشان از هم پاشیده و دلهای ایشان پاره پاره گردد و نهایت فهم نفوس قدسیه و عقول عالیه آن است که بفهمند که رسیدن به حقیقت صفات جلال و جمال او محال است، و زبان عقل از ادای شمه ای از اوصاف او حقیقه ابکم و لال.

Ва ҳамин қадар бидонед ки дасти андеша аз домани ҷалолаши кӯтоҳ ,у пои ваҳмро дар соҳати қудсаш роҳ нест .

و همین قدر بدانید که دست اندیشه از دامن جلالش کوتاه، و پای وهم را در ساحت قدسش راه نیست.

Ва фаҳмидани ин мартаба низ ба ихтилофи уқулу мадорик , мухталиф мегардад ва ҳар киро мадраки бештару ақли комил тараст ҳайрату саргардонии бештару азимату ҷалол ӯ шносотру хавфу даҳшат ӯ афзӯн тараст ва аз ин ҷиҳати парвардгор олам мефармоед : « анмои ихшии аллоҳи ман ибодаи алълмоء » яъне « инасту ҷуз ин нест ки хашяту даҳшат аз худои махсӯс бандагонӣаст ки олам ва доно ҳастанд » .

و فهمیدن این مرتبه نیز به اختلاف عقول و مدارک، مختلف می گردد و هر که را مُدرک بیشتر و عقل کامل تر است حیرت و سرگردانی بیشتر و عظمت و جلال او شناساتر و خوف و دهشت او افزون تر است و از این جهت پروردگار عالم می فرماید: «انما یخشی الله من عباده العلماء» یعنی «این است و جز این نیست که خشیت و دهشت از خدا مخصوص بندگانی است که عالم و دانا هستند».

Ва Сайиди русули слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам фармуданд : « анои ахўФкми ллаҳ » яъне « тарси ман аз худо аз ҳамаи шумо бештараст » ва албата ба гӯши ту ҳикояти хавфи тайифаи анбёءу фирқаи авлиёъи расида , ва дар ҳар шаби ғашҳои пай дар паии амири муъминони алайҳи ассаломро шунидае ,у сабаби ин , камоли маърифат ба худоаст , зеро ки маърифати комила дар дил асар мекунад ва онро ба сӯзиш ва изтироб меоварад ,у асари он аз дил ба бадани сироят май намояду танро заъифу лоғар ,у чеҳраро зард ,у дидаро гирён месозад , ва ба ҷавориҳу аъзоъ сироят мекунад ва онҳоро аз маъсияти боз , ва ба тоъат ва ибодат медорад ва касе ки саъй дар тарки маосӣу касб тоъот накунад дил ӯ аз хавфи худои холӣ ва ҳеҷ мартаба аз хавф аз барои ӯ ҳосил нест ва аз ин ҷиҳат гуфтаанд : хоӣФ касе нест ки чашми худро бимолад ва гиря кунад балки касеаст ки аз оқибати ончӣ май тарсад эҳтироз кунад .

و سید رسل صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «انا اخوفکم لله» یعنی «ترس من از خدا از همه شما بیشتر است» و البته به گوش تو حکایت خوف طایفه انبیاء و فرقه اولیاء رسیده، و در هر شب غشهای پی در پی امیر مومنان علیه السلام را شنیده ای، و سبب این، کمال معرفت به خدا است، زیرا که معرفت کامله در دل اثر می کند و آن را به سوزش و اضطراب می آورد، و اثر آن از دل به بدن سرایت می نماید و تن را ضعیف و لاغر، و چهره را زرد، و دیده را گریان می سازد، و به جوارح و اعضاء سرایت می کند و آنها را از معصیت باز، و به طاعت و عبادت می دارد و کسی که سعی در ترک معاصی و کسب طاعات نکند دل او از خوف خدا خالی و هیچ مرتبه از خوف از برای او حاصل نیست و از این جهت گفته اند: خائف کسی نیست که چشم خود را بمالد و گریه کند بلکه کسی است که از عاقبت آنچه می ترسد احتراز کند.

Ва баъзе аз урафо гуфтаанд ки банда дар ҳангомӣ аз худо май тарсад ки аз гуноҳ парҳез кунад , монанди беморӣ ки аз хавфи тӯли мараз аз ғизоҳои носозгор парҳез мекунад ва ҳамчунин ба сифоту аҳвол сироят мекунаду оташи шаҳавотро фурӯ май нишонд , ва лиззатҳои дунявӣаро ногувор месозад ,у таъми маосии ширин дар коми табъаши талх ва макрӯҳ мегардад , ҳамчунон ки асал ногувор мешавад назд касе ки донад заҳр бо он махлӯтаст ва дар ин ҳангоми дил ӯ аз дунё ва хошиъ мегардаду ҳиммат ӯ ба кори худу назар кардан ба оқибати аҳволи худ масруф мешаваду шуғлӣ аз барои ӯ ба ҷузи муҷоҳида бо нафасу шайтону муроқибаи аҳволу муҳосибаи аъмол худ намемонад ва як нафасро аз барои худ ғанимат май шуморад ва онро ба масраф бефоида наме расонад ва ба авқоту соъоти худ « знт » ҳам май расонад ва онро ба абас харҷ намекунад ва ба як калимаи лағв ки аз ӯ сар занад , ё хаёли ҳарза ки ба хотираш гузарад дар мақоми муохзаи нафасу итобу хитоб бо он дар меояду зоҳиру ботини худро ба чораи ончӣ аз он май тарсад машғӯл месозад ва ҳеҷ чизи дигарро ба хотири худ роҳ намедиҳад , монанди касе ки ба чанголи ширии даранда гирифтор гардад , ё ба дарёии тӯфонӣ ғарқ шавад ки фикрии дигари биҷузи халосӣ аз он надораду хаёлии биҷузи рҳоӣӣ аз он намекунад ҳамчунон ки аз ҷамъии саҳоба ва тобеъин машҳур , ва аз салафи солеҳин мأсўраст .

و بعضی از عرفا گفته اند که بنده در هنگامی از خدا می ترسد که از گناه پرهیز کند، مانند بیماری که از خوف طول مرض از غذاهای ناسازگار پرهیز می کند و همچنین به صفات و احوال سرایت می کند و آتش شهوات را فرو می نشاند، و لذتهای دنیویه را ناگوار می سازد، و طعم معاصی شیرین در کام طبعش تلخ و مکروه می گردد، همچنان که عسل ناگوار می شود نزد کسی که داند زهر با آن مخلوط است و در این هنگام دل او از دنیا و خاشع می گردد و همت او به کار خود و نظر کردن به عاقبت احوال خود مصروف می شود و شغلی از برای او به جز مجاهده با نفس و شیطان و مراقبه احوال و محاسبه اعمال خود نمی ماند و یک نفس را از برای خود غنیمت می شمارد و آن را به مصرف بی فایده نمی رساند و به اوقات و ساعات خود «ضنت» هم می رساند و آن را به عبث خرج نمی کند و به یک کلمه لغو که از او سر زند، یا خیال هرزه که به خاطرش گذرد در مقام مواخذه نفس و عتاب و خطاب با آن در می آید و ظاهر و باطن خود را به چاره آنچه از آن می ترسد مشغول می سازد و هیچ چیز دیگر را به خاطر خود راه نمی دهد، مانند کسی که به چنگال شیری درنده گرفتار گردد، یا به دریای طوفانی غرق شود که فکری دیگر بجز خلاصی از آن ندارد و خیالی بجز رهائی از آن نمی کند همچنان که از جمعی صحابه و تابعین مشهور، و از سلف صالحین مأثور است.

Ва ақали мартабаи хавф онаст ки асари он дар аъмол зоҳир шаваду одамиро аз муҳаррамот боз дорад ва дар ин вақти мартабаи вараъ ҳосил мешавад ва агар аз ин мартаба тараққӣ кунаду хавф ӯ ба мартаба Эй расад ки ӯро аз шубаҳот низ нигоҳ дорад соҳиб тақво хоҳад шуд ва агар аз ин мартаба низ тараққӣ кунад ва худро болклиаҳ ба хизмат парвардгор бидорад ва аз фузули дунё эъроз кунаду нафасӣ аз анфоси худро сарфи ғайр худо накунад дохили зумрау ҳизб садиқин мегардад .

و اقل مرتبه خوف آن است که اثر آن در اعمال ظاهر شود و آدمی را از محرمات باز دارد و در این وقت مرتبه ورع حاصل می شود و اگر از این مرتبه ترقی کند و خوف او به مرتبه ای رسد که او را از شبهات نیز نگاه دارد صاحب تقوی خواهد شد و اگر از این مرتبه نیز ترقی کند و خود را بالکلیه به خدمت پروردگار بدارد و از فضول دنیا اعراض کند و نفسی از انفاس خود را صرف غیر خدا نکند داخل زمره و حزب صدیقین می گردد.