Қабл аз ин мазкӯр шуд ки болотарин хавфҳо , хавфи сӯъ хотимааст ва аз барои он асбоб бисёраст ,у марҷаъи ҳамаи онҳо се чизаст : аввал : ки аз ҳама бадтараст онаст ки дар вақте ки сакароти марг зоҳир шаваду аҳволи он намоён гардад , дар ақоиди одамии халалӣ ҳам расаду шак ё инкорӣ дар баъзе аз ақоид дар дил ӯ ҳосил шавад , ва ин ҳиҷобӣ гардад миёни худоу банда , ки боиси азоби мухиллад ,у зиёнкории абад ,у даврии доимӣ аз даргоҳ худо гардад , ва ба куфр аз дунё риҳлат кунад .

قبل از این مذکور شد که بالاترین خوفها، خوف سوء خاتمه است و از برای آن اسباب بسیار است، و مرجع همه آنها سه چیز است: اول: که از همه بدتر است آن است که در وقتی که سکرات مرگ ظاهر شود و احوال آن نمایان گردد، در عقاید آدمی خللی هم رسد و شک یا انکاری در بعضی از عقاید در دل او حاصل شود، و این حجابی گردد میان خدا و بنده، که باعث عذاب مخلد، و زیانکاری ابد، و دوری دائمی از درگاه خدا گردد، و به کفر از دنیا رحلت کند.

Ва метавонад шуд ки одамӣ ба амре ки хилоф воқеъ бошад эътиқод кунад ва дар вақти мурдани хилофи он бар ӯ зоҳир шавад , ва ба ин сабаби ташкик дар соири ақоиди саҳеҳа худ кунад ва кофар гардад зеро ки дар ибтидо , эътиқод ӯ ба ҳамаи яксон буд , пас чун мулоҳиза кунад ки яке аз онҳо хатост итмӣнон ӯ аз соири ақоиди худ низ бартараф мегардад .

و می تواند شد که آدمی به امری که خلاف واقع باشد اعتقاد کند و در وقت مردن خلاف آن بر او ظاهر شود، و به این سبب تشکیک در سایر عقاید صحیحه خود کند و کافر گردد زیرا که در ابتدا، اعتقاد او به همه یکسان بود، پس چون ملاحظه کند که یکی از آنها خطاست اطمینان او از سایر عقاید خود نیز برطرف می گردد.

Чунонкӣ гӯйанд фахри розӣ рӯзӣ мегирист аз сабаби гиря ӯ пурседанд гуфт : ҳоли ҳафтод соласт ки дар масъалае бнўъии эътиқоди доштам имрӯз донистам ки ботил бӯда , аз куҷо ки соири ақоиди ман чунин набошад .

چنانکه گویند فخر رازی روزی می گریست از سبب گریه او پرسیدند گفت: حال هفتاد سال است که در مسأله ای بنوعی اعتقاد داشتم امروز دانستم که باطل بوده، از کجا که سایر عقاید من چنین نباشد.

Ва болҷмлаҳ « алъёзи биллоҳ » касе ки ба ин хатар уфтаду пеш аз онкии рафъи ташкик ӯ бишаваду имон аз барои ӯ ҳосили бишавад аз дунё баравад кофар рафтаасту блҳоӣӣ ки имон ба худоу расӯлу рӯзи ҳисоб бар сиблат иҷмол дорад ва ин дар қалби эшон русух кардааст аз ин хатари дўртрнд .

و بالجمله «العیاذ بالله» کسی که به این خطر افتد و پیش از آنکه رفع تشکیک او بشود و ایمان از برای او حاصل بشود از دنیا برود کافر رفته است و بلهائی که ایمان به خدا و رسول و روز حساب بر سبیل اجمال دارد و این در قلب ایشان رسوخ کرده است از این خطر دورترند.

Ва аз ин ҷиҳатаст ки ворид шудааст ки аксари аҳли биҳишт балҳо хоҳанд буд ва ба ин сабаб дар шариъати муқаддасаи манъ шудааст аз ғӯр дар баҳсу назар дар худоу сифот ӯу сар дар ин , онаст ки балҳо ончиро аз шаръ расидааст чун эътиқод карданд ва фаро гирифтанд , бар он боқӣ май монанди ва чун зеҳни эшон аз фаҳмидани шубаҳоти қосир , ва ба ташкику тардиди муътод нашудаанд , дар дили эшон шаку шубҳа Халаҷон намекунад бархилофи касоне ки дар фикру баҳси фурӯи рафтау ақоиди худро аз уқули қосираи худ ахз кардаанд , ва бо фикри сусти худ ақидаеро ба даст овардаанд , ки эшонро саботи қадамӣ дар эътиқодӣ нест , зеро ки уқули ноқисса , аз фаҳмидани аксари ақоиди динӣаи оҷиз ,у адиллаеро ки тартиб медиҳанд музтариб ва мутаоризанд ва аз баҳсу фикр , дарҳои шаку шубҳа гушӯда мешавад пас зеҳни эшон ҳамеша маъракаи шкўк ва шубаҳотаст , гоҳе эътиқодӣ мекунанд ва ба он итмӣнон баҳам мерасонанд баъд аз он дар далелаши ташкик ,у эътиқоди эшон заъиф мешаваду пайваста дар ҳайрату изтиробу ташкик ва иштибоҳанд .

و از این جهت است که وارد شده است که اکثر اهل بهشت بلها خواهند بود و به این سبب در شریعت مقدسه منع شده است از غور در بحث و نظر در خدا و صفات او و سرّ در این، آن است که بلها آنچه را از شرع رسیده است چون اعتقاد کردند و فرا گرفتند، بر آن باقی می مانند و چون ذهن ایشان از فهمیدن شبهات قاصر، و به تشکیک و تردید معتاد نشده اند، در دل ایشان شک و شبهه خلجان نمی کند برخلاف کسانی که در فکر و بحث فرو رفته و عقاید خود را از عقول قاصره خود اخذ کرده اند، و با فکر سست خود عقیده ای را به دست آورده اند، که ایشان را ثبات قدمی در اعتقادی نیست، زیرا که عقول ناقصه، از فهمیدن اکثر عقاید دینیه عاجز، و ادله ای را که ترتیب می دهند مضطرب و متعارضند و از بحث و فکر، درهای شک و شبهه گشوده می شود پس ذهن ایشان همیشه معرکه شکوک و شبهات است، گاهی اعتقادی می کنند و به آن اطمینان بهم می رسانند بعد از آن در دلیلش تشکیک، و اعتقاد ایشان ضعیف می شود و پیوسته در حیرت و اضطراب و تشکیک و اشتباهند.

Пас агар ба ин ҳолати сакароти марг , эшонро дарёбад чаҳ астбъод дорад ки дар баъзе аз ақоиди динӣаи шаки намоянд ? ва эшон монанди касе ҳастанд ки дар киштӣ шикаста нишаста бошаду киштӣ ӯ дар гирдоби афтода , мавҷии онро ба мавҷӣ дигар андозаду ғолиб инаст ки чунин касе ғарқ мешавад .

پس اگر به این حالت سکرات مرگ، ایشان را دریابد چه استبعاد دارد که در بعضی از عقاید دینیه شک نمایند؟ و ایشان مانند کسی هستند که در کشتی شکسته نشسته باشد و کشتی او در گرداب افتاده، موجی آن را به موجی دیگر اندازد و غالب این است که چنین کسی غرق می شود.

Ва аз нсиролдини тӯсӣ , ки аз аъозим мутакаллиминаст манқӯласт ки гуфт ҳафтод сол дар улӯми ақлӣа фикр кардам ва китобҳои бисёр дар онҳо тасниф кардам ва беш аз ин наёфтам ки ин махлуқотро холиқӣаст , ва дар ин ҳам яқини ъаҷузаҳои қабӣла аз ман болотараст .

و از نصیرالدین طوسی، که از اعاظم متکلمین است منقول است که گفت هفتاد سال در علوم عقلیه فکر کردم و کتابهای بسیار در آنها تصنیف کردم و بیش از این نیافتم که این مخلوقات را خالقی است، و در این هم یقین عجوزه های قبیله از من بالاتر است.

Пас тариқи саҳеҳ онаст ки ҳамаи каси асли имону ақоиди худро аз соҳиби ваҳй ахз кунаду ботини худро аз сифоти змимаҳу ахлоқи хабиса пок созад ва ба аъмоли солеҳау тоъот машғӯл гардаду мутаарризи тафаккур дар ончӣ аз тоқат ӯ берун аст нагардад , то алтофи раббонӣа ӯро дарёбад .

پس طریق صحیح آن است که همه کس اصل ایمان و عقاید خود را از صاحب وحی اخذ کند و باطن خود را از صفات ذمیمه و اخلاق خبیثه پاک سازد و به اعمال صالحه و طاعات مشغول گردد و متعرض تفکر در آنچه از طاقت او بیرون است نگردد، تا الطاف ربانیه او را دریابد.

Дувум : аз асбоби сӯъи хотима онаст ки имони одамӣ заъиф бошад ва ба сабаби заъфи имону ақида , дӯстии худо дар дил ӯ кам бошад ,у дӯстии дунёу аҳлу аёлу мансабу мол бар дӯстии худо ғолиб бошад пас чунин касе ба тадриҷи муҳаббати дунё бар ӯ ғалаба мекунад то ба ҷоӣӣ мерасад ки дӯстии худо дар ниҳоят камӣ мешавад ва аз он , чизе ки асарӣ дар мухолифати нафаси аммора ва шайтон кунад боқӣ намемонад ва аз ин ҷиҳати дил ӯ торик ва сиёҳ мешаваду гирифтагӣу афсурдагӣ дар он ҳам мерасаду қасовати онро фаро мегираду торикии гуноҳон бар он мутароким мешаваду болклиаҳи нури имон аз он бартараф мешавад .

دوم: از اسباب سوء خاتمه آن است که ایمان آدمی ضعیف باشد و به سبب ضعف ایمان و عقیده، دوستی خدا در دل او کم باشد، و دوستی دنیا و اهل و عیال و منصب و مال بر دوستی خدا غالب باشد پس چنین کسی به تدریج محبت دنیا بر او غلبه می کند تا به جائی می رسد که دوستی خدا در نهایت کمی می شود و از آن، چیزی که اثری در مخالفت نفس اماره و شیطان کند باقی نمی ماند و از این جهت دل او تاریک و سیاه می شود و گرفتگی و افسردگی در آن هم می رسد و قساوت آن را فرا می گیرد و تاریکی گناهان بر آن متراکم میشود و بالکلیه نور ایمان از آن برطرف می شود.

Пас чун сакароти марг дар расад , ва бар ӯ зоҳир шавад ки : ҳол бояд аз дунё мФорқт кунад ,у ончӣ маҳбӯб ӯст аз молу фарзанд , ҳамаро тарк кунад , ва ин феълро аз худо медонад , лиҳозои он қалили дӯстии худои ҳам ки боқии монда тамом мешавад балки мубаддил ба буғз ва инкор мегардад , зеро ки чунон медонад ки : худои миён ӯу миёни молу фарзанду аҳлу аёлу соири ончӣ дӯст дорад ҷдоӣӣ афкандаасту дӯстӣ бисёр ҳам бо худо надорад ки ба қазоӣ ӯ розӣ бошад пас дар дил ӯ инкору кароҳат , балки буғзу адоват дохил мешавад чунонкии ҳаргоҳ касе яке аз фарзандони худро андак дӯстӣ дошта бошад ва молӣ дошта бошад , ки дар назд ӯ аз он фарзанд азизтар бошад ва он фарзанди он молро талаф кунад он қалили дӯстӣ ӯ ба адоват мубаддил мешавад .

پس چون سکرات مرگ در رسد، و بر او ظاهر شود که: حال باید از دنیا مفارقت کند، و آنچه محبوب اوست از مال و فرزند، همه را ترک کند، و این فعل را از خدا می داند، لهذا آن قلیل دوستی خدا هم که باقی مانده تمام می شود بلکه مبدل به بغض و انکار می گردد، زیرا که چنان می داند که: خدا میان او و میان مال و فرزند و اهل و عیال و سایر آنچه دوست دارد جدائی افکنده است و دوستی بسیار هم با خدا ندارد که به قضای او راضی باشد پس در دل او انکار و کراهت، بلکه بغض و عداوت داخل می شود چنانکه هرگاه کسی یکی از فرزندان خود را اندک دوستی داشته باشد و مالی داشته باشد، که در نزد او از آن فرزند عزیزتر باشد و آن فرزند آن مال را تلف کند آن قلیل دوستی او به عداوت مبدل می شود.

Пас ҳаргоҳи чунин касе дар ҳолати инкору буғзи бимирад бар сӯъи хотима мурдааст , ва ворид хоҳад шуд бар худо монанди бандаи гурехтаи хашмнокӣ ки ӯро ба қаҳр гирифта бошанд ва ба назд мавлоӣ худ баранд .

پس هرگاه چنین کسی در حالت انکار و بغض بمیرد بر سوء خاتمه مرده است، و وارد خواهد شد بر خدا مانند بنده گریخته خشمناکی که او را به قهر گرفته باشند و به نزد مولای خود برند.

Пас бар ҳар касе лозимаст ки саъй кунад ки дӯстии худо бар дил ӯ ғолиб бошад ва ҳеҷ чизро аз ӯ дӯст тар надошта бошад то дар вақти мурдан аз ин қисми сӯъи хотима наҷот ёбад .

پس بر هر کسی لازم است که سعی کند که دوستی خدا بر دل او غالب باشد و هیچ چیز را از او دوست تر نداشته باشد تا در وقت مردن از این قسم سوء خاتمه نجات یابد.

Ва ҳақи субҳонау таъолӣ ба ин қисми сӯъи хотима дар китоби Карими ишора фармӯдаанд ки : « қул ани кони абоؤкму абноؤкму ахўонкму азўоҷкму ъширткму амволи ақтрФтмўҳоу туҷҷораи тхшўни касодҳоу мсокни трзўнҳои аҳби аликми ман аллоҳу расӯлау ҷиҳоди фии сиблатаи Фтрбсўо ҳатто иأтии аллоҳи бомраҳ » яъне « бигӯ ба мардумон ки агар падарони шумоу фарзандони шумоу бародарони шумоу занони шумоу ақорбу хуишони шумоу молҳое ки касб кардаед ,у тиҷоратӣ ки аз касодӣу норўоӣӣ он метарсид ,у хонаҳоӣ ки онҳоро писандидаед , дар назд шумо маҳбӯб тараст аз худоу расӯли худоу ҷиҳод кардан дар роҳи худои пас мунтазир бошед то амр худо бияёд » яъне сакароти марг бар шумо зоҳир шавад ,у беҳӯшии марги шуморо фарогирад дар он вақти зарари зёдтии дӯстии умӯри дунявӣау камии дӯстии худоу расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам маълум хоҳад шуд .

و حق سبحانه و تعالی به این قسم سوء خاتمه در کتاب کریم اشاره فرموده اند که: «قل ان کان اباؤکم و ابناؤکم و اخوانکم و ازواجکم و عشیرتکم و اموال اقترفتموها و تجارة تخشون کسادها و مساکن ترضونها احب الیکم من الله و رسوله و جهاد فی سبیله فتربصوا حتی یأتی الله بامره» یعنی «بگو به مردمان که اگر پدران شما و فرزندان شما و برادران شما و زنان شما و اقارب و خویشان شما و مالهایی که کسب کرده اید، و تجارتی که از کسادی و ناروائی آن می ترسید، و خانه هایی که آنها را پسندیده اید، در نزد شما محبوب تر است از خدا و رسول خدا و جهاد کردن در راه خدا پس منتظر باشید تا امر خدا بیاید» یعنی سکرات مرگ بر شما ظاهر شود، و بیهوشی مرگ شما را فراگیرد در آن وقت ضرر زیادتی دوستی امور دنیویه و کمی دوستی خدا و رسول صلی الله علیه و آله و سلم معلوم خواهد شد.

Сеюм : аз асбоби сӯъи хотима : касрати маосӣу пайравии шаҳавот нафсонӣааст , зеро ки сабаби мтобъти шаҳавот ,у фурӯ рафтан дар маосӣу сиӣот , ғалабаи шҳўёт ,у русухи онҳо дар диласту сабаб он нест магар бисёре улфату одат ба онҳо ва ҳар чаҳро ки одамӣ ба он улфат гирифт ва одат кард , дар вақти мурдани ҳамон ба хотир ӯ мерасад ва дар назд ӯ мутасаввир мешавад .

سوم: از اسباب سوء خاتمه: کثرت معاصی و پیروی شهوات نفسانیه است، زیرا که سبب متابعت شهوات، و فرو رفتن در معاصی و سیئات، غلبه شهویات، و رسوخ آنها در دل است و سبب آن نیست مگر بسیاری الفت و عادت به آنها و هر چه را که آدمی به آن الفت گرفت و عادت کرد، در وقت مردن همان به خاطر او می رسد و در نزد او متصور می شود.

Пас агар бештари майл ӯ ба тоъат ва ибодат бошад дар вақт рафтан ӯ аз дунёи дил ӯ мутаваҷҷеҳ тоъат мешавад ва агар аксари ҳиммат ӯ мқсўр бар маосӣ ва гуноҳон бӯда , ёди онҳо дар вақти мурдан ҳозир мешавад ва касе ки бештари шуғл ӯ масхарагӣ ва астҳзоء бошад дар он вақти машғӯл он мегардад ва ҳамчунин дар ҷамеъи шуғлҳоу амалҳое ки дар муддати умри мутаваҷҷеҳ онҳо бӯда .

پس اگر بیشتر میل او به طاعت و عبادت باشد در وقت رفتن او از دنیا دل او متوجه طاعت می شود و اگر اکثر همت او مقصور بر معاصی و گناهان بوده، یاد آنها در وقت مردن حاضر می شود و کسی که بیشتر شغل او مسخرگی و استهزاء باشد در آن وقت مشغول آن می گردد و همچنین در جمیع شغلها و عملهایی که در مدت عمر متوجه آنها بوده.

Пас касе ки бештари фикру зикр ӯ дар маъсият ва гуноҳ бӯда басо бошад ки дар вақти мурдан , шаҳвати гуноҳ бар ӯ ғолиб ,у дил ӯ мутаваҷҷеҳ онҳо бошад , ва бар ин ҳоли қабзи рӯҳ ӯ шавад ва ин ҳолат , ҳиҷобӣ шавад миён ӯу миёни парвардгору касоне ки дили онҳо ба шаҳавоти моил ,у маосӣу сиӣот бар эшон ғолибаст ба ин хатар наздиканд , « аъоднои аллоҳ субҳона манеҳ » .

پس کسی که بیشتر فکر و ذکر او در معصیت و گناه بوده بسا باشد که در وقت مردن، شهوت گناه بر او غالب، و دل او متوجه آنها باشد، و بر این حال قبض روح او شود و این حالت، حجابی شود میان او و میان پروردگار و کسانی که دل آنها به شهوات مایل، و معاصی و سیئات بر ایشان غالب است به این خطر نزدیک اند، «اعادنا الله سبحانه منه».

Ва сар дар ин , онаст ки беҳушӣ эй ки пеш аз марг ҳосил мешавад шабиҳ ба хобаст , пас ҳамчунон ки одамӣ дар хоби аҳволиро ки ба онҳо улфат карда ва одат намӯда мебинад ,у чизҳое ки шабоҳатӣ ба ончӣ дар бедории дида , надорад ҳаргиз дар хоб намебинад чунончии кӯри модарзоди ҳаргизи рўшноӣӣ ва рангҳои мухталифаро дар хоб мушоҳида намекунад ва касе ки тоза ба ҳади булӯғ расида бошад ва муҳталим шавад , сӯрати маҷомеъат ба хоб ӯ намеояд ва ҳамчунин дар вақти сакароти маргу беҳӯшии пеш аз марг , ки мушобеҳ хобаст ба ғайр аз ончӣ ба он муътод шудау улфати гирифта ба назар ӯ намеояд .

و سرّ در این، آن است که بی هوشی ای که پیش از مرگ حاصل می شود شبیه به خواب است، پس همچنان که آدمی در خواب احوالی را که به آنها الفت کرده و عادت نموده می بیند، و چیزهایی که شباهتی به آنچه در بیداری دیده، ندارد هرگز در خواب نمی بیند چنانچه کور مادرزاد هرگز روشنائی و رنگهای مختلفه را در خواب مشاهده نمی کند و کسی که تازه به حد بلوغ رسیده باشد و محتلم شود، صورت مجامعت به خواب او نمی آید و همچنین در وقت سکرات مرگ و بیهوشی پیش از مرگ، که مشابه خواب است به غیر از آنچه به آن معتاد شده و الفت گرفته به نظر او نمی آید.

Ва басо бошад ки ба воситаи улфату одат , сӯрати фоҳиша дар назд ӯ мтмсл мешавад ва дар он вақти майл ба он мекунад , ва ба ин хаёли қабз рӯҳ мешавад , ва ба сӯъи хотима аз дунё меравад .

و بسا باشد که به واسطه الفت و عادت، صورت فاحشه در نزد او متمثل می شود و در آن وقت میل به آن می کند، و به این خیال قبض روح می شود، و به سوء خاتمه از دنیا می رود.

Ва бидон ки ҳамчунон ки бисёр мешавад ки дар бедории чизҳое ба хотир ӯ мегузарад ки сабаби онро намедонад , ҳамчунин дар хобу вақти мурдани чизҳое ба хотир ӯ меояд ки ба боиси он мултафит намегардад ва гоҳаст ки сабаби онҳоро баъд аз илтифот метавон ёфт , мисли инки сӯрати ҷамилиро мебинад ва ба муносибати он ба фикри сӯрати хуб дигар меуфтад ё сӯрати хӯбиро мебинад ба зиддияти он , сӯрат бисёр бадиро мутазаккир мешавад .

و بدان که همچنان که بسیار می شود که در بیداری چیزهایی به خاطر او می گذرد که سبب آن را نمی داند، همچنین در خواب و وقت مردن چیزهایی به خاطر او می آید که به باعث آن ملتفت نمی گردد و گاه است که سبب آنها را بعد از التفات می توان یافت، مثل اینکه صورت جمیلی را می بیند و به مناسبت آن به فکر صورت خوب دیگر می افتد یا صورت خوبی را می بیند به ضدیت آن، صورت بسیار بدی را متذکر می شود.

ё асбиро мулоҳиза мекунад ва ба воситаи он , шахсе ки вақте савор он бӯда ба хотираш меояд .

یا اسبی را ملاحظه می کند و به واسطه آن، شخصی که وقتی سوار آن بوده به خاطرش می آید.

Ва бисёр мешавад ки баъзе чизҳо ба хотир мегузарад ки ҳар чанд таъаммул кунад сабаби онро наме фаҳмад ,у ҳолати хобу сакароти марг низ чунинаст .

و بسیار می شود که بعضی چیزها به خاطر می گذرد که هر چند تأمل کند سبب آن را نمی فهمد، و حالت خواب و سکرات مرگ نیز چنین است.

Ва касе ки хоҳад вақти мурдани хотир ӯ аз маосӣу шаҳавоти маҳфӯз , ва Аслан ба фикр онҳо науфтад бояд ки дар тамомии умри худ машғӯл муҷоҳида бӯда ки нафаси худро аз маъсият боз дораду решаи шаҳавотро аз дили худ бикунаду мувозибат бар илму амали намояду ботини худро аз фикри машоғил дунявӣа бипардозаду дили худро маҳали муҳаббати худоу инс ба ӯ созад .

و کسی که خواهد وقت مردن خاطر او از معاصی و شهوات محفوظ، و اصلا به فکر آنها نیفتد باید که در تمامی عمر خود مشغول مجاهده بوده که نفس خود را از معصیت باز دارد و ریشه شهوات را از دل خود بکند و مواظبت بر علم و عمل نماید و باطن خود را از فکر مشاغل دنیویه بپردازد و دل خود را محل محبت خدا و انس به او سازد.

Ва инро захираи ҳангоми мурдан худ кунад , зеро ки ҳар касе бар ҳолатӣ ки зиндагонӣ кард мемерад ва бар ҳолатӣ ки мард маҳшур мешавад ва ба таҷрибаи расидау мукаррари мушоҳида шуда ки ҳар касе дар вақти мурдан , дил ӯ машғӯл амре бӯда ки дар зиндагонии бештари мутаваҷҷеҳ он бӯдау осори он аз ӯ ба зуҳӯр мерасад .

و این را ذخیره هنگام مردن خود کند، زیرا که هر کسی بر حالتی که زندگانی کرد می میرد و بر حالتی که مرد محشور می شود و به تجربه رسیده و مکرر مشاهده شده که هر کسی در وقت مردن، دل او مشغول امری بوده که در زندگانی بیشتر متوجه آن بوده و آثار آن از او به ظهور می رسد.

Ва ба ин ҷиҳатаст ки муаззами хавфи аҳли маърифат аз ин қисми хавфи сӯъ хотимааст , ки метарсанд дар вақти мурдани афкори радияу хавотири мазмума ба хотири эшон хутур кунад ва бар ин ҳол бимиранд , ва ҳамин ҳиҷоби миёни онҳо ва парвардгор гардад , зеро ки Халаҷони афкор , болклиаҳи дохил дар таҳти ихтиёр одамӣ нест , агар чаҳ бисёре одати мдхлитӣ тамом дорад ва аз ин ҷиҳатаст ки : агар касе бихоҳад ғайр аз анбёءу аъиммаи алайҳими ассаломро дар хоб набинад ,у сўои ибодату тоъатро дар руъё мулоҳиза накунад муяссар ӯ намегардад , агар чаҳ мувозибат бар салоҳу тоъат дар ин хусӯс беасар нест ва аз ин , маълум мешавад ки агар одамӣ дар нафаси охир , ки рӯҳ бо он берун меравад солим намонад ҳамаи аъмоли ҳасана ӯ зойеъ ва бефоидаасту солими мондан дар он нафас , бо инки дили ҷавлонгоҳ хавотир бошад ва дар амвоҷи афкор музтариб бошад дар ниҳоят ашколаст .

و به این جهت است که معظم خوف اهل معرفت از این قسم خوف سوء خاتمه است، که می ترسند در وقت مردن افکار ردیه و خواطر مذمومه به خاطر ایشان خطور کند و بر این حال بمیرند، و همین حجاب میان آنها و پروردگار گردد، زیرا که خلجان افکار، بالکلیه داخل در تحت اختیار آدمی نیست، اگر چه بسیاریِ عادت مدخلیتی تمام دارد و از این جهت است که: اگر کسی بخواهد غیر از انبیاء و ائمه علیهم السلام را در خواب نبیند، و سوای عبادت و طاعت را در رویا ملاحظه نکند میسر او نمی گردد، اگر چه مواظبت بر صلاح و طاعت در این خصوص بی اثر نیست و از این، معلوم می شود که اگر آدمی در نفس آخر، که روح با آن بیرون می رود سالم نماند همه اعمال حسنه او ضایع و بی فایده است و سالم ماندن در آن نفس، با اینکه دل جولانگاه خواطر باشد و در امواج افکار مضطرب باشد در نهایت اشکال است.

Ва ба ин ҷиҳатаст ки ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам фармуданд ки « мардии панҷоҳ соли ибодату амали аҳли биҳиштро мекунад то инки миён ӯу биҳишт ба қадар дӯшидани шутурӣ боқӣ намемонаду хотима ӯ ба ончӣ аз барои ӯ муқаддар шуда мешавад » .

و به این جهت است که حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که «مردی پنجاه سال عبادت و عمل اهل بهشت را می کند تا اینکه میان او و بهشت به قدر دوشیدن شتری باقی نمی ماند و خاتمه او به آنچه از برای او مقدر شده می شود».

Ва маълумаст ки дар ин миқдори вақт , амалии дигар ки боис шақоват шавад наметавонад сар занад магари афкори радия ки чун барқ хотФ даргузаранд .

و معلوم است که در این مقدار وقت، عملی دیگر که باعث شقاوت شود نمی تواند سر زند مگر افکار ردیه که چون برق خاطف درگذرند.

Ва ба ин сабаб гуфтаанд ки : « таъаҷҷуб намекунам аз касоне ки дар дунё ҳалок шуданд ки чигуна ҳалок шуданд ,у лекин таъаҷҷуб мекунам аз касоне ки наҷот ёфтанд ки чигуна наҷот ёфтанд » .

و به این سبب گفته اند که: «تعجب نمی کنم از کسانی که در دنیا هلاک شدند که چگونه هلاک شدند، و لیکن تعجب می کنم از کسانی که نجات یافتند که چگونه نجات یافتند».

Ва дар ҳадис расидааст ки : « чун рӯҳи бандаи муъминро бар хайру ислом боло баранд , малоика таъаҷҷуб мекунанд ва мегӯйанд чигуна наҷот ёфт аз днёӣӣ ки некон дар онҷо фосид шуданд » ва аз ӣнҷои сари фармӯдаи ҳазрат зоҳир мешавад ки фармуданд « мардуми ҳамаи аҳл ҳалокатанд магари уламо ,у уламои ҳамаи аҳл ҳалоканд магари амалкунандагон ба илми худ ,у амалкунандагон ҳамаи аҳл ҳалокатанд магари мухлисин , ва мухлисин ҳам бар хатари азим ва дар маҳали ташвиш ва биманд » ва ба ҷиҳати ин хатари азиму ташвишу бими мартабаи шаҳодат дар роҳи худои матлӯб ,у марг « мФоҷот » , ногувораст , зеро ки басо бошад ки марги мФоҷот , дар вақте иттифоқ уфтад ки хотири одамии мултафит ба фикр бадӣ бошад .

و در حدیث رسیده است که: «چون روح بنده مومن را بر خیر و اسلام بالا برند، ملائکه تعجب می کنند و می گویند چگونه نجات یافت از دنیائی که نیکان در آنجا فاسد شدند» و از اینجا سرّ فرموده حضرت ظاهر می شود که فرمودند «مردم همه اهل هلاکت اند مگر علماء، و علماء همه اهل هلاک اند مگر عمل کنندگان به علم خود، و عمل کنندگان همه اهل هلاکت اند مگر مخلصین، و مخلصین هم بر خطر عظیم و در محل تشویش و بیم اند» و به جهت این خطر عظیم و تشویش و بیم مرتبه شهادت در راه خدا مطلوب، و مرگ «مفاجات»، ناگوار است، زیرا که بسا باشد که مرگ مفاجات، در وقتی اتفاق افتد که خاطر آدمی ملتفت به فکر بدی باشد.

Ва аммо дар шаҳодат дар роҳи худо , дар ҳолеи қабз рӯҳ мешавад ки дар дили биҷузи муҳаббати худои амре боқӣ намонад , зеро ки касе ба амри худоу расӯли рӯ ба майдон корзор меоварад ки маргро ба ҷиҳати ризои эшон бар худ навиштааст ва аз ӣнҷо маълум мешавад ки қатлӣ ки сабаби шаҳодатӣ ки мазкӯр шуд набошад боиси итмӣнон аз ин хатар намегардад , агар чаҳ ба зулми кушта шуда бошад , ё ба ҷиҳод рафта бошаду лекини мақсӯд ӯ ризои худоу расӯл ӯ набошад .

و اما در شهادت در راه خدا، در حالی قبض روح می شود که در دل بجز محبت خدا امری باقی نماند، زیرا که کسی به امر خدا و رسول رو به میدان کارزار می آورد که مرگ را به جهت رضای ایشان بر خود نوشته است و از اینجا معلوم می شود که قتلی که سبب شهادتی که مذکور شد نباشد باعث اطمینان از این خطر نمی گردد، اگر چه به ظلم کشته شده باشد، یا به جهاد رفته باشد و لیکن مقصود او رضای خدا و رسول او نباشد.

Пас бар ҳар касе лозимаст ки саъии намояд ки аз ин хатари азим наҷот ёбаду хотима ӯ ба хайр ,у оқибат ӯ ба никўӣӣ бошад ва он ба ин навъ мешавад ки дар вақти мурдан , дил ӯ мутаваҷҷеҳи худоу мамлу аз ҳубу инс ӯ бошад , то ба растгории ҷовид Фоиз гардад ва ин мавқуфаст бар муҷоҳида бисёр , то нафасро аз шаҳавоти дунявӣа боз дораду болмраҳи муҳаббати дунёро аз дил берун кунад ва аз иртикоби маосӣу мулоҳизаи аҳволи осӣону тасаввуру фикр дар маъсият , ғояти иҷтинобро бикунад ва аз аҳли маъсият ,у шунидани ҳикоёти эшон , ниҳояти эҳтирозро лозими шуморад ва балки муҳаббат ҳар чизе ки ғайр аз худост аз дил берун кунаду хонаи дилро болмраҳ аз мо сўоӣ аллоҳ бипардозад , то ёди худои малака ӯ шавад ва бидӯни ин , мутмаин аз инки хотима ба хайр хоҳад буд наметавон шуд .

پس بر هر کسی لازم است که سعی نماید که از این خطر عظیم نجات یابد و خاتمه او به خیر، و عاقبت او به نیکوئی باشد و آن به این نوع می شود که در وقت مردن، دل او متوجه خدا و مملو از حب و انس او باشد، تا به رستگاری جاوید فایز گردد و این موقوف است بر مجاهده بسیار، تا نفس را از شهوات دنیویه باز دارد و بالمره محبت دنیا را از دل بیرون کند و از ارتکاب معاصی و ملاحظه احوال عاصیان و تصور و فکر در معصیت، غایت اجتناب را بکند و از اهل معصیت، و شنیدن حکایات ایشان، نهایت احتراز را لازم شمارد و بلکه محبت هر چیزی که غیر از خداست از دل بیرون کند و خانه دل را بالمره از ما سوای الله بپردازد، تا یاد خدا ملکه او شود و بدون این، مطمئن از اینکه خاتمه به خیر خواهد بود نمی توان شد.

Балӣ донистӣ ки беҳӯшӣ эй ки наздики мурдан ҳам мерасад ҳукми хобро дорад ва мулоҳиза кун ҳолати худро ки дар аксари авқоти хўобҳоӣӣ ки май бинӣ мутлақан дар он ҳолат дар дили худ муҳаббати худоро наме бинӣ ва ба хотират намегузарад ки туро холиқӣаст ба сифоти камоли ороста балки умӯри ботилау хаёлоти фосидае ки ба онҳо инси гирифтае дар хоб май бинӣ ва агар наузи биллоҳ дар ҳангоми қабзи рӯҳ , дили ту машғӯли чизе аз умӯр дунявӣа бӯда бошаду мултафити маърифати худо ва дар баҳҷату сарвар аз муҳаббат ӯ набошӣ баъд аз мурдан ҳамеша бар ин ҳоли хоҳӣ буд ,у зиёнкории абад ,у шақовати сармади насиб ту хоҳад шуд .

بلی دانستی که بیهوشی ای که نزدیک مردن هم می رسد حکم خواب را دارد و ملاحظه کن حالت خود را که در اکثر اوقات خوابهائی که می بینی مطلقا در آن حالت در دل خود محبت خدا را نمی بینی و به خاطرت نمی گذرد که تو را خالقی است به صفات کمال آراسته بلکه امور باطله و خیالات فاسده ای که به آنها انس گرفته ای در خواب می بینی و اگر نعوذ بالله در هنگام قبض روح، دل تو مشغول چیزی از امور دنیویه بوده باشد و ملتفت معرفت خدا و در بهجت و سرور از محبت او نباشی بعد از مردن همیشه بر این حال خواهی بود، و زیانکاری ابد، و شقاوت سرمد نصیب تو خواهد شد.

Пас эй дӯст аз хоби ғифлати бедор , ва аз мастии табиати ҳушёри шӯи дӯстии дунёии дниаҳро аз дили худ берун куну дили худро ба муҳаббати инси парвардгори ободи соз аз днёӣӣ ки хона ориятаст ба қадари зарурат қаноат кун ва аз манзилӣ ки бояд рафт , ба миқдори ҳоҷати кифояти намо аз ғизоу таоми туро ин қадар басаст ки ҳифз ҳаёт кунад ,у зиёда хӯрдани одамиро аз қурби парвардгори давр , ва аз бисоти қурби иззат маҳҷӯр месозад ва аз ҷома ба қадре ки сотар бадан бошад туро кофӣаст ,у афзӯн аз он инсонро аз кори охират боз медорад ва аз маскану хонаи он қадар ки туро аз борону офтоб муҳофизат кунад кифоят мекунад , ва азин бештар , хонаи ҷовидро хароб мекунад .

پس ای دوست از خواب غفلت بیدار، و از مستی طبیعت هشیار شو دوستی دنیای دنیه را از دل خود بیرون کن و دل خود را به محبت انس پروردگار آباد ساز از دنیائی که خانه عاریت است به قدر ضرورت قناعت کن و از منزلی که باید رفت، به مقدار حاجت کفایت نما از غذا و طعام تو را این قدر بس است که حفظ حیات کند، و زیاده خوردن آدمی را از قرب پروردگار دور، و از بساط قرب عزت مهجور می سازد و از جامه به قدری که ساتر بدن باشد تو را کافی است، و افزون از آن انسان را از کار آخرت باز می دارد و از مسکن و خانه آن قدر که تو را از باران و آفتاب محافظت کند کفایت می کند، و ازین بیشتر، خانه جاوید را خراب می کند.

Ва агар ба инҳо касе сохт , имкн ки ба кор охират пардохт ва агар аз ин таҷовузи намояди шуғл ӯ дар дунё бисёр ,у дил ӯ ҳар лаҳза ба фикрӣ гирифтор мегардад ва ҳар дамии ғамӣ , ва ҳар соъатии меҳнатӣ , ҳар нафасии машғалае , ва ҳар замонӣ дар марҳала Эй хоҳад буд баракоти авқот ӯ ба фикри ин ва он талаф мешавад ,у вақту фурсати бартарафу баъд аз онкии машоғили дунявӣаро аз худ давр кунӣ мутаваҷҷеҳи дил худ бош ,у лаҳзае аз он ғофил машав то ба ҳар водӣ науфтад ва саъй кун ки пайваста дар фикру зикр худо бошад ва бо ӯ инс гирад , ки ба воситаи он ба баҳҷати абадӣау саодати доимӣа Фоиз гардад .

و اگر به اینها کسی ساخت، یمکن که به کار آخرت پرداخت و اگر از این تجاوز نماید شغل او در دنیا بسیار، و دل او هر لحظه به فکری گرفتار می گردد و هر دمی غمی، و هر ساعتی محنتی، هر نفسی مشغله ای، و هر زمانی در مرحله ای خواهد بود برکات اوقات او به فکر این و آن تلف می شود، و وقت و فرصت برطرف و بعد از آنکه مشاغل دنیویه را از خود دور کنی متوجه دل خود باش، و لحظه ای از آن غافل مشو تا به هر وادی نیفتد و سعی کن که پیوسته در فکر و ذکر خدا باشد و با او انس گیرد، که به واسطه آن به بهجت ابدیه و سعادت دائمیه فایز گردد.

Ва чигуна оқили даст аз чунин мартабае барме дорад ба ҷиҳати машғӯл шудан ба фузули дунёу умӯри хасисаи ин орияти саро , ки на онро бқоӣӣ , ва на бо касе вФоӣӣ карда касе зиёда аз насиб худ нахурда , ва аз ӣнҷои чизе бо худ ҳамроҳ набарда .

و چگونه عاقل دست از چنین مرتبه ای برمی دارد به جهت مشغول شدن به فضول دنیا و امور خسیسه این عاریت سرا، که نه آن را بقائی، و نه با کسی وفائی کرده کسی زیاده از نصیب خود نخورده، و از اینجا چیزی با خود همراه نبرده.