Ва мо ибтидои баъзе аз аҳодӣсу оётӣ ки дар фазилати рҷоءу умедвории расида баён мекунему баъд аз он баёни инки раҷоӣ бетоъат , ғурур ва ҳамоқатаст май нмоӣим .

و ما ابتدا بعضی از احادیث و آیاتی که در فضیلت رجاء و امیدواری رسیده بیان می کنیم و بعد از آن بیان اینکه رجای بی طاعت، غرور و حماقت است می نمائیم.

Пас май гўӣим : бидон ки оёту ихборӣ ки боиси рҷоء ва умедворӣ мешаваду тарғиб ба он май намояд бениҳоятаст , ва онҳо бар чанд қисманд :

پس می گوئیم: بدان که آیات و اخباری که باعث رجاء و امیدواری می شود و ترغیب به آن می نماید بی نهایت است، و آنها بر چند قسم اند:

Аввал : оёту ихборӣ ки дар онҳо наҳй шудааст аз яъсу навмидӣ аз раҳмати худо , чунончии гузашт .

اول: آیات و اخباری که در آنها نهی شده است از یأس و نومیدی از رحمت خدا، چنانچه گذشت.

Дувум : аҳодӣсӣ ки ба хусӯси рҷоءу умедвории расида , чунонкӣ Марвӣаст ки : мардӣ дар ҳолати назъ буду ҳазрати Амиралмӯъминини алайҳи ассалом бар болин ӯ ҳозир буданд , арз кард ки худро меёбам ки аз гуноҳони тарсон , ва ба раҳмати парвардгори умедворам ҳазрат фармуд ки дар ин вақти ин тарсу умед дар дили банда ҷамъ намешавад магари инки худо ӯро ба ончӣ умед дорад май расонад ва аз ончӣ май тарсад эмин мекунад » ва аз ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам Марвӣаст ки фармуданд : « дар рӯзи қиёмати худованди олам ба банда мефармоед ки чаҳ чиз монеъ шуд туро аз инки ту мункирро дидӣ ва наҳй аз он накардӣ ? агар дар ин вақт узр оварад ки парвардгорро ба ту умедвор будам ва аз мардум метарсидам худо мефармоед ки : ин гуноҳи туро омрзидм »у боз аз он ҳазрат манқӯласт ки : « мардиро дохил ҷаҳаннам кунанд , пас дар онҷои ҳазор сол муаззаб бошад , рӯзӣ фарёд кунад ки ё ҳнон ё манон худованди олам ба Ҷабраил мефармоед : бирав бандаи маро назд мановар пас Ҷабраили алайҳи ассалом ӯро биоварад ва дар мавқиф парвардгор бидорад пас хитоб илоҳӣ расад ки ҷои худро чигуна ёфтӣ ? арз кунад ки бади маконе буд хитоб расад ки ӯро ба ҷоӣӣ ки дошт баргардонеди он бандаи роҳи ҷаҳаннамро пеш гирад ва равона шавад ва ба ақаби худ нигоҳ кунад худоӣ таъолӣ фармоед ки чаро ба ақаб нигоҳ мекунӣ ? арз кунад ки чунин ба ту умеди доштам ки чун маро аз ҷаҳаннам берун оварадӣ дигар ба онҷо барнагардоне хитоб расад ки ӯро баргардонед ва ба биҳишт бурид » ва низ аз ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам Марвӣаст ки : « худоӣ таъолӣ фармуданд ки : мутмаин нашаванд ибодаткунандагон ба ибодатӣ ки ба умеди савоб ман мекунанд , ба дурустӣ ки агар ғояти саъии худро дар тоъати бикунанд ва дар муддати улумри нафасҳои худро ба заҳмат биндозанд дар бандагии ман , боз муқассир хоҳанд буду ҳақи ибодати маро баҷо нахоҳанд оварад дар муқобили ончӣ аз ман мехоҳанд аз каромоту Наими биҳишти ман , ва аз дараҷоти олия дар ҷавори ману лекин бояд ба раҳмати ман восиқ бошанд ва ба фазлу карами ман умедвор бошанду мутмаину хотири ҷамъ ба ҳасани занн ба ман бошанд , ки ҳаргоҳ чунин бошанд раҳмати ман эшонро дар меёбад ,у хўшнўдӣу омурзиши худро ба эшон май расонам ,у халъати афви худро ба эшон май пӯшонам ба дурустӣ ки манам худованди рҳмну раҳим , ва ба ин номи худро номидаам » ва аз ҳазрати эмоми Муҳамади боқири алайҳи ассалом Марвӣаст ки « дидам дар китоби алии бен абии толиби салавоти аллоҳи алайҳ ки навишта буд . Ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам дар болой минбар фармуданд ки қисм ба он хдоӣӣ ки ба ғайр аз ӯ хдоӣӣ нест ки ба ҳеҷ муъминии хайри дунё ва охират дода нашуд магар ба воситаи ҳасани занн ӯ ба худо ,у умедворяш ба ӯ ,у ҳасани халқ ӯ ,у эҳтироз кардан аз ғайбати муминину қисм ба хдоӣӣ ки ба ғайр аз ӯ хдоӣӣ нест , ки худои таъолии ҳеҷ муъминиро баъд аз тавбау истиғфор азоб намекунад магар ба ҷиҳати гумони бадӣ ки ба худованд дошта бошад ,у кӯтоҳӣ ӯ дар умедворӣ ба худованд ,у бдхлқӣу ғайбати муминину қисм ба хдоӣӣ ки ба ғайр аз ӯ хдоӣӣ нест , ки ҳеҷ бандае занни некӯ ба худо намедорад магари инки худо ба занн ӯ бо рафтор мекунад , зеро ки худо Каримасту ҳамаи хайрот дар даст ӯст , ва шарм дорад ки бандаи муъмини гумони нек ба ӯ дошта бошаду гумон ӯ тахаллуф кунаду умед ӯ брнёиди пас некӯ кунед гумони худро ба сӯй ӯ рағбати нмоӣид » .

دوم: احادیثی که به خصوص رجاء و امیدواری رسیده، چنانکه مروی است که: مردی در حالت نزع بود و حضرت امیرالمومنین علیه السلام بر بالین او حاضر بودند، عرض کرد که خود را می یابم که از گناهان ترسان، و به رحمت پروردگار امیدوارم حضرت فرمود که در این وقت این ترس و امید در دل بنده جمع نمی شود مگر اینکه خدا او را به آنچه امید دارد می رساند و از آنچه می ترسد ایمن می کند» و از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که فرمودند: «در روز قیامت خداوند عالم به بنده می فرماید که چه چیز مانع شد تو را از اینکه تو منکر را دیدی و نهی از آن نکردی؟ اگر در این وقت عذر آورد که پروردگار را به تو امیدوار بودم و از مردم می ترسیدم خدا می فرماید که: این گناه تو را آمرزیدم» و باز از آن حضرت منقول است که: «مردی را داخل جهنم کنند، پس در آنجا هزار سال معذب باشد، روزی فریاد کند که یا حنان یا منان خداوند عالم به جبرئیل می فرماید: برو بنده مرا نزد من آور پس جبرئیل علیه السلام او را بیاورد و در موقف پروردگار بدارد پس خطاب الهی رسد که جای خود را چگونه یافتی؟ عرض کند که بد مکانی بود خطاب رسد که او را به جائی که داشت برگردانید آن بنده راه جهنم را پیش گیرد و روانه شود و به عقب خود نگاه کند خدای تعالی فرماید که چرا به عقب نگاه می کنی؟ عرض کند که چنین به تو امید داشتم که چون مرا از جهنم بیرون آوردی دیگر به آنجا برنگردانی خطاب رسد که او را برگردانید و به بهشت برید» و نیز از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که: «خدای تعالی فرمودند که: مطمئن نشوند عبادت کنندگان به عبادتی که به امید ثواب من می کنند، به درستی که اگر غایت سعی خود را در طاعت بکنند و در مدت العمر نفسهای خود را به زحمت بیندازند در بندگی من، باز مقصر خواهند بود و حق عبادت مرا بجا نخواهند آورد در مقابل آنچه از من می خواهند از کرامات و نعیم بهشت من، و از درجات عالیه در جوار من و لیکن باید به رحمت من واثق باشند و به فضل و کرم من امیدوار باشند و مطمئن و خاطر جمع به حسن ظن به من باشند، که هرگاه چنین باشند رحمت من ایشان را در می یابد، و خوشنودی و آمرزش خود را به ایشان می رسانم، و خلعت عفو خود را به ایشان می پوشانم به درستی که منم خداوند رحمن و رحیم، و به این نام خود را نامیده ام» و از حضرت امام محمد باقر علیه السلام مروی است که «دیدم در کتاب علی بن ابی طالب صلوات الله علیه که نوشته بود. حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم در بالای منبر فرمودند که قسم به آن خدائی که به غیر از او خدائی نیست که به هیچ مومنی خیر دنیا و آخرت داده نشد مگر به واسطه حسن ظن او به خدا، و امیدواریش به او، و حسن خلق او، و احتراز کردن از غیبت مومنین و قسم به خدائی که به غیر از او خدائی نیست، که خدای تعالی هیچ مومنی را بعد از توبه و استغفار عذاب نمی کند مگر به جهت گمان بدی که به خداوند داشته باشد، و کوتاهی او در امیدواری به خداوند، و بدخلقی و غیبت مومنین و قسم به خدائی که به غیر از او خدائی نیست، که هیچ بنده ای ظن نیکو به خدا نمی دارد مگر اینکه خدا به ظن او با رفتار می کند، زیرا که خدا کریم است و همه خیرات در دست اوست، و شرم دارد که بنده مومن گمان نیک به او داشته باشد و گمان او تخلف کند و امید او برنیاید پس نیکو کنید گمان خود را به سوی او رغبت نمائید».

Қисми сеюм : аз чизҳоӣӣ ки боиси умедворӣ мумининаст онаст : ки дар оёти қуръонӣа ва аҳодӣс набуйа тасреҳ шуда ки малоикаи муқаррабину анбёءи мурсалин салавоти аллоҳи алайҳими аҷмъин аз барои тайифаи муминини талаби мағфират май намоянд ва аз худои омурзиши эшонро металабанд , ва албата дуои эшон мақбули даргоҳ парвардгораст худованд олам мефармоед : «у алмлоӣкаҳи исбҳўни бҳмди рбҳму истғФрўни лмни фии аларз » хулосаи маънии онкӣ « Фариштагони тасбеҳи парвардгори худро май намоянд , ва аз ӯ талаб омурзиш мекунанд аз барои бандагонӣ ки дар замин ҳастанд »у ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам фармуданд ки : « ҳаёту мамоти ман аз барои шумо хайраст аммо дар ҳаёт , аз барои шумо аҳкоми шариъатро баён мекунам ,у тариқау одобро ба шумо меомӯзам ва аммо баъд аз мамоти ман аъмолӣ ки аз шумо содир мешавад бар ман арза мекунанд , ончиро ки дидам некаст ҳамди худоро мекунам ,у ончиро ки дидам бадаст талаби омурзиши онро аз худо мекунам » .

قسم سوم: از چیزهائی که باعث امیدواری مومنین است آن است: که در آیات قرآنیه و احادیث نبویه تصریح شده که ملائکه مقربین و انبیاء مرسلین صلوات الله علیهم اجمعین از برای طایفه مومنین طلب مغفرت می نمایند و از خدا آمرزش ایشان را می طلبند، و البته دعای ایشان مقبول درگاه پروردگار است خداوند عالم می فرماید: «و الملائکه یسبحون بحمد ربهم و یستغفرون لمن فی الارض» خلاصه معنی آنکه «فرشتگان تسبیح پروردگار خود را می نمایند، و از او طلب آمرزش می کنند از برای بندگانی که در زمین هستند» و حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که: «حیات و ممات من از برای شما خیر است اما در حیات، از برای شما احکام شریعت را بیان می کنم، و طریقه و آداب را به شما می آموزم و اما بعد از ممات من اعمالی که از شما صادر می شود بر من عرضه می کنند، آنچه را که دیدم نیک است حمد خدا را می کنم، و آنچه را که دیدم بد است طلب آمرزش آن را از خدا می کنم».

Қисми чаҳоруми онкӣ : расидааст ки чун банда гуноҳӣ кунад малоика дар навиштани он таъхир мекунанд ки шояд нодам ва пушаймон шавад ва истиғфор кунад .

قسم چهارم آنکه: رسیده است که چون بنده گناهی کند ملائکه در نوشتن آن تأخیر می کنند که شاید نادم و پشیمان شود و استغفار کند.

Аз ҳазрати эмоми ҷаъфари содиқи алайҳи ассалом Марвӣаст ки « чун аз бандаи гуноҳӣ содир шавад ба қадари субҳ то шоми навиштани онро таъхир меандозанд , агар истиғфор намӯд наменависанд » ва аз ҳазрати эмоми ҷаъфари содиқи алайҳи ассалом манқӯласт ки « ҳар ки гуноҳӣ кунад ҳафт соъат аз рӯз ӯро муҳлат медиҳанд , пас агар се мартаба гуфт : « астғФри аллоҳи алзии лои илоҳи алои ҳўи алҳии алқиўм » он гуноҳро сабт намекунанд » .

از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام مروی است که «چون از بنده گناهی صادر شود به قدر صبح تا شام نوشتن آن را تأخیر می اندازند، اگر استغفار نمود نمی نویسند» و از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام منقول است که «هر که گناهی کند هفت ساعت از روز او را مهلت می دهند، پس اگر سه مرتبه گفت: «استغفر الله الذی لا اله الا هو الحی القیوم» آن گناه را ثبت نمی کنند».