Ва муолиҷаи ин сифати змимаҳ низ монанди соири сифот онаст ки мафосиди дунявӣау ухравӣаи онро мутазаккир шавад ва мулоҳиза кунад ки ин сифат , холиқу хилоиқро бо ӯ душман мекунад , пас муҳайёӣ ин гардад ки инро аз худ дафъи намояди баъд аз он дар вақт ҳар суханӣу ҳаракатӣ дар фикр бошад ки каҷи халқӣ аз ӯ сар назанад ва худро муҳофизат кунад ва ба ҳасан халқ бидорад то ҳасани халқи малака ӯ гардад ва аз барои ӯ муътод шавад .

و معالجه این صفت ذمیمه نیز مانند سایر صفات آن است که مفاسد دنیویه و اخرویه آن را متذکر شود و ملاحظه کند که این صفت، خالق و خلایق را با او دشمن می کند، پس مهیای این گردد که این را از خود دفع نماید بعد از آن در وقت هر سخنی و حرکتی در فکر باشد که کج خلقی از او سر نزند و خود را محافظت کند و به حسن خلق بدارد تا حسن خلق ملکه او گردد و از برای او معتاد شود.

Зиди ин сифати мӯҳликаи ҳасан халқаст ки аз шроиФи сифоту фазоъил маликотасту ақлу нақли далолат бар мадҳу хӯбӣ он мекунанд .

ضد این صفت مهلکه حسن خلق است که از شرایف صفات و فضائل ملکات است و عقل و نقل دلالت بر مدح و خوبی آن می کنند.

Пайғамбари худои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам фармуданд ки « дар каффаи мизони аъмол дар рӯзи қиёмат , чизеи беҳтар аз ҳасан халқ нест »у рӯзӣ ба банӣ аъмом худ фармуданд ки « эй фарзандони Абдулмуталлиб агар вусъати онро надоред ки мардумро ба амволи худ вусъат диҳед пас бо эшон ба кушодаи рўӣӣ мулоқот кунед » ва низ он ҳазрат фармуданд ки « худои дайни исломро холис аз барои худ гардонид ва салоҳият надорад аз барои ин дайни магари саховату ҳасани халқи пас дайни худро ба ин ду зинат диҳед » ва ба он ҷаноб арз карданд ки « имони кадоми як аз муминин афзаласт ? фармуданд : ҳар кадом ки хуш халқ таранд » ва боз фармуданд ки « дӯсттарин шумо дар назд ману наздиктарин шумо дар рӯзи қиёмат ба ман , хуши халқ тарин шумост » ва низ фармуданд ки « ҳасани халқ , гуноҳро май гудозади ҳам чунонкии хуршеди яхро май гудозад » ва аз он бузургвор Марвӣаст ки « банда Эй мешавад кам ибодат бошад вале ба воситаи ҳасани халқ дар охират ба дараҷоти азиму ашраф манозил бирасад » ва баам ҳабиба ки завҷаи он ҳазрат буд фармуданд ки « одами хуши халқ , хӯбии дунёу охиратро гирифт » ва Марвӣаст аз он ҳазрат ки фармуданд : « ҳасани халқ , соҳибашро май расонад ба дараҷа касе ки рӯзҳо рӯза ва шабҳо ба ибодат машғӯл бошад » ва низ он ҳазрат фармуданд ки « некони шумо хуш халқонанд , ки мардум ба давру канори онҳо ҷамъ мешаванд , ва бо эшон улфат ва инс мегиранд , ва эшон низ бо мардум инс мегиранд » ва аз ҳазрати эмоми Муҳамади боқири алайҳи ассалом Марвӣаст ки « мардӣ ба хизмати ҳазрати пайғамбари слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам омад ва арз кард ки ё расӯли аллоҳи маро васиятӣ кун ҳазрат ӯро васоёӣ чанд фармуданд ва аз ҷумлаи онҳо ин буд ки бо бародари муъмин бо кушодаи рӯе мулоқот кун »у ҳазрат эмомҳамам ҷаъфари бен Муҳамади алсодқи алайҳ ассалом фармуданд ки « некӣу хуши халқӣ , вилоётро обод мегирданд ва умрҳоро зиёд мекунад » ва фармуданд ки « ба дурустӣ ки худои таъолии бандаро ба ҳасани халқи савоб касе медиҳад ки субҳу шоми машғӯли ҷиҳод дар роҳ худо бӯда бошад » ва низ аз он ҳазрат Марвӣаст ки « некӣу эҳсон кардан бо мардуму хўшрўӣӣ бо эшон , боиси дӯстӣ мардум мешаванд ,у одамиро аз ин ҷиҳати дохили биҳишт май намоянду бухлу абус , соҳиби худро аз худо давр мекунанду дохил оташ мекунанд » ва касе ки дар ин ахбор ,у соири ихборӣ ки дар ин хусӯси ворид шудааст таъаммул кунад ва ба виҷдони худу таҷрибиёт руҷӯъ кунад ,у аҳволи каҷи халқону хуши халқонро татаббуъ кунад меёбад ки ҳар бади халқӣ аз худоу раҳмат ӯ давр ,у мардум аз ӯ мутанаффир мегирданд , ва бо ӯ душмананд ва ба ин сабаб аз базлу атои дигарон ҳам маҳрӯмаст ва ҳар хуши халқиро худоу халқ дӯст доранд ва ҳамеша маҳали файзу раҳмати худо ,у марҷаъ бандагон худост .

پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که «در کفه میزان اعمال در روز قیامت، چیزی بهتر از حسن خلق نیست» و روزی به بنی اعمام خود فرمودند که «ای فرزندان عبدالمطلب اگر وسعت آن را ندارید که مردم را به اموال خود وسعت دهید پس با ایشان به گشاده روئی ملاقات کنید» و نیز آن حضرت فرمودند که «خدا دین اسلام را خالص از برای خود گردانید و صلاحیت ندارد از برای این دین مگر سخاوت و حسن خلق پس دین خود را به این دو زینت دهید» و به آن جناب عرض کردند که «ایمان کدام یک از مومنین افضل است؟ فرمودند: هر کدام که خوش خلق ترند» و باز فرمودند که «دوست ترین شما در نزد من و نزدیک ترین شما در روز قیامت به من، خوش خلق ترین شماست» و نیز فرمودند که «حسن خلق، گناه را می گدازد هم چنانکه خورشید یخ را می گدازد» و از آن بزرگوار مروی است که «بنده ای می شود کم عبادت باشد ولی به واسطه حسن خلق در آخرت به درجات عظیم و اشرف منازل برسد» و به ام حبیبه که زوجه آن حضرت بود فرمودند که «آدم خوش خلق، خوبی دنیا و آخرت را گرفت» و مروی است از آن حضرت که فرمودند: «حسن خلق، صاحبش را می رساند به درجه کسی که روزها روزه و شبها به عبادت مشغول باشد» و نیز آن حضرت فرمودند که «نیکان شما خوش خلقان اند، که مردم به دور و کنار آنها جمع می شوند، و با ایشان الفت و انس می گیرند، و ایشان نیز با مردم انس می گیرند» و از حضرت امام محمد باقر علیه السلام مروی است که «مردی به خدمت حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم آمد و عرض کرد که یا رسول الله مرا وصیتی کن حضرت او را وصایای چند فرمودند و از جمله آنها این بود که با برادر مومن با گشاده رویی ملاقات کن» و حضرت امام همام جعفر بن محمد الصادق علیه السلام فرمودند که «نیکی و خوش خلقی، ولایات را آباد می گرداند و عمرها را زیاد می کند» و فرمودند که «به درستی که خدای تعالی بنده را به حسن خلق ثواب کسی می دهد که صبح و شام مشغول جهاد در راه خدا بوده باشد» و نیز از آن حضرت مروی است که «نیکی و احسان کردن با مردم و خوشروئی با ایشان، باعث دوستی مردم می شوند، و آدمی را از این جهت داخل بهشت می نمایند و بخل و عبوس، صاحب خود را از خدا دور می کنند و داخل آتش می کنند» و کسی که در این اخبار، و سایر اخباری که در این خصوص وارد شده است تأمل کند و به وجدان خود و تجربیات رجوع کند، و احوال کج خلقان و خوش خلقان را تتبع کند می یابد که هر بد خلقی از خدا و رحمت او دور، و مردم از او متنفر می گردند، و با او دشمن اند و به این سبب از بذل و عطای دیگران هم محروم است و هر خوش خلقی را خدا و خلق دوست دارند و همیشه محل فیض و رحمت خدا، و مرجع بندگان خداست.

Муъминон аз ӯ мунтафаъ мегирданду хайр ӯ ба эшон мерасаду мақосиду матолиби бандагони худо аз ӯ бароварда мешавад ва аз ин ҷиҳати худои ҳеҷ пайғамбариро брнёнгихти магари инки ин сифат дар ӯ комилу том буд балки сифати хуши халқии афзали сифоти пайғамбарон ,у ашрафи ахлоқ баргузидагонаст .

مومنان از او منتفع می گردند و خیر او به ایشان می رسد و مقاصد و مطالب بندگان خدا از او برآورده می شود و از این جهت خدا هیچ پیغمبری را برنیانگیخت مگر اینکه این صفت در او کامل و تام بود بلکه صفت خوش خلقی افضل صفات پیغمبران، و اشرف اخلاق برگزیدگان است.

Ва аз ин ҷиҳати худованди олам ба ҷиҳати изҳори неъмати худ аз барои ҳабиби худаш дар мақоми саноу мадҳ ӯ фармуд : «у анки лаълии халқи азим » яъне « дар ҳақиқати ту бар некӯи халқии азими оростае » ва аз касрати шарофати ин сифати фозила , сарвари пайғамбарону Сайиди инсу ҷон дар ин сифат ба ғоят расида буданд , ва дар ниҳояти он мутамаккин шуда буданд ҳатто инки ворид шудааст ки « рӯзии он сарвар дар масҷид бо ҷамоатӣ аз асҳоб нишаста буданду машғӯл такаллум буданд , канизакӣ аз шахсе аз ансор дохил шуд ва худро ба он ҳазрати расонид , пинҳонии гӯшаи ҷомаи он кӯҳи ҳаламу виқорро гирифт чун он ҳазрат матлаъ шуд бархест ва гумон кард ки ӯро ба он ҳазрат шуғлӣаст чун он ҳазрат бархест канизаки ҳеҷ суханӣ нагуфту ҳазрат низ бо ӯ суханӣ нафармуданд ва дар ҷои муборак худ нишастанд бози канизаки омадаи гӯшаи ҷомаи ҳазратро бардошт ва он бузургвор бархест то се дафъаи он канизаки чунин амалӣ кард ва он ҳазрат бархест ва дар дафъаи чаҳорум ки ҳазрати пайғамбари слии аллоҳи алайҳу ?алау силами бархестанди он канизак аз ақаби он ҳазрат қадре аз ҷомаи он ҳазратро ҷудо карда , бардошт ва равона шуд мардумон гуфтанд : эй ҷорӣаи ин чаҳ амалӣ буд ки кардӣ ? ҳазратро се дафъаи брхизондӣ ва сухан нагуфтӣ матлаби ту чаҳ буд ? канизак гуфт : дар хонаи мо шахсеи марӣзӣ буд , аҳли хона маро фиристоданд ки порае аз ҷомаи ҳазратро бабрам ки онро ба марӣз банданд то шифо ёбад , пас ҳар мартаба ки хостам қадре аз ҷомаи ҳазратро бигирам чунин тасаввур фармуданд ки маро бо эшон шуғлӣаст , ман ҳаё кардам ва бар ман гарон буд ки аз он ҳазрат хоҳиш кунам қадре ҷомаи худро ба ман диҳанд » .

و از این جهت خداوند عالم به جهت اظهار نعمت خود از برای حبیب خودش در مقام ثنا و مدح او فرمود: «و انک لعلی خلق عظیم» یعنی «در حقیقت تو بر نیکو خلقی عظیم آراسته ای» و از کثرت شرافت این صفت فاضله، سرور پیغمبران و سید انس و جان در این صفت به غایت رسیده بودند، و در نهایت آن متمکن شده بودند حتی اینکه وارد شده است که «روزی آن سرور در مسجد با جماعتی از اصحاب نشسته بودند و مشغول تکلم بودند، کنیزکی از شخصی از انصار داخل شد و خود را به آن حضرت رسانید، پنهانی گوشه جامه آن کوه حلم و وقار را گرفت چون آن حضرت مطلع شد برخاست و گمان کرد که او را به آن حضرت شغلی است چون آن حضرت برخاست کنیزک هیچ سخنی نگفت و حضرت نیز با او سخنی نفرمودند و در جای مبارک خود نشستند باز کنیزک آمده گوشه جامه حضرت را برداشت و آن بزرگوار برخاست تا سه دفعه آن کنیزک چنین عملی کرد و آن حضرت برخاست و در دفعه چهارم که حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم برخاستند آن کنیزک از عقب آن حضرت قدری از جامه آن حضرت را جدا کرده، برداشت و روانه شد مردمان گفتند: ای جاریه این چه عملی بود که کردی؟ حضرت را سه دفعه برخیزاندی و سخن نگفتی مطلب تو چه بود؟ کنیزک گفت: در خانه ما شخصی مریضی بود، اهل خانه مرا فرستادند که پاره ای از جامه حضرت را ببرم که آن را به مریض بندند تا شفا یابد، پس هر مرتبه که خواستم قدری از جامه حضرت را بگیرم چنین تصور فرمودند که مرا با ایشان شغلی است، من حیا کردم و بر من گران بود که از آن حضرت خواهش کنم قدری جامه خود را به من دهند».