Гӯи падарро то диҳад сармоя ам

گو پدر را تا دهد سرمایه‌ام

Бингарад дар суд ҷустан поя ам

بنگرد در سود جستن پایه‌ام

Чун шунид ин аз писари марди садиқ

چون شنید این از پسر مرد صدیق

Рост омад то ба назд он рафиқ

راست آمد تا به نزد آن رفیق

Шарҳи аҳволи писарро боз гуфт

شرح احوال پسر را باز گفت

Бо вай аз ингуна чандин роз гуфт

با وی از اینگونه چندین راز گفت

Гуфт бо ваии ман наме байнами хирад

گفت با وی من نمی‌بینم خرد

Парда ӣ номӯси моро май дард

پردهٔ ناموس ما را می‌درد

Гуфт бо ваии он садиқи ростин

گفت با وی آن صدیق راستین

Ман наме байнам ки бошад инчунин

من نمی‌بینم که باشد اینچنین

Аз ҷабин ӯ хиради пидостӣ

از جبین او خرد پیداستی

Ҳарчӣ бошад нусха ӣ бобостӣ

هرچه باشد نسخهٔ باباستی

Зин сабаб фармуд он шоҳи набӣа

زین سبب فرمود آن شاه نبیه

Аълмўои ани алўлди сробиаҳ

اعلموا ان الولد سرّابیه

Хуии бобо дар валади сорӣ буд

خوی بابا در ولد ساری بود

Ҳарчӣ дар чашма ба ҷӯи ҷорӣ буд

هرچه در چشمه به جو جاری بود

Рӯй рӯмӣ зода бошад ҳамчуи моҳ

روی رومی زاده باشد همچو ماه

Рӯй зангии зода чун қӣри сиёҳ

روی زنگی زاده چون قیر سیاه

Ҳар ки алӣин буд ӯро падар

هرکه علیین بود او را پدر

Гӯ бирав гӯии саодатро бабр

گو برو گوی سعادت را ببر

Ҳар киро сҷин буд бобой ӯ

هرکه را سجین بود بابای او

Вой ӯ эй вой ӯ эй вой ӯ

وای او ای وای او ای وای او

Гуфт бошадгар чунин эй мҷтбо

گفت باشد گر چنین ای مجتبا

Ҷабр бошад ваон буд куфру хато

جبر باشد وان بود کفر و خطا

Гуфт ҷабр ояд агар бошад падар

گفت جبر آید اگر باشد پدر

Мустақил дар хайру шари он писар

مستقل در خیر و شر آن پسر

Лек агар гӯям падар бошад дахил

لیک اگر گویم پدر باشد دخیل

Ман напиндорам буд қавлами алил

من نپندارم بود قولم علیل

Ончӣ гуяд аз падар осор ҳаст

آنچه گوید از پدر آثار هست

Дар банноа ва дар банӣ бисёр ҳаст

در بناة و در بنی بسیار هست

Гуфт пас бошад падарро ҳам шарик

گفت پس باشد پدر را هم شریک

Дар писар аз феъли зишту феъли нек

در پسر از فعل زشت و فعل نیک

Бад шарикӣ дорам андари ин сафар

بد شریکی دارم اندر این سفر

намешиносам аз ту ӯро нектар

می‌شناسم از تو او را نیکتر

Гуфт гуё тафра бошад дар назар

گفت گویا طفره باشد در نظر

Варна бошад ин писари зебои гуҳар

ورنه باشد این پسر زیبا گهر

Гуфт шояд ин дамат гиро шавад

گفت شاید این دمت گیرا شود

Зишт ӯ аз ҳимматат зебо шавад

زشت او از همتت زیبا شود

Ғунчаро боди сабо хандон кунад

غنچه را باد صبا خندان کند

Ҳиммати никонт аз некон кунад

همت نیکانت از نیکان کند

Чун ту май хоҳии даҳуми ман моя аш

چون تو می‌خواهی دهم من مایه‌اش

Ҳам кунам бартари зи ихвони поя аш

هم کنم برتر ز اخوان پایه‌اش

Пас писарро пеш хонд аз эътибор

پس پسر را پیش خواند از اعتبار

Моя додаш аз дроҳми сӣ ҳазор

مایه دادش از دراهم سی هزار

Пандҳо ӯро басӣ шоҳона кард

پندها او را بسی شاهانه کرد

Дар насиҳати гӯш ӯ дурдона кард

در نصیحت گوش او دُردانه کرد

Он писари оҳанги марз рӯм кард

آن پسر آهنگ مرز روم کرد

Рӯи басӯии шаҳри арзон рӯм кард

رو به سوی شهر ارزن روم کرد

Вақт рафтан бо рафиқони ватан

وقت رفتن با رفیقان وطن

Гуфт ҳарякро чаҳ май хоҳии зи ман

گفت هریک را چه می‌خواهی ز من

Ҳарчӣ ҳаркас гуфт ӯ додаш навид

هرچه هرکس گفت او دادش نوید

Каз барояти ман ҳамон хоҳам харид

کز برایت من همان خواهم خرید

Он яке устод ҳаммомӣ расед

آن یکی استاد حمامی رسید

Хоҷаро бӯсед ва андар баркашид

خواجه را بوسید و اندر برکشید

Хоҷа гуфт ӯро чаҳ хоҳии зини сафар

خواجه گفت او را چه خواهی زین سفر

Ормат беҳайфу майл ва бе хатар

آرمت بی حیف و میل و بی خطر

Гуфт ҷуфтии буқ ҳаммомам биор

گفت جفتی بوق حمامم بیار

Гуфт чаҳ буд қиматаш дар ин диёр

گفت چه‌بْود قیمتش در این دیار

Гуфт ҷуфтии даҳ дирами ман май хуррам

گفت جفتی ده درم من می‌خرم

Гар биорӣ эй ҷавони муҳтарам

گر بیاری ای جوان محترم

Гуфт ину хоҷааш бадрӯд кард

گفت این و خواجه‌اش بدرود کرد

Рӯи барра бо толеъ масъӯд кард

رو به ره با طالع مسعود کرد

Рост омад то ба дштстони рӯм

راست آمد تا به دشتستان روم

Бор худ багушӯд дар он марзу бум

بار خود بگشود در آن مرز و بوم

Ҳар тараф май гашт ва дида ме гушӯд

هر طرف می‌گشت و دیده می‌گشود

То бибинад каз чаҳ битавон баради суд

تا ببیند کز چه بتوان برد سود

Аз қазои рӯзии гузораши аўФтод

از قضا روزی گذارش اوفتاد

Бар лаби дарёи гузор онҷо фитод

بر لب دریا و آنجا ایستاد

Дид иксў чун телии харворҳо

دید یکسو چون تلی خروارها

Рехта бар ҳам чаҳ кӯҳии борҳо

ریخته بر هم چه کوهی بارها

Гуфт оё чаҳ буд инҳо эй ғулом

گفت آیا چه‌بْود اینها ای غلام

Гуфт бошад буқи гармобаи тамом

گفت باشد بوق گرمابه تمام

Коўрнд аз лаҷаи дарё дар канор

کآورند از لجه دریا در کنار

Бар ҳам анборанд андари ин жғор

بر هم انبارند اندر این ژغار

Чун шунид инро аз он марди садуқ

چون شنید این را از آن مرد صدوق

Ёдаш омад марди ҳаммомӣу буқ

یادش آمد مرد حمامی و بوق

Омад ва пурсед аз он анбордор

آمد و پرسید از آن انباردار

Буқи ту ҷуфтӣ ба чанд эй ёри ғор

بوق تو جفتی به چند ای یار غار

Гуфт ҳар даҳ ҷуфт аз онро як дирам

گفت هر ده جفت از آن را یک درم

Май фурушам лек камтар май хуррам

می فروشم لیک کمتر می‌خرم

Ин суханро хоҷаи зода чун шунид

این سخن را خواجه زاده چون شنید

Сар ба ҷайби хирқа фикрат кашид

سر به جیب خرقه فکرت کشید

Дар ҳисоби суду моя ғарқ шуд

در حساب سود و مایه غرق شد

Ғарқи судаш аз қадам то фарқ шуд

غرق سودش از قدم تا فرق شد

Шаби ҳамаи шаби гашти машғӯли ҳисоб

شب همه شب گشت مشغول حساب

Дафтар сармоя шудам алкитоб

دفتر سرمایه شد اُم‌ُالکتاب

Гуфт даҳ ҷуфтӣ ба дарҳам май хуррам

گفت ده جفتی به درهم می‌خرم

Май фурушами ҷуфт ӯро даҳ дирам

می‌فروشم جفت او را ده درم

Ин яке бар сад буд бахи бахи азин

این یکی بر صد بود بخ بخ ازین

Офарин эй бахт бар ту офарин

آفرین ای بخت بر تو آفرین

Худ гирифтам даҳ з сад шуд дар кроӣ

خود گرفتم ده ز صد شد در کرای

Боз аз ҳаряк навад монад ба ҷой

باز از هریک نود ماند به جای

Ин бигуфтӣ ҷустӣ аз ҷо бо нишот

این بگفتی جستی از جا با نشاط

Рақс кардӣ даврае аз инбисот

رقص کردی دوره‌ای از انبساط

Боз бинишастӣ шудӣ андари ҳисоб

باز بنشستی شدی اندر حساب

Аз нишоти он шаби з чашмаш рафт хоб

از نشاط آن شب ز چشمش رفت خواب

Субҳ шуд аз хонаи пои беруни ниҳод

صبح شد از خانه پا بیرون نهاد

Хонд бар худ қул аъўз ваон икод

خواند بر خود قل اعوذ و ان یکاد

То буд эмини зи чашмони ҳасуд

تا بود ایمن ز چشمان حسود

Каси куҷои сад дар як овардааст суд

کس کجا صد در یک آورده است سود

Ҳам мабодои кас аз ин огаҳ шавад

هم مبادا کس از این آگه شود

Пештар зу азм бўқстон кунад

پیشتر زو عزم بوقستان کند

Гуфт бо ӯ сӣ ҳазор ва ҳар яке

گفت با او سی هزار و هر یکی

Даҳ буд сесад ҳазорон бишкӣ

ده بود سیصد هزاران بیشکی

Ҳар ба сесад ҷуфт хоҳад уштурӣ

هر به سیصد جفت خواهد اشتری

Боядам кардан ҳазор уштури карӣ

بایدم کردن هزار اشتر کری

Уштурии сад дарҳам астиҷор кард

اشتری صد درهم استیجار کرد

Буқи ҳаммоми аштўронро бор кард

بوق حمام اشتوران را بار کرد

Нома Эй бинвишт пас сӯии падар

نامه‌ای بنوشت پس سوی پدر

Кард ӯро зини тиҷорат бо хабар

کرد او را زین تجارت با خبر

Ҳам бар оташ кард дарҳами сад ҳазор

هم بر آتش کرد درهم صد هزار

Каз барои карӣа ӣ уштури гузор

کز برای کریهٔ اشتر گذار

Ҳам навишташ зӯдтар бифирист зар

هم نوشتش زودتر بفرست زر

То фиристам буқи сад бор дигар

تا فرستم بوق صد بار دگر

Варна тарсами тоҷирон мухбир шаванд

ورنه ترسم تاجران مخبر شوند

Сӯии буқу кон ӯ раҳбар шаванд

سوی بوق و کان او رهبر شوند

Хоҷа дар Дайлам нишаста дар сарой

خواجه در دیلم نشسته در سرای

Комади андари гӯш ӯ бонг дароӣ

کامد اندر گوش او بانگ درای

Қосидӣ омад нахуст аз гирди роҳ

قاصدی آمد نخست از گرد راه

Номае бар кафи саропояши сиёҳ

نامه‌ای بر کف سراپایش سیاه

Сар ба сари зоғоз ва аз анҷом ӯ

سر به سر زآغاز و از انجام او

Шарҳи буқу хӯбии Фрзом ӯ

شرح بوق و خوبی فرزام او

Хоҷа омад аз сарои берун чаҳ дид

خواجه آمد از سرا بیرون چه دید

Ранг аз рӯи вази сараш ҳушаш парид

رنگ از رو وز سرش هوشش پرید

Дид Қазвӣнро шутури андари шутур

دید قزوین را شتر اندر شتر

Кӯчау бозору майдони гашти пар

کوچه و بازار و میدان گشت پر

Буқ дар буқу нафири андари нафир

بوق در بوق و نفیر اندر نفیر

Кӯчаҳопурҳоиу ҳўӣу доругир

کوچه‌ها پُر های و هوی و دار و گیر

Сорибонҳо дар суроғи хоҷаи гарм

ساربانها در سراغ خواجه گرم

Хоҷаи ҷӯён аз пай ҳар чарбу нарм

خواجه جویان از پی هر چرب و نرم

Он яке истабл ҷӯяд он ълиқ

آن یکی اصطبل جوید آن علیق

Он яке андари нҳиқ ва ин нъиқ

آن یکی اندر نهیق و این نعیق

Ҳай шутурҳо шуд сиқт дар зери бор

هی شترها شد سقط در زیر بار

Хоҷа бинмоӣем кӯу кӯи ҳисор

خواجه بنماییم کو و کو حصار

Хоҷаи моро зуд май бояд аёб

خواجه ما را زود می‌باید ایاب

Зар бикаш баҳри кироя бо шитоб

زر بکش بهر کرایه با شتاب

Ҳаст сесад сорибони гурусна

هست سیصد ساربان گرسنه

Неи ғизоу неи ъашои андари буна

نی غذا و نی عشا اندر بنه

Хоҷа баргӯ роҳи шрбтхонаҳи кӯ

خواجه برگو راه شربتخانه کو

Чинаи дони холии сети обу донаи кӯ

چینه دان خالی ست آب و دانه کو

Хоҷа ҳайрон монад чун хар дар вҳл

خواجه حیران ماند چون خر در وحل

Бастаи уштур бар ваии абвоби хайл

بسته اشتر بر وی ابواب خیل

Кас фиристод ва талаб кард он садиқ

کس فرستاد و طلب کرد آن صدیق

Чунки омад гуфт эй ёри шафиқ

چونکه آمد گفت ای یار شفیق

Ҳин биёу рушди он фарзанди байн

هین بیا و رشد آن فرزند بین

Пои ман аз даст ӯ дар банди байн

پای من از دست او در بند بین

Худ нагуфт он кавдани модари фалон

خود نگفت آن کودن مادر فلان

Май хирад кӣ буқро дар Дайламон

می‌خرد کی بوق را در دیلمان

Дар ҳамаи олам ба қарнии шаст буқ

در همه عالم به قرنی شصت بوق

Гар расад масраф буд одати хрўқ

گر رسد مصرف بود عادت خروق

Ин бигуфту баради уштурҳо ба дашт

این بگفت و برد اشترها به دشت

Дар биёбони рехти буқу бозгашт

در بیابان ریخت بوق و بازگشت

эй бародар ҳаст бо мо рости ин

ای برادر هست با ما راست این

Худ ҳақиқати нақди ҷони мости ин

خود حقیقت نقد جان ماست این

Ҷумла ӣ тоъоти мо дар ин ҷаҳон

جملهٔ طاعات ما در این جهان

Буқ ҳаммомаст андари Дайламон

بوق حمام است اندر دیلمان

Ълмҳомони ҷумла буқаст эй халаф

علم‌هامان جمله بوق است ای خلف

Умрмони он моя ӣ рафтаи зи каф

عمرمان آن مایهٔ رفته ز کف

эй дариғо умри худ дрбохтим

ای دریغا عمر خود درباختیم

Қимати он дарраро нашнохтем

قیمت آن ذره را نشناختیم

Ҷумларо додем ва бигирифтем буқ

جمله را دادیم و بگرفتیم بوق

Не бакор ояд сабӯҳии неи ънўқ

نی به کار آید صبوحی نی عنوق

Буқи чбўди илмҳои бе самар

بوق چه‌بْود علمهای بی ثمر

Лаҷа ӣ бе дару абр бе мтр

لجهٔ بی دُر و ابر بی مطر

Занну тахминии баҳами брбоФтн

ظن و تخمینی به هم بربافتن

Номи онро илму ҳикмати сохтан

نام آن را علم و حکمت ساختن

Неши ғӯлӣ чандро кардани хаёл

نیش غولی چند را کردن خیال

Ҳукм ҷустанро ба бурҳону хтол

حکم جستن را به برهان و مثال

Буқи чбўди тоъату одоби мо

بوق چه‌بود طاعت و آداب ما

Минбару саҷҷодау миҳроби мо

منبر و سجاده و محراب ما

Буқ чаҳ буд ин намозу рӯзаи мон

بوق چه‌بْود، این نماز و روزه‌مان

Вирд одат гашта ҳар рӯзаи мон

ورد عادت گشتهٔ هر روزه‌مان

Вақт тангаст эй писар ҳушёр бош

وقت تنگ است ای پسر هشیار باش

Гоҳ дар шабгиру гоҳ аиўор бош

گاه در شبگیر و گاه ایوار باش

Рӯ бишӯй ин ҷузвҳоро србср

رو بشوی این جزوها را سر به سر

Ин варақҳоро ҳама аз ҳам бадар

این ورقها را همه از هم بدر

Сбҳаҳу саҷҷодаи андари оби каш

سبحه و سجاده اندر آب کش

Пок кун онро зи лавси ғулу ғаш

پاک کن آن را ز لوث غل و غش

Гар намоз ва рӯза инаст эй писар

گر نماز و روزه اینست ای پسر

Шарм кун онро бар холиқ мабар

شرم کن آن را بر خالق مبر

Илм набӯд ғайри илми аҳли байт

علم نبود غیر علم اهل بیت

Ҷумлаи дигари ҳису бису ҳяту кят

جمله دیگر حیص و بیص و هیت و کیت

Ҳарчӣ аз эшон раседат ёди гир

هرچه از ایشان رسیدت یاد گیر

Ҳарчӣ ҷузи ин ҷумларо бар боди гир

هرچه جز این جمله را بر باد گیر

Нест ҷузи он ғайри ҷаҳлу ғайри занн

نیست جز آن غیر جهل و غیر ظن

Гар аз он чизе шунидӣ дам мазан

گر از آن چیزی شنیدی دم مزن

Даст бурдор эй писар аз пои илм

دست بردار ای پسر از پای علم

Қатрае ҳайрат ба аз дарёии илм

قطره‌ای حیرت به از دریای علم

Илмӣ ар бошад ба ҳайрат андар аст

علمی ار باشد به حیرت اندر است

Ҳар ки донотар буд ҳайронтар аст

هر که داناتر بود حیران‌تر است

Тоъат ар ҷӯии нахусти ихлоси ҷӯй

طاعت ار جویی نخست اخلاص جوی

Ҳам бурун ва ҳам дарунро поки шӯй

هم برون و هم درون را پاک شوی

Дард бояд эй бародари дарди дард

درد باید ای برادر درد درد

Варна рӯ биншин абаси ҳарзаи магарад

ورنه رو بنشین عبث هرزه مگرد

Рости хоҳии ҳаркасиро дард нест

راست خواهی هرکسی را درد نیست

Зан буд дар роҳи дайни он мард нест

زن بود در راه دین آن مرد نیست

Шавқ бояд шавқ бояд сӯзи сӯз

شوق باید شوق باید سوز سوز

Варна дар дукон нишин полон бидӯз

ورنه در دکان نشین پالان بدوز

Ҳар ки не аз шавқи обистан буд

هر که نی از شوق آبستن بود

Балки не мардаст аз зан кам буд

بلکه نی مرد است از زن کم بود

эй дариғо сина ӣ пурдарди кӯ

ای دریغا سینهٔ پر درد کو

Бо занон то кӣ нишинам марди кӯ

با زنان تا کی نشینم مرد کو

Мондаам танҳо худоёи ҳамдамӣ

مانده‌ام تنها خدایا همدمی

Дили пар аз розаст ё раби муҳаррамӣ

دل پر از راز است یا رب محرمی

эй худои кӯи муҳаррамӣ то соъатӣ

ای خدا کو محرمی تا ساعتی

Суҳбатӣ дорем андари хилватӣ

صحبتی داریم اندر خلوتی

ё канори даштӣу девона Эй

یا کنار دشتی و دیوانه‌ای

То бигӯям аз ҷаҳони афсона Эй

تا بگویم از جهان افسانه‌ای

ё яке фӯлоди бозуи рустамӣ

یا یکی فولاد بازو رستمی

То баҳам печем дар майдони дамӣ

تا به هم پیچیم در میدان دمی

Панҷаи андари панҷа ӣ ҳам афканем

پنجه اندر پنجهٔ هم افکنیم

Ларзаи андари хок рустам афканем

لرزه اندر خاک رستم افکنیم

ё канорӣ эй худо аз ин миён

یا کناری ای خدا از این میان

То бигирам гӯшае зини мардумон

تا بگیرم گوشه‌ای زین مردمان

Ҳимматӣ то дар бабандам халқ ро

همتی تا در ببندم خلق را

Ҳмкшм бар сари бкнҷии далқ ро

هم کشم بر سر به کنجی دلق را

Иззат ар хоҳӣ бирав азлат гузин

عزت ار خواهی برو عزلت گزین

Иззату азлат радифанду қарин

عزت و عزلت ردیف‌اند و قرین

Мнъзл лекин раҳанд хеш ро

منعزل لیکن رهاند خویش را

Баҳра Эй набӯд азуи дарвеш ро

بهره‌ای نبود ازو درویش را

Лек дар суҳбати з чаҳ беруни кашӣ

لیک در صحبت ز چه بیرون کشی

Ҳар дамии сад кӯр агар доноўшӣ

هر دمی صد کور اگر داناوشی

Гар кашии як кӯр аз чоҳ эй фалон

گر کشی یک کور از چاه ای فلان

Ба ки худ болои кашӣ то осмон

به که خود بالا کشی تا آسمان

Гар бурдорӣ ҳоҷати бечора Эй

گر برآری حاجت بیچاره‌ای

Ба ки хуонеи чли Крети сӣ пора Эй

به که خوانی چل کرت سی پاره‌ای

Дар ризои як мусулмони даҳ қадам

در رضای یک مسلمان ده قدم

Ба ки солӣ тай кунӣ роҳи ҳарам

به که سالی طی کنی راه حرم

Тоъати моро ҳазор офат буд

طاعت ما را هزار آفت بود

Зонка муаззами рукни он қурбат буд

زانکه معظم رکن آن قربت بود

Пок бояд аз нифоқ ва аз риё

پاک باید از نفاق و از ریا

Пой то сари пурхулӯсу пурсафо

پای تا سر پر خلوص و پر صفا

Ҷузви ҷузвашро пай аҳком ҳаст

جزو جزوش را پی احکام هست

Сад ҳазорон ғӯл ва сесад дом ҳаст

صد هزاران غول و سیصد دام هست

Лек кори муъминонро сохтан

لیک کار مؤمنان را ساختن

Синаи шанро аз ғамии пардохтан

سینه‌شان را از غمی پرداختن

Ҳарчӣ бошад шодии он давлатии сет

هرچه باشد شادی آن دولتی‌ست

Худ на муҳтоҷи хулӯси қрбтии сет

خود نه محتاج خلوص قربتی‌ست

Дар изояш ҳаст аҷрӣ бе ҳисоб

در ازایش هست اجری بی حساب

Қурбат ар бошад фузун гардад савоб

قربت ار باشد فزون گردد ثواب

Чора ӣ бечораеро сохтан

چارهٔ بیچاره‌ای را ساختن

Худ ливоӣ давлатаст афрохтан

خود لوای دولت است افراختن