Буд дар шаҳрии фақирии хоркн

بود در شهری فقیری خارکن

Тешае будаш зи дунёу расан

تیشه‌ای بودش ز دنیا و رسن

Бенавои холяш аз кафи кафоф

بینوایی خالی‌اش از کف کفاف

Хоки фаршаш буду гардунаши лиҳоф

خاک فرشش بود و گردونش لحاف

Неи ҷамилу неи ҳсиб ва не насеб

نی جمیل و نی حسیب و نی نسیب

Неи ҷамолу неи камол ӯро насиб

نی جمال و نی کمال او را نصیب

Баҳрааш аз ҳақи вуҷӯдӣ буду бас

بهره‌اش از حق وجودی بود و بس

Аз ҳамаи акуонаш будӣ буду бас

از همه اکوانش بودی بود و بس

Омадӣ рӯзӣ ба шаҳр аз тарафи дашт

آمدی روزی به شهر از طرف دشت

Бо дилии пурхӯн аз ин ворунаи ташт

با دلی پر خون از این وارونه طشت

Пушта ӣ хорӣ ба дӯши анбошта

پشتهٔ خاری به دوش انباشته

Ҳар қадам бо сад ?илам бардошта

هر قدم با صد الم برداشته

Ногаҳон омад ба гӯшаши ҳоиҳў

ناگهان آمد به گوشش هایهو

Савти чоўўшону бонги трқў

صوت چاووشان و بانگ طرقو

Дид фавҷии глрхонро дар ниқоб

دید فوجی گلرخان را در نقاب

Ҳамчуи моҳи чордаҳи андари саҳоб

همچو ماه چارده اندر سحاب

Офтоби андари ҳиҷоб аз рӯишон

آفتاب اندر حجاب از رویشان

Кӯҳу саҳрои ътргин аз бӯишон

کوه و صحرا عطرگین از بویشان

Моҳҳо андари ниқоби парниён

ماهها اندر نقاب پرنیان

Меҳрҳо дар абри чодарҳо ниҳон

مهرها در ابر چادرها نهان

Дар ямин ва дар ясори аҳли қурӯқ

در یمین و در یسار اهل قرق

Дар қурӯқ аз ин уфуқ то он уфуқ

در قرق از این افق تا آن افق

Трқўгўёни ғуломон ҳар тараф

طرقو گویان غلامان هر طرف

Пеши корони пеш ва пас барбаста саф

پیشکاران پیش و پس بربسته صف

Хоркаш аз ҳар тараф дар изтироб

خارکش از هر طرف در اضطراب

То ба як сӯеи гурезади бошитоб

تا به یک سویی گریزد با شتاب

Ногаҳон бо сабо аз тарафи дашт

ناگهان باد صبا از طرف دشت

Бар сафи он нозанинони бргзшт

بر صف آن نازنینان برگذشت

Бурқаъ аз рухсори эшон давр кард

برقع از رخسار ایشان دور کرد

Даштро аз нури кӯҳ тавр кард

دشت را از نور کوه طور کرد

Як насим омад гулистонҳо шигифт

یک نسیم آمد گلستانها شگفت

Сад гули сӯрии баромад аз наҳуфт

صد گل سوری برآمد از نهفت

Бодӣ омад шуд парокандаи саҳоб

بادی آمد شد پراکنده سحاب

Аз саҳоб омад буруни сад офтоб

از سحاب آمد برون صد آفتاب

Кӯҳу саҳрои гашти моломоли нур

کوه و صحرا گشت مالامال نور

Аз фурӯғи рӯишони гуми гашти ҳўр

از فروغ رویشان گم گشت هور

Дашту ҳомӯн атр насатарван гирифт

دشت و هامون عطر نسترون گرفت

Мисру канъони буи пероҳан гирифт

مصر و کنعان بوی پیراهن گرفت

Ногаҳон афтод чашм хор кун

ناگهان افتاد چشم خارکن

Бар яке зон глрхони глбдн

بر یکی زان گلرخان گل بدن

Чеҳра ӣ қосири зи таърифаши баён

چهرهٔ قاصر ز تعریفش بیان

Хомаи мондаи ақтъу абкми забон

خامه مانده اقطع و ابکم زبان

Буд он як дар сафи он дхтўрон

بود آن یک در صف آن دختران

Ҳамчуи хуршед ва дигарҳо ахтўрон

همچو خورشید و دگرها اختران

Буд ӯ шоҳу раияти анҷуман

بود او شاه و رعیت انجمن

ӯ гули сурху ҳамаи дигари саман

او گل سرخ و همه دیگر سمن

Чашмӣу оҳӯи зи дунболаши равон

چشمی و آهو ز دنبالش روان

Абрӯе хам гашта дар пешаши камон

ابرویی خم گشته در پیشش کمان

Як даҳоне оби ҳайвони мурда аш

یک دهانی آب حیوان مرده‌اش

Чеҳра ӣ хуршеди гардуни барда аш

چهرهٔ خورشید گردون بَرده‌اش

Қомати сарв аз барояши по ба гул

قامت سرو از برایش پا به گل

Лаълӣу ёқӯт аз он сад хӯн ба дил

لعلی و یاقوت از آن صد خون به دل

Гесуии олам ба яктояши асир

گیسوی عالم به یک تارش اسیر

Кокулӣ ва як ҷаҳон зу пари абир

کاکلی و یک جهان زو پر عبیر

Ғабғабии чоҳии пар аз оби ҳаёт

غبغبی چاهی پر از آب حیات

Ханда ӣ мҳиии алъзоми алболёт

خندهٔ محیی‌العظام‌البالیات

Ғамзае дилҳои поконаши нишон

غمزه‌ای دلهای پاکانش نشان

Чеҳрае бар бару баҳр оташ фишон

چهره‌ای بر بَرّ و بحر آتش فشان

Дид чун он рӯй зебои он ҷавон

دید چون آن روی زیبا آن جوان

Дидан он буду зи по рафтан ҳамон

دیدن آن بود و ز پا رفتن همان

Аз сараши ҳушу зи дасташ кор рафт

از سرش هوش و ز دستش کار رفت

Ҳам зи поиши қӯт рафтор рафт

هم ز پایش قوت رفتار رفت

Сиҳаҳ Эй зад аўФтод ва шуд зи ҳуш

صیحه‌ای زد اوفتاد و شد ز هوش

Дар раҳ ва он пушта ӣ хораш бадуш

در ره و آن پشتهٔ خارش به دوش

ӯ миён раҳ фитодӣ бихбр

او میان ره فتادی بی خبر

Комдндши он қрқсорони басар

کآمدندش آن قرقساران به سر

К-эй ҷавон бархез ва аз раҳи даври шӯ

کای جوان برخیز و از ره دور شو

Чун парӣ аз дидаҳо мастури шӯ

چون پری از دیده‌ها مستور شو

Духтар шаҳ мерасад эй хоркаш

دختر شه می‌رسد ای خارکش

Хез ва худро дар канории бозкш

خیز و خود را در کناری باز کش

Бо тбрзинҳои расиданди он гуруҳ

با تبرزینها رسیدند آن گروه

Бо наҳифи баҳр ва бо ашкўаҳи кӯҳ

با نهیب بحر و با اشکوه کوه

Ҳону ҳон эй хоркаш аз ҷои хез

هان و هان ای خارکش از جای خیز

Хорро бигзор ва аз иксўи гурез

خار را بگذار و از یکسو گریز

Не ҷавобӣ доду не бар пой шуд

نی جوابی داد و نی بر پای شد

Не аз он шӯру наҳиф аз ҷой шуд

نی از آن شور و نهیب از جای شد

Неи басари ҳушӣ ки фаҳмади неку бад

نی به سر هوشی که فهمد نیک و بد

Неи тавоноӣ ки худ иксў кашад

نی توانایی که خود یک سو کشد

Не ба дил бо кӣ зи теғу ханҷараш

نی به دل باکی ز تیغ و خنجرش

Неи биҷузи савдои ҷонон бар сараш

نی بجز سودای جانان بر سرش

Он яке гуфто ки ин мискини зи бим

آن یکی گفتا که این مسکین ز بیم

Дар даруни синааш дил шуд ду ним

در درون سینه‌اش دل شد دو نیم

Омад он сарҳанг ва гуфт эй ҷони гудоз

آمد آن سرهنگ و گفت ای جان گداز

Нест бокӣ Зуҳра ӣ худро мбоз

نیست باکی زهرهٔ خود را مباز

Ин бигуфтанд ва бирафтанд аз буриш

این بگفتند و برفتند از برش

ӯ бимонаду шӯри олам бар сараш

او بماند و شور عالم بر سرش

Гуфт бо худ хез аз ӣнҷои даври шӯ

گفت با خود خیز از اینجا دور شو

Давр аз ин манзилгаҳи пуршӯри шӯ

دور از این منزلگه پر شور شو

Гар ғаму сӯзии сет бар ҷон ман аст

گر غم و سوزی ست بر جان من است

Оташӣ гар ҳаст бар ҷон ман аст

آتشی گر هست بر جان من است

Дили ду ним ӣнҷои зи ҳасрати сохтӣ

دل دو نیم اینجا ز حسرت ساختی

Зуҳра ӣ худро дар ӣнҷои бохтӣ

زَهرهٔ خود را در اینجا باختی

Боз бо худ гуфт аз ӣнҷо чун рӯм

باز با خود گفت از اینجا چون روم

Чун аз ин ғарқоби ғами беруни рӯм

چون از این غرقاب غم بیرون روم

Фитнае гар ҳаст дар даврӣ буд

فتنه‌ای گر هست در دوری بود

Бокӣ ар бошад змҳҷўрӣ буд

باکی ار باشد ز مهجوری بود

Дили ду нимстм вале аз иштиёқ

دل دو نیم استم ولی از اشتیاق

Зуҳра ам чокаст лекин аз фироқ

زهره‌ام چاکست لیکن از فراق

Ман намехоҳам канорӣ эй маон

من نمی‌خواهم کناری ای مهان

АФкнидми аФкнидм дар миён

افکنیدم افکنیدم در میان

Дар миёни оташи иброҳӣми вор

در میان آتش ابراهیم‌وار

АФкнидми зуди зуд аз ин канор

افکنیدم زود زود از این کنار

Оташи ин оташини рухсорҳо

آتش این آتشین رخسارها

Нори ин сарвони пистони нораҳо

نار این سروان پستان نارها

Шуъла Эй ҳаст андарин оташкада

شعله‌ای هست اندرین آتشکده

Котшм дар ҷон ва дар имон зада

کاتشم در جان و در ایمان زده

Водии эмин ва ё саҳрост ин

وادی ایمن و یا صحراست این

Нахли таври ин ё қад раъност ин

نخل طور این یا قد رعناست این

Шуълаи ин ё чеҳра ӣ зебои дӯст

شعله این یا چهرهٔ زیبای دوست

Нури раббонӣ ва ё рухсор ӯст

نور ربانی و یا رخسار اوست

Даъвии ании ано аллоҳ ме кунад

دعوی انی انا الله می‌کند

Зоҳиди садсола гмраҳ ме кунад

زاهد صدساله گمره می‌کند

Ин бигуфту ланг лангон шуд равон

این بگفت و لنگ لنگان شد روان

Бо фироқи шоҳи хубони ҷаҳон

با فراق شاه خوبان جهان

Омад андари шаҳр бо сад дарду сӯз

آمد اندر شهر با صد درد و سوز

Рӯз оварадӣ бшби шабро буруз

روز آوردی به شب شب را به روز

Икдўи рӯзӣ бо ғаму андӯҳи сохт

یک دو روزی با غم و اندوه ساخت

Рӯзҳо май сӯхт шабҳо ме гудохт

روزها می‌سوخت شبها می‌گداخت

Ақлаш аз сари барг рафтан соз кард

عقلش از سر برگ رفتن ساز کرد

Сиҳҳаташ аз тани сафар оғоз кард

صحتش از تن سفر آغاز کرد

Поиш аз рафтору даст аз кор монад

پایش از رفتار و دست از کار ماند

Ҷои сбҳаҳ бар кафш зуннор монад

جای سبحه بر کفش زنار ماند

Ишқро худ ин нахустин кор нест

عشق را خود این نخستین کار نیست

Кӯи дилӣ каз дасти ишқ афкор нест

کو دلی کز دست عشق افکار نیست

Ришта ӣ тасбеҳи бас зуннор кард

رشتهٔ تسبیح بس زنار کرد

Обиди садсоларо хумор кард

عابد صدساله را خمار کرد

Ишқи андар ҳар дилӣ мأўо кунад

عشق اندر هر دلی مأوا کند

Шӯри маҳшари андари он барпо кунад

شور محشر اندر آن بر پا کند

Ишқи кӯҳи қофро аз ҷо кунад

عشق کوه قاف را از جا کند

Оташ сӯзанда дар дарё занад

آتش سوزنده در دریا زند

Ишқ дар ганҷина ояд хотам аст

عشق در گنجینه آید خاتم است

Чун ба майдон по гузорад рустам аст

چون به میدان پا گذارد رستم است

Хешро бар мис занад зар ме кунад

خویش را بر مس زند زر می‌کند

Хокро гӯгирд аҳмар ме кунад

خاک را گوگرد احمر می‌کند

Назд беморон расад исо астӣ

نزد بیماران رسد عیسی‌ستی

Пеши фиръавнони яду бизостӣ

پیش فرعونان ید و بیضاستی

Санг бошад муми андари дасти ишқ

سنگ باشد موم اندر دست عشق

Май шикофади чархи тири шасти ишқ

می‌شکافد چرخ تیر شست عشق

наменадонад ишқи султону гадо

می‌نداند عشق سلطان و گدا

Май нафаҳмади ин равои он нораво

می‌نفهمد این روا آن ناروا

Норавои ҳамгар з ишқ ояд равост

ناروا هم گر ز عشق آید رواست

Ореи ореи ишқ ҷонон кимиёст

آری آری عشق جانان کیمیاست

Кори он бечора чун аз ҷони гузашт

کار آن بیچاره چون از جان گذشت

Сари ниҳод аз бихўдӣ дар кӯҳу дашт

سر نهاد از بیخودی در کوه و دشت

Гуҳи бен хории хазидии хори хор

گه بن خاری خزیدی خار خار

Пои сангӣ гуҳ фитодӣ зори зор

پای سنگی گه فتادی زار زار

Бар дил тангаст шаҳру хонаи танг

بر دل تنگست شهر و خانه تنگ

Халқро бинад ҳаме бо худ ба ҷанг

خلق را بیند همی با خود به جنگ

Дид ӯро оқибати донишварӣ

دید او را عاقبت دانشوری

Пардаи пӯшии огаҳии неки ахтарӣ

پرده پوشی آگهی نیک اختری

Шуд чаҳ аз ҳоли дарунаш бо хабар

شد چه از حال درونش با خبر

Пандҳо додаш накард ӯро асар

پندها دادش نکرد او را اثر

Пас насиҳат додаш ва судӣ надошт

پس نصیحت دادش و سودی نداشت

Пеши ошиқи пандҳо бодаст бод

پیش عاشق پندها باد است باد

Гуфт бо ӯ чун надорад панди суд

گفت با او چون ندارد پند سود

Рӯ ба миҳроби ибодати ори зуд

رو به محراب عبادت آر زود

Не насаб бошад тўрои неи зӯри визр

نی نسب باشد تو را نی زور و زر

Неи ҷамолии неи камоли неи ҳунар

نی جمالی نی کمالی نی هنر

Ман наме байнами ғаматро чора Эй

من نمی‌بینم غمت را چاره‌ای

Ҷузи намозу хилват ва сӣ пора Эй

جز نماز و خلوت و سی پاره‌ای

Рӯй андари масҷид ва миҳроб кун

روی اندر مسجد و محراب کن

Туъмаи андари нони ҷӯи кашки обкн

طعمه اندر نان جُوِ کشکاب کن

Дасти андари домани саҷҷодаи зан

دست اندر دامن سجاده زن

Ришта ӣ тасбеҳ дар гардан фикан

رشتهٔ تسبیح در گردن فکن

Хирқаи сад васлау таҳти алҳнк

خرقه صد وصله و تحت‌الحنک

Бӯрёии куҳнау нону намак

بوریای کهنه و نان و نمک

То магари бФрибӣ аз ин омма Эй

تا مگر بفریبی از این عامه‌ای

Гармсозӣ баҳри худ ҳангома Эй

گرم سازی بهر خود هنگامه‌ای

Ҳеҷ дому дона аз баҳри шикор

هیچ دام و دانه از بهر شکار

Беҳтар аз тасбеҳ ва саҷҷода меар

بهتر از تسبیح و سجاده میار

Беҳтар аз саҷҷодаи домӣ назд кист

بهتر از سجاده دامی نزد کیست

Дона ба аз дона тасбеҳ чист

دانه به از دانهٔ تسبیح چیست

Кӯи камандии муҳкаму ҷаззоб чун

کو کمندی محکم و جذاب چون

Риштаи таҳти алҳнк эй зуфунун

رشته تحت‌الحنک ای ذوفنون

Ошиқ мискин шунид ин панди гашт

عاشق مسکین شنید این پند گشت

Сӯии шаҳристони равон аз кӯҳу дашт

سوی شهرستان روان از کوه و دشت

Масҷидии вайрони буруни шаҳр буд

مسجدی ویران برون شهر بود

Омаду саҷҷода дар онҷо гушӯд

آمد و سجاده در آنجا گشود

Рӯзҳо дар рӯзаи шабҳо дар намоз

روزها در روزه شبها در نماز

Дар дуои гуҳи ошкору гуҳ ба роз

در دعا گه آشکار و گه به راز

Хирқааш пашминау Нонаши ҷӯин

خرقه‌اش پشمینه و نانش جوین

Аз суҷудаши доғҳо бас бар ҷабин

از سجودش داغها بس بر جبین

Ҷузи рукӯъу ҷузи суҷудаши кор на

جز رکوع و جز سجودش کار نه

Ҷузи зарурати боксши гуфтор на

جز ضرورت با کسش گفتار نه

Андак андак шуд ҳадиси он ҷавон

اندک اندک شد حدیث آن جوان

Паҳни андар ҳар канор ва ҳар миён

پهن اندر هر کنار و هر میان

Зикри хайраши оя ӣ ҳар маҳфилӣ

ذکر خیرش آیهٔ هر محفلی

Толиб ӯ ҳркҷои аҳли дилӣ

طالب او هرکجا اهل دلی

Шуд дуояши дардмандонро даво

شد دعایش دردمندان را دوا

Манзилаши бечорагонро мртҷо

منزلش بیچارگان را مرتجا

Кулба аш шуд қибла ӣ ҳоҷоти халқ

کلبه‌اش شد قبلهٔ حاجات خلق

ӯ ҳаме хандид бар худ зери далқ

او همی خندید بر خود زیر دلق

намешудӣ дар кӯй ӯ ғавғои ом

می‌شدی در کوی او غوغای عام

ӯ намегуфтӣ каломии ҷузи салом

او نمی‌گفتی کلامی جز سلام

Хоки поиши армағон омма шуд

خاک پایش ارمغان عامه شد

Баҳри оби даст ӯ ҳангома шуд

بهر آب دست او هنگامه شد

То шуд огаҳи подшоҳ аз кор ӯ

تا شد آگه پادشاه از کار او

Шуд з ҳар сӯи толиби дидор ӯ

شد ز هر سو طالب دیدار او

Роҳ ҷӯяд ҳаркасӣ чун сӯии ҳақ

راه جوید هر کسی چون سوی حق

намеравад ҳарҷо ки ояд буии ҳақ

می‌رود هرجا که آید بوی حق

Ҳркҷо пайдо шавад гардии зи давр

هرکجا پیدا شود گردی ز دور

Сӯй ӯ тозанд бо айшу сарвар

سوی او تازند با عیش و سرور

Кини ғубори мавкиб шоҳаншоҳ аст

کین غبار موکب شاهنشه است

Шоҳи шоҳонро гузар дар ин раҳ аст

شاه شاهان را گذر در این ره است

эй басои ғӯлони раҳзан эй рафиқ

ای بسا غولان رهزن ای رفیق

Гирди афшон май раванд аз ин тариқ

گرد افشان می‌روند از این طریق

Рӯи баҳр гардӣ нишоед рафт зуд

رو به هر گردی نشاید رفت زود

эй басои каси хештанро озмуд

ای بسا کس خویشتن را آزمود

Ин авомиро ки бинии србср

این عوامی را که بینی سر به سر

Ҷумлаи кўроннди андари раҳгузар

جمله کورانند اندر رهگذر

Ҷумлаи нобӣно ва як бинои талаб

جمله نابینا و یک بینا طلب

намекунанд аз баҳри худ дар рӯзу шаб

می‌کنند از بهر خود در روز و شب

Ҳар ки гуяд ҳай бидиҳ дастам ба даст

هر که گوید هی بده دستم به دست

Зонка ман биноу чашмам равшан аст

زانکه من بینا و چشمم روشن است

Кӯркӯрона ҳама гӯйанд ҳин

کور کورانه همه گویند هین

Ҳин бигир ин дасти ман инаст ин

هین بگیر این دست من این است این

намедиҳандаш дасту дунболаши раванд

می‌دهندش دست و دنبالش روند

Олимии кӯр аз паии ҳам май раванд

عالمی کور از پی هم می‌دوند

Кӯрӣ аз пеш ва ду сад Кӯруши зи пай

کوری از پیش و دو صد کورش ز پی

Даст дода ҷумлагӣ бар дасти вай

دست داده جملگی بر دست وی

Чунки рафтанд аз пай ӯ икдўи гом

چونکه رفتند از پی او یک دو گام

Рӯй ҳам уфтанд мأмўму эмом

روی هم افتند مأموم و امام

Не нишон дорад зи мақсади неи зи роҳ

نی نشان دارد ز مقصد نی ز راه

Гуҳ хӯрд бар кӯҳ ва гуҳ уфтад бчоаҳ

گه خورد بر کوه و گه افتد به چاه

Соири кӯрони ҳам аз дунбол ӯ

سایر کوران هم از دنبال او

Ҳолашони сад бадтар аз аҳвол ӯ

حالشان صد بدتر از احوال او

Аз ҳалокатгар яке зишон биҷуст

از هلاکت گر یکی زیشان بجست

Кӯри дигари даст ӯ гирад ба даст

کور دیگر دست او گیرد به دست

Кӯркӯрона ҳаме рафт он ҷавон

کور کورانه همی رفت آن جوان

Оммааш ҷӯяндаи пайдоу ниҳон

عامه‌اش جوینده پیدا و نهان

Толиби дидор ӯ шоҳу гадо

طالب دیدار او شاه و گدا

То магар файзӣ расадашон аз худо

تا مگر فیضی رسدشان از خدا

Шоҳ рӯзӣ шуд буруни баҳри шикор

شاه روزی شد برون بهر شکار

Кулба ӣ обид фитодаш раҳгузор

کلبهٔ عابد فتادش رهگذار

Омад ва дид он ҷавонро дар намоз

آمد و دید آن جوان را در نماز

Олимӣ бар гирд ӯ бо сад ниёз

عالمی بر گرد او با صد نیاز

Маҳв тоъат гашта чун ушшоқи маст

محو طاعت گشته چون عشاق مست

Мултафити не то ки рафт ва ки нишаст

ملتفت نی تا که رفت و که نشست

Бар сараши мӯи афсару хокаши сарир

بر سرش مو افسر و خاکش سریر

Неи хабар аз шоҳ ӯро неи вазир

نی خبر از شاه او را نی وزیر

Ҷилва кард андари буришаи ҳол ӯ

جلوه کرد اندر بَرِ شه حال او

Мурғ ҷонаш шуд асири чол ӯ

مرغ جانش شد اسیر چال او

Гоҳу бегоҳаш зиёрат ме намӯд

گاه و بیگاهش زیارت می‌نمود

Вази зиёрат бар хулӯсаш ме фузуд

وز زیارت بر خلوصش می‌فزود

То раҳи суҳбат бар ӯ боз кард

تا ره صحبت بر او باز کرد

Гуфтугӯ аз ҳар тараф оғоз кард

گفتگو از هر طرف آغاز کرد

Оқибати гуфто ки эй зебои ҷавон

عاقبت گفتا که ای زیبا جوان

эй тўро дар қофи тоъати ошён

ای تو را در قاف طاعت آشیان

Ҳарчӣ одоб сунан шуд аз ту рост

هرچه آداب سنن شد از تو راست

Ғайри як суннат ки то акнӯн ба ҷост

غیر یک سنت که تا اکنون به جاست

Мустафо гуфт алнкоҳи суннатӣ

مصطفی گفت النکاح سنتی

Ман рғби ани суннатии лоомтӣ

من رغب عن سنتی لاامتی