Асли нафъу зру мояи хубу зишту хайру шар

اصل نفع و ضر و مایهٔ خوب و زشت و خیر و شر

Нест сӯии марди доно дар ду олами ҷузи башар

نیست سوی مرد دانا در دو عالم جز بشر

Асл шараст ин ҳашар каз бўолбшри зоду фасод

اصل شر است این حشر کز بوالبشر زاد و فساد

Ҷузи фасоду шари ҳаргиз кӣ буд кори ҳашар ?

جز فساد و شر هرگز کی بود کار حشر؟

Хайру шари он ҷаҳон аз баҳр ӯ шуд сохта

خیر و شر آن جهان از بهر او شد ساخته

Зонк азу ояд ба имон ва ба исёни хайру шар

زانک ازو آید به ایمان و به عصیان خیر و شر

эй бародар , чашми ман зинҳоу зини олами ҳаме

ای برادر، چشم من زینها و زین عالم همی

Лашкарӣ анбӯҳ бинад бар раҳеи пари ҷӯйу ҷир

لشکری انبوه بیند بر رهی پر جوی و جر

Ҷузи шикастаи бастаи берун чун тавонад шуд чу буд

جز شکسته بسته بیرون چون تواند شد چو بود

Марди масту чашми кӯру пои лангу роҳтар ?

مرد مست و چشم کور و پای لنگ و راه تر؟

Гар нае маст аз раҳи мисатону шару шӯрашон

گر نه‌ای مست از ره مستان و شر و شورشان

Давртар шӯ то басари дрноиди аспат , эй писар

دورتر شو تا بسر درناید اسپت، ای پسر

Гар нахоҳӣ ранҷгар аз гргнон парҳез кун

گر نخواهی رنج گر از گرگنان پرهیز کن

Ҷаҳл гараст эй писар парҳез кун зини зишт гар

جهل گر است ای پسر پرهیز کن زین زشت‌گر

Ҷаҳлро гарчи бапушӣ хештан расво кунад

جهل را گرچه بپوشی خویشتن رسوا کند

Гарчи пӯшида бимонадгар ҷаҳл азгар бтар

گرچه پوشیده بماند گر جهل از گر بتر

Нестии мардуми ту бали хари мардумӣ , зеро ки ман

نیستی مردم تو بل خر مردمی، زیرا که من

Сӯрати мардуми ҳамеи байнами туроу феъли хар

صورت مردم همی بینم تو را و فعل خر

Ҷуз кам озорӣ набошад мардумӣ ,гар мардумӣ

جز کم آزاری نباشد مردمی، گر مردمی

Чун бёзории маро ? ё нестии мардуми магар ?

چون بیازاری مرا؟ یا نیستی مردم مگر؟

Гург даранда надард дар биёбони гург ро

گرگ درنده ندرد در بیابان گرگ را

Гар ҳаме даъвӣ кунӣ дар мардумии мардуми мдр

گر همی دعوی کنی در مردمی مردم مدر

Нафъу зру хайру шар аз корҳои мардум аст

نفع و ضر و خیر و شر از کارهای مردم است

Пас ту чун бенафъу хайрии бали ҳамаи шарӣу зр ?

پس تو چون بی‌نفع و خیری بل همه شری و ضر؟

Тан ба ҷир гирад ҳамеи мари ҷонатро дар ҷир кашад

تن به جر گیرد همی مر جانت را در جر کشد

Ҷон ба ҷир андар бимонад чунаш гирад тан ба ҷир

جان به جر اندر بماند چونش گیرد تن به جر

Пеши ҷони ту сипар кардааст яздони танат ро

پیش جان تو سپر کرده‌است یزدان تنت را

Ту чаро ҷонро ҳамеи дорӣ ба пеши тани сипар ?

تو چرا جان را همی داری به پیش تن سپر؟

Хобу хури кори тан тирааст , ту мари ҷонат ро

خواب و خور کار تن تیره است، تو مر جانت را

Чун кунӣ ранҷа чу гову хари зи баҳри хобу хур ?

چون کنی رنجه چو گاو و خر ز بهر خواب و خور؟

Мардумон аз ту биханданд , эй бародар , бе гумон

مردمان از تو بخندند، ای برادر، بی گمان

Чун пилос жандаросозӣ здибои остар

چون پلاس ژنده را سازی زدیبا آستر

Гар шукр хӯрдӣ прирў , даии яке нони ҷӯин

گر شکر خوردی پریرو، دی یکی نان جوین

Ҳамбараст имрӯзи ночори он ҷӯин бо он шукр

همبر است امروز ناچار آن جوین با آن شکر

Дод тан додӣ , бидиҳ ҷонро ба дониш дод ӯ

داد تن دادی، بده جان را به دانش داد او

Ёфт аз ту тани бтр дар кор ҷонат кун назар

یافت از تو تن بطر در کار جانت کن نظر

Ҷонати озодии наёбади ҷуз ба илм аз бандагӣ

جانت آزادی نیابد جز به علم از بندگی

Гар бад-ӣни бурҳонат бояд , шӯ ба дайни андари нигар

گر بدین برهانت باید، شو به دین اندر نگر

Мардуми доно мусулмонаст , нФрўшдши кас

مردم دانا مسلمان است، نفروشدش کس

Мардуми нодон агар хоҳии зи нхосони бихар

مردم نادان اگر خواهی ز نخاسان بخر

Тан ба ҷон ёбад хатар зеро ки тан зинда бадваст

تن به جان یابد خطر زیرا که تن زنده بدوست

Ҷон ба дониш зинда монад зон бидӯни ёбад хатар

جان به دانش زنده ماند زان بدون یابد خطر

Ҷони мардумро ду қӯти байнам аз илму амал

جان مردم را دو قوت بینم از علم و عمل

Чун дарахтӣ ки ши амал баргаст ва аз илмаст бар

چون درختی که‌ش عمل برگ است و از علم است بر

Ҷонатро дониш нигаҳ дорад здўзх ҳамчунонк

جانت را دانش نگه دارد زدوزخ همچنانک

Бар нигаҳ дорад дарахтонро аз оташи вази табар

بر نگه دارد درختان را از آتش وز تبر

Гар нтобӣ сари зи дониш аз ту тобади офтоб

گر نتابی سر ز دانش از تو تابد آفتاب

Вази саодат , эй писар , бар осмон соядат сар

وز سعادت، ای پسر، بر آسمان سایدت سر

Мари туро бар осмон бояд шудан , зеро худоӣ

مر تو را بر آسمان باید شدن، زیرا خدای

наменахонд ҷузи туро наздики хеш аз ҷонвар

می نخواند جز تو را نزدیک خویش از جانور

Бар фалак бепоу пари доне ки натавонӣ шудан

بر فلک بی‌پا و پر دانی که نتوانی شدن

Пас чаро бар новарӣ аз дайну дониши пойу пар ?

پس چرا بر ناوری از دین و دانش پای و پر؟

Аз ҳарисӣ ӣ кор дунё менапардозӣ ҳаме

از حریصی‌ی کار دنیا می‌نپردازی همی

Хонаи бас тангаст ва торӣ менабинӣ роҳ дар

خانه بس تنگ است و تاری می‌نبینی راه در

Хокро бар зари гузидаи сетӣ чу нодонони азонк

خاک را بر زر گزیده‌ستی چو نادانان ازانک

Хок пеш туасту зарро менаёбӣ ҷузи хабар

خاک پیش توست و زر را می نیابی جز خبر

Ҳамчуи карами сиркае ногуҳи зширини ангабин

همچو کرم سرکه‌ای ناگه زشیرین انگبین

Бо хирад чун карам чун гаштӣ ба беҳӯшии смр ?

با خرد چون کرم چون گشتی به بیهوشی سمر؟

Баси туршу танг ҷойаст ин азирои мари ту ро

بس ترش و تنگ جای است این ازیرا مر تو را

Хам сиркааст ин ҷаҳон , бингар ба ақл , эй бе басар

خم سرکه است این جهان، بنگر به عقل، ای بی‌بصر

Ҷонатро андари тани хокӣ ба дониш зар кун

جانت را اندر تن خاکی به دانش زر کن

Чун ҳаме ноед буруни ҳаргизи магар каз хоки зар

چون همی ناید برون هرگز مگر کز خاک زر

Ҳамчунон кандар ҷаҳон оташ насузад зари ҳаме

همچنان کاندر جهان آتش نسوزد زر همی

Зари ҷонатро насузад оташи сӯзони сқр

زر جانت را نسوزد آتش سوزان سقر

Раҳ гузораст ин ҷаҳони моро , бадви дил дар мабанд

ره گذار است این جهان ما را، بدو دل در مبند

Дил набандад ҳӯшёри андари сарои раҳи гузар

دل نبندد هوشیار اندر سرای ره‌گذر

Зери пои рӯзгор андар бимонадам шаст сол

زیر پای روزگار اندر بماندم شصت سال

То ба зери пои бспрдми сар , ин мардуми сипар

تا به زیر پای بسپردم سر، این مردم سپر

Даст ва поем хушк бастааст ин ҷаҳон бедасту пой

دست و پایم خشک بسته است این جهان بی دست و پای

Зебу фурми пок бардааст инчунин безебу фар

زیب و فرم پاک برده‌است اینچنین بی زیب و فر

Нестам бо чархи гардони ҳеҷ нисбати ҷузи бдонк

نیستم با چرخ گردان هیچ نسبت جز بدانک

Ҳамчуи худ байнами ҳаме ӯро муқӣми андари сафар

همچو خود بینم همی او را مقیم اندر سفر

Кори ман гуфтори хуб ва , рои илм ва тоъат аст

کار من گفتار خوب و، رای علم و طاعت است

Кори ин дулоби гаштани гоҳи зеру гуҳи зибр

کار این دولاب گشتن گاه زیر و گه زبر

Нестам фарзанд ӯ зеро ки ман зу беҳтарам

نیستم فرزند او زیرا که من زو بهترم

Ҷонвар фарзанд ноед ҳаргиз аз бе ҷони падар

جانور فرزند ناید هرگز از بی‌جان پدر

Нест ҷузи дулоби гардун чун ба гаштанҳои хеш

نیست جز دولاب گردون چون به گشتن‌های خویش

Оби резад бар замин мето бирӯяд зу шаҷар

آب ریزد بر زمین می تا بروید زو شجر

Вонгаҳе пайдост чун зу фоидаи ҷумлаи тўрост

وانگهی پیداست چون زو فایده جمله توراست

Кин зи баҳри ту ҳаме гардад чунин беҳаду мар

کاین ز بهر تو همی گردد چنین بی‌حد و مر

Мардум аз таркиби некӯи худ ҷаҳонӣ дигар аст

مردم از ترکیب نیکو خود جهانی دیگر است

Мухтасар , лекини сухан гӯйаст ва ҳам тадбир гар

مختصر، لیکن سخن‌گوی است و هم تدبیر گر

Пас ҳамеи бинӣ ки ҷуз аз баҳри мо яздони мо

پس همی بینی که جز از بهر ما یزدان ما

НоФаридааст ин ҷаҳонро , эй ҷаҳони мухтасар

نافریده‌است این جهان را، ای جهان مختصر

Тани туро гӯраст бешак , мари туро пас ваъда кард

تن تو را گور است بی‌شک، مر تو را پس وعده کرد

Рӯзӣ аз гӯрати буруни оради худои додгар

روزی از گورت برون آرد خدای دادگر

Танат ҳамчун гӯр хокаст , эй писар , мапаснд ҳеҷ

تنت همچون گور خاک است، ای پسر، مپسند هیچ

Ҷонатро дар хоки тираи ҷовдонаи мустақар

جانت را در خاک تیره جاودانه مستقر

Хоки тираи бад мақараст , эй бародар , шукр кун

خاک تیره بد مقر است، ای برادر، شکر کن

Эзадатро то буруни орадат аз ин тираи мақар

ایزدت را تا برون آردت از این تیره مقر

Анчаҳ гуфтам ёди гир ва ончӣ бинмудам бибин

انچه گفتم یاد گیر و آنچه بنمودم ببین

Вар на ҳамчун кӯру кари оммаи Бамонеи кӯру кар

ور نه همچون کور و کر عامه بمانی کور و کر