Яке хона карданд баси хубу дилбар

یکی خانه کردند بس خوب و دلبر

Дарави ҳамчунуи хона беҳад ва бе мар

درو همچنو خانه بی‌حد و بی‌مر

Ба хонаи маин дрншонднди ҷеффатон

به خانهٔ مهین درنشاندند جفتان

Ба як ҷои ду хоҳари зан ва ду бародар

به یک جا دو خواهر زن و دو برادر

Ду зан хуфтаанд ва ду марди истода

دو زن خفته‌اند و دو مرد ایستاده

Наҳуфтаи занони зери шӯёни худ дар

نهفته زنان زیر شویان خود در

На камтар шаванд ин чаҳор ва на афзӯн

نه کمتر شوند این چهار و نه افزون

На ҳаргиз бидонанд баро зи бтар

نه هرگز بدانند به را ز بتر

Валикин кам ва бешу хӯбӣу зиштӣ

ولیکن کم و بیش و خوبی و زشتی

Ба фарзандашон дод яздони довар

به فرزندشان داد یزدان داور

Се фарзанд доранд пайдоу пинҳон

سه فرزند دارند پیدا و پنهان

Азишон ду пайдо ва яке мастир

ازیشان دو پیدا و یکی مستر

Наёяд буруни он мастир ба саҳро

نیاید برون آن مستر به صحرا

Нишаста наҳуфтааст бар сони духтар

نشسته نهفته است بر سان دختر

Вази ин ҳар яке ҳафт фарзанди дигар

وز این هر یکی هفت فرزند دیگر

Бзодаҳаст на ҳеҷ беш ва на камтар

بزاده‌است نه هیچ بیش و نه کمتر

з ҳар ҳафтӣ аз ҷумлаи ин се ҳафтон

ز هر هفتی از جملهٔ این سه هفتان

Яке меҳтар омад бар он шаш ки кеҳтар

یکی مهتر آمد بر آن شش که کهتر

Вазин бист ва як тани яке подшо шуд

وزین بیست و یک تن یکی پادشا شد

Дигар ҷумлаи гаштанд ӯро мусаххар

دگر جمله گشتند او را مسخر

Ҳаме гуяд он подшо ҳар чаҳ хоҳад

همی گوید آن پادشا هر چه خواهد

Ҳамаи дигарон мондаи хомӯшу музтар

همه دیگران مانده خاموش و مضطر

Ба хонаи маин дар ҳамешааст парон

به خانهٔ مهین در همیشه است پران

Пас икдгри ду мухолифи кабӯтар

پس یکدگر دو مخالف کبوتر

Бигиранд ҷуфт ва насозанд як ҷо

بگیرند جفت و نسازند یک جا

Набошанд ҳаргизи ҷудои як зи дигар

نباشند هرگز جدا یک ز دیگر

Ба хонаи киин дар нёинди ҳаргиз

به خانهٔ کهین در نیایند هرگز

Ки хона маинасташон ҷо ва дар хур

که خانهٔ مهین استشان جا و در خور

Басои хонаҳо кон ба парвози эшон

بسا خانه‌ها کان به پرواز ایشان

Шуд ободу бас низ шуд зер ва аз бар

شد آباد و بس نیز شد زیر و از بر

Кабӯтар ки дидааст каз гардиш ӯ

کبوتر که دیده‌است کز گردش او

Ҷаҳонро гуҳӣ хайр зояд гуҳии шар ?

جهان را گهی خیر زاید گهی شر؟

Ба хонаи киин дар ҳамеша се меҳмон

به خانهٔ کهین در همیشه سه مهمان

Аз ин ду кабӯтар хӯрд неъмат ва бар

از این دو کبوتر خورد نعمت و بر

Наёбади ҳгрзи он се меҳмони чаҳорум

نیابد هگرز آن سه مهمان چهارم

На ин ду кабӯтар биёбад сдигр

نه این دو کبوتر بیابد سدیگر

Се меҳмон на яксон ва ҳар се мухолиф

سه مهمان نه یکسان و هر سه مخالف

Вгрчаҳи падарашони яке буду модар

وگرچه پدرشان یکی بود و مادر

Азишон яке кӣна дорасту бдхў

ازیشان یکی کینه‌دار است و بدخو

Дигар шоду ҷӯёӣ хобаст ва ё хур

دگر شاد و جویای خواب است و یا خور

Сеюм шан бау ма ки ҳаргиз наҷуед

سوم‌شان به و مه که هرگز نجوید

Магари хайр бешар ва ё нафъ бе зр

مگر خیر بی‌شر و یا نفع بی‌ضر

Се меҳмон ба як хона дар боз карда

سه مهمان به یک خانه در باز کرده

Бар андозаи хеш ҳар як яке дар

بر اندازهٔ خویش هر یک یکی در

Ҳаме ҳар яке гуяд он дигарон ро

همی هر یکی گوید آن دیگران را

Ки « зин дар дроӣид кин роҳи беҳтар »

که «زین در درآئید کاین راه بهتر»

Агар зини се онк ӯ шарифу воло

اگر زین سه آنک او شریف است و والا

Мари он дигаронро срорд ба чанбар

مر آن دیگران را سرآرد به چنبر

Худованди он хона озод гардад

خداوند آن خانه آزاد گردد

Ҳам имрӯзи ӣнҷо ва ҳам рӯзи маҳшар

هم امروز اینجا و هم روز محشر

Вагар ин якеро фиребанд он ду

وگر این یکی را فریبند آن دو

Худованд хона бимонад дар озар

خداوند خانه بماند در آذر

Баду нек чун нест имрӯзи яксон

بد و نیک چون نیست امروز یکسان

Чунон дон ки фардо набошанд ҳам сар

چنان دان که فردا نباشند هم سر

Шиносии ту хонаи маин ва киин ро

شناسی تو خانهٔ مهین و کهین را

Бахона ту ҳаст ин се тан нек бингар

بخانهٔ تو هست این سه تن نیک بنگر

Кабӯтари туро бар сараст истода

کبوتر تو را بر سر است ایستاده

Ки аз зер париш наёрӣ буруни сар

که از زیر پرش نیاری برون سر

Нигари кон чаҳ тухмаст комрўзи корӣ

نگر کان چه تخم است کامروز کاری

Ҳамон боядат хӯрд фардои азу бар

همان بایدت خورد فردا ازو بر

Дарахтӣ шигифтаст мардум ки бориш

درختی شگفت است مردم که بارش

Гуҳии неш взҳраст вгаҳи нӯшу шукр

گهی نیش وزهر است وگه نوش و شکر

Яке барг ӯ мубраму шохи басад

یکی برگ او مبرم و شاخ بسد

Яке барг ӯ газадам ва шох нашутур

یکی برگ او گزدم و شاخ نشتر

Хуии неки мубрами хуии бад чу газадам

خوی نیک مبرم خوی بد چو گزدم

Бадӣ ва баӣ неш ва нӯшаст ҳам бар

بدی و بهی نیش و نوش است هم بر

Ту газадам биндоз ва бурдор мубрам

تو گزدم بینداز و بردار مبرم

Ту бурдор он нӯш ва аз неш бигузар

تو بردار آن نوش و از نیش بگذر

Ду мардаст мардуми тавоноу доно

دو مرد است مردم توانا و دانا

Ҷузи ин ҳар ки бинӣ ба мардумаши мшмр

جز این هر که بینی به مردمش مشمر

Тавоност бар дониши хеши доно

تواناست بر دانش خویش دانا

На доност онк ӯ тавоност бар зар

نه داناست آنک او تواناست بر زر

Ҳазорон тавон ёфт ханҷар ба дониш

هزاران توان یافت خنجر به دانش

Яке илм натавон гирифтан ба ханҷар

یکی علم نتوان گرفتن به خنجر

Тавонои ду гӯнааст ҳар чанд бинӣ

توانا دو گونه است هر چند بینی

Яке зу ҷавонасту дигари тавонгар

یکی زو جوان است و دیگر توانگر

Ҷавонро ҷавонии фалак боз хоҳад

جوان را جوانی فلک باز خواهد

Сетанд тавон аз тавонгари ситамгар

ستاند توان از توانگر ستمگر

Ба чизе дигар нест донандаи доно

به چیزی دگر نیست داننده دانا

Стмгори зӣ ӯ якеанду довар

ستمگار زی او یکی‌اند و داور

Касе чун сетанд зи ёқӯти қӯт ?

کسی چون ستاند ز یاقوت قوت؟

Чигуна рибоед касе бӯи зи анбар ?

چگونه رباید کسی بو ز عنبر؟

Ба дониши гароӣ , эй бародар , ки дониш

به دانش گرای، ای برادر، که دانش

Туро бар гузорад аз ин чархи ахзар

تو را بر گذارد از این چرخ اخضر

Ба дониш туоне расед , эй бародар ,

به دانش توانی رسید، ای برادر،

Аз ин гӯии ағбр ба хуршеди азҳр

از این گوی اغبر به خورشید ازهر

Ҷаҳони хор хушкасту дониш чу хурмо

جهان خار خشک است و دانش چو خرما

Ту аз хор бигурез вази бор май хур

تو از خار بگریز وز بار می‌خور

Ҷаҳон оинаасту дарав ҳар чаҳ бинӣ

جهان آینه است و درو هر چه بینی

Хаёласту нопойдору музаввар

خیال است و ناپایدار و مزور

Ҷавоняши перии шимур , мурдаи зинда

جوانیش پیری شمر، مرده زنده

Шаробаши саробу мунаввари мғбр

شرابش سراب و منور مغبر

Ҷаҳони баҳр жарфасту обаши замона

جهان بحر ژرف است و آبش زمانه

Туро колбуд чун садафи ҷонати гавҳар

تو را کالبد چون صدف جانت گوهر

Агар қӣматӣ дар хоҳӣ ки бошӣ

اگر قیمتی در خواهی که باشی

Ба омухтани гавҳари ҷони бпрўр

به آموختن گوهر جان بپرور

Биандеш то : чист мардум ки ӯ ро

بیندیش تا: چیست مردم که او را

Сӯй хеш хонд эзади додгустар

سوی خویش خواند ایزد دادگستر

Чаҳ хоҳад ҳаме зу ки чунин дамодам

چه خواهد همی زو که چونین دمادم

Паямбар фиристад ҳаме бар паямбар ?

پیمبر فرستد همی بر پیمبر؟

Бар андеш кин ҷунбиш бе карона

بر اندیش کاین جنبش بی‌کرانه

Чаро аўФтоди андари ин ҷисми Акбар

چرا اوفتاد اندر این جسم اکبر

Ки ҷанбанд инро ба ҳамворӣ айдун ?

که جنباند این را به همواری ایدون؟

Чаҳ хоҳад ки орад ба ҳосил аз эдар ?

چه خواهد که آرد به حاصل از ایدر؟

Гар аз нур зулмат наёяд чаро пас

گر از نور ظلمت نیاید چرا پس

Ту пидоӣӣу кирдигори ту мзмр ?

تو پیدائی و کردگار تو مضمر؟

Вагар нест мари қудраташро ниҳоят

وگر نیست مر قدرتش را نهایت

Чаро пас ки ҳаст офарӣдаи муқаддар ?

چرا پس که هست آفریده مقدر؟

Вар аз рост кажӣ нишоед ки ояд

ور از راست کژی نشاید که آید

Чаро ҳаст карда мусаввири мусаввир ?

چرا هست کردهٔ مصور مصور؟

Вар обод хоҳад ки дорад ҷаҳон ро

ور آباد خواهد که دارد جهان را

Чаро бештар зу харобаст ва бе бар ?

چرا بیشتر زو خراب است و بی‌بر؟

Биёбон беобу кӯҳи шикаста

بیابان بی‌آب و کوه شکسته

Ду садбор бешаст аз шаҳру крдр

دو صدبار بیش است از شهر و کردر

Бад-ӣни пардаи андари наёбад касе раҳ

بدین پرده اندر نیابد کسی ره

Ҷузи он кас ки раҳро биҷӯед зи раҳбар

جز آن کس که ره را بجوید ز رهبر

Раҳи сари яздон ки донад ? паямбар

ره سر یزدان که داند؟ پیمبر

Паямбар супурдааст ин сар ба ҳайдар

پیمبر سپرده است این سر به حیدر

Агар ту мақарии зи ман хоҳи посух

اگر تو مقری ز من خواه پاسخ

Вагар мункирии пас ту посух биовар

وگر منکری پس تو پاسخ بیاور

зи хонаи киин ва маин ва аз он давр

ز خانهٔ کهین و مهین و از آن دور

Кабӯтар ҷавобам биовар муфассир

کبوتر جوابم بیاور مفسر

Бигӯ он ду хоҳари зан ва ду бародар

بگو آن دو خواهر زن و دو برادر

Кадоманду фарзандашони модау нар

کدامند و فرزندشان ماده و نر

Баён кун ки аз чист тақсири олам

بیان کن که از چیست تقصیر عالم

Ҷавобами даҳ аз хушки ин шеъри ваз тар

جوابم ده از خشک این شعر وز تر

Ндонӣ ба ҳақи худоӣ ва надонад

ندانی به حق خدای و نداند

Каси ин ҷуз ки фарзанди шубайру шбр

کس این جز که فرزند شبیر و شبر

Ҷаҳонро банно кард аз баҳри дониш

جهان را بنا کرد از بهر دانش

Худои ҷаҳондор беёру ёвар

خدای جهاندار بی‌یار و یاور

Ту гўӣӣ ки чун ва чароро наҷӯям

تو گوئی که چون و چرا را نجویم

Сӯии ман ҳаминаст баси мазҳаби хар

سوی من همین است بس مذهب خر

Туро баҳра аз илм хораст ё ки

تو را بهره از علم خار است یا که

Марои баҳра мағзасту донаи мқшр

مرا بهره مغز است و دانهٔ مقشر

Сӯии гови яксон буд коҳу дона

سوی گاو یکسان بود کاه و دانه

Ба коми хари андар чаҳ медаҳ чаҳ ҷӯ дар

به کام خر اندر چه میده چه جو در

Манам бастаи банди он кӯи зи мардум

منم بستهٔ بند آن کو ز مردم

Чунонаст санги ёқӯти аҳмар

چنان است سنگ یاقوت احمر

Чу мадҳат ба оли паямбари расонам

چو مدحت به آل پیمبر رسانم

Расад носибиро азуи ҷон ба ғурғур

رسد ناصبی را ازو جان به غرغر

Ҷазираи хуросон чу бигирифт шайтон

جزیرهٔ خراسان چو بگرفت شیطان

Дарав хор бинишонад ва бар кунад ърър

درو خار بنشاند و بر کند عرعر

Маро дод деҳқонии ин ҷазира

مرا داد دهقانی این جزیره

Ба раҳмати худованд ҳар ҳафт кишвар

به رحمت خداوند هر هفت کشور

Худованди асри онкӣ чун ман Марв ро

خداوند عصر آنکه چون من مرو را

Даҳ ва ду ситорааст ҳаряки сухани вар

ده و دو ستاره است هریک سخن‌ور

Чу мардум зҳиўон бааст ва мааст ӯ

چو مردم زحیوان بهست و مهست او

зи мардуми баин ва маинаст яксар

ز مردم بهین و مهین است یکسر

Ба нураш хӯрд муъмин аз феъли худ бар

به نورش خورد مؤمن از فعل خود بر

Ба нозаши баради кофар аз карда кайфар

به نازش برد کافر از کرده کیفر

Чу бар минбари ҷади худ хутба хонд

چو بر منبر جد خود خطبه خواند

Бостдши рӯҳи аломини пеши минбар

باستدش روح الامین پیش منبر

Чу он шери пайкари аломати бибандад

چو آن شیر پیکر علامت ببندد

Кунад саҷда бар осмонаши ду пайкар

کند سجده بر آسمانش دو پیکر

На ҷузи амр ӯро фалак ҳаст банда

نه جز امر او را فلک هست بنده

На ҷузи теғ ӯ рости миррӣхи чокар

نه جز تیغ او راست مریخ چاکر

Ба лашкар бинозанд шоҳону доим

به لشکر بنازند شاهان و دایم

зи шоҳон асраст бар дараш лашкар

ز شاهان عصر است بر درش لشکر

Дараш дашти маҳшари таниши кони гавҳар

درش دشت محشر تنش کان گوهر

Дилаши баҳри ахзари кафши наҳри кавсар

دلش بحر اخضر کفش نهر کوثر

Агар сӯии қайсари барии наъли аспаш

اگر سوی قیصر بری نعل اسپش

з фахраш биёвезад аз гӯши қайсар

ز فخرش بیاویزد از گوش قیصر

Ҳаме то ҷаҳонаст венаи чархи ахзар

همی تا جهان است وین چرخ اخضر

Бигардади ҳамеи гирди ин гӯии ағбр

بگردد همی گرد این گوی اغبر

Ҳазорон дуруд ва ду чандон тҳит

هزاران درود و دو چندان تحیت

Аз эзад бар он сӯрати рӯҳи пайкар

از ایزد بر آن صورت روح پیکر