эй ҳуҷҷат бисёр сухан , дафтари пеши ор

ای حجت بسیار سخن، دفتر پیش آر

Вази нӯки қалам дар схнҳоти Фрўбор

وز نوک قلم دُر سخن‌هات فروبار

Ҳар чанд ки бисёр ва дарозаст схнҳот

هر چند که بسیار و دراز است سخنهات

Чун хуб ва хушаст он на дарозаст на бисёр

چون خوب و خوش است آن نه دراز است نه بسیار

Шоҳӣ ки ътоҳош гаронаст сутӯда аст

شاهی که عطاهاش گران است ستوده‌ست

Ҳар чанд шӯии зери ътоҳоши гарони бор

هر چند شوی زیر عطاهاش گران‌بار

Нав кун суханиро ки куҳан шуд ба маъонӣ

نو کن سخنی را که کهن شد به معانی

Чун хоки куҳанро ба баҳори абри гуҳарбор

چون خاک کهن را به بهار ابر گهربار

Шуд хуб ба некӯи суханати дафтари нохуб

شد خوب به نیکو سخنت دفتر ناخوب

Дафтар ба сухан хуб шавад ҷома ба оҳор

دفتر به سخن خوب شود جامه به آهار

Аз хотири пари илм сухан ноед ҷузи хуб

از خاطر پر علم سخن ناید جز خوب

Аз поки сабуи пок бурун ояд оғор

از پاک سبو پاک برون آید آغار

Очор сухан чист маъонӣу иборат

آچار سخن چیست معانی و عبارت

Нави нави сухани оре чу фароз омадат очор

نو نو سخن آری چو فراز آمدت آچار

Дар шеъри зи такрори сухан бок набошад

در شعر ز تکرار سخن باک نباشد

Зеро ки хуш ояд сухани нағз ба такрор

زیرا که خوش آید سخن نغز به تکرار

Очор худоӣаст мазау буии хушу ранг

آچار خدای است مزه و بوی خوش و رنگ

Бо себ ва туранҷ омаду гўз ва баӣу нор

با سیب و ترنج آمد و گوز و بهی و نار

Аз токи зари ангури нави имсол хуш оядат

از تاک زر انگور نو امسال خوش آیدت

Ҳар чанд казу пор ҳамин омаду пирор

هر چند کزو پار همین آمد و پیرار

Зии аҳли хиради тухми сухани ҳикмат ва илм аст

زی اهل خرد تخم سخن حکمت و علم است

Дар хоки дил эй марди хиради тухми сухани кор

در خاک دل ای مرد خرد تخم سخن کار

Мухтори шӯй каз ту бимонад сухани хуб

مختار شوی کز تو بماند سخن خوب

Зеро ки ҳамин монад зи пайғамбари мухтор

زیرا که همین ماند ز پیغمبر مختار

Дайнаш ба сухани гашти мшҳр ба замин бар

دینش به سخن گشت مشهر به زمین بر

Вази роҳ сухан рафт бар ин гунбади даввор

وز راه سخن رفت بر این گنبد دوار

Мақҳур ба ҳикмат шавад ин халқи ҷаҳони пок

مقهور به حکمت شود این خلق جهان پاک

Зеро ки ҳакимаст ҷаҳони довари қаҳҳор

زیرا که حکیم است جهان داور قهار

Аз роҳи тани хеши сӯии ҷонат нигаҳ кун

از راه تن خویش سوی جانت نگه کن

Бингар ки ниҳон чист дар ин шахси падедор

بنگر که نهان چیست در این شخص پدیدار

Он чист ки чун шахси гарони ту бхспд

آن چیست که چون شخص گران تو بخسپد

Биноу сухани гӯй ҳаме монаду бедор ?

بینا و سخن‌گوی همی ماند و بیدار؟

Он гавҳар зиндаасту пазироӣ улӯм аст

آن گوهر زنده است و پذیرای علوم است

Зу зиндау гӯянда шудааст ин тани мурдор

زو زنده و گوینده شده‌است این تن مردار

Шарму сухану мадҳу накӯҳиши ҳама ӯ рост

شرم و سخن و مدح و نکوهش همه او راست

Танро чу шуд ӯ , ҳеҷ на қадараст ва на миқдор

تن را چو شد او، هیچ نه قدر است و نه مقدار

Солор тан туаст , чаро танат гиромӣ аст

سالار تن توست، چرا تنت گرامی است

Наздики туу меҳтару солори танати хор ?

نزدیک تو و مهتر و سالار تنت خوار؟

Зеро ки чу маърӯф шуд ин бандаи сӯии ту

زیرا که چو معروف شد این بنده سوی تو

Маҷҳӯл бимонадааст зи баси ҷаҳли ту солор

مجهول بمانده‌است ز بس جهل تو سالار

Бишнос ҳам инро ва ҳам онро ба ҳақиқат

بشناس هم این را و هم آن را به حقیقت

Ҳикмати ҳама инаст сӯии мардуми ҳушёр

حکمت همه این است سوی مردم هشیار

Чун ту зи баин нимаи худ ғофилӣ , эй пер ,

چون تو ز بهین نیمهٔ خود غافلی، ای پیر،

Гар марди хиради мард нхўондт маёзор

گر مرد خرد مرد نخواندت میازار

Ёранд тану ҷонат ба илму амали андар

یارند تن و جانت به علم و عمل اندر

Ту ғофилӣ аз кори баин ёр ва маин ёр

تو غافلی از کار بهین یار و مهین یار

Дори тани пайдои ту ин олам пайдост

دار تن پیدای تو این عالم پیداست

Ҷонро ки ниҳонаст ниҳонаст чунуи дор

جان را که نهان است نهان است چنو دار

Ҷони ту ғарибасту танати шаҳрӣ , азин аст

جان تو غریب است و تنت شهری، ازین است

Аз меҳнати шаҳряти ғариби ту ба озор

از محنت شهریت غریب تو به آزار

Нодошта ва хор бимонад аз ту ғарибат

ناداشته و خوار بماند از تو غریبت

Бад дошт ғарибон набӯд сирати аҳрор

بد داشت غریبان نبود سیرت احرار

Чун дории некӯаш чу худ менашносяш ?

چون داری نیکوش چو خود می‌نشناسیش؟

Бишнос нахустинаш пас онгоҳи накӯдор

بشناس نخستینش پس آنگاه نکودار

Хораст хури шаҳрят аз тани сӯии меҳмонат

خوار است خور شهریت از تن سوی مهمانت

Шаҳряти алаф хораст меҳмонати сухани хор

شهریت علف‌خوار است مهمانت سخن‌خوار

Ҳақи тани шаҳрӣ ба алаф чанд гузорӣ

حق تن شهری به علف چند گزاری

Гуҳи гуҳ ба сухан низ ҳақи меҳмони бгзор

گه‌گه به سخن نیز حق مهمان بگزار

Зиштаст ки сад соли ду тани пеш ту бошад

زشت است که صد سال دو تن پیش تو باشد

Ҳамвори яке сайр ва яке гуруснаи зор

هموار یکی سیر و یکی گرسنهٔ زار

Ҷони ту бараҳнаасту танат зер хазу буз

جان تو برهنه‌است و تنت زیر خز و بز

Ораст азин , чунки нпрҳизӣ аз ин ор ?

عار است ازین، چونکه نپرهیزی از این عار؟

Ҷони ҷомаи напушади магар аз бофтаи ҳикмат

جان جامه نپوشد مگر از بافته حکمت

Мари ҳикматро маънӣ пудасту сухани тор

مر حکمت را معنی پودست و سخن تار

На ҳар суханӣ ҳикмат бошад бар ном чу мардум

نه هر سخنی حکمت باشد بر نام چو مردم

Динор буд ҳар ки буд номаши динор ?

دینار بود هر که بود نامش دینار؟

Гар кор ба номастӣ аз дӯстии умр

گر کار به نامستی از دوستی عمر

Фарзанди туро номи умр будӣу аммор

فرزند تو را نام عمر بودی و عمار

Мари ҳикматро хуб ҳисорӣаст ки ӯ ро

مر حکمت را خوب حصاری است که او را

Доност ҳамаи бому замин ва дару девор

داناست همه بام و زمین و در و دیوار

Пайғамбари бади шаҳри ҳамаи илм ва бар он шаҳр

پیغمبر بد شهر همه علم و بر آن شهر

Шоистаи дарӣ буду қавии ҳайдари каррор

شایسته دری بود و قوی حیدر کرار

Ин қавл расӯласт ва дар ахбор набишта аст

این قول رسول است و در اخبار نبشته‌است

То маҳшар аз он рӯи зи нависандаи ахбор

تا محشر از آن رو ز نویسندهٔ اخبار

Аз панду зи илми ончии буруни номад аз ин дар

از پند و ز علم آنچه برون نامد از این در

Аз илм магӯ онро ваз панд мапиндор

از علم مگو آن را وز پند مپندار

Фарқаст миёни ду сухани саъб , фузун зонк

فرق است میان دو سخن صعب، فزون زانک

Фарқаст миёни гулу гули хори ду сад бор

فرق است میان گل و گل خار دو صد بار

Гар ҳикмати наздики ту хораст аҷаб нест

گر حکمت نزدیک تو خوار است عجب نیست

Хораст гули ту сӯии уштур ки хӯрд хор

خوار است گل تو سوی اشتر که خورد خار

Додмти нишоне ба сӯии хонаи ҳикмат

دادمت نشانی به سوی خانهٔ حکمت

Сараст , ниҳони дораш аз марди сбксор

سر است، نهان دارش از مرد سبکسار

Гар сӯй дар оӣӣу бад-ӣни хона дар оӣӣ

گر سوی در آیی و بدین خانه در آیی

Беруни шӯй аз қофилаи деви стмгор

بیرون شوی از قافلهٔ دیو ستمگار

Вогоҳи шӯй кин фалак аз баҳр чаҳ карданд

واگاه شوی کاین فلک از بهر چه کردند

Вохр чаҳ падед ояд аз ин гаштани ҳамвор

واخر چه پدید آید از این گشتن هموار

ӣнҷоати даруни ҷуз ки бад-ӣн кор наёвард

اینجات درون جز که بدین کار نیاورد

Созандаи гунбад , ту чаҳ бигурезӣ аз ин кор ?

سازندهٔ گنبد، تو چه بگریزی از این کار؟

Фрбӣ бикуну сайри бад-ӣни ҳикмати ҷон ро

فربی بکن و سیر بدین حکمت جان را

То ноед аз ин банди буруни лоғару ноҳор

تا ناید از این بند برون لاغر و ناهار

Чизе ки бҷўӣиш на аз ҷойгаҳи хеш

چیزی که بجوییش نه از جایگه خویش

Бар мардум душвор шавад кор на душвор

بر مردم دشوار شود کار نه دشوار

Бипазир насиҳат , ба талаби ҳикмати дайн ро

بپذیر نصیحت، به طلب حکمت دین را

эй ғдри пазируфта аз ин гунбади ғаддор

ای غدر پذیرفته از این گنبد غدار

Хомаши манишин зери фалаку эмин , азирок

خامش منشین زیر فلک و ایمن، ازیراک

Дарёст фалак , бингар дарёии нигунсор

دریاست فلک، بنگر دریای نگونسار

Иблиси лъини даст кушодааст ба ғорат

ابلیس لعین دست گشاده‌است به غارت

Эзадати бад-ӣни сахтии азин баст дар ин ғор

ایزدت بدین سختی ازین بست در این غار

Ту қимати ин рӯз ндонӣ магари онгоҳ

تو قیمت این روز ندانی مگر آنگاه

Коӣӣ ба яке бтар аз ин рӯзи гирифтор

کایی به یکی بتر از این روز گرفتار

Бозор туаст ин , ба талаб ҳар чаҳ бибоядат

بازار تو است این، به طلب هر چه ببایدت

Бе тӯшаи Марви бози тиҳии хонаи зи бозор

بی‌توشه مرو باز تهی خانه ز بازار

Зеро ки ба бозор наёбӣ раҳи азин пас

زیرا که به بازار نیابی ره ازین پس

Онгоҳ ки бемори Бамоне ва ба тимор

آنگاه که بیمار بمانی و به تیمار

Бар гуфта ман кор кун , эй хоҷа , азирок

بر گفتهٔ من کار کن، ای خواجه، ازیراک

Кирдор бибоядат барандозаи гуфтор

کردار ببایدت بر اندازهٔ گفتار