Мардро хор чаҳ дорад ? тани хуши хораш

مرد را خوار چه دارد؟ تن خوش خوارش

Чун туро хор кунад чун накунӣ хораш ?

چون تو را خوار کند چون نکنی خوارش ؟

Ҳар ки ӯандау тимори туро кӯшад

هر که او انده و تیمار تو را کوشد

Ту бихира чаҳ хурӣандау тимораш ?

تو بخیره چه خوری انده و تیمارش؟

Тани ҳамон хоки гарон сияҳаст ар чанд

تن همان خاک گران سیه است ار چند

Шора зарбафт кунӣ қртаҳу шалвораш

شاره زربفت کنی قرطه و شلوارش

Тани ту ходими ин ҷон гиронмоя аст

تن تو خادم این جان گرانمایه است

Ходими ҷони гиронмояи ҳамеи дораш

خادم جان گرانمایه همی دارش

Гар нахоҳӣ ки туро хор ва забун гирад

گر نخواهی که تو را خوار و زبون گیرد

Бартар аз қадараш ва миқдораш магузораш

برتر از قدرش و مقدارش مگذارش

Тан дарахтасту хиради бор ва , дурӯғу макр

تن درخت است و خرد بار و، دروغ و مکر

Хас ва хораст , ҳазар кун зи хасу хораш

خس و خار است، حذر کن ز خس و خارش

Хору хаси бФгн аз ин шуҳраи дарахти аиро

خار و خس بفگن از این شهره درخت ایرا

Каз хас ва хор наёбӣ мазаи ҷузи хораш

کز خس و خار نیابی مزه جز خارش

Ёр хурмост яке хор , бтар ёрӣ

یار خرماست یکی خار، بتر یاری

Ёри бади ор буд доим бар ёраш

یار بد عار بود دایم بر یارش

Ёри бад хор туаст , эй писар , аз ёрат

یار بد خار توست، ای پسر، از یارت

Давр бош ва ба ҷуз аз хор мапиндораш

دور باش و به جز از خار مپندارش

Ёр чун хори туро зуди бёзорд

یار چون خار تو را زود بیازارد

Гар нахоҳӣ ки бёзории мозорш

گر نخواهی که بیازاری مازارش

Ҳар ки бо ӯат ҳамеи суҳбат рой ояд

هر که با اوت همی صحبت رای آید

Бар рас , эй пӯр , нахуст аз раҳу рафтораш

بر رس، ای پور، نخست از ره و رفتارش

Сирати хуби талаб бояд кард аз мард

سیرت خوب طلب باید کرد از مرد

Гарчи хуб аст машав ғарра ба дидораш

گرچه خوب است مشو غره به دیدارش

Сӯрати хуб басӣ бошад бе ҳосил

صورت خوب بسی باشد بی حاصل

Бар дару дарга ва бар хонау девораш

بر در و درگه و بر خانه و دیوارش

Гарчи хурмои бен сабзаст , дарахти сабз

گرچه خرما بن سبز است، درخت سبز

Ҳаст бисёр ки хурмо набӯд бориш

هست بسیار که خرما نبود بارش

Ҳарки бесират хубасту накӯи сӯрат

هرکه بی‌سیرت خوب است و نکو صورت

Ҷузи ҳамон сӯрат девор менигориш

جز همان صورت دیوار مینگارش

Бади кунишро ба сухани дасти мада бар бад

بد کنش را به سخن دست مده بر بد

Ки ба ту боз расад сарзаниш аз кораш

که به تو باز رسد سرزنش از کارش

Сар пайкон нашавад дар сипару ҷавшан

سر پیکان نشود در سپر و جوشن

То набошад сипас андари пару сӯфораш

تا نباشد سپس اندر پر و سوفارش

Суҳбати нодони мгзин ки таба дорад

صحبت نادان مگزین که تبه دارد

Андакии фоидаро ёва бисёраш

اندکی فایده را یاوهٔ بسیارش

Мива чун андак бошад ба дарахтӣ бар

میوه چون اندک باشد به درختی بر

Бемаза монад дар барг ба харвораш

بی‌مزه ماند در برگ به خروارش

Раҳу ҳанҷори стмгори ҳама зишт аст

ره و هنجار ستمگار همه زشت است

эй хирадманди Марв бар раҳу ҳанҷораш

ای خردمند مرو بر ره و هنجارش

Ҳарки ӯ бар раҳ кафтор равад , бе шак

هرکه او بر ره کفتار رود، بی‌شک

Сӯии мурдори намояди раҳи кафтораш

سوی مردار نماید ره کفتارش

Мардро чун набӯд ҷуз ки ҷафо , пеша

مرد را چون نبود جز که جفا، پیشه

Мораши ингор на мардум , сӯии мо мораш

مارش انگار نه مردم، سوی ما مارش

Мори мардуми нияти бад буд андари дил

مار مردم نیت بد بود اندر دل

Бади ниятро ҷигар аФгор кунад мораш

بد نیت را جگر افگار کند مارش

Ҳар киро қавлаш бо феъл набошад рост

هر که را قولش با فعل نباشد راست

Дар дар дӯстии хеши мадаи бориш

در در دوستی خویش مده بارش

Сайри грдондт аз гуфтан бе маънӣ

سیر گرداندت از گفتن بی‌معنی

То магар сайр кунӣ меъдаи ноҳорш

تا مگر سیر کنی معدهٔ ناهارش

Ҳам аз он кӣсаи диҳиши нақд ки ӯ додат

هم از آن کیسه دهش نقد که او دادت

Нақд ӯ бояд бурданат ба бозораш

نقد او باید بردنت به بازارش

Зарқи пеши ор чу раззоқ шавад бо ту

زرق پیش آر چو رزاق شود با تو

Сар ба сар бош ва ҳаме бош ба миқдораш

سر به سر باش و همی باش به مقدارش

Гар ҳамеи хуфтаи гумоняти барад хуфта аст

گر همی خفته گمانیت برد خفته است

Хуфта бигзор ва макун биҳдаҳи бедораш

خفته بگذار و مکن بیهده بیدارش

Сухан аз мардуми дайни дори шинав , ваон ро

سخن از مردم دین‌دار شنو، وان را

Ки надорад дайн , мангар сӯии динораш

که ندارد دین، منگر سوی دینارش

Занг дорад дили бади дайн , ман азон тарсам ,

زنگ دارد دل بد دین، من ازان ترسم،

Ки бёлоид зу дилат ба зангораш

که بیالاید زو دلت به زنگارش

На маконаст суханро сар бе мағзаш

نه مکان است سخن را سر بی‌مغزش

На мақараст хирадро дил чун қорш

نه مقر است خرد را دل چون قارش

Нест омехта бо оби ҳунари хокаш

نیست آمیخته با آب هنر خاکش

Нест овехта дар пуди хиради тораш

نیست آویخته در پود خرد تارش

Набарӣ ранҷ бирав беҳтар , чун ранҷа аст

نبری رنج برو بهتر، چون رنجه است

ӯ зи гуфтори ту , ҳамчун ту зи гуфтораш

او ز گفتار تو، همچون تو ز گفتارش

Хештан ранҷа макун низ чу май доне

خویشتن رنجه مکن نیز چو می‌دانی

Ки нахоҳандат пурсед зи кирдораш

که نخواهندت پرسید ز کردارش

Чаҳ шӯии ғарра ба роҳаш чу ҳамеи бинӣ

چه شوی غره به راهش چو همی بینی

Ки ҳаме ғарра кунад гунбади даввораш ?

که همی غره کند گنبد دوارش؟

Ранҷау аФгори шӯй зу ки чу хораст ӯ

رنجه و افگار شوی زو که چو خار است او

Хорат аФгор кунад чун кунӣ аФгорш

خارت افگار کند چون کنی افگارش

Ба ҳазар бош , набояд ки чу ме кӯшӣ

به حذر باش، نباید که چو می‌کوشی

Худ нагиряш ва , Бамонеи ту гирифтораш

خود نگیریش و، بمانی تو گرفتارش

Нек бингар ки куҷо май барадати гетӣ

نیک بنگر که کجا می‌بردت گیتی

Чун ҳамеи тозӣ бар мураккаби раҳвораш

چون همی تازی بر مرکب رهوارش

Аз ту ҳамвори ҳамеи дуздади умрат ро

از تو هموار همی دزدد عمرت را

Чархи бидодгару гаштани ҳамвораш

چرخ بیدادگر و گشتن هموارش

Пораши имсол фасонааст ба пеши мо

پارش امسال فسانه است به پیش ما

Ҳам фасона шавад имсолаш чун пораш

هم فسانه شود امسالش چون پارش

Нест душвори ҷаҳони бадтар аз осонаш

نیست دشوار جهان بدتر از آسانش

Чун ҳаме бугзарад осонашу душвораш

چون همی بگذرد آسانش و دشوارش

Зу мубини неку баду зишту накӯи ҳаргиз

زو مبین نیک و بد و زشت و نکو هرگز

Бали зи созанда ӯ байну зи солораш

بل ز سازندهٔ او بین و ز سالارش

Чун ҳаме бар ман зинҳор хӯрд дунё

چون همی بر من زنهار خورد دنیا

Хештан чун диҳӣ , эй пӯр , ба зинҳораш ?

خویشتن چون دهی، ای پور، به زنهارش؟

Ҳар киро чархи стмгори барад бар гоҳ

هر که را چرخ ستمگار برد بر گاه

БФгнди бози худ аз гоҳи нигунсораш

بفگند باز خود از گاه نگونسارش

То ба пайкор буд , сулҳи тамаъ май дор

تا به پیکار بود، صلح طمع می‌دار

Чун ба сулҳ омад май тарси зи пайкораш

چون به صلح آمد می‌ترس ز پیکارش

Чора кун , хуши хуши азу даст бикаш , зеро

چاره کن، خوش خوش ازو دست بکش، زیرا

Яла боядат ҳаме кард ба ночораш

یله بایدت همی کرد به ناچارش

Ин ҷаҳони перзании сахт фарибанда аст

این جهان پیرزنی سخت فریبنده‌است

Нашавад марди хирадманди харидораш

نشود مرد خردمند خریدارش

Пеш азон каз ту бабради ту талоқаши даҳ

پیش ازان کز تو ببرد تو طلاقش ده

Магар озод шавад гарданат аз ораш

مگر آزاد شود گردنت از عارش

Сухани ҳуҷҷат мурғӣаст ки бар доно

سخن حجت مرغی است که بر دانا

Панди боради ҳама аз паришу минқораш

پند بارد همه از پرش و منقارش

Гар ба панди андар рағбат кунӣ , эй хоҷа ,

گر به پند اندر رغبت کنی، ای خواجه،

Панд номааст туро дафтару ашъораш

پند نامه است تو را دفتر و اشعارش