Чаҳ буд ин чархи гардонро ки дигари гашти сомонаш ?

چه بود این چرخ گردان را که دیگر گشت سامانش؟

Ба бустони ҷомаи зарбафти бдриднди хубонаш

به بستان جامهٔ زربفت بدریدند خوبانش

Мунаққаши ҷомаҳоашонро ки шани пӯшеди фарвардин

منقش جامه‌هاشان را که‌شان پوشید فروردین

Фурӯи шаст азнигору нақши моҳи меҳру обонаш

فرو شست از نگار و نقش ماه مهر و آبانش

Ҳамоно бо хазони гулро ба бустони аҳду паймон буд

همانا با خزان گل را به بستان عهد و پیمان بود

Ки пинҳон шуд чу бадгавҳар хазон бишикаст паймонаш

که پنهان شد چو بدگوهر خزان بشکست پیمانش

з сар биниҳод шохи гул ба боғи он тоҷи пар дараш

ز سر بنهاد شاخ گل به باغ آن تاج پر درش

Ба рух бар басти хуршеди он ниқоб хаз халқонаш

به رخ بر بست خورشید آن نقاب خز خلقانش

Ҳамон ки сар ки пӯшедаш ба дебои боди наврӯзӣ

همان که سر که پوشیدش به دیبا باد نوروزی

Хазоне бод пинҳон кард дар маҳлуҷи кӯҳонаш

خزانی باد پنهان کرد در محلوج کوهانش

Яке гардандаи гўӣӣ бар шуд аз дарёи сӯии гардун

یکی گردنده گوئی بر شد از دریا سوی گردون

Ки ҷузи кофуру марворид ва гавҳар нест дар конаш

که جز کافور و مروارید و گوهر نیست در کانش

Наҳангиро ҳаме монад ки гардунро биўборд

نهنگی را همی ماند که گردون را بیوبارد

Чу аз дарёи баромади ҷӯш аз баҳр ҳар исёнаш

چو از دریا برآمد جوش از بحر هر عصیانش

Набошад ҷуз ки як майдони нишебу кӯҳу ҳомӯнаш

نباشد جز که یک میدان نشیب و کوه و هامونش

Наёяд беш як луқмаи харобу хоку умронаш

نیاید بیش یک لقمه خراب و خاک و عمرانش

Напушади ҷузи бадви олам з хаз ва ту зи пероҳан

نپوشد جز بدو عالم ز خز و تو ز پیراهن

Нагардад ҷуз ки аз хуршеди фарсӯдаи гиребонаш

نگردد جز که از خورشید فرسوده گریبانش

Буғуррад ҳамчуи аждарҳо чу бар олами бёшўбд

بغرد همچو اژدرها چو بر عالم بیاشوبد

Баборади оташу дӯд аз миёни кому дандонаш

ببارد آتش و دود از میان کام و دندانش

Хазинаи обу оташи гашт бар гардун ки пиндорӣ

خزینهٔ آب و آتش گشت بر گردون که پنداری

Зхшми хеш ва аз раҳмат мураккаб кард яздонаш

زخشم خویش و از رحمت مرکب کرد یزدانش

Бимирад чун бгриди сайр то ҳушёри пиндорад

بمیرد چون بگرید سیر تا هشیار پندارد

Ки чизеи ҷуз ки гиря нест таркиби тану ҷонаш

که چیزی جز که گریه نیست ترکیب تن و جانش

Магари тахт сулаймонаст каз дарёи саҳаргоҳон

مگر تخت سلیمان است کز دریا سحرگاهان

Набошад зӣ киу ҳомӯни магар бар боди ҷавлонаш

نباشد زی که و هامون مگر بر باد جولانش

Чунин тираи чроӣӣ , эй мубораки тахти рухшанда ?

چنین تیره چرائی، ای مبارک تخت رخشنده؟

Ҳамоно каз сулаймонати бдздиднди девонаш

همانا کز سلیمانت بدزدیدند دیوانش

Ту мурғонро ҳаме соя кунӣ имрӯз , агар рӯзӣ

تو مرغان را همی سایه کنی امروز، اگر روزی

Туро соя ҳаме карданд ва , ӯро низ , мурғонаш

تو را سایه همی کردند و، او را نیز، مرغانش

Фалакро парда ва киро кулоҳу хокро хайма

فلک را پرده و که را کلاه و خاک را خیمه

Миёнҷӣ кард яздонати миёни чарху арконаш

میانجی کرد یزدانت میان چرخ و ارکانش

Чу дояи меҳрбонии ҷумлаи фарзандони олам ро

چو دایهٔ مهربانی جمله فرزندان عالم را

Ҳамеи гардӣ куҷо ҳастанд дар ободу вайронаш

همی گردی کجا هستند در آباد و ویرانش

Ба феъли хуби ту хубаст рӯй зишти ту зии он

به فعل خوب تو خوب است روی زشت تو زی آن

Ки ӯ мари офаринишро бидонади роҳу сомонаш

که او مر آفرینش را بداند راه و سامانش

На андари сӯрат хубаст зеби марду никўӣӣ

نه اندر صورت خوب است زیب مرد و نیکوئی

Валикин дар хуй хубаст хӯбӣ ӣ мард ва дар дониш

ولیکن در خوی خوب است خوبی‌ی مرد و در دانش

Сухани унвони нома мардум омад , ҳар киро хоҳӣ

سخن عنوان نامهٔ مردم آمد، هر که را خواهی

Ки бархонӣ ба чашм гӯш бингар сӯии унвонаш

که برخوانی به چشم گوش بنگر سوی عنوانش

Ду сӯрат ҳаст мардумро ба ҳар ду бингару бррс

دو صورت هست مردم را به هر دو بنگر و بررس

Ба чашм аз рӯй пидоӣш ба гӯш аз ҷони пинҳонаш

به چشم از روی پیدائش به گوش از جان پنهانش

Напурсад мардро кас ки « т чаро рух нест чун дебо ? »

نپرسد مرد را کس که «ت چرا رخ نیست چون دیبا؟»

Валикин « чунки нодонӣ ? » басӣ гӯйанд мардонаш

ولیکن «چونکه نادانی؟» بسی گویند مردانش

Накӯҳиши маргро монад , ситоиши зиндагониро ,

نکوهش مرگ را ماند، ستایش زندگانی را،

Чу нодонӣ буд иллати мадони ҷузи илми дирамонаш

چو نادانی بود علت مدان جز علم درمانش

Бимиради сӯрати ҷисмӣ , сухан монад зи мо зинда ,

بمیرد صورت جسمی، سخن ماند ز ما زنده،

Сухани донро бар ин даъвӣ чу хуршедаст барраонаш

سخن دان را بر این دعوی چو خورشید است برهانش

Ҳамеи товусро бикашӣ зи баҳри пари рангинаш

همی طاووس را بکشی ز بهر پر رنگینش

Бидорӣ зиндаи булбулро зи баҳри хуби алҳонаш

بداری زنده بلبل را ز بهر خوب الحانش

Ба ҳикмат кӯш то бошад ки бошӣ булбули яздон

به حکمت کوش تا باشد که باشی بلبل یزدان

Бамонеи ҷовдони андари биҳишти хулди ризвонаш

بمانی جاودان اندر بهشت خلد رضوانش

Набинӣ чанд эҳсон кард бе тоъати биҷои ту ?

نبینی چند احسان کرد بی طاعت بجای تو؟

Агар тоъат кунӣ бешак музоъаф гардад эҳсонаш

اگر طاعت کنی بی شک مضاعف گردد احسانش

Набинӣ ,гар хирадмандӣ , ки ту курсии яздоне ?

نبینی، گر خردمندی، که تو کرسی یزدانی؟

Набинӣ каз ҷаҳони ҷуз бар ту на набиштааст фурмонаш ?

نبینی کز جهان جز بر تو ننبشته است فرمانش؟

Замин хон худоӣаст , эй бародар , пари зи неъмат ҳо

زمین خوان خدای است، ای برادر، پر ز نعمت‌ها

Ки ҷузи мардуми наёбад бар ҳаме аз неъмату хониш

که جز مردم نیابد بر همی از نعمت و خوانش

Наёбади он хушии ҳайвон ки мардум ёбад аз дунё

نیابد آن خوشی حیوان که مردم یابد از دنیا

Ва гарчи зу фузун аз мо тавонад хӯрд ҳайвонаш

و گرچه زو فزون از ما تواند خورد حیوانش

Надорад шодмонаш рӯй хуб ва хазу сқлотўн

ندارد شادمانش روی خوب و خز و سقلاطون

Набахшад буии хуши ҳаргизи абиру анбар ва бонаш

نبخشد بوی خوش هرگز عبیر و عنبر و بانش

Биёбонаст агар боъаст яксонаст сӯй ӯ

بیابان است اگر باع است یکسان است سوی او

На шод ва хуш кунад инаш на мстўҳш кунад онаш

نه شاد و خوش کند اینش نه مستوحش کند آنش

Падед омад , пас эй доно , ки олам хон яздон аст

پدید آمد، پس ای دانا، که عالم خوان یزدان است

Ва ҳайвон чунки тФлоннду ҷуз ту нест муҳимонаш

و حیوان چونکه طفلانند و جز تو نیست مهمانش

Мари инро чошнии пиндор ва шукраш кун зиёдат ро

مر این را چاشنی پندار و شکرش کن زیادت را

Вагар куфронаши пеш оре битарс аз банду товонаш

و گر کفرانش پیش آری بترس از بند و تاوانش

Ба чашми дил накӯ бингар бибин ин хон пари неъмат

به چشم دل نکو بنگر ببین این خوان پر نعمت

Ки биниҳодааст пеши ту дар ин зангории айвонаш

که بنهاده است پیش تو در این زنگاری ایوانش

Агар доне ки меҳмонӣ чаро пас пасти нншстӣ ?

اگر دانی که مهمانی چرا پس پست ننشستی؟

Бибояд баҳри ту яксар зхўонсорону пойонаш

بباید بهر تو یکسر زخوان ساران و پایانش

Ки ҷузи ту низ хоҳад буд меҳмонони мари эзад ро

که جز تو نیز خواهد بود مهمانان مر ایزد را

Ки мехонд дар ин хон шани азуи афлоку давронаш

که می‌خواند در این خوان‌شان ازو افلاک و دورانش

Туро афлок ва даврон хонд дар майдони яздоне

تو را افلاک و دوران خواند در میدان یزدانی

Бурунат рафт бояд то нагардад танги майдонаш

برونت رفت باید تا نگردد تنگ میدانش

Ҳаме хоҳандат аз майдони бурун рондан ба душворӣ

همی خواهندت از میدان برون راندن به دشواری

Ки бо ҳар хондае инаст расму сирату сонаш

که با هر خوانده‌ای این است رسم و سیرت و سانش

Замони чавгон гардунасту майдони хок ва ту бар вай

زمان چوگان گردون است و میدان خاک و تو بر وی

Магари гўӣии яке гардандаи гўӣии пеши чавгонаш

مگر گوئی یکی گردنده گوئی پیش چوگانش

Яке зиндон тангаст ин ки боғаши занни баради нодон

یکی زندان تنگ است این که باغش ظن برد نادان

Савораст онкии пиндорад ки бустон аст занадонаш

سوار است آنکه پندارد که بستان است زندانش

Ҳазар кун зини раҳи аФгни ёру бади хуи душмани хандон

حذر کن زین ره افگن یار و بد خو دشمن خندان

Ки то хилқат нагирад ногаҳон нашиносӣ осонаш

که تا خلقت نگیرد ناگهان نشناسی آسانش

Агар бо мейр суҳбат кард мирониди мейраш ро

اگر با میر صحبت کرد میرانید میرش را

Вагар бо хон бародар шуд хиёнат дид азуи хонаш

و گر با خان برادر شد خیانت دید ازو خانش

Наёсоед зи бедодӣ ки мураккаби тез рӯ дорад

نیاساید ز بیدادی که مرکب تیز رو دارد

Фурӯ соядат агар сангӣ ки бас тезаст савҳонаш

فرو سایدت اگر سنگی که بس تیز است سوهانش

Бикаш нафаси сутуриро ба дашнаи ҳикмату тоъат

بکش نفس ستوری را به دشنهٔ حکمت و طاعت

Бикаш зини деви дастатро ки бисёраст дастонаш

بکش زین دیو دستت را که بسیار است دستانش

Яке ғӯл фарибандааст нафаси орзӯи хоҳат

یکی غول فریبنده است نفس آرزو خواهت

Ки бе бокӣ чаро хӯришаст ва нодонӣ биёбонаш

که بی‌باکی چرا خورش است و نادانی بیابانش

Ба раҳ боз ояд ин гуми роҳи деват гар бихоҳӣ ту

به ره باز آید این گم راه دیوت گر بخواهی تو

Мусулмонӣ биёбадгар хирад бошад салимонаш

مسلمانی بیابد گر خرد باشد سلیمانش

Киро ақл аз фазойили хлътӣ динӣ бапушанд

که را عقل از فضایل خلعتی دینی بپوشاند

Надонад кард аз он халъати ҳгрзи ин деви урёнаш

نداند کرد از آن خلعت هگرز این دیو عریانش

Маро дар перҳани девии мунофиқ буду гардани каш

مرا در پیرهن دیوی منافق بود و گردن کش

Валикини ақл ёрӣ дод то кардам мусулмонаш

ولیکن عقل یاری داد تا کردم مسلمانش

Маро дар дайн напиндорад касе ҳайрон ва гум бӯда

مرا در دین نپندارد کسی حیران و گم بوده

Ҷузи он ҳайрон ки ҳайронӣ дигар кардааст ҳайронаш

جز آن حیران که حیرانی دگر کرده‌است حیرانش

Маро гӯйанд бад дайнасту фозил , беҳтари он будӣ

مرا گویند بد دین است و فاضل، بهتر آن بودی

Ки дайнаши пок будӣ ва набӯдӣ фазл чандонаш

که دینش پاک بودی و نبودی فضل چندانش

Набинад чашми ноқиси талъати пари нури фозил ро

نبیند چشم ناقص طلعت پر نور فاضل را

Ки чашмашро бахаст аз дидан ӯ хори нақсонаш

که چشمش را بخست از دیدن او خار نقصانش

Ки чун хафоаши натавонад ки бинад рӯй ман нодон

که چون خفاش نتواند که بیند روی من نادان

Змн пинҳон шавад зеро манам хуршеди Рахшонаш

زمن پنهان شود زیرا منم خورشید رخشانش

Муғелонаст ҷоҳили пешам ва , ман пеш ӯ райҳон

مغیلان است جاهل پیشم و، من پیش او ریحان

Надорад пеши райҳонами хатари нохуши муғелонаш

ندارد پیش ریحانم خطر ناخوش مغیلانش

Ҳаме гуяд « бпрсидши пас аз имон ба фарқон ӯ

همی گوید «بپرسیدش پس از ایمان به فرقان او

Ба пайғамбари расӯли Мустафо аз фазли ёронаш

به پیغمبر رسول مصطفی از فضل یارانش

Агар камтар надорад мари алиро аз ҳамаи ёрон

اگر کمتر ندارد مر علی را از همه یاران

Набошад ҷуз ки ботили зии худои ислом ваемонаш »

نباشد جز که باطل زی خدای اسلام و ایمانش»

Агар мункир шавам дъўишро бар куфру ҷаҳли ман

اگر منکر شوم دعویش را بر کفر و جهل من

Гувоҳии яксараи бидиҳанди ҷҳоли хуросонаш

گواهی یکسره بدهند جهال خراسانش

Чаро гуяд хирадманди ончии надиҳад бар савоби он

چرا گوید خردمند آنچه ندهد بر صواب آن

Гўоӣии ақл беофат на низ оёти фарқонаш ?

گوائی عقل بی آفت نه نیز آیات فرقانش؟

Чаро гӯям ки беҳтар буд дар олам касе зон кас

چرا گویم که بهتر بود در عالم کسی زان کس

Ки бар аъдои дайн бар теғи меҳнат буд боронаш ?

که بر اعدای دین بر تیغ محنت بود بارانش؟

Аз он Сайид ки аз фармони раби алърши пайғамбар

از آن سید که از فرمان رب‌العرش پیغمبر

Васӣ кардаш дар он маъдан ки минбар буд полонаш

وصی کردش در آن معدن که منبر بود پالانش

Аз он машҳури шери нар ки андари бадар ва дар хайбар

از آن مشهور شیر نر که اندر بدر و در خیبر

Ҳаво аз чашм хӯн борид бар самсоми хандонаш

هوا از چشم خون بارید بر صمصام خندانش

Шудӣ ҳайрон ва бесомон ва кардӣ нарми гардан ро

شدی حیران و بی سامان و کردی نرم گردن را

Агар дидӣ ба сафи душманони соми Наримонаш

اگر دیدی به صف دشمنان سام نریمانش

Касе кӯи дайгариро баргузинад бар чунин ҳурӣ

کسی کو دیگری را برگزیند بر چنین حری

Бипурсад рӯзи ҳашари эзади зи тан бе рӯй бӯҳтонаш

بپرسد روز حشر ایزد ز تن بی روی بهتانش