Агар кор бӯдаасту рафтаи қалам

اگر کار بوده است و رفته قلم

Чаро хӯрд бояд ба беҳудаи ғам ?

چرا خورد باید به بیهوده غم؟

Вагар ноед аз ту на нек ва на бад

وگر ناید از تو نه نیک و نه بد

Раво нест бар ту на мадҳ ва на зм

روا نیست بر تو نه مدح و نه ذم

Уқубат маҳоласт агар бути параст

عقوبت محال است اگر بت‌پرست

Ба фармони эзади пурситади санам

به فرمان ایزد پرستد صنم

Ситами гори зии ту худоӣаст агар

ستم گار زی تو خدای است اگر

Ба дасти ту ӯ кард бар ман ситам

به دست تو او کرد بر من ستم

Китобу паямбар чаҳ боист агар

کتاب و پیمبر چه بایست اگر

Нашуд ҳукм карда на беш ва на кам ?

نشد حکم کرده نه بیش و نه کم؟

Вагар ҷумла ҳақаст қавли худоӣ

وگر جمله حق است قول خدای

Бар ин роҳи пас чун гузории қадам ?

بر این راه پس چون گزاری قدم؟

Нигаҳ кун ки чун мазҳаби носибӣ

نگه کن که چون مذهب ناصبی

Пар аз бод ва дамасту пари печу хам

پر از باد و دم است و پر پیچ و خم

Марв аз пас ин рама бе шубон

مرو از پس این رمهٔ بی شبان

з ҳар ҳоиҳоӣӣ чу уштури марам

ز هر هایهائی چو اشتر مرم

Махӯр хоми коташ на давраст сахт

مخور خام کاتش نه دور است سخت

Ба хокистари андари бихираи мадам

به خاکستر اندر بخیره مدم

Суханро ба мизон дониш бисанҷ

سخن را به میزان دانش بسنج

Ки гуфтор беилм бодасту дам

که گفتار بی علم باد است و دم

Суханро ба нам кун ба дониш ки хок

سخن را به نم کن به دانش که خاک

Наомад баҳам то надодяши нам

نیامد بهم تا ندادیش نم

Ниҳода худоӣаст дар ту хирад

نهادهٔ خدای است در تو خرد

Чу дар нори нур ва чу дар машки шам

چو در نار نور و چو در مشک شم

Хрддўсти ҷони сухан гӯй туаст

خرددوست جان سخن گوی توست

Ки аз нек шодаст ва аз бади дижам

که از نیک شاد است و از بد دژم

Туро ҷонат номаасту кирдори хат

تو را جانت نامه است و کردار خط

Ба ҷони брмкни ҷуз ба некии рақам

به جان برمکن جز به نیکی رقم

Ба номаи даруни ҷумла некӣ навис

به نامه درون جمله نیکی نویس

Ки дар даст туаст эй бародари қалам

که در دست توست ای برادر قلم

Ба гуфтори хуб ва ба кирдори нек

به گفتار خوب و به کردار نیک

Чароғии шӯи андари синони илм

چراغی شو اندر سنان علم

Шубони гашти Мӯсо ба кирдори нек

شبان گشت موسی به کردار نیک

Чунон чун шунӯдӣ бар ин хуфтаи Ром

چنان چون شنودی بر این خفته رم

Ба феъли накӯи ҷумла оҷиз шуданд

به فعل نکو جمله عاجز شدند

Фурӯмояи девони зи пари мояи ҷам

فرومایه دیوان ز پر مایه جم

Фусунгар ба гуфтори некӯи ҳаме

فسونگر به گفتار نیکو همی

Буруни орад аз дардмандони суқм

برون آرد از دردمندان سقم

?илам чун расонӣ ба ман хираи хайр

الم چون رسانی به من خیره خیر

Чу аз ман нахоҳӣ ки ёбии ?илам ?

چو از من نخواهی که یابی الم؟

Агар орзӯатаст козодгон

اگر آرزوت است کازادگان

Туро пешкорон буванду хадам

تو را پیشکاران بوند و خدم

Ба ҷузи феъли некӯу гуфтори хуб

به جز فعل نیکو و گفتار خوب

На бгзори даст ва на бигушоӣ дам

نه بگزار دست و نه بگشای دم

Ба доду диҳиши ҷӯии ҳишмат ки мард

به داد و دهش جوی حشمت که مرد

Бад-ӣн ду тавонад шудани муҳташам

بدین دو تواند شدن محتشم

Аз оғоз будаш ба дод оваред

از آغاز بودش به داد آورید

Худои ин ҷаҳонро падед аз адам

خدای این جهان را پدید از عدم

Агар дод кардааст пас то абад

اگر داد کرده‌است پس تا ابد

Худоӣаст ва мо бандагон , лоҷарам

خدای است و ما بندگان، لاجرم

Агар доду бедод дору шаванд

اگر داد و بیداد دارو شوند

Буд дод тирёку бедоди сам

بود داد تریاک و بیداد سم

Ндонӣ ҳаме ҷустан аз дод нафъ

ندانی همی جستن از داد نفع

Азирои ҳарисии чунин бар ситам

ازیرا حریصی چنین بر ستم

Ба мардӣу неруии бозуи мноз

به مردی و نیروی بازو مناز

Ки нозаш ба илмасту фазлу карам

که نازش به علم است و فضل و کرم

Шунӯдӣ ки бо зӯру бозуии пел

شنودی که با زور و بازوی پیل

Раҳе буд Ковӯсро рўстм

رهی بود کاووس را روستم

Ба дайни ҷӯии ҳурмат ки марди хирад

به دین جوی حرمت که مرد خرد

Ба дайн шуд сӯии мардумони муҳтарам

به دین شد سوی مردمان محترم

Ба дайн кард фахри онкӣ то рӯзи ҳашар

به دین کرد فخر آنکه تا روز حشر

Бадв муфтахар шуд араб бар аҷам

بدو مفتخر شد عرب بر عجم

Хасисаст ва беқадар бедайн агар

خسیس است و بی‌قدر بی‌دین اگر

Фаридунаш холасту ҷамшед ъам

فریدونش خال است و جمشید عم

з бедайн макун хираи дониши тамаъ

ز بی دین مکن خیره دانش طمع

Ки дайн шаҳриёрасту дониши ҳашам

که دین شهریار است و دانش حشم

Даҳан хушк монад ба гоҳи назар

دهن خشک ماند به گاه نظر

Агар дар даҳонаш наҳй равад зам

اگر در دهانش نهی رود زم

Дирам пешат ояд чу дайн ёфтӣ

درم پیشت آید چو دین یافتی

Азиро ки бандааст дайнро дирам

ازیرا که بنده است دین را درم

Гар аз дайну дониш чаро боядат

گر از دین و دانش چرا بایدت

Сӯии маъдани дайну дониши бчм

سوی معدن دین و دانش بچم

Сӯии тарҷумони китоби худоӣ

سوی ترجمان کتاب خدای

Эмом алономасту фахри аломм

امام الانام است و فخر الامم

Накард аз бузургони олами ҷуз ӯ

نکرد از بزرگان عالم جز او

Касе илму малики сулаймони баҳам

کسی علم و ملک سلیمان بهم

Эмоми тамоми ҷаҳон бӯ темем

امام تمام جهان بو تمیم

Ки берун шуд аз дайни бадви тору тем

که بیرون شد از دین بدو تار و تم

Бар оҳхтаҳ аз баҳри дайни худоӣ

بر آهخته از بهر دین خدای

Ба теғ аз сари саракашони оштм

به تیغ از سر سرکشان آشتم

Мар ӯро гузид аҳкми алҳокмин

مر او را گزید احکم الحاکمین

Ба ҳикмати миёни хилоиқи ҳукм

به حکمت میان خلایق حکم

На ҷуз бар забонаш « нъм »ро макон

نه جز بر زبانش «نعم» را مکان

На ҷуз дар ътоҳоши кони нъм

نه جز در عطاهاش کان نعم

На ҷузи қавли аўмри қазоро мард

نه جز قول اومر قضا را مرد

На ҷузи малик ӯ мари ҳарамро ҳарам

نه جز ملک او مر حرم را حرم

Кафи род ӯ мари нъмро мақар

کف راد او مر نعم را مقر

Сари теғ ӯ мустақар наҚум

سر تیغ او مستقر نقم

Мшҳр шудааст аз ҷаҳони ҳазраташ

مشهر شده‌است از جهان حضرتش

Чу хуршеду олами саросари зулм

چو خورشید و عالم سراسر ظلم

зи дониши марои гӯши дил буд кар

ز دانش مرا گوش دل بود کر

зи гӯшам ба илмаш бурун шуд смм

ز گوشم به علمش برون شد صمم

Дил аз илм ӯ шуд чу дарёи маро

دل از علم او شد چو دریا مرا

Чу хӯрдам зи дарёӣ ӯ як Фхм

چو خوردم ز دریای او یک فخم

Ба ҷону дилам дар зи фарш кунун

به جان و دلم در ز فرش کنون

Биҳишт баринасту боғи Ирам

بهشت برین است و باغ ارم

Агар тӯҳматам кард нодон чаҳ бок

اگر تهمتم کرد نادان چه باک

Аз он пас ки кӯрасту гунгу асм ?

از آن پس که کور است و گنگ و اصم؟

Аз он поктар нест кас дар ҷаҳон

از آن پاکتر نیست کس در جهان

Ки ҳаст ӯ сӯии муттаҳами муттаҳам

که هست او سوی متهم متهم