Басӣ рафтам пас ози андари ин пирӯзаи гавани пшкм

بسی رفتم پس آز اندر این پیروزه گون پشکم

Кам омад умру номади мояи озу орзӯро кам

کم آمد عمر و نامد مایه آز و آرزو را کم

Фурӯ борид марвориди гирди ин сияҳи дебо

فرو بارید مروارید گرد این سیه دیبا

Ки бар ду оризи ман басти даст бе вафои олам

که بر دو عارض من بست دست بی‌وفا عالم

Ба марвориду дебо шод бошад ҳар касе ҷузи ман

به مروارید و دیبا شاد باشد هر کسی جز من

Ки дебои биногвашам ба марворид шуд муаллим

که دیبای بناگوشم به مروارید شد معلم

Бгрими ман бар ин наргис ки бар ориз падед омад

بگریم من بر این نرگس که بر عارض پدید آمد

Маро , зеро ки бФзоид чу наргисро бияёд нам

مرا، زیرا که بفزاید چو نرگس را بیاید نم

Дарахти мардумиро нест аспрғм ба ҷузи перӣ

درخت مردمی را نیست اسپرغم به جز پیری

Хиради бор дарахт ӯст шукри таъму анбари шам

خرد بار درخت اوست شکر طعم و عنبر شم

з бар хамади дарахт , оре , валикин бар дарахти ту

ز بر خمد درخت، آری، ولیکن بر درخت تو

Шукуфа ҳаст ва борӣ нест , бе бар чун гирифтӣ хам ?

شکوفه هست و باری نیست، بی بر چون گرفتی خم؟

Ба чашм дил бибин бустони яздонро гшн гашта

به چشم دل ببین بستان یزدان را گشن گشته

Ба гӯногӯни дарахтоне ки биншонада сеташони одам

به گوناگون درختانی که بنشانده‌ستشان آدم

Гирифта бар яке ханҷари яке марҳам яке нашутур

گرفته بر یکی خنجر یکی مرهم یکی نشتر

Яке ҳпиўни яке анбари яке шукри яке ълқм

یکی هپیون یکی عنبر یکی شکر یکی علقم

Яке чун мурғи паранда валек париши андеша

یکی چون مرغ پرنده ولیک پرش اندیشه

Яке монанда газадам валикини неш ӯ дар Фм

یکی مانندهٔ گزدم ولیکن نیش او در فم

Якеро сар ҳаме сояд зи фару фахр бар кайвон

یکی را سر همی ساید ز فر و فخر بر کیوان

Якеро сар нишоед ҷуз ба зери санг чун арқм

یکی را سر نشاید جز به زیر سنگ چون ارقم

Якеро бехи фазл ва , барги илм ва , бор ӯ раҳмат

یکی را بیخ فضل و، برگ علم و، بار او رحمت

Ҳамаи гуфтор ӯ ҳикмати ҳамаи кирдор ӯ муҳкам

همه گفتار او حکمت همه کردار او محکم

Якеро рӯй куфр ва , дасти ҷавр ва , пой ӯ тӯҳмат

یکی را روی کفر و، دست جور و، پای او تهمت

Ҳамаи кирдор ӯ фосиди ҳамаи гуфтор ӯ мубҳам

همه کردار او فاسد همه گفتار او مبهم

Яке чун оби зер ки ба қавли хуши фарибанда

یکی چون آب زیر که به قول خوش فریبنده

Чу шохии бор ӯ нашутур валикини барг ӯ мубрам

چو شاخی بار او نشتر ولیکن برگ او مبرم

Яке гуяд шарифами ман ъробии гавҳару нисбат

یکی گوید شریفم من عرابی گوهر و نسبت

Яке гуяд аҷамро подшои мари ҷади ман бади ҷам

یکی گوید عجم را پادشا مر جد من بد جم

Шараф дар илм ва фазласт эй писар , олами шӯу фозил

شرف در علم و فضل است ای پسر، عالم شو و فاضل

Ту илмовар насаб , моўр чу бе илмони сӯии балъам

تو علم آور نسب، ماور چو بی‌علمان سوی بلعم

На чун Мӯсо буд ҳар кас ки умронаш падар бошад

نه چون موسی بود هر کس که عمرانش پدر باشد

На чун исо буд ҳар кас ки бошад модараши Марям

نه چون عیسی بود هر کس که باشد مادرش مریم

зи роҳи шахс монандааст нодони мард бо доно

ز راه شخص ماننده‌است نادان مرد با دانا

Чунон каз даври ҷамъи сур монандааст бо мотам

چنان کز دور جمع سور ماننده است با ماتم

Ба пайғамбари араб яксар мушаррафи гашт бар мардум

به پیغمبر عرب یکسر مشرف گشت بر مردم

зи тарку рӯму рӯсу ҳинду санаду гӣлӣу Дайлам

ز ترک و روم و روس و هند و سند و گیلی و دیلم

Агар фазли расӯл аз рукну замзам ҷумла бархезад

اگر فضل رسول از رکن و زمزم جمله برخیزد

Яке сангӣ буд рукн ва яке шўроб чаҳ замзам

یکی سنگی بود رکن و یکی شوراب چه زمزم

Агар дониши билФнҷӣ ба фазли ту шараф ёбад

اگر دانش بیلفنجی به فضل تو شرف یابد

Падарату модару фарзанду ҷади хешу хол ва ъам

پدرت و مادر و فرزند و جد خویش و خال و عم

Чу чашм аз нуру моҳ аз хур ба дониши гашти дили зебо

چو چشم از نور و ماه از خور به دانش گشت دل زیبا

Чу ҷисм аз ҷону боғ аз нам ба дониши гашти ҷони хуррам

چو جسم از جان و باغ از نم به دانش گشت جان خرم

Шариъати кони дониши гашту фарқони чашмаи ҳикмат

شریعت کان دانش گشت و فرقان چشمهٔ حکمت

Яке мари зари дайнро ки яке мари оби дайнро ӣам

یکی مر زر دین را که یکی مر آب دین را یم

Макони илм фарқонасту ҷони ҷони ту илм аст

مکان علم فرقان است و جان جان تو علم است

Аз ин ҷони дувуми як дам ба ҷони аввалат бар дам

از این جان دوم یک دم به جان اولت بر دم

Агар бо сари шубони халқ суҳбат кард хоҳии ту

اگر با سر شبان خلق صحبت کرد خواهی تو

Канора кард боядат эй писари зин бе каронаи Ром

کناره کرد بایدت ای پسر زین بی کرانه رم

Сухан бо сари шубони ҷузи сахта ва пухта магӯ аз бен

سخن با سر شبان جز سخته و پخته مگو از بن

Валикин бо Ром аз ҳар гӯна Эй коед ҳаме бар чам

ولیکن با رم از هر گونه‌ای کاید همی بر چم

Сухан чун тортузӣ хубу борӣку латиф овар

سخن چون تار توزی خوب و باریک و لطیف آور

Сухан чун тор бояд то буруни оӣии зи тору тем

سخن چون تار باید تا برون آئی ز تار و تم

Падеди оради сухан дар халқи олами бешӣу камӣ

پدید آرد سخن در خلق عالم بیشی و کمی

Чу фардои ин сухани гӯйон бурун оянд аз ин пишкм

چو فردا این سخن گویان برون آیند از این پیشکم

Туро бар боми зорӣ зуд хоҳад кард навҳа гар

تو را بر بام زاری زود خواهد کرد نوحه‌گر

Ту бечораи ҳаме мастӣ кунӣ бар бонги зеру Бам

تو بیچاره همی مستی کنی بر بانگ زیر و بم

Сӯй раваду сурӯди осони дуӣ лекинати муздурон

سوی رود و سرود آسان دوی لیکنت مزدوران

Сӯй миҳроб натавонанд ҷунбонед ба бирм

سوی محراب نتوانند جنبانید به بیرم

Сабк бошӣ ба рақси андар , чу бонг мзнон ояд

سبک باشی به رقص اندر، چو بانگ مذنان آید

Ба зону дар падед оядат ногуҳи иллати блғм

به زانو در پدید آیدت ناگه علت بلغم

Стмгорӣу андари ҷони худ тухми ситами корӣ

ستمگاری و اندر جان خود تخم ستم کاری

Валикини ҷонатро фардои гзоиди тухми бори сам

ولیکن جانت را فردا گزاید تخم بار سم

Туро фардо надорад суди об рӯй днёӣӣ

تو را فردا ندارد سود آب‌روی دنیائی

Агар бар рӯят эй нодон бароне об равад зам

اگر بر رویت ای نادان برانی آب رود زم

Туро ғам кам наёяд то ба дайни дунёи ҳамеи ҷўӣӣ

تو را غم کم نیاید تا به دین دنیا همی جوئی

Чу дунёро ба дайн додӣ ҳамон соъати шӯй кам ғам

چو دنیا را به دین دادی همان ساعت شوی کم غم

Туро девӣаст андари табъи рустами хуи ситами пеша

تو را دیوی است اندر طبع رستم‌خو ستم پیشه

Ба банди тоъаташ гардан бабанду рстӣ аз рустам

به بند طاعتش گردن ببند و رستی از رستم

Дар ин пирӯзаи гавани торами мҷўии орому осоиш

در این پیروزه گون طارم مجوی آرام و آسایش

Ки норомд ба рӯз ва , шаб ҳаме насаед ин торам

که نارامد به روز و، شب همی ناساید این طارم

Агар ҳикмат ба дасти оре ба осонӣ рӯй зини ҷо

اگر حکمت به دست آری به آسانی روی زین جا

Вагар ҳикмати нилФнҷӣ бурун шуд боядат ба ситам

وگر حکمت نیلفنجی برون شد بایدت به ستم

Наёяд бо ту зини торами буруни ҷузи тоъату ҳикмат

نیاید با تو زین طارم برون جز طاعت و حکمت

Бачар вази баҳри тоъати чр , бчми вази баҳри ҳикмати чам

بچر وز بهر طاعت چر، بچم وز بهر حکمت چم

зи баҳр ончӣ коед бо тугар ғамгини буи шояд

ز بهر آنچه کاید با تو گر غمگین بوی شاید

зи баҳри ончӣ коидр монад хоҳад чун буии мғтм ?

ز بهر آنچه کایدر ماند خواهد چون بوی مغتم؟

зи баҳри чиз беҳосил наранҷӣ ба буд , зеро

ز بهر چیز بی‌حاصل نرنجی به بود، زیرا

Басии беҳтари сӯии донои зи марди жожхои абкм

بسی بهتر سوی دانا ز مرد ژاژخای ابکم

Кушодаи сетӣ ба кӯшиши даст , бар бастаи даҳону дил

گشاده‌ستی به کوشش دست، بر بسته دهان و دل

Даҳан бар ҳам ниҳодаи сетии магари бунаии дирам бар ҳам

دهن بر هم نهاده‌ستی مگر بنهی درم بر هم

Набояд нарм кардани гардан аз баҳри дирами кас ро

نباید نرم کردن گردن از بهر درم کس را

набиштааст ин сухан дар пандномаи сомро нирм

نبشته‌است این سخن در پندنامه سام را نیرم

Гуҳар ёбад ба шеъри ҳуҷҷати андари табъи хонанда

گهر یابد به شعر حجت اندر طبع خواننده

Агар ҳаргиз ба шеъри андар гуҳар ёбад касе мдғм

اگر هرگز به شعر اندر گهر یابد کسی مدغم