Савори суханро замираст майдон

کُمیت سخن را ضمیر است میدان

Савораш чаҳ чизаст ? ҷони сухани дон

سوارش چه چیز است؟ جان سخن‌دان

Хирадро Аннани созу андешаро зин

خرد را عنان ساز و اندیشه را زین

Броспи забони андари ин паҳни майдон

بر اسپ زبان اندر این پهن میدان

Ба майдони хеши андари аспи сухан ро

به میدان خویش اندر، اسپ سخن را

Агар хубу чобук саворӣ бигардон

اگر خوب و چابک سواری بگردان

Ба майдони танги андаруни аспи кара

به میدان تنگ اندرون، اسپ کره

Нигар то натозӣ ба пеши саворон

نگر تا نتازی به پیش سواران

Саворони тозандаро нек бингар

سواران تازنده را نیک بنگر

Дар ин паҳни майдони зи тозӣу деҳқон

در این پهن میدان ز تازی و دهقان

Араб бар раҳ шеър дорад саворӣ

عرب بر ره شعر دارد سواری

Пизишкӣ гузиданд мардони Юнон

پزشکی گزیدند مردان یونان

Раҳи ҳиндӯони сӯии найрангу афсун

ره هندوان سوی نیرنگ و افسون

Раҳи рӯмёни зӣ ҳисобасту алҳон

ره رومیان زی حساب است و الحان

Мусаххар нигораст мари чинён ро

مسخر نگار است مر چینیان را

Чу Бағдодёнро сноъоти алвон

چو بغدادیان را صناعات الوان

Яке боз ҷӯяд наҳуфтаи зи пайдо

یکی باز جوید نهفته ز پیدا

Яке боз донад гаронро зи арзон

یکی باز داند گران را ز ارزان

Талаб кардани ҷойу тадбири маскан

طلب کردن جای و تدبیر مسکن

Трозидни обу тақдири бунён

طرازیدن آب و تقدیر بنیان

Дар ин ҳар тариқӣ ки бар ту шимурдам

در این هر طریقی که بر تو شمردم

Саворон ҷилданду мардони фаровон

سواران جلدند و مردان فراوان

Ки донист аз аввал , чаҳ гўӣӣ ки айдун

که دانست از اول، چه گوئی که ایدون

Замонро бпимўд шояд ба пангон ?

زمان را بپیمود شاید به پنگان؟

Ки донист каз нур хуршед гирад

که دانست کز نور خورشید گیرد

Ҳамеи равшании моҳу брҷису кайвон ?

همی روشنی ماه و برجیس و کیوان؟

Ки донист кандар ҳаво бе сутунӣ

که دانست کاندر هوا بی‌ستونی

Ситодааст дарёу кӯҳу биёбон ?

ستاده است دریا و کوه و بیابان؟

Ки донист чандини заминро масоҳат

که دانست چندین زمین را مساحت

Сад ва шаст чанд ӯст хуршеди тобон ?

صد و شصت چند اوست خورشید تابان؟

Ки кард аввали оҳангарӣ ? чун набӯда аст

که کرد اول آهنگری؟ چون نبوده‌است

Аз аввал на анбр на хоиску санадон

از اول نه انبر نه خایسک و سندان

Ки донист кин талху нохуши ҳлилаҳ

که دانست کاین تلخ و ناخوش هلیله

Ҳарорат баранд зи таркиби инсон ?

حرارت براند ز ترکیب انسان؟

Ки фармуд аз аввал ки дарди шикам ро

که فرمود از اول که درد شکم را

Пурз бояд аз чин ва аз рӯми волон ?

پُرُز باید از چین و از روم والان؟

Ки буд онкӣ ӯ сохт шингарфи рӯмӣ

که بود آنکه او ساخت شنگرف رومی

зи гӯгирди хушку зи симоби ларзон

ز گوگرد خشک و ز سیماب لرزان

Ки донист коФзўн шавад рўшноӣӣ

که دانست کافزون شود روشنائی

Ба чашми андар аз санги кӯҳи сипоҳон ?

به چشم اندر از سنگ کوه سپاهان؟

Ки буд онкӣ бар сими фазл ӯ ниҳода аст

که بود آنکه بر سیم فضل او نهاده‌است

Мари ин зари конро чунин гирди гиҳон ?

مر این زر کان را چنین گرد گیهان؟

Ки буд онкии камтар ба гуфтор ӯ шуд

که بود آنکه کمتر به گفتار او شد

Ақиқи ямонии зи лаъли Бадахшон ?

عقیق یمانی ز لعل بدخشان؟

Агар ҷонвари кон азизаст бар мо

اگر جانور کان عزیز است بر ما

Ки бисёр нафъаст моро зи ҳайвон

که بسیار نفع است ما را ز حیوان

Ҳамеи хештанро набинем нафъӣ

همی خویشتن را نبینیم نفعی

На дар симу зар ва на дар дару марҷон

نه در سیم و زر و نه در در و مرجان

Дар инҳо ба чашми дилат жарф бингар

در اینها به چشم دلت ژرف بنگر

Ки инро ба чашм сарат дид натавон

که این را به چشم سرت دید نتوان

Ба дармони чашми сар андар бимонадӣ

به درمان چشم سر اندر بماندی

Бикун чашми дилро яке низ дармон

بکن چشم دل را یکی نیز درمان

зи чашми саратгар ниҳонаст чизе

ز چشم سرت گر نهان است چیزی

Намонад зи чашми дили он чизи пинҳон

نماند ز چشم دل آن چیز پنهان

Ниҳон нест чизеи зчшми сару дил

نهان نیست چیزی زچشم سر و دل

Магари кирдигори ҷаҳони фарду субҳон

مگر کردگار جهان فرد و سبحان

Хирад ҳадя ӯст моро ки дар мо

خرد هدیهٔ اوست ما را که در ما

Ба фармон ӯ шуд хиради ҷуфт бо ҷон

به فرمان او شد خرد جفت با جان

Хирад гавҳарасту дилу ҷонаш кон аст

خرد گوهر است و دل و جانش کان است

Балӣ , мари хирадро дил ва ҷон сазад кон

بلی، مر خرد را دل و جان سزد کان

Хиради кимиёӣ салоҳасту неъмат

خرد کیمیای صلاح است و نعمت

Хиради маъдани хайр ва адласту эҳсон

خرد معدن خیر و عدل است و احسان

Ба фармон касеро шавад неки бахтӣ

به فرمان کسی را شود نیک‌بختی

Ба ду ҷаҳон ки бошад хирадро ба фармон

به دو جهان که باشد خرد را به فرمان

Нигаҳи бони тани ҷон покаст лекин

نگه‌بان تن جان پاک است لیکن

Дилатро хирад кард бар ҷони нигаҳбон

دلت را خرد کرد بر جان نگهبان

Ба зиндони дунё дарунаст ҷонат

به زندان دنیا درون است جانت

Хирад хоҳадаш кард беруни зи зиндон

خرد خواهدش کرد بیرون ز زندان

Хиради сӯй ҳар каси расӯлии наҳуфта

خرد سوی هر کس رسولی نهفته

Ки дар дил нишаста ба фармони яздон

که در دل نشسته به فرمان یزدان

Ҳаме гуяд андари ниҳон ҳар касе ро

همی گوید اندر نهان هر کسی را

Ки чун он чунинаст ва ин нест чунон

که چون آن چنین است و این نیست چونان

Аз оғоз чун буд таркиби олам

از آغاز چون بود ترکیب عالم

Чаҳ чизаст берун аз ин чархи гардон ?

چه چیز است بیرون از این چرخ گردان؟

Агар гирди ин чархи гардони ту гўӣӣ

اگر گرد این چرخ گردان تو گوئی

Тиҳӣ ҷойгоҳӣаст бе ҳади сомон

تهی جایگاهی است بی‌حد سامان

Чаҳ гўӣӣ дар он ҷои гардандаи гардун

چه گوئی در آن جای گردنده گردون

Равонаст ё истодааст азин сон ?

روان است یا ایستاده است ازین سان؟

Худои ҷаҳон онкӣ нобӯда донад

خدای جهان آنکه نابوده داند

Худованди ин олами ободу вайрон

خداوند این عالم آباد و ویران

Чаро офариди ин ҷаҳонро чу донист

چرا آفرید این جهان را چو دانست

Ки кам буд хоҳад зи кофари мусулмон ?

که کم بود خواهد ز کافر مسلمان؟

Хиради кӯи расӯл худоӣаст зии ту

خرد کو رسول خدای است زی تو

Чаҳ хондааст бар ту аз ин боб ? бархон

چه خوانده است بر تو از این باب؟ برخوان

Аз ин дар ба бурҳони сухани гӯй бо ман

از این در به برهان سخن گوی با من

Нахоҳам ки гўӣӣ фалон гуфту баҳмон

نخواهم که گوئی فلان گفت و بهمان

Гар ин илмҳоро бидонанд қавмӣ

گر این علمها را بدانند قومی

Ту низ эй писари мардумии ҳамчуи эшон

تو نیز ای پسر مردمی همچو ایشان

Биомуз агар чанд душворат ояд

بیاموز اگر چند دشوارت آید

Ки душвор аз омухтан гардад осон

که دشوار از آموختن گردد آسان

Биомуз аз он ки ш биёмухт эзад

بیاموز از آن که‌ش بیاموخت ایزد

Сар аз гирди ғифлат ба дониш биафшон

سر از گرد غفلت به دانش بیفشان

Биомуз то ҳамчуи салмони ббошӣ

بیاموز تا همچو سلمان بباشی

Ки салмон аз омухтани гашти салмон

که سلمان از آموختن گشت سلمان

зи бурҳону ҳуҷҷати сипари созу ҷавшан

ز برهان و حجت سپر ساز و جوشن

Ба майдони мардони буруни моии урён

به میدان مردان برون مای عریان

Ба майдони ҳикмат бар аспи фасоҳат

به میدان حکمت بر اسپ فصاحت

Макун ҷуз ба танзилу тоўили ҷавлон

مکن جز به تنزیل و تاویل جولان

Мадади ёбӣ аз нафаси куллӣ ба ҳуҷҷат

مدد یابی از نفس کلی به حجت

Чу ҷўӣӣ ба дили нусрати аҳли имон

چو جوئی به دل نصرت اهل ایمان

Набинӣ ки пӯлодро чун бабрад ,

نبینی که پولاد را چون ببرد،

Чу санъати пазиради зи ҳаддод , савҳон ?

چو صنعت پذیرد ز حداد، سوهان؟

Туро нафаси куллӣ , чу бишносӣ ӯро ,

تو را نفس کلی، چو بشناسی او را،

Нигаҳ дорад аз ҷаҳлу исёну нисён

نگه دارد از جهل و عصیان و نسیان

Бар он сон ки рангини гулу ёсамин ро

بر آن سان که رنگین گل و یاسمین را

Нишондааст деҳқонаш бар тарафи бустон

نشانده است دهقانش بر طرف بستان

Гул аз нафас кул ёфтааст он аноят

گل از نفس کل یافته‌است آن عنایت

Ки ту хуш маниш гаштае зону шодон

که تو خوش منش گشته‌ای زان و شادان

Зару сим ва гавҳар шуд арқони олам

زر و سیم و گوهر شد ارکان عالم

Чу пайваста шуд нафаси куллӣ ба арқон

چو پیوسته شد نفس کلی به ارکان

Агар ҷон набӯдӣ ба симу зари андар

اگر جان نبودی به سیم و زر اندر

Ба сад ман дирами каси надодии яке нон

به صد من درم کس ندادی یکی نان

Вагар ҷон набӯдӣ ба симу зари андар

وگر جان نبودی به سیم و زر اندر

Бадви ҷони ту чун шодии шоду хандон ?

بدو جان تو چون شادی شاد و خندان؟

Ба нармии зафари ҷӯй бар хасми ҷоҳил

به نرمی ظفر جوی بر خصم جاهل

Ки киро ба нармӣ кунад пасти борон

که که را به نرمی کند پست باران

Сухан чун ҳакямони нкўгўӣу кӯтаҳ

سخن چون حکیمان نکوگوی و کوته

Ки сҳбон ба кӯтаҳи сухани гашти сҳбон

که سحبان به کوته سخن گشت سحبان

Набинӣ ки бадаред сад ман зира ро

نبینی که بدرید صد من زره را

Бидон кӯтаҳии як дирами санги пайкон ?

بدان کوتهی یک درم سنگ پیکان؟

Хирадро ба имону ҳикмати бпрўр

خرد را به ایمان و حکمت بپرور

Ки фарзанди худро чунин гуфт луқмон

که فرزند خود را چنین گفت لقمان

Чу ҷонат қавӣ шуд ба имону ҳикмат

چو جانت قوی شد به ایمان و حکمت

Биомузӣ онгаҳ забонҳои мурғон

بیاموزی آنگه زبان‌های مرغان

Бигӯянд бо ту ҳамон мӯру мурғон

بگویند با تو همان مور و مرغان

Ки гуфтанд азин пештар бо сулаймон

که گفتند ازین پیشتر با سلیمان

Дар ин қуббаи гавҳари номураккаб

در این قبهٔ گوهر نامرکب

зи баҳр чаҳ кардааст яздонати меҳмон ?

ز بهر چه کرده‌است یزدانت مهمان؟

Туро бар дигар зиндагони заминӣ

تو را بر دگر زندگان زمینی

Чаҳ гўӣӣ , зи баҳр чаҳ додааст султон ?

چه گوئی، ز بهر چه داده‌است سلطان؟

Ҳкимо , зи баҳр ту шуд дар табоиъ

حکیما، ز بهر تو شد در طبایع

Ҷавоҳир , на аз баҳри эшон , парешон

جواهر، نه از بهر ایشان، پریشان

зи баҳр ту шуд машку кофуру анбар

ز بهر تو شد مشک و کافور و عنبر

Сияҳи хок дар зери зангории айвон

سیه خاک در زیر زنگاری ایوان

Туро бар ҷаҳонии ҷузин , ин аҷоиб

تو را بر جهانی جزین، این عجایب

Ки пайдост ӣнҷо , далеласту бурҳон

که پیداست اینجا، دلیل است و برهان

Ҷаҳонӣаст он поку пурнуру роҳат

جهانی است آن پاک و پرنور و راحت

Тамому муҳайё ва беайбу нуқсон

تمام و مهیا و بی‌عیب و نقصان

Асарҳои он оламаст ин кзўӣӣ

اثرهای آن عالم است این کزوئی

Дар ин танги зиндони ту шодону хандон

در این تنگ زندان تو شادان و خندان

Агар нестии он ҷаҳон , хоки тира

اگر نیستی آن جهان، خاک تیره

Шукр кӣ шудӣ ҳаргизу анбару бон ?

شکر کی شدی هرگز و عنبر و بان؟

Ба умеди он оламаст , эй бародар ,

به امید آن عالم است، ای برادر،

Шабу рӯз бехоб ва бо рӯзаи рҳбон

شب و روز بی‌خواب و با روزه رهبان

Макон Наимасту ҷои саломат

مکان نعیم است و جای سلامت

Чунин гуфт яздон , Фрўхўони зи фарқон

چنین گفت یزدان، فروخوان ز فرقان

Гар онро набинӣ ҳаме , ҳамчуи омма

گر آن را نبینی همی، همچو عامه

Сазои Фсору наворӣу полон

سزای فسار و نواری و پالان

Нигари тоти нФрибди ин деви дунё

نگر تات نفریبد این دیو دنیا

Ҳазардор аз ин дев , ҳон эй писари ҳон

حذردار از این دیو، هان ای پسر هان

Аз ин дев тъўиз кун хештан ро

از این دیو تعویذ کن خویشتن را

Суханҳои соҳиби ҷазираи хуросон

سخن‌های صاحب جزیرهٔ خراسان

Чунин чанд гардӣ дар ин гӯии гардон ?

چنین چند گردی در این گوی گردان؟

Каз ин гӯии гардони шиддати пушти чавгон

کز این گوی گردان شدت پشت چوگان

Ба чанголу дандони ҷаҳонро гирифтӣ

به چنگال و دندان جهان را گرفتی

Валикин шиддат кунад чанголу дандон

ولیکن شدت کند چنگال و دندان

Кунун зонка кардӣ ва хӯрдӣ , ба тавба

کنون زانکه کردی و خوردی، به توبه

Ҳаме кун стғФор ва май хури пушаймон

همی کن ستغفار و می‌خور پشیمان

Аз ин чоҳи бршў ба сўлони дониш

از این چاه برشو به سولان دانش

Ба як сӯи шӯ аз ҷӯй ва аз ҷири исён

به یک سو شو از جوی و از جر عصیان