ИМАоту набот бо ҳайвон
امهات و نبات با حیوان
Бех ва шоханду борашони инсон
بیخ و شاخند و بارشان انسان
Бор монанди тухми хеш буд
بار مانند تخم خویش بود
Сар биёбӣ чу ёфтӣ поён
سر بیابی چو یافتی پایان
Чун сухани гӯй буд охири кор
چون سخنگوی بود آخر کار
Ҷузи сухан чун раво будсорон ?
جز سخن چون روا بود ساران؟
Тухми мо бегумон сухан бӯда аст
تخم ما بیگمان سخن بودهاست
Хубтар зин касе надоди нишон
خوبتر زین کسی نداد نشان
На сухани камтар аз яке бошад
نه سخن کمتر از یکی باشد
На бигӯед кам аз ду ҳарфи забон
نه بگوید کم از دو حرف زبان
Як сухани боду ҳарфи хеш чунонк
یک سخن باد و حرف خویش چنانک
Хираду ҷони зи ваҳдати яздон
خرد و جان ز وحدت یزدان
Ин ҷаҳон ҳам бидон сухан монад
این جهان هم بدان سخن ماند
Ҳарф ӯ сокинаст ё ҷунбон
حرف او ساکن است یا جنبان
Ваон суханро мисли ба мардуми зан
وان سخن را مثل به مردم زن
Ҳарфҳоро набот бо ҳайвон
حرفها را نبات با حیوان
Он сухани худ на чизу ҳарфаши чиз
آن سخن خود نه چیز و حرفش چیز
Чизҳоро ҳуруф ӯ бунён
چیزها را حروف او بنیان
Вончаҳ ӯ аз сухан падед ояд
وانچه او از سخن پدید آید
Ба сухан бошадаш бақо ва тавон
به سخن باشدش بقا و توان
Ба сухани мардум омадааст падед
به سخن مردم آمده است پدید
Ба сухани ҷон ӯ расад ба ҷинон
به سخن جان او رسد به جنان
Сухани аввали он шарифи хирад
سخن اول آن شریف خرد
Сухани охири он азизи қирон
سخن آخر آن عزیز قران
Суханати аввалу суханати охир
سخنت اول و سخنت آخر
Сухании хуби шӯ дар ин дувумён
سخنی خوب شو در این دومیان
Ин ҷаҳони касиф чун тан туаст
این جهان کثیف چون تن توست
Ҷони ин тан аз он латифи ҷаҳон
جان این تن از آن لطیف جهان
Неъмат ин бихӯр ба сӯрати ҷисм
نعمت این بخور به صورت جسم
Неъмати он бабр ба сирати ҷон
نعمت آن ببر به سیرت جان
Танатро модари ин замин ва , фалак
تنت را مادر این زمین و، فلک
Падар ӯ ва ҳар давони ҳайрон
پدر او و هر دوان حیران
Ҷонатро модару падари гаштанд
جانت را مادر و پدر گشتند
Нафасу ақли шарифи ҷовидон
نفس و عقل شریف جاویدان
Ин фурӯдин бад-ӣни ду боз расед
این فرودین بدین دو باز رسید
Он баринро бидон ду бози расон
آن برین را بدان دو باز رسان
Тани ту чун бёФти сӯрати ин
تن تو چون بیافت صورت این
Неъмати ин ҳама бёФт бидон
نعمت این همه بیافت بدان
Ҷонат ар ёбад аз хиради сӯрат
جانت ار یابد از خرد صورت
Ҳам ҷинон ёфтӣ ва ҳам райҳон
هم جنان یافتی و هم ریحان
Сӯрати ҷони ту шинохтан аст
صورت جان تو شناختن است
Мари фалонро ҳақиқат аз баҳмон
مر فلان را حقیقت از بهمان
Онкӣ маъқӯл ҳаст чун баҳмон
آنکه معقول هست چون بهمان
Вена ки маҳсус ном ӯст фалон
وین که محسوس نام اوست فلان
Ҷуфтҳоро з тоқ бишносӣ
جفتها را ز طاق بشناسی
Ба ғалати нўФтии дарин ва дарон
به غلط نوفتی درین و دران
Ҷуфтро ҷуфту тоқ дон занахаст
جفت را جفت و طاق دان زنخست
Бо сифати ҷуфт ва бесифат ба аён
با صفت جفت و بیصفت به عیان
Ҳаду маҳдӯди ҷуфти икдгрнд
حد و محدود جفت یکدگرند
Нест бо ҳаст чун макину макон
نیست با هست چون مکین و مکان
Ақлу маъқӯл ҳардуон ҷуфтанд
عقل و معقول هردوان جفتند
Ҳамагон ҷуфт карда субҳон
همگان جفت کردهٔ سبحان
Тоқ бо ҷуфт ҳар давони мақҳур
طاق با جفت هر دوان مقهور
Пар аз эшон ду қоҳири эшон
پر از ایشان دو قاهر ایشان
Боз ҷуфтаст қоҳиру мақҳур
باز جفت است قاهر و مقهور
Зонка тавҳид нест зери баён
زانکه توحید نیست زیر بیان
Чун бадонеи ҳудӯди ҷуфтӣ ҳо
چون بدانی حدود جفتیها
Бартари оӣии зи пояи ҳайвон
برتر آئی ز پایهٔ حیوان
эй бародар , шинохти маҳсусот
ای برادر، شناخت محسوسات
Нардбонӣаст андари ин зиндон
نردبانی است اندر این زندان
Ту ба пояи ши якон якон бршў
تو به پایهش یکان یکان برشو
Пас биёсоӣ бар сари сўлон
پس بیاسای بر سر سولان
Сари он нардбон ва маъқӯл аст
سر آن نردبان و معقول است
Ки сроӣӣаст зиндау ободон
که سرائی است زنده و آبادان
Он ҳамаи нуру роҳату неъмат
آن همه نور و راحت و نعمت
Венаи ҳамаи ранҷу зулмату нирон
وین همه رنج و ظلمت و نیران
Нест маргаст ва ҳаст ҳаст ҳаёт
نیست مرگ است و هست هست حیات
Нест куфраст ва ҳаст ҳаст имон
نیست کفرست و هست هست ایمان
Марг ҷаҳласту зиндагии дониш
مرگ جهل است و زندگی دانش
Мурдаи нодону зиндаи доноён
مرده نادان و زنده دانایان
Ҷаҳл монанд несту илм чу ҳаст
جهل مانند نیست و علم چو هست
Ҷаҳл чун дарду илм чун дармон
جهل چون درد و علم چون درمان
Ҳаст монад ба илми донои мард
هست ماند به علم دانا مرد
Нест гардад ба ҷоҳилии нодон
نیست گردد به جاهلی نادان
Вонкаҳ аз нест ҳаст кардандаш
وانکه از نیست هست کردندش
ӯ ба роҳат расад ҳамеи зҳўон
او به راحت رسد همی زهوان
Вонкаҳ ӯ ҳаст ва нест хоҳад шуд
وانکه او هست و نیست خواهد شد
Сӯии зиндони кашандаш аз бустон
سوی زندان کشندش از بستان
Нестро ҳаст сунъ яздон кард
نیست را هست صنع یزدان کرد
Ҳастро нест санъати шайтон
هست را نیست صنعت شیطان
эй ахии дӯзах ва биҳишт бибин
ای اخی دوزخ و بهشت ببین
Бе гумони шӯи зи молику ризвон
بیگمان شو ز مالک و رضوان
Ончии доно бидонадаш ҳаст аст
آنچه دانا بداندش هست است
Кас надонист нестро сомон
کس ندانست نیست را سامان
Ҳасту дониши қарину ҷФтоннд
هست و دانش قرین و جفتانند
Нест ё ҷаҳли ҳардуони завҷон
نیست یا جهل هردوان زوجان
Ба бо ҳаст ҷуфту бад бо нест
به با هست جفت و بد با نیست
Ба баӣ ӣ ҷони зи нестии бурҳон
به بهیی جان ز نیستی برهان
Ҷаҳд кун то з нест ҳаст шӯй
جهد کن تا ز نیست هست شوی
Бурҳонии равони зи бори гарон
برهانی روان ز بار گران
Беҳтари ҷонвари ҳамаи мардум
بهتر جانور همه مردم
Беҳтар аз мардумони эмоми замон
بهتر از مردمان امام زمان
Ҳайвонӣ ки хуй мо гирад
حیوانی که خوی ما گیرد
Қиматаш бартар ояд аз дгарон
قیمتش برتر آید از دگران
Гар бигиреми хуии беҳтари халқ
گر بگیریم خوی بهتر خلق
Аз срии бршўими зии кайвон
از ثری برشویم زی کیوان
Беҳтарини замонаи мустансир
بهترین زمانه مستنصر
Ки аёл вайанд инсӣу ҷон
که عیال ویند انسی و جان
Дил ӯ додро баин раҳбар
دل او داد را بهین رهبر
Амр ӯ халқро маин мизон
امر او خلق را مهین میزان
Доду дониш ба ъз ӯ зинда аст
داد و دانش به عز او زنده است
Дайну дунё ба нур ӯ рахшон
دین و دنیا به نور او رخشان
Ҷавҳари ақл зер гуфта ӯст
جوهر عقل زیر گفتهٔ اوست
Гар касе ёфт мари хирадро кон
گر کسی یافت مر خرد را کان
Фатҳро ном ӯст фатҳи бузург
فتح را نام اوست فتح بزرگ
Ба мисолаши хаёли бастаи миён
به مثالش خیال بسته میان
Сӯй ӯ шӯ агар надидаи сетӣ
سوی او شو اگر ندیدهستی
Малики Довӯду ҳикмати луқмон
ملک داوود و حکمت لقمان
Камтарини чокараш чу Искандар
کمترین چاکرش چو اسکندر
Камтарини ҳокимаш чу нўшрўон
کمترین حاکمش چو نوشروان
Чарх бар бадгумонаш карда камӣн
چرخ بر بدگمانش کرده کمین
Наҳс бар душманаш кашида камон
نحس بر دشمنش کشیده کمان
Эминӣ дар бузурги маликат ӯ
ایمنی در بزرگ ملکت او
Гстридаҳи фарохи шодравон
گستریده فراخ شادروان
Каъбаи ҷони халқ пайкар ӯст
کعبهٔ جان خلق پیکر اوست
Ҳикмати эзадии дарави меҳмон
حکمت ایزدی درو مهمان
Гирд ӯгар тавоф хоҳӣ кард
گرد او گر طواف خواهی کرد
Ҷон бишӯй аз палидии исён
جان بشوی از پلیدی عصیان
Гар ту аз гўспнд ӯ бошӣ
گر تو از گوسپند او باشی
Бихӯрӣ оби чашмаи ҳайвон
بخوری آب چشمهٔ حیوان
эй расидаи зи ту ҷаҳон ба камол
ای رسیده ز تو جهان به کمال
эй мурод аз табоиъу даврон
ای مراد از طبایع و دوران
Бандаро дастгир бош ба фазл
بنده را دستگیر باش به فضل
Ба хуросони миёнаи девон
به خراسان میانهٔ دیوان
Тухм додӣ маро ки кишт кунам
تخم دادی مرا که کشت کنم
НФгнми тухми ту ба шўрстон
نفگنم تخم تو به شورستان
Чун кишоварзи хўг ва хор гирифт
چون کشاورز خوگ و خار گرفت
Тухм агар бФгнм буд товон
تخم اگر بفگنم بود تاوان
Гўспндӣ ки хуй хўг гирифт
گوسپندی که خوی خوگ گرفت
Бар нидишд аз заъифи шубон
بر نیدیشد از ضعیف شبان