Чаҳ гўӣӣ ? эй шудаи зини гӯии гардони пушти ту чавгон
چه گوئی؟ ای شده زین گوی گردان پشت تو چوگان
Ба дасти солиёни шастаи замон аз мӯии ту Қатарон
به دست سالیان شسته زمان از موی تو قطران
зи қавли рафтау монда чаҳ бар хондӣ ва чаҳ шунӯдӣ ?
ز قول رفته و مانده چه بر خواندی و چه شنودی؟
Чаҳ гуфтанд ин ва он ҳар ду ? чаҳ чизаст ин , чаҳ чизаст он ?
چه گفتند این و آن هر دو؟ چه چیز است این، چه چیز است آن؟
Гар ин наздикро гўӣӣ ва он мари даврро гўӣӣ
گر این نزدیک را گوئی و آن مر دور را گوئی
Пас ин наздик пайдо бошад ва он давртар пинҳон
پس این نزدیک پیدا باشد و آن دورتر پنهان
Ба душворӣ туоне ёфтан мари даври чизе ро
به دشواری توانی یافتن مر دور چیزی را
Валикини зуд шояд ёфтан наздикро осон
ولیکن زود شاید یافتن نزدیک را آسان
Чаҳ чизаст ину пидоӣӣ ? чаҳ чизаст ону пинҳонӣ ?
چه چیز است این و پیدائی؟ چه چیز است آن و پنهانی؟
Чаҳ гуфтааст андарин тозӣ ? чаҳ гуфтааст андарони деҳқон ?
چه گفته است اندرین تازی؟ چه گفته است اندران دهقان؟
Туро наздик ва осонаст пайдои ин ҷаҳон , пўро
تو را نزدیک و آسان است پیدا این جهان، پورا
зи ту пинҳон ва душвораст ва давраст он дигар гиҳон
ز تو پنهان و دشوار است و دور است آن دگر گیهان
Ту пинҳонӣу пидоӣӣу душворӣу осонӣ
تو پنهانی و پیدائی و دشواری و آسانی
Туро инаст пайдои тан , туро онаст пинҳони ҷон
تو را این است پیدا تن، تو را آن است پنهان جان
Магар каз баҳр андар ёфтан душвору пинҳон ро
مگر کز بهر اندر یافتن دشوار و پنهان را
Дар ин пайдоу осони фазл доно нест бар нодон
در این پیدا و آسان فضل دانا نیست بر نادان
з доно нест пинҳони ҷон чунонк аз чашми биноӣӣ
ز دانا نیست پنهان جان چنانک از چشم بینائی
з нодонаст пинҳони ҷони чунон каз гӯши кари алҳон
ز نادان است پنهان جان چنان کز گوش کر الحان
з нобӣност пинҳони ранг ва , бонг аз кар пинҳон аст
ز نابیناست پنهان رنگ و ، بانگ از کر پنهان است
Ҳамеи бенанди карони рангроу бонгро ъмён
همی بینند کران رنگ را و بانگ را عمیان
зи баҳр дидани ҷонати ҳамеи чашмӣ дигар бояд
ز بهر دیدن جانت همی چشمی دگر باید
Ки белавнаст , чашм сар набинад ҷузи ҳамаи алвон
که بی لون است، چشم سر نبیند جز همه الوان
з пинҳон омад ӣнҷои ҷон ва пайдо шуд зтн зон сон
ز پنهان آمد اینجا جان و پیدا شد زتن زانسان
Ки пинҳон бар шавад вондри ҳаво пайдо шавад борон
که پنهان بر شود واندر هوا پیدا شود باران
Агар ҳикмати биомузии ту тухмии чархи гардон ро
اگر حکمت بیاموزی تو تخمی چرخ گردان را
Тӯии зоҳири тӯии ботини тӯйсорон тӯии поён
توی ظاهر توی باطن توی ساران توی پایان
Дар ин пайдо ва наздикат бибин он даври пинҳон ро
در این پیدا و نزدیکت ببین آن دور پنهان را
Ки банд аз баҳр инат кард яздони андари ин зиндон
که بند از بهر اینت کرد یزدان اندر این زندان
Чу пинҳонро наме бинии дарави рағбат наме дорӣ
چو پنهان را نمیبینی درو رغبت نمیداری
Маринро зини гирифтаи сетӣ ба даҳ чангол ва сӣ дандон
مرین را زین گرفتهستی به ده چنگال و سی دندان
Тугарӣоне ҷаҳони хандон , мувофиқ кӣ шавад бо ту ?
تو گریانی جهان خندان، موافق کی شود با تو؟
Ҷаҳон бар ту ҳаме хандад чроӣӣ ту бирав гирён ?
جهان بر تو همی خندد چرائی تو برو گریان؟
зи баҳри онкии бнмоиндмони он ҷои пинҳонӣ
ز بهر آنکه بنمایندمان آن جای پنهانی
Дамодами шаш тан омад сӯии мо пайғамбар аз яздон
دمادم شش تن آمد سوی ما پیغمبر از یزدان
Ба дил дар чашми пинҳони байн азишон оядат пайдо
به دل در چشم پنهان بین ازیشان آیدت پیدا
Бадишони даҳ дилатро то ба дили бинои шӯии зишон
بدیشان ده دلت را تا به دل بینا شوی زیشان
Аз ин пангони бурун нурасту неъматҳои ҷовидӣ
از این پنگان برون نور است و نعمتهای جاویدی
Ҳамаи танагӣ ва торикӣаст андари зери ин пангон
همه تنگی و تاریکی است اندر زیر این پنگان
Туро халқон шуд ин ҷома , зи тоъати ҷомае нав кун
تو را خلقان شد این جامه، ز طاعت جامهای نو کن
Ки урён боядат бӯдан чу бстонндти ин халқон
که عریان بایدت بودن چو بستانندت این خلقان
Дар ин айвони басии гаштӣ ва халқон шуд танати вохр
در این ایوان بسی گشتی و خلقان شد تنت واخر
Набинам бо ту чизеи ман ҳамеи ҷузи бод дар анбон
نبینم با تو چیزی من همی جز باد در انبان
Мисли ҳаст ин ки : ҷомҳءи тан зиён ояд марони кас ро
مثل هست این که: جامهٔء تن زیان آید مران کس را
Ки сол ва ма набошад ҷуз ба хони ин ва он меҳмон
که سال و مه نباشد جز به خان این و آن مهمان
Танат каз баҳри тоъати бад ба исёнаши бФрсўдӣ
تنت کز بهر طاعت بد به عصیانش بفرسودی
Чаҳ узри оре агар фардо бихоҳанд аз ту ин товон ?
چه عذر آری اگر فردا بخواهند از تو این تاوان؟
Агар гўӣӣ « фалон кас доду баҳмони мари марои рухсат »
اگر گوئی «فلان کس داد و بهمان مر مرا رخصت»
Бидон ҷои ҳам фалон безор гардад аз ту ҳам баҳмон
بدان جا هم فلان بیزار گردد از تو هم بهمان
Чаро мари аҳли исёнро ба исёни ҳам раҳе кардӣ
چرا مر اهل عصیان را به عصیان همرهی کردی
Нарафтӣ як қадам бо аҳли имон дар раҳи имон ?
نرفتی یک قدم با اهل ایمان در ره ایمان؟
Ба роҳи маъсият даргар з меронӣу сарҳангон
به راه معصیت در گر ز میرانی و سرهنگان
Ба роҳи тоъати андар чун зи кӯроне ва аз карон ?
به راه طاعت اندر چون ز کورانی و از کران؟
Агар чун хар ба хури машғӯлӣу тоъат наме дорӣ
اگر چون خر به خور مشغولی و طاعت نمیداری
Қабои бФгн ки дар хуртар туро аз сад қабои полон
قبا بفگن که در خور تر تو را از صد قبا پالان
зи баҳри он коварии тоъат ки чун ту хар накарда сетӣ
ز بهر آن کاوری طاعت که چون تو خر نکردهستی
Чаро кард эзад аз баҳри ту чарху анҷуму арқон ?
چرا کرد ایزد از بهر تو چرخ و انجم و ارکان؟
Агар чаҳ хар ба Нитсаон шоду сарон ва ?данон бошад
اگر چه خر به نیسان شاد و سران و دنان باشد
зи баҳр хар намегардад ба Нитсаон дашт чун бустон
ز بهر خر نمیگردد به نیسان دشت چون بستان
Агар ҳамчун манӣ зиндаи ту бетоъат машав ғарра
اگر همچون منی زنده تو بیطاعت مشو غره
Ки нагар мизбон ёбад ҳаме , на гарчи ёбад нон
که نه گر میزبان یابد همی، نه گرچه یابد نان
Худовандии наёбади ҳеҷ тоғӣ дар ҷаҳон гарчи
خداوندی نیابد هیچ طاغی در جهان گرچه
Худовандаш ҳаме хонд тагин ва тоаш ё тўғон
خداوندش همی خواند تگین و تاش یا طوغان
Туро фармон чигуна барад хоҳад шаҳр ё барзан
تو را فرمان چگونه برد خواهد شهر یا برزن
Чу ҷони ту тўро худ менахоҳад бараду тани фармон ?
چو جان تو تورا خود مینخواهد برد و تن فرمان؟
Ба фармони тани ту боз монад аз маҷлису масҷид
به فرمان تن تو باز ماند از مجلس و مسجد
Ба баҳмани маи зи бими барф , вази гармо ба тобистон
به بهمن مه ز بیم برف، وز گرما به تابستان
Ба вақти маҷлиси илмӣ ба хоб андар шавад чашмат
به وقت مجلس علمی به خواب اندر شود چشمت
Чу берун омадӣ дар вақт ёд оядат сад дастон
چو بیرون آمدی در وقت یاد آیدت صد دستان
Агар фармон тан кардӣ ва дар истахр бинишастӣ
اگر فرمان تن کردی و در اصطخر بنشستی
Аз аҳли албит пайғамбар нагаштӣ номвари салмон
از اهلالبیت پیغمبر نگشتی نامور سلمان
Гуноҳи коҳилӣ ӣ худро ҳамеша бар қазои бандӣ
گناه کاهلیی خود را همیشه بر قضا بندی
Ки « корӣ ноед аз ман то нахоҳад довари субҳон »
که «کاری ناید از من تا نخواهد داور سبحان»
Чаро чун гурусна бошӣ нхспии вази қазои ҷўӣӣ
چرا چون گرسنه باشی نخسپی وز قضا جوئی
Ки пеши оради таомат ? бал бихоҳӣ нони азин ва зон
که پیش آرد طعامت؟ بل بخواهی نان ازین و زان
Шабонгаҳи бас гарон бошӣ бхспӣ бенамоз онгаҳ
شبانگه بس گران باشی بخسپی بینماز آنگه
Чу съўаҳи мари сабӯҳиро сабк бошӣ саҳаргоҳон
چو صعوه مر صبوحی را سبک باشی سحرگاهان
Закоти моли ҷузи қалб ва сурб надиҳӣ ба даравишон
زکات مال جز قلب و سرب ندهی به درویشان
Нисори мейри адлиҳои чун Зуҳраи барии рахшон
نثار میر عدلیهای چون زهره بری رخشان
Зчшмт хоб бигурезад чу гӯшти зӣ рубоб ояд
زچشمت خواب بگریزد چو گوشت زی رباب آید
Ба хоби андари шӯй онгаҳ ки бархонад касе фарқон
به خواب اندر شوی آنگه که برخواند کسی فرقان
Ба муаззини бас ба душвории диҳӣ ҳар соли соъи сар
به مؤذن بس به دشواری دهی هر سال صاع سر
Ба мутриб ҳар замони осони диҳии кажи мӯш бо хуфтон
به مطرب هر زمان آسان دهی کژ موش با خفتان
Ба гӯшти бонги гург аз бонги муаззин хуштараст аиро
به گوشت بانگ گرگ از بانگ مؤذن خوشتر است ایرا
Ки девонат ниҳода сетанд дар дили сирати гиреҳгон
که دیوانت نهادهستند در دل سیرت گرگان
Ба масҷид хондат муаззин чу гиреҳгӣ зон фурӯи лекин
به مسجد خواندت مؤذن چو گرگی زان فرو لیکن
Дуӣ чун гурги Юнонгар ба гиреҳгон хондат султон
دوی چون گرگ یونان گر به گرگان خواندت سلطان
зи некиҳо гурезонеи сӯии бадҳо шитобоне
ز نیکیها گریزانی سوی بدها شتابانی
Чаро бо сӯрат мардум гирифтӣ сирати девон ?
چرا با صورت مردم گرفتی سیرت دیوان؟
Азирои ҷоҳилӣ дар дилати иллати гашт ва муҳкам шуд
ازیرا جاهلی در دلت علت گشت و محکم شد
Чу муҳкам гашт напазирад ба иллат зон сипас дармон
چو محکم گشت نپذیرد به علت زان سپس درمان
Агарчӣ нарм бошад нам чу бар пӯлоди азуи зангӣ
اگرچه نرم باشد نم چو بر پولاد ازو زنگی
Падед ояд куҷои риндади зи пӯлодаши магари савҳон ?
پدید آید کجا رندد ز پولادش مگر سوهان؟
Бабр аз нанги нодонӣ , талаб кун фахри дониш ро
ببر از ننگ نادانی، طلب کن فخر دانش را
Магари як раҳи буруни оӣӣ ба ҳиялати зини рамаи ҳайвон
مگر یک ره برون آئی به حیلت زین رمهٔ حیوان
Ба панди талхи маънии дор ба шукри дарди ҷаҳлат ро
به پند تلخ معنیدار به شکر درد جهلت را
Чу дарди меъдаро хушӣу талхӣ бояду волон
چو درد معده را خوشی و تلخی باید و والان
Ба ҳикмати мари дили вайронатро хуши хуш иморат кун
به حکمت مر دل ویرانت را خوش خوش عمارت کن
Ки вайронро иморатгар ҳамеи хуш хуш кунад умрон
که ویران را عمارت گر همی خوش خوش کند عمران
Ба ҳикмат чун шуд ободони дилати некӯи сухани гаштӣ
به حکمت چون شد آبادان دلت نیکو سخن گشتی
Ки ҷузи вайрон сухан ноед бурун аз хотири вайрон
که جز ویران سخن ناید برون از خاطر ویران
Суханро ҷома маънӣ бошад , эй урёни сухани хоҷа ,
سخن را جامه معنی باشد، ای عریان سخن خواجه،
Ту дар хазӣ ва дар дебо чаро гўӣии сухани урён ?
تو در خزی و در دیبا چرا گوئی سخن عریان؟
зи девони даври шӯ то роҳ ёбад сӯии ту ҳикмат
ز دیوان دور شو تا راه یابد سوی تو حکمت
Суханат онгаҳ шавад бе шаки сазои дафтару девон
سخنت آنگه شود بیشک سزای دفتر و دیوان
Чу бо донои сухани гўӣии сухан некӯ шавад зеро
چو با دانا سخن گوئی سخن نیکو شود زیرا
Ки ҷуз дар мадҳ пайғамбар нашуд некӯи сухани ҳисон
که جز در مدح پیغمبر نشد نیکو سخن حسان
зи ёр зишт науммат зишт шуд ному сазоворӣ
ز یار زشت نامت زشت شد نام و سزاواری
Чунон каз бахти фиръавни лъин бадбахт шуд ҳомон
چنان کز بخت فرعون لعین بدبخت شد هامان
зи феъли хеш бояд номи некӯи мардро зеро
ز فعل خویش باید نام نیکو مرد را زیرا
Ба дод хештан шуд наз падари маърӯфи нўшрўон
به داد خویشتن شد نز پدر معروف نوشروان
Ба ҳуҷҷати гӯй эй ҳуҷҷати сухан бо мардуми доно
به حجت گوی ای حجت سخن با مردم دانا
Ки марди ҷавҳарии хирад ба қимати лؤлؤу марҷон
که مرد جوهری خرد به قیمت لؤلؤ و مرجان
Ба пеши ҷоҳилони мФгни газофаи панди некӯ ро
به پیش جاهلان مفگن گزافه پند نیکو را
Ки деҳқони тухми ҳаргизи нФгнд дар регу шўрстон
که دهقان تخم هرگز نفگند در ریگ و شورستان