Ин гунбади пирӯза бе равзани гардон

این گنبد پیروزهٔ بی‌روزن گردان

Чунаст чу бустони гуҳ ва гоҳе чу биёбон ?

چون است چو بستان گه و گاهی چو بیابان؟

Ман хона на дидам на шунидам ба ҷузи ин низ

من خانه نه دیدم نه شنیدم به جز این نیز

Як нимаи биёбон ва дигар нимаи гулистон

یک نیمه بیابان و دگر نیمه گلستان

Ногоҳ гулистонаши падеди оради гулҳо

ناگاه گلستانش پدید آرد گلها

Чун гашт биёбонаш зи дидори ту пинҳон

چون گشت بیابانش ز دیدار تو پنهان

Ин гӯии сияҳро ба миёни хона ки овехт

این گوی سیه را به میان خانه که آویخت

На бастаи танобӣ на сутунӣ зада зини сон ?

نه بسته طنابی نه ستونی زده زین‌سان؟

Ин гӯии гаронро ба ҳаво бар ки ниҳодааст ?

این گوی گران را به هوا بر که نهاده است؟

То кӣ ба шигифтии буи аз тахти сулаймон ?

تا کی به شگفتی بوی از تخت سلیمان؟

Ин гӯй ба кирдор яке хон азим аст

این گوی به کردار یکی خوان عظیم است

Биниҳода дар айвони пар аз неъмати алвон

بنهاده در ایوان پر از نعمت الوان

Ин хон дар айвон чу намудандат бандяш

این خوان در ایوان چو نمودندت بندیش

То кист сазовори бад-ӣни хона ва ин хон

تا کیست سزاوار بدین خانه و این خوان

Зин хон ва аз ин хонаи сӯии ту хабарӣ ҳаст ?

زین خوان و از این خانه سوی تو خبری هست؟

эй гашта бар ин гӯии туро пушт чу чавгон !

ای گشته بر این گوی تو را پشت چو چوگان!

Точнд дар ин гӯй бихоҳад нгрстн

تاچند در این گوی بخواهد نگرستن

Ин чархи бад-ӣни чашми фурӯзандаи рахшон ?

این چرخ بدین چشم فروزندهٔ رخشان؟

Чашм фалакаст ин ки бадви тираи замин ро

چشم فلک است این که بدو تیره زمین را

Ҳамвора ҳаме бинад ин гунбади гардон

همواره همی بیند این گنبد گردان

Конӣаст дар ин гӯии пар аз гавҳару дона

کانی است در این گوی پر از گوهر و دانه

Зини чашм бар ин гавҳар мондааст дар ин кон

زین چشم بر این گوهر مانده است در این کان

Ҷӯяндаи ин ҷавҳарро даст чаҳор аст

جویندهٔ این جوهر را دست چهار است

Аз тиру зимистону зи Нитсаону ҳзирон

از تیر و زمستان و ز نیسان و حزیران

Ин гавҳар аз ин кон чу ба як поя барояд

این گوهر از این کان چو به یک پایه برآید

Конӣ дигараш созанди онгоҳи зи арқон

کانی دگرش سازند آنگاه ز ارکان

Он кон нахустинат намудем ки замин аст

آن کان نخستینت نمودم که زمین است

Венаи кон дувум нест магари ҳайкали инсон

وین کان دوم نیست مگر هیکل انسان

эй гавҳар беранг , бад-ӣни кони дувум дар

ای گوهر بی‌رنگ، بدین کان دوم در

Рангии шӯу сангӣу ммони оҷизу ҳайрон

رنگی شو و سنگی و ممان عاجز و حیران

Чун қимати ёқӯт ба обаст ту доне

چون قیمت یاقوت به آب است تو دانی

Кобт суханаст , эй сираи ёқӯти сухани дон

کابت سخن است، ای سره یاقوت سخن‌دان

Ҳайкал ба ту гаштааст гиронмояи азирок

هیکل به تو گشته‌است گرانمایه ازیراک

Ҳайкал садаф туасту дарави ҷони ту марҷон

هیکل صدف توست و درو جان تو مرجان

Марҷони ту марҷон худоӣаст азирок

مرجان تو مرجان خدای است ازیراک

Аз ҳикмат ва илм омад марҷони туро ҷон

از حکمت و علم آمد مرجان تو را جان

Зинҳор ки мари ҷонро беҷон нагузорӣ

زنهار که مر جان را بی‌جان نگذاری

Зеро ки ба биҷон нарасад раҳмати раҳмон

زیرا که به بیجان نرسد رحمت رحمان

Рӯзӣ бишкофанд мари ин тираи садаф ро

روزی بشکافند مر این تیره صدف را

Ҳон то набавии ғофил ва хуфта нарӯй ҳон

هان تا نبوی غافل و خفته نروی هان

Зинҳори чунон комдаҳ эй аввал , аз ӣнҷо

زنهار چنان کامده‌ای اول، از اینجا

Хира нарӯй гуруснау ташнау урён

خیره نروی گرسنه و تشنه و عریان

Ҷузи сахтау паймӯдаи мхри чиз ки некӯаст

جز سخته و پیموده مخر چیز که نیکوست

Кардани ситад ва дод ба паймонау мизон

کردن ستد و داد به پیمانه و میزان

Чизе ба гарони ҳеҷ хирадманд нахирад

چیزی به گران هیچ خردمند نخرد

Ҳар гуҳ ки биёбад ба аз он чиз ба арзон

هر گه که بیابد به از آن چیز به ارزان

Бустон худоӣаст , чунон дон ки , шариъат

بستان خدای است، چنان دان که، شریعت

Пари ғаллау пари куштаи дарахтони фаровон

پر غله و پر کشته درختان فراوان

Бисёр дар ин бустон ҳар гӯна дарахт аст

بسیار در این بستان هر گونه درخت است

Ҳам куштаи раҳмон ва ҳам аз куштаи шайтон

هم کشتهٔ رحمان و هم از کشتهٔ شیطان

эй раҳи гузарии мард , ?герат рағбат бошад

ای ره‌گذری مرد، گرت رغبت باشد

Дар неъмат ва дар миваи ин нодарраи бустон

در نعمت و در میوهٔ این نادره بستان

Деҳқонаши яке фозилу маърӯф бузург аст

دهقانش یکی فاضل و معروف بزرگ است

Дар боғ машав ҷуз ки ба дастурии деҳқон

در باغ مشو جز که به دستوری دهقان

Гар миваи т бояд ба сӯии сиў ва баӣ шӯ

گر میوه‌ت باید به سوی سیو و بهی شو

Мангар сӯй бемивау пари хори муғелон

منگر سوی بی‌میوه و پر خار مغیلان

Чун нахл баландаст сапедори валикин

چون نخل بلند است سپیدار ولیکن

Бисёр фузун дорад дар бори барин он

بسیار فزون دارد در بار برین آن

Мурғаст ҳамон тӯтӣ ва ҳам ҷғди валикин

مرغ است همان طوطی و هم جغد ولیکن

Ин аз дар қаср омад ва он аз дар вайрон

این از در قصر آمد و آن از در ویران

Чун абр баландаст сияҳи дӯди валикин

چون ابر بلند است سیه دود ولیکن

Аз дӯди ҷудои гашти сияҳи абр ба борон

از دود جدا گشت سیه ابر به باران

Ҳарчанд ки дар қртаҳ буд ҳарду ба як ҷо

هرچند که در قرطه بود هردو به یک جا

Аз домани бартар буд , эй пӯр , гиребон

از دامن برتر بود، ای پور، گریبان

Ҳар кас ки падари ном наад Нӯҳи мар ӯ ро

هر کس که پدر نام نهد نوح مر او را

Киштяш набошад ки равад бар сари тӯфон

کشتیش نباشد که رود بر سر طوفان

Чунон ки хирадро ба миёни ду Муҳамад

چونان که خرد را به میان دو محمد

Фарқаст ба пайғамбарӣу ваҳй ба фарқон

فرق است به پیغمبری و وحی به فرقان

Деҳқону худовандаи ин хона расӯл аст

دهقان و خداوندهٔ این خانه رسول است

Сарҳанг банӣ одаму пайғамбари яздон

سرهنگ بنی آدم و پیغمبر یزدان

Ҳарчанд стмгорон бисёр шуда сетанд

هرچند ستمگاران بسیار شده‌ستند

Фарзанд расӯласт бар ин боғи нигаҳбон

فرزند رسول است بر این باغ نگهبان

Гарчи набӯд миваи хуш бепашшау карам

گرچه نبود میوهٔ خوش بی‌پشه و کرم

Деҳқони надиҳади боғ ба пашша на ба Кирмон

دهقان ندهد باغ به پشه نه به کرمان

Ҳарчанд ки дар хонаи ту хона кунад мӯш

هرچند که در خانهٔ تو خانه کند موش

Хона насипорӣ ту ҳамеи хира ба мӯашон

خانه نسپاری تو همی خیره به موشان

Дар хонаи ту мӯш ба сӯрох дарун аст

در خانهٔ تو موش به سوراخ درون است

ӯро чаҳ бакор ояд кошонау айвон ?

او را چه بکار آید کاشانه و ایوان؟

Гар мӯш надорад хабар аз гунбаду айвон

گر موش ندارد خبر از گنبد و ایوان

Нодон чаҳ хабар дорад аз дайну зи имон ?

نادان چه خبر دارد از دین و ز ایمان؟

Ҳарчанд ки бар минбар нодон биншинад

هرچند که بر منبر نادان بنشیند

Ҳаргиз нашавад ҳамбар бо донои нодон

هرگز نشود همبر با دانا نادان

Гар зоғи сияҳи боғи з булбул бастанд

گر زاغ سیه باغ ز بلبل بستاند

Дастони натавонад задану новирди алҳон

دستان نتواند زدن و ناورد الحان

Аз мард падед ояд ҳикмат на зи минбар

از مرد پدید آید حکمت نه ز منبر

Хуршед кунад олами пари нур на саратон

خورشید کند عالم پر نور نه سرطان

Майдон худоӣаст қирон , ҳар ки савор аст

میدان خدای است قران، هر که سوار است

Гӯи хезу фарози ойу буруни ой ба майдон

گو خیز و فراز آی و برون آی به میدان

То кист ки бар пуштаи ҳарфи муташобиҳ

تا کیست که بر پشتهٔ حرف متشابه

Оварад кунад аспаш бо пўиаҳу ҷавлон

آورد کند اسپش با پویه و جولان

Душвори талаб кардани тоўил китоб аст

دشوار طلب کردن تاویل کتاب است

Корӣаст фурӯи хондани ин номаи баси осон

کاری است فرو خواندن این نامه بس آسان

Бо коҳ махӯр донаи чунингар на сутурӣ

با کاه مخور دانه چنین گر نه ستوری

Бо бўзр гуфт ин ки туро гуфтам салмон

با بوذر گفت این که تو را گفتم سلمان

Он гўз ки бо пӯст хўрдндш набӯд нафъ

آن گوز که با پوست خوردندش نبود نفع

Бо пӯст махӯр гўзу тан хеш маранҷон

با پوست مخور گوز و تن خویش مرنجان

Маънӣ ӣ сухани эзад пайғамбар донад

معنی‌ی سخن ایزد پیغمبر داند

Бӯҳтон буд ар ту ба ҷузи ин гўӣӣ , бӯҳтон

بهتان بود ار تو به جز این گوئی، بهتان

Бар мушкили ин муъҷизаи ҷузи оли набӣ ро

بر مشکل این معجزه جز آل نبی را

Касро набӯд қӯт ва на қудрату султон

کس را نبود قوت و نه قدرت و سلطان

Чунон ки Асои ҳаргиз аз он сон ки шунӯдӣ

چونان که عصا هرگز از آن سان که شنودی

Събон нашудӣ ҷуз ба кафи Мӯсои умрон

ثعبان نشدی جز به کف موسی عمران

Ҳарчанд сухан гуяд тӯтӣ нашносад

هرچند سخن گوید طوطی نشناسد

Онро ки ҳаме гуяд ҳаргизи сару сомон

آن را که همی گوید هرگز سر و سامان

эй хонда ба сад ҳиялату тақлиди қирон ро

ای خوانده به صد حیلت و تقلید قران را

Монандаи мурғӣ ки биомузади дастон

مانندهٔ مرغی که بیاموزد دستان

Ҳамчуи сухан мурғаст ин хондани норост

همچو سخن مرغ است این خواندن ناراست

Беҳосил ва бемаънӣ ва беҳуҷҷату бурҳон

بی‌حاصل و بی‌معنی و بی‌حجت و برهان

Аз хондани чизе ки бихоняш ва ндонӣ

از خواندن چیزی که بخوانیش و ندانی

Ҳаргиз нашавад ҳосили чизяти ҷузи афғон

هرگز نشود حاصل چیزیت جز افغان

Ташна т нашавад ҳаргиз то об нахурдӣ

تشنه‌ت نشود هرگز تا آب نخوردی

Ҳарчанд ки оби оби ҳамеи гўӣии ҳзмон

هرچند که آب آب همی گوئی هزمان

Чун боз нагардӣ басӯии Мӯсоу ҳорӯн

چون باز نگردی بسوی موسی و هارون

Як раҳ нашӯй сайри зи фиръавну з ҳомон

یک‌ره نشوی سیر ز فرعون و ز هامان

Гӯйанд ки пайғамбари мо уммату дайн ро

گویند که پیغمبر ما امت و دین را

Чун рафт зи олам ба фалон дод ва ба баҳмон

چون رفت ز عالم به فلان داد و به بهمان

Пайғамбарӣ эй бе хирадони малик илоҳӣ аст

پیغمبری ای بی‌خردان ملک الهی است

Аз маликати қайсар ба ва аз маликати хоқон

از ملکت قیصر به و از ملکت خاقان

Ҳаргизи мулкии малик ба бегона надода аст

هرگز ملکی ملک به بیگانه نداده است

Шӯи номаи шоҳони ҷаҳони поки Фрўхўон

شو نامهٔ شاهان جهان پاک فروخوان

Бо духтару домоду набера ба ҷаҳон дар

با دختر و داماد و نبیره به جهان در

Мирос ба ҳамсоя диҳад ҳеҷ мусулмон ?

میراث به همسایه دهد هیچ مسلمان؟

ё сӯии шумо кор накардааст паямбар

یا سوی شما کار نکرده‌است پیمبر

Бар қавли худованди ҷаҳони довари субҳон !

بر قول خداوند جهان داور سبحان!

Аз баҳр чаҳ гўӣиди чунин хоми суханҳо ?

از بهر چه گوئید چنین خام سخن‌ها؟

эй мағзи шумо дӯд зада зи оташи исён !

ای مغز شما دود زده ز آتش عصیان!

Онгоҳ шавед огаҳ аз ин биҳдаҳи гуфтор

آنگاه شوید آگه از این بیهده گفتار

Каз ҳасрату ғами санги бхоӣид ба дандон

کز حسرت و غم سنگ بخائید به دندان

Он рӯзи пушаймонӣ ва ҳасрат накунад суд

آن روز پشیمانی و حسرت نکند سود

Онро ки нашуд бар бадии имрӯзи пушаймон

آن را که نشد بر بدی امروز پشیمان

Ҳасрат накунад кӯдакро суд ба перӣ

حسرت نکند کودک را سود به پیری

Ҳар гуҳ ки ба хурдӣ бигурезад зи дабистон

هر گه که به خردی بگریزد ز دبستان

Ҳар кас ки ба тобистон дар сояи бхсбд

هر کس که به تابستان در سایه بخسبد

Хобаши набарди гуруснаи шабҳои зимистон

خوابش نبرد گرسنه شب‌های زمستان

Судӣ накунад ҳасрату тимор чу афтод

سودی نکند حسرت و تیمار چو افتاد

Бемор ба сомраҳу дармон ба Бадахшон

بیمار به سامره و درمان به بدخشان

Аз дузди фурӯмоя на султон ва на ҳоким

از دزد فرومایه نه سلطان و نه حاکم

Тавба напазиранд чу афтод ба зиндон

توبه نپذیرند چو افتاد به زندان

Фарзанди набии ҷои ҷади хеш гирифта аст

فرزند نبی جای جد خویش گرفته است

Вази фахри расонидаи сари тоҷ ба кайвон

وز فخر رسانیده سر تاج به کیوان

Онаст гузида , ки худояши бгзинд

آن است گزیده، که خدایش بگزیند

Беҳуда чаҳ гўӣии сухан бесару сомон ?

بیهوده چه گوئی سخن بی‌سر و سامان؟

Онҷо ки ба фурмонаш паямбар бинишастӣ

آنجا که به فرمانش پیمبر بنشستی

Фарзанди вай имрӯз нишастааст ба фармон

فرزند وی امروز نشسته است به فرمان

Онро ки гузидӣ ту худояш нагузида аст

آن را که گزیدی تو خدایش نگزیده‌است

Дар халқ , ндонӣ ту ба аз холиқи дён

در خلق، ندانی تو به از خالق دیان

эй пер , худованди сегиро напазирад

ای پیر، خداوند سگی را نپذیرد

Ҳарчанд ки Фрбиш кунӣ , аз ту ба қурбон

هرچند که فربیش کنی، از تو به قربان

Қурбони ту фарзанд расӯласт , раҳи хеш

قربان تو فرزند رسول است، ره خویش

Аз ҳикмат ӯ ҷӯии сӯии равзаи ризвон

از حکمت او جوی سوی روضهٔ رضوان

Зии дарга ӯ шӯ ки сулаймон замон аст

زی درگه او شو که سلیمان زمان است

То боз раҳад ҷони ту аз меҳнати девон

تا باز رهد جان تو از محنت دیوان

эй бори худои ҳамаи зрити одам

ای بار خدای همه ذریت آدم

Бо малики сулаймонӣ ва бо ҳикмати луқмон

با ملک سلیمانی و با حکمت لقمان

Онӣ ки падед омад дар боғи шариъат

آنی که پدید آمد در باغ شریعت

Аз адли ту озору зи эҳсони ту Нитсаон

از عدل تو آذار و ز احسان تو نیسان

Дайн аз ту музайян шуду дунё ба ту зебо

دین از تو مزین شد و دنیا به تو زیبا

Ҳикмат ба ту тоза шуду бидъат ба ту халқон

حکمت به تو تازه شد و بدعت به تو خلقان

Чун хутба ба номи ту расонам ба сухан бар

چون خطبه به نام تو رسانم به سخن بر

Аз баракату иқболи ту гули раведу райҳон

از برکت و اقبال تو گل روید و ریحان

Чун бандаи т « мустансири биллоҳ » бигӯед

چون بنده‌ت «مستنصر بالله» بگوید

Пари муштарӣ ва Зуҳра шавад бқъти имгон

پر مشتری و زهره شود بقعت یمگان

Аз номи ту бгдозди бадхоҳи ту , гўӣӣ

از نام تو بگدازد بدخواه تو، گوئی

Моҳаст магар науммату бадхоҳи ту каттон

ماه است مگر نامت و بدخواه تو کتان

Гар ҷумлаи яке нома шавад адлу саодат

گر جمله یکی نامه شود عدل و سعادت

Он номаи наёбади магар аз дасти ту унвон

آن نامه نیابد مگر از دست تو عنوان

Мари бандаи тро душману бдгўӣ басӣ ҳаст

مر بنده‌ت را دشمن و بدگوی بسی هست

Зон беш куҷо ҳаст ба даргоҳи ту меҳмон

زان بیش کجا هست به درگاه تو مهمان

эй ҳуҷҷат бинишаста ба имгону схнҳот

ای حجت بنشسته به یمگان و سخنهات

Дар ҷону дил носибӣон гашта чу пайкон

در جان و دل ناصبیان گشته چو پیکان

Гар хок хуросонат напазируфт махӯр ғам

گر خاک خراسانت نپذیرفت مخور غم

Хушнӯдии эзадат ба аз хоки хуросон

خشنودی ایزدت به از خاک خراسان

Бар ҳикмат ва бар мадҳати авлоди паямбар

بر حکمت و بر مدحت اولاد پیمبر

Ашъори ҳамеи гӯй ба ҳар вақт чу ҳисон

اشعار همی گوی به هر وقت چو حسان

Пжмрди бад-ӣни шеъри ту он шеъри ксоӣӣ

پژمرد بدین شعر تو آن شعر کسائی

« ин гунбади гардон ки бар оварад бад-ӣни сон ? »

«این گنبد گردان که بر آورد بدین سان؟»

Бар баҳр ҳзҷ гуфтӣ ва тақтеъаш кардӣ

بر بحر هزج گفتی و تقطیعش کردی

Мафъӯли мафоъили мафоъили Фъўлон

مفعول مفاعیل مفاعیل فعولان