Ғарибӣ мечаҳ хоҳад ёрб аз ман ?
غریبی می چه خواهد یارب از من؟
Ки бо ман рӯзу шаб бастааст доман
که با من روز و شب بسته است دامن
Ғарибии дӯстӣ бо ман гирифта аст
غریبی دوستی با من گرفتهاست
Маро аз дӯстӣ гаштааст душман
مرا از دوستی گشتهاست دشمن
з душман раст ҳар кӯи ҷусти лекин
ز دشمن رست هر کو جست لیکن
Аз ин душман бҷстн нест растан
از این دشمن بجستن نیست رستن
Ғарибии душманӣ саъбаст каз ту
غریبی دشمنی صعب است کز تو
Нахоҳад ҷузи замину шаҳру маскан
نخواهد جز زمین و شهر و مسکن
Чу хону мон бадв додӣ бихоҳад
چو خان و مان بدو دادی بخواهد
Ба хону монат чун душмани нишастан
به خان و مانت چون دشمن نشستن
Биҷуз бо ту нёромд чу рафтӣ
بجز با تو نیارامد چو رفتی
Касе душмани куҷо дидааст аз ин фан ?
کسی دشمن کجا دیدهاست از این فن؟
Чу бо ман душмани ман дӯстии ҷуст
چو با من دشمن من دوستی جست
Маро занда куҳани зини гашти нави тан
مرا ز انده کهن زین گشت نو تن
Сазад кин бдкншро дӯсти гирам
سزد کاین بدکنش را دوست گیرم
Чу берун зу дигар кас нест бо ман
چو بیرون زو دگر کس نیست با من
Ба санади андохти гоҳами гуҳ ба мағриб
به سند انداخت گاهم گه به مغرب
Чунин ҳаргизи надидаи ситами фалохан
چنین هرگز ندیدهستم فلاخن
Надидааст онкӣ ман дидам зи ғурбат
ندیدهاست آنکه من دیدم ز غربت
Ба зери даста серума карда ҳован
به زیر دسته سرمهیْ کرده هاون
Ғарибии ҳовани мардон илм аст
غریبی هاون مردان علم است
зи марди илми худ илмаст равған
ز مرد علم خود علم است روغن
Азин равған дар ин ҳован талаб кун
ازین روغن در این هاون طلب کن
Ки беравған чароғат нест равшан
که بیروغن چراغت نیست روشن
Вагар чун трб беравған шудаи сетӣ
وگر چون ترب بیروغن شدهستی
Бихираи трб дар ҳовани миФгн
بخیره ترب در هاون میفگن
Нагардад марди мардуми ҷуз ба ғурбат
نگردد مرد مردم جز به غربت
Нагирад қадари бози андари нишеман
نگیرد قدر باز اندر نشیمن
Ниҳол онгаҳ шавад дар боғи брўр
نهال آنگه شود در باغ برور
Ки бурдоряш аз он пешинаи маъдан
که برداریش از آن پیشینه معدن
Тавонад сангро ҳаргиз баридан
تواند سنگ را هرگز بریدن
Агар аз санг берун ноед оҳан ?
اگر از سنگ بیرون ناید آهن؟
Ба ҷоми зар бар даст шаҳ ояд
به جام زر بَرِ دست شه آید
Мрўқ май чу берун ояд аз ?дан
مروق مِیْ چو بیرون آید از دن
Ба шаҳру барзани худ дар чаҳ ёбӣ
به شهر و برزن خود دَر چه یابی
Ҷузи он кони андари он шаҳрасту барзан ?
جز آن کان اندر آن شهر است و برزن؟
Ба хона дар знўри қурси хуршед
به خانه در ز نور قرص خورشید
Ҳамон бинӣ ки дар тобади зи равзан
همان بینی که درتابد ز روزن
Агар мари рӯз ромӣ дид хоҳӣ
اگر مر روز را میدید خواهی
Сар аз равзани бурун боядат кардан
سر از روزن برون بایدت کردن
Чу ҷони дртни хиради дрдл наҳуфта аст
چو جان در تن خرد در دل نهفته است
Ба омхтни зи дили бркни нҳнбн
به آمختن ز دل برکن نهنبن
Агар хоҳӣ ки буи хуш биёбӣ
اگر خواهی که بوی خوش بیابی
Ба машки суда дар бояд дамӣдан
به مشک سوده در باید دمیدن
Дил аз беҳуда холӣ кун хирад ро
دل از بیهوده خالی کن خرد را
Ба дастаи сайр дар хуш нест сӯсан
به دستهٔ سیر در خوش نیست سوسن
Зхору хас чу гулшан кард хоҳӣ
زخار و خس چو گلشن کرد خواهی
Бибояд рафт бому буми гулшан
بباید رُفت بام و بوم گلشن
Чунон бошад сухан дар мағзи ҷоҳил
چنان باشد سخن در مغز جاهل
Чу дар резӣ ба хами гўзи арзан
چو درریزی به خمِ گوز ارزن
Агар сӯсани ҳамеи хоҳӣ нишондан
اگر سوسن همی خواهی نشاندن
Нахуст аз ҷои сӯсани сайри бркн
نخست از جای سوسن سیر برکن
Чаро бо ҷом май май илми ҷўӣӣ ?
چرا با جام می می علم جوئی؟
Чаро бошӣ чу буқаламуни млўн ?
چرا باشی چو بوقلمون ملون؟
Нишоед буд гуҳи моҳӣу гуҳи мор
نشاید بود گه ماهی و گه مار
Гилӣми хар ба зари риштаи мёжн
گلیم خر به زر رشته میاژن
Агар гардан ба дониш дод хоҳӣ
اگر گردن به دانش داد خواهی
зи ҷаҳли озод бояд кард гардан
ز جهل آزاد باید کرد گردن
Ба пеши ?дани даруни дониш чаҳ ҷўӣӣ ?
به پیش دَن درون دانش چهجوئی؟
Туро ?дан ба , ба гирди ?дани ҳамеи ?дан
تو را دَن به، به گرد دَن همی دَن
Чу май доне ки т аз хам гўз ноед
چو میدانی کهت از خم گوز ناید
Ба тамаъи гўзи хамро хира машкан
به طمع گوز خم را خیره مشکن
Чу натавонӣ нишондани гўзу хурмо
چو نتوانی نشاندن گوز و خرما
Набояд беду синҷидро Фгндн
نباید بید و سنجد را فگندن
Бихандади ҳӯшёр аз ҳикмати маст
بخندد هوشیار از حکمت مست
Ҳавасро хираи ҳикмат чун барии занн ?
هوس را خیره حکمت چون بری ظن؟
Ба назд ақли ҳикматро тарозуаст
به نزد عقل حکمت را ترازوست
зи як ман то ҳазорон бори сад ман
ز یک من تا هزاران بار صد من
Агар нодони харидор дурӯғ аст
اگر نادان خریدار دروغ است
Ту бо нодон макун ҳамвора ҳиҷн
تو با نادان مکن همواره هیجن
Нишоед кард мари ҳушёри дил ро
نشاید کرد مر هشیار دل را
Ба бод бехирад бар боди хирман
به باد بیخرد بر باد خرمن
Сӯии ман ҷоҳиласт , арча ҳаким аст
سوی من جاهل است، ارچه حکیم است
Ба назд омма , ҳиндӯии брҳмн
به نزد عامه، هندوی برهمن
На сураст арча ҳамчун сур аз давр
نه سور است ارچه همچون سور از دور
Пар аз бонгаст ва анбӯҳаст шеван
پر از بانگ است و انبوه است شیون
Наёбади фазлу музди рӯзаи дорон
نیابد فضل و مزد روزهداران
Брҳмн , гарчи чун рӯзааст лкҳн
برهمن، گرچه چون روزه است لکهن
Ба пеши теғи дунёи марди динӣ
به پیش تیغ دنیا مرد دینی
Ҷуз аз ҳикмати напушади худу ҷавшан
جز از حکمت نپوشد خود و جوشن
Ба ҳикмат шоядат мари хештан ро
به حکمت شایدت مر خویشتن را
Ҳам ӣнҷост дар биҳишти адан дидан
هم اینجا در بهشتِ عَدْن دیدن
Чу дар пайдо наонеро бибинӣ
چو در پیدا نهانی را ببینی
Бидон комади сӯии ту фазли зўолмн
بدان کامد سوی تو فضل ذوالمن
Чаҳ гўӣӣ , чанд пурсӣ чист ҳикмат ?
چه گوئی، چند پرسی چیست حکمت؟
На машкаст ва на кофур ва на чндн
نه مشک است و نه کافور و نه چندن
Дар ин пайдо наонеро чу дидӣ
در این پیدا نهانی را چو دیدی
Бурун рафт уштурат аз чашми сӯзан
برون رفت اشترت از چشم سوزن
Чу гулшанро намебинӣ наёрӣ
چو گلشن را نمیبینی نیاری
Ҳаме берун шуд аз торики гулхан
همی بیرون شد از تاریک گلخن
Наме ёрии зи нодонии Фгндн
نمییاری ز نادانی فگندن
Гилӣми хар ба ваъда хаз адкн
گلیم خر به وعْدهیْ خزّ ادکن
Аз ин дарёӣ бемаъбар ба ҳикмат
از این دریای بیمعبر به حکمت
Бибоядат , эй бародар , май гузаштан
ببایدت، ای برادر، می گذشتن
зи ҳикмати хоҳи ёрӣ то броӣӣ
ز حکمت خواه یاری تا برآئی
Ки мондаи сетӣ ба чоҳи андар чу бежан
که ماندهستی به چاه اندر چو بیژن
Аз ин торик чаҳ берун шудан ро
از این تاریک چَه بیرون شدن را
зи мардони мард бояд вази занони зан
ز مردان مرد باید وز زنان زن
Чу қасди шеър ҳуҷҷат кард хоҳӣ
چو قصد شعر حجت کرد خواهی
Ба фикрати домани дил дар камари зан
به فکرت دامن دل در کمر زن