Тмиизу ҳушу фикрату бедорӣ

تمییز و هوش و فکرت و بیداری

Чун дод хираи хираи туро борӣ ?

چون داد خیره خیره تو را باری؟

То кори бандии ин ҳамаи олат ро

تا کار بندی این همه آلت را

Дар ғдру макру ҳиялату таррорӣ ?

در غدر و مکر و حیلت و طراری؟

То ҳамчуи мӯр бехур ва бе пӯшиш

تا همچو مور بی خور و بی‌پوشش

Кӯшиш кунӣу моли фарози оре !

کوشش کنی و مال فراز آری!

Аз хол ва ъам ба ноҳақи бастоне

از خال و عم به ناحق بستانی

Вонгаҳ ба зайд ва холид бисипорӣ !

وانگه به زید و خالد بسپاری!

Таътил бошад ин ва напиндорам

تعطیل باشد این و نپندارم

Ман хайри азин ҳаме ки ту он дорӣ

من خیر ازین همی که تو آن داری

Ман хешро азин се гўо дорам

من خویش را ازین سه گوا دارم

Бедорӣу намозу шаби торӣ

بیداری و نماز و شب تاری

Ҳайрон чаро шудӣ банигор андар ?

حیران چرا شدی به نگار اندر؟

Зини пас нигар ки чизи бннгорӣ

زین پس نگر که چیز بننگاری

Чизеи нигар ки бо ту бурун ояд

چیزی نگر که با تو برون آید

Зини гирди гирди гунбади зангорӣ

زین گرد گرد گنبد زنگاری

Доро бирафт муфлису зини олам

دارا برفت مفلس و زین عالم

Бо ӯ нарафт малику ҷҳондорӣ

با او نرفت ملک و جهانداری

Пешаи замонаи макр ва фиреб омад

پیشهٔ زمانه مکر و فریب آمد

Бо ӯ макуш ҷуз ки ба макорӣ

با او مکوش جز که به مکاری

Умри туро ҳамеи з ту бирабоед

عمر تو را همی ز تو برباید

Гар ҳамраҳе кунӣ ту на ҳушёрӣ

گر همرهی کنی تو نه هشیاری

Ҷуз илм нест баҳри ту зини олам

جز علم نیست بهر تو زین عالم

Зинҳори кори хори нингорӣ

زنهار کار خوار نینگاری

Аз баҳр илм дод туро эзад

از بهر علم داد تو را ایزد

Тмиизу ҳушу фикрату бедорӣ

تمییز و هوش و فکرت و بیداری

Инҳо зи баҳри илм бакор оянд

اینها ز بهر علم بکار آیند

Наз баҳри биҳшӣу сбксорӣ

نز بهر بیهشی و سبکساری

Гар корбнд бошӣ инҳо ро

گر کاربند باشی اینها را

Дар макру ғдри сахти стмгорӣ

در مکر و غدر سخت ستمگاری

Инҳо ба мо атоӣ худо омад

اینها به ما عطای خدا آمد

Пӯшида аз сутури бҳмўорӣ

پوشیده از ستور بهمواری

Воизди бад-ӣни шарифи ътоҳомон

وایزد بدین شریف عطاهامان

Багазед бар сутур ба солорӣ

بگزید بر ستور به سالاری

Вонҳо ки зини ато на ҳаме ёбанд

وانها که زین عطا نه همی یابند

Бинӣ ки монда анд бидон хорӣ

بینی که مانده‌اند بدان خواری

Хоҳӣ бидор ва хоҳӣ бифурӯшаш

خواهی بدار و خواهی بفروشش

Хоҳяши корбнди бдшхўорӣ

خواهیش کاربند بدشخواری

Доне ки нест он хари мискин ро

دانی که نیست آن خر مسکین را

Ҷузи ҷаҳли ҳеҷ ҷурму гунаҳи корӣ

جز جهل هیچ جرم و گنه‌کاری

Гар хари туро харӣ накунад рӯзӣ

گر خر تو را خری نکند روزی

Бар ҷонаши тозӣонаи фурӯи борӣ

بر جانش تازیانه فرو باری

Ту мардумӣ ба тоъат яздон кун

تو مردمی به طاعت یزدان کن

То аз азоби оташи нозорӣ

تا از عذاب آتش نازاری

Зирок агар хар аз дар чӯб омад

زیراک اگر خر از در چوب آمد

Пас чун ту бе хиради з дар дорӣ ?

پس چون تو بی‌خرد ز در داری؟

Ту бо хирад , харӣу сутурӣ ро

تو با خرد، خری و ستوری را

Чун хар чаро ҳамеша харидорӣ ?

چون خر چرا همیشه خریداری؟

Бори дарахти мардумӣ илм омад

بار درخت مردمی علم آمد

эй бе хиради ту чунки сапедорӣ ?

ای بی‌خرد تو چونکه سپیداری؟

Гар дар ту ин гумон ба ғалати барадам

گر در تو این گمان به غلط بردم

Пас чунки ҳеҷ бори ҳамеи норай ?

پس چونکه هیچ بار همی ناری؟

Аз панду ҳақу хуби сухани сирӣ

از پند و حق و خوب سخن سیری

Вази ҳазлу жожу ботили ноҳорӣ

وز هزل و ژاژ و باطل ناهاری

Бо рӯй чун нигорӣу дониш на

با روی چون نگاری و دانش نه

Гўӣии магар ки сӯрати деворӣ

گوئی مگر که صورت دیواری

Аз ҷони яке шикастаи пашизии ту

از جان یکی شکسته پشیزی تو

Вази тани яке муҷарради динорӣ

وز تن یکی مجرد دیناری

Некӯу нохушӣ ва , чунин бошад

نیکو و ناخوشی و، چنین باشد

Полудаи музаввари бозорӣ

پالودهٔ مزور بازاری

Мардуми зи роҳи илм буд мардум

مردم ز راه علم بود مردم

На зини тани мусаввири дидорӣ

نه زین تن مصور دیداری

То хомшии миёни хирадмандон

تا خامشی میان خردمندان

Мардии тамоми сӯратӣу корӣ

مردی تمام صورتی و کاری

Лекини гуҳи суханат падед ояд

لیکن گه سخنت پدید آید

Аз ҷону дили заъифӣу беморӣ

از جان و دل ضعیفی و بیماری

Хомӯши беҳтарии ту магари борӣ

خاموش بهتری تو مگر باری

Лангӣ бурун шавадат ба раҳворӣ

لنگی برون شودت به رهواری

Гўӣӣ ки аз нажоди бузургонам

گوئی که از نژاد بزرگانم

Гуфторӣ омадӣ ту на кирдорӣ

گفتاری آمدی تو نه کرداری

Бе фазли камтарии ту зи гунҷишкӣ

بی‌فضل کمتری تو ز گنجشکی

Гарчи зи пушти ҷаъфари тайёрӣ

گرچه ز پشت جعفر طیاری

Бечораи зиндае буд , эй хоҷа ,

بیچاره زنده‌ای بود، ای خواجه،

Онк ӯ зи мурдагони талабади ёрӣ

آنک او ز مردگان طلبد یاری

Нангаст бртў , чунки надории хар ,

ننگ است برتو، چونکه نداری خر،

Аспи падарату уштури иморӣ

اسپ پدرت و اشتر عماری

Чаҳ суд чун ҳамеи зи ту ганд ояд

چه سود چون همی ز تو گند آید

Гар ту ба номи Аҳмади атторӣ ?

گر تو به نام احمد عطاری؟

Фазли падари туро надиҳади нафъӣ

فضل پدر تو را ندهد نفعی

Ту чункигар хеш наме хорӣ ?

تو چونکه گر خویش نمی‌خاری؟

Гшӣ макун ба ҷома ки мардон ро

گشی مکن به جامه که مردان را

Нангасту ори гшӣу айёрӣ

ننگ است و عار گشی و عیاری

Хокаст колбуд , ба чаҳ ороӣӣ

خاک است کالبد، به چه آرائی

ӯро , чаро ки хораш нагузорӣ ?

او را، چرا که خوارش نگذاری؟

Мурдааст ҳайкалат нашавад зинда

مرده است هیکلت نشود زنده

Гар сар ба сар зараш бинагорӣ

گر سر به‌سر زرش بنگاری

Пӯлоди нарм кӣ шаваду ширин

پولاد نرم کی شود و شیرین

Гарчи дар ангабинаши бёғорӣ ?

گرچه در انگبینش بیاغاری؟

Ҳарчиз боз асл шавад бохар

هرچیز باز اصل شود باخر

Гуфтори суд кӣ кунад зорӣ ?

گفتار سود کی کند زاری؟

Чун бози хок тира шавад хокӣ

چون باز خاک تیره شود خاکی

Ночораи боз нор шавад норай

ناچاره باز نار شود ناری

Возод гардад онгаҳ аз ин зиндон

وازاد گردد آنگه از این زندان

Ин гавҳари мунаввари зинҳорӣ

این گوهر منور زنهاری

Ҷонат осмонӣаст , ба бе бокӣ

جانت آسمانی است، به بی‌باکی

Чандин бирав машав ба нигунсорӣ

چندین برو مشو به نگونساری

Зини ҷоҳилон ба дониши як сӯи шӯ

زین جاهلان به دانش یک سو شو

Хира мабош ғарра ба бисёре

خیره مباش غره به بسیاری

Безори шӯи зи дев ки аз шараш

بیزار شو ز دیو که از شرش

Доно нараст ҷуз ки ба безорӣ

دانا نرست جز که به بیزاری

Зини кӯру кари лашкари безорӣ

زین کور و کر لشکر بیزاری

Гар бар тариқи ҳайдари каррорӣ

گر بر طریق حیدر کراری

Сӯии ман , эй бародар , маъзӯрӣ

سوی من، ای برادر، معذوری

Гар сар бараҳна кард наме ёрӣ

گر سر برهنه کرد نمی‌یاری

эй ҳуҷҷати хуросон дар имгон

ای حجت خراسان در یمگان

Гарчи ба банди сахти гирифторӣ

گرچه به بند سخت گرفتاری

Чун дев бар ту даст наме ёбад

چون دیو بر تو دست نمی‌یابد

Бояд ки шукри эзади бгзорӣ

باید که شکر ایزد بگزاری