Ин чаҳ хаймааст ин ки гўӣии пари гуҳари дрёстӣ
این چه خیمه است این که گوئی پر گهر دریاستی
ё ҳазорон шамъ дар пангон аз миностӣ
یا هزاران شمع در پنگان از میناستی
Боғ агар бар чарх будӣ лола будӣ муштарӣ
باغ اگر بر چرخ بودی لاله بودی مشتری
Чарх агар дар боғ будӣ гулбунаши ҷўзостӣ
چرخ اگر در باغ بودی گلبنش جوزاستی
Аз гул сӯрӣ надонистӣ касе Айюқ ро
از گل سوری ندانستی کسی عیوق را
Ин агар рухшанда будӣ ёгар он бўёстӣ
این اگر رخشنده بودی یا گر آن بویاستی
Субҳро бингар пас парвини равони гўӣии магар
صبح را بنگر پس پروین روان گوئی مگر
Аз пас симини тзрўии бсдини ънқостӣ
از پس سیمین تذروی بسدین عنقاستی
Рӯй машриқро биорояд ба буқаламуни саҳар
روی مشرق را بیاراید به بوقلمون سحر
То бидон монад ки гўӣии маснади доростӣ
تا بدان ماند که گوئی مسند داراستی
Ҷурми гардуни тирау равшани дарави оёти субҳ
جرم گردون تیره و روشن درو آیات صبح
Гўӣии андари ҷони нодони хотири доностӣ
گوئی اندر جان نادان خاطر داناستی
Моҳи нав чун заврақ заррин нагаштӣ ҳар маӣ
ماه نو چون زورق زرین نگشتی هر مهی
Гар на ин гардандаи чархи нилгуни дрёстӣ
گر نه این گردنده چرخ نیلگون دریاستی
Нест ин дарёи бали ин пардаи биҳишт хуррам аст
نیست این دریا بل این پردهٔ بهشت خرم است
Вар на ин пардаи бҳштстӣ на пари ҳўростӣ
ور نه این پرده بهشتستی نه پر حوراستی
Балки маснӯъӣ тамомаст ин ба қавли мантиқӣ
بلکه مصنوعی تمام است این به قول منطقی
Гар тамом онаст кӯро нест ҳаргизи костӣ
گر تمام آن است کو را نیست هرگز کاستی
Осёӣӣ ростаст ин кобш аз берун ӯст
آسیائی راست است این کابش از بیرون اوست
Зон ҳаме гардад , шунӯдами ин ҳадис аз ростӣ
زان همی گردد، شنودم این حدیث از راستی
Осиёбонро бибинӣ чун азуи беруни шӯй
آسیابان را ببینی چون ازو بیرون شوی
Вондр ӣнҷо диде чашмат агар биностӣ
واندر اینجا دیدیی چشمت اگر بیناستی
Чист , бингар , зосёи мари осиёбонро ғалла ?
چیست، بنگر، زاسیا مر آسیابان را غله؟
Гар набоистяш ғаллаи Асияи норостӣ
گر نبایستیش غله آسیا ناراستی
Ақли ишорати нафаси доноро ҳаме айдун кунад
عقل اشارت نفس دانا را همی ایدون کند
Кин ҳамоно сохта карда зи баҳри мостӣ
کاین همانا ساخته کرده ز بهر ماستی
Рӯзгору чарху анҷуми сар ба сари бозистӣ
روزگار و چرخ و انجم سر به سر بازیستی
Гарна ин рӯзи дарози даҳрро Фрдостӣ
گرنه این روز دراز دهر را فرداستی
Нафаси мо бар Асия кӣ подшои гаштӣ ба ақл
نفس ما بر آسیا کی پادشا گشتی به عقل
Гар на нафаси мардумӣ аз кули хеши аҷзостӣ
گر نه نفس مردمی از کل خویش اجزاستی
Чарх мегуяд ба гаштанҳо ки ман ме бигузарам
چرخ میگوید به گشتنها که من میبگذرم
Ҷузи ҳамин чизе нагуфтигар чу мо гўёстӣ
جز همین چیزی نگفتی گر چو ما گویاستی
Қавл ӯро башнавад донои зи роҳи гаштанаш
قول او را بشنود دانا ز راه گشتنش
Гаштанаши оўостигар ҳамчуи моаш оўостӣ
گشتنش آواستی گر همچو ماش آواستی
Кас намедонад каз ин гунбади бурун аҳвол чист
کس نمیداند کز این گنبد برون احوال چیست
Сар фурӯ кардӣ агар шахсе бар ин болостӣ
سر فرو کردی اگر شخصی بر این بالاستی
Нест чизеи дӣдании зинҷои буруну зин қабл
نیست چیزی دیدنی زینجا برون و زین قبل
намегумон ояд каз ин гунбади буруни сҳростӣ
میگمان آید کز این گنبد برون صحراستی
Даҳр худ мебугзарад ё ҳол ӯ ме бугзарад
دهر خود میبگذرد یا حال او میبگذرد
Ҳоли гаштани нестигар даҳр бе мбдостӣ
حال گشتن نیستی گر دهر بیمبداستی
Ҳар касе чизе ҳаме гуяд зтираҳи рои хеш
هر کسی چیزی همی گوید زتیره رای خویش
То гумон оядат кӯи қстои бен лўқостӣ
تا گمان آیدت کو قسطای بن لوقاستی
Ин ҳаме гуяд кигармон нестии ду кирдигор
این همی گوید که گرمان نیستی دو کردگار
Нестии воҷиб ки ҳаргизи хор бо хрмостӣ
نیستی واجب که هرگز خار با خرماستی
Нуру хайру поку хуби андари табоиъ кӣ чунин
نور و خیر و پاک و خوب اندر طبایع کی چنین
Зулмату шару палиду зиштро аъдостӣ ?
ظلمت و شر و پلید و زشت را اعداستی؟
Ванет гуядгар ҷаҳонро сонеъии одили бадӣ
وانت گوید گر جهان را صانعی عادل بدی
Бар ҷаҳону халқ яксар дод ӯ пидостӣ
بر جهان و خلق یکسر داد او پیداستی
Регу шўрстону сангу дашту ғору оби шӯр
ریگ و شورستان و سنگ و دشت و غار و آبشور
Кишту миваи ситону роғу боғ чун дибостӣ
کشت و میوهستان و راغ و باغ چون دیباستی
Ин чаро бандаи заъифу чокару сосистӣ
این چرا بندهٔ ضعیف و چاکر و ساسیستی
Ваон чаро шоҳу қавӣу меҳтару волостӣ
وان چرا شاه و قوی و مهتر و والاستی
Вари ҷаҳонро яксараи эзади мусулмони хостӣ
ور جهان را یکسره ایزد مسلمان خواستی
Ҷузи мусулмон на ҷҳўдстӣ ва на трсостӣ
جز مسلمان نه جهودستی و نه ترساستی
Ванет гуяд ҷумла адласт ин ва моро бандагӣ аст
وانت گوید جمله عدل است این و ما را بندگی است
Хост ӯро буд ва бошад , нест моро хостӣ
خواست او را بود و باشد، نیست ما را خواستی
Ман бигуфтӣ ростигар аз забони ин хасон
من بگفتی راستی گر از زبان این خسان
Оқилонро гӯш кардани қавли мо ёростӣ
عاقلان را گوش کردن قول ما یاراستی
Гар бшоистӣ ки динии гстридӣ ҳар хасӣ
گر بشایستی که دینی گستریدی هر خسی
Кирдигори андари ҷаҳони пайғамбари нншостӣ
کردگار اندر جهان پیغمبر ننشاستی
Гар тафовути нестии яксони бадии мардуми ҳама
گر تفاوت نیستی یکسان بدی مردم همه
Ҳар касе дар зоти худ якто ва бе ҳмтостӣ
هر کسی در ذات خود یکتا و بیهمتاستی
Венаи чунин андари хиради воҷиби наёбад низ азонк
وین چنین اندر خرد واجب نیابد نیز ازانک
Ҳар касе ҳамтои хлқстӣ ва худ иктостӣ
هر کسی همتای خلقستی و خود یکتاستی
Вончаҳ каз ҷустан маҳол ояд нишоед бӯдан он
وانچه کز جستن محال آید نشاید بودن آن
Пас нишоед гуфтан « ар ҳастӣ чунин зибостӣ »
پس نشاید گفتن «ار هستی چنین زیباستی»
Пас маҳол оварад ҳоли даҳри қавл онкӣ гуфт
پس محال آورد حال دهر قول آنکه گفت
« беҳзистӣ гарна ин мавлоӣ ва он мўлостӣ »
«بهزیستی گرنه این مولای و آن مولاستی»
Вонкаҳ гуяд « хости моро нест » мегуяд хирад
وانکه گوید «خواست ما را نیست» میگوید خرد
Кин ҳамоно қавли мардии маст ё шидостӣ
کاین همانا قول مردی مست یا شیداستی
Ин чунин беҳуш дар миҳробу минбар кӣ шудӣ
این چنین بیهوش در محراب و منبر کی شدی
Гар ба чашми дил на ҷумлаи оммаи нобиностӣ ?
گر به چشم دل نه جمله عامه نابیناستی؟
Ҳӯшёронро ҳаме монад ба хомӯшӣ валек
هوشیاران را همی ماند به خاموشی ولیک
Чун сухан гуяд ту гўӣии сараши пари сўдостӣ
چون سخن گوید تو گوئی سرش پر سوداستی
Рӯй зии миҳроб кӣ кардӣ агар на дар биҳишт
روی زی محراب کی کردی اگر نه در بهشت
Бар умеди нону деги қалияу ҳлўостӣ ?
بر امید نان و دیگ قلیه و حلواستی؟
Ҷой кам хорону абдолони куҷо будӣ биҳишт
جای کمخواران و ابدالان کجا بودی بهشت
Гар барандозаи шикаму меъдаи инҳостӣ ?
گر براندازهٔ شکم و معدهٔ اینهاستی؟
Гўӣӣ аз амр худоӣаст , эй писар , бар марди ақл
گوئی از امر خدای است، ای پسر، بر مرد عقل
Амр азу бархестигар ақл азу бархестӣ
امر ازو برخاستی گر عقل ازو برخاستی
Ақл дар таркиби мардуми зи офариниш ҳоким аст
عقل در ترکیب مردم ز آفرینش حاکم است
Гар на ъқлстӣ бирав на чун ва на аиростӣ
گر نه عقلستی برو نه چون و نه ایراستی
Халқу амр ӯ рости ҳарду , кард ва фармуд ончии хост
خلق و امر او راست هردو، کرد و فرمود آنچه خواست
Кӣ раво бошад ки гўӣии зин сипас «гар хостӣ » ?
کی روا باشد که گوئی زین سپس «گر خواستی»؟
Гар шунӯдӣ , эй бародар , гуфтамат қавлии тамом
گر شنودی، ای برادر، گفتمت قولی تمام
Пок ва бо қимат ки гўӣии анбари соростӣ
پاک و با قیمت که گوئی عنبر ساراستی
Вонкаҳ мегуяд ки « ҳуҷҷатгар ҳкимстӣ чаро
وانکه میگوید که «حجت گر حکیمستی چرا
Дар дарра имгон нишаста муфлису тнҳостӣ ? »
در درهٔ یمگان نشسته مفلس و تنهاستی؟»
Нест огаҳ зонкагар ман ҳамчуи бади ҳолмӣ
نیست آگه زانکه گر من همچو بد حالمی
Пушти ман чун пушт ӯ пеши шаҳони дўтостӣ
پشت من چون پشت او پیش شهان دوتاستی
Ман нахоҳам кончаҳ дорад шоҳи млкстии маро
من نخواهم کانچه دارد شاه ملکستی مرا
Вончаҳ ман донам з ҳар фани илмҳо аўростӣ
وانچه من دانم ز هر فن علمها اوراستی
Ман ба имгони хору зор ва бенаво кӣ мондамӣ
من به یمگان خوار و زار و بینوا کی ماندمی
Гарна кори дайни чунин дар шӯр ва дар ғўғостӣ ?
گرنه کار دین چنین در شور و در غوغاستی؟
Кӣ шудаи сетии нафаси ман бар пушти ҳикматҳо савор
کی شدهستی نفس من بر پشت حکمتها سوار
Гарна пушти ман савори длдли шҳбостӣ ?
گرنه پشت من سوار دلدل شهباستی؟