Чаҳ чизи беҳтар ва некӯтараст дар ?дане ?

چه چیز بهتر و نیکوتر است در دنیی؟

Сипоҳи неи мулкии неи зёъи неи рамаи не

سپاه نی ملکی نی ضیاع نی رمه نی

Сухани шарифтар ва беҳтараст сӯии ҳаким

سخن شریف‌تر و بهتر است سوی حکیم

з ҳарчӣ ҳаст дар ин раҳи гузор бе маънӣ

ز هرچه هست در این رهگذار بی‌معنی

Бад-ӣни сухан шудае ту раиси ҷонварон

بدین سخن شده‌ای تو رئیس جانوران

Бад-ӣн фитоданд эшон ба зери байъу шарӣ

بدین فتادند ایشان به زیر بیع و شری

Сухан ки бонг туаст ӯ ҷудои нигар ба чаҳ шуд

سخن که بانگ توست او جدا نگر به چه شد

зи бонги он дгарони ҷуз ба ҳарфҳои ?ҳеҷӣ

ز بانگ آن دگران جز به حرف‌های هجی

Нигоҳ кун ки бад-ӣни ҳарфҳо чигуна хабар

نگاه کن که بدین حرف‌ها چگونه خبر

Ба ҷони зайди расонади забони Амри ҳаме

به جان زید رساند زبان عمرو همی

Вази ин ҳадис хабар нест сӯии ҷонварон

وز این حدیث خبر نیست سوی جانوران

Хиради гўоӣ манаст андари ин қавии даъвӣ

خرد گوای من است اندر این قوی دعوی

Сухани зҷмлаҳи ҳайвон ба мо расед , чунонк

سخن ز جملهٔ حیوان به ما رسید، چنانک

зи мо ба ҷумла ба ҷон набӣ расед набӣ

ز ما به جمله به جان نبی رسید نبی

Сухани ниҳони зи сутурон ба мо расед , чу ваҳй

سخن نهان ز ستوران به ما رسید، چو وحی

Ниҳон расед зи мо зии набӣ ба кӯҳи ҳурӣ

نهان رسید ز ما زی نبی به کوه حری

Ду ваҳй хуб намудем замири бино ро

دو وحی خوب نمودم ضمیر بینا را

Бибин ту гарчи нбиндши хотири аъамӣ

ببین تو گرچه نبیندْش خاطر اعمی

Сутуру мардуму пайғамбар , ин се мартабат аст

ستور و مردم و پیغمبر، این سه مرتبت است

Бад-ӣни ду ваҳии ҷудои монда ҳар як аз дгарӣ

بدین دو وحی جدا مانده هر یک از دگری

Агар гузида ба ваҳйаст зии худои расӯл

اگر گزیده به وحی است زی خدای رسول

Ту гузидау ҳайвон ба ҷумлагии пежоӣ

تویی گزیده و حیوان به جملگی پَژَوی

Ба дил бибин ки на дидани ҳама ба чашм буд

به دل ببین که نه دیدن همه به چشم بود

Ба даст бинад қассоби лоғар аз Фрбӣ

به دست بیند قصاب لاغر از فربی

Ба лавҳи маҳфӯзи андари нигар ки пеши тест

به لوح محفوظ‌ اندر نگر که پیش تو است

Дарав ҳаме нигарад Ҷабраилу бўиҳиӣ

درو همی نگرد جبرئیل و بویحیی

Ба пеш туаст валикини хати Фриштгон

به پیش توست ولیکن خط فریشتگان

Ҳаме ндонӣ хондани газофа бе ?умла

همی ندانی خواندن گزافه بی‌املی

Магар ки ёди надорӣ ки чашм ту нашнохт

مگر که یاد نداری که چشم تو نشناخت

Ба хати хеши алифро магар биҷаҳад аз бе

به خط خویش الف را مگر بجهد از بی

Хати Фриштгонро ҳаме бихоҳӣ хонд

خط فریشتگان را همی بخواهی خواند

Чунин ба беадабӣ кардану лҷоҷу марӣ

چنین به بی‌ادبی کردن و لجاج و مری

Ба чашми қавли худоӣ аз ҷаҳон ӯ бишинав

به چشم، قول خدای از جهان او بشنو

Ки на сухан ншнўдаҳаст каси магар ба надай

که نه سخن نشنودست کس مگر به ندی

Ба роҳи чашми шинави қавли ин ҷаҳон ки ҳаким

به راه چشم شنو قول این جهان که حکیم

Ба роҳи чашм шунӯда аст гуфта ?дане

به راه چشم شنودست گفتهٔ دنیی

Ба роҳи чашми шунӯд аз дарахти қавли худоӣ

به راه چشم شنود از درخت، قول خدای

Ки « ман худои ҷаҳонам » ба тавр бар Мӯсо

که «من خدای جهانم» به طور بر موسی

Сухан нагӯяд ҷуз бо забону коми шукр

سخن نگوید جز با زبان و کام شکر

Нагуфт низ магар бо кафати сухани ҳнӣ

نگفت نیز مگر با کفت سخن حنی

Ба назд шукр розӣаст каз ҷаҳони он ро

به نزد شکر رازی است کز جهان آن را

Шукр ҳаме накунад ҷуз ба сӯии коми анҳӣ

شکر همی نکند جز به سوی کام انهی

Раво буд ки наёбади зи халқи рози худоӣ

روا بود که نیابد ز خلق راز خدای

Магар ки сӯии яке беҳтар аз ҳамаи муҷрӣ

مگر که سوی یکی بهتر از همه مجری

Шунӯди қавли илоҳӣ ва кор кард барон

شنود قول الهی و کار کرد بران

Ҷаҳон ба ҷумлаи зи чархи буруҷ то ба срӣ

جهان به جمله ز چرخ بروج تا به ثری

Надорад ин замӣу оби ҳеҷ кори ҷузи онк

ندارد این زمی و آب هیچ کار جز آنک

Ба ҷаҳди рӯҳи наморо ҳаме диҳанд аҷрӣ

به جهد روح‌نما را همی دهند اجری

Зуҳал ҳаме Чехияанд ? ончӣ ҳаст кори Зуҳал

زحل همی چه کند؟ آنچه هست کار زحل

Сеӣ ҳаме Чехияанд ? ончӣ ҳаст кори сеӣ

سهی همی چکند؟ آنچه هست کار سهی

Ҳамят гуяд ҳаряк ки кор хеш бикун

همیت گوید هریک که کار خویش بکن

Агарат чашм дурустаст дрнгри борӣ

اگرت چشم درست است درنگر باری

Худои мо сӯии мо нома Эй навишт шигифт

خدای ما سوی ما نامه‌ای نوشت شگفت

Навиштаҳоаш маволеду осмонаши сҳӣ

نوشته‌هاش موالید و آسمانش سحی

Шарифтар суханӣ мардумаст , кин нома

شریفتر سخنی مردم است، کاین نامه

зи баҳри ин суханон кард кирдигори аншӣ

ز بهر این سخنان کرد کردگار انشی

Сухан ки дид сухани гӯйу оламу зинда ?

سخن که دید سخن گوی و عالم و زنده؟

Чунин сазад сухани кирдигори халқ , балӣ

چنین سزد سخن کردگار خلق، بلی

Расӯли худ суханӣ бошад аз худоӣ ба халқ

رسول خود سخنی باشد از خدای به خلق

Чунонкӣ гуфт худованди халқ дар исо

چنانکه گفت خداوند خلق در عیسی

Туро сухан на бидон додаанд то ту забон

تو را سخن نه بدان داده‌اند تا تو زبان

БроФгнӣ ба хурофоти хндноки ҷҳӣ

برافگنی به خرافات خندناک جحی

Сухан ба манзалат мураккабаст ҷони ту ро

سخن به منزلت مرکب است جان تو را

Бирав туоне рафтан ба сӯии шаҳри ҳудо

برو توانی رفتن به سوی شهر هدی

Дар ҳудо бигушоед магари калиди сухан

در هدی بگشاید مگر کلید سخن

Ҳамӯи кушояди дарҳои офату блўӣ

همو گشاید درهای آفت و بلوی

Гуҳии сухани ҳску заҳр ва ханҷарасту синон

گهی سخن حسک و زهر و خنجر است و سنان

Гуҳии сухани шукру қанд ва марҳамасту тлӣ

گهی سخن شکر و قند و مرهم است و طلی

Забон ба ком дар афъӣаст марди нодон ро

زبان به کام در افعی است مرد نادان را

Ҳазарат бояд кардани ҳаме аз он афъӣ

حذرت باید کردن همی از آن افعی

Сухан сипорад беҳушро ба банду бало

سخن سپارد بی‌هوش را به بند و بلا

Сухани расонади ҳушёрро ба аҳду луӣ

سخن رساند هشیار را به عهد و لوی

Мабош бар сухани хеши фитна чун тӯтӣ

مباش بر سخن خویش فتنه چون طوطی

Сухани нахусти биомуз ва пас бидиҳ фатво

سخن نخست بیاموز و پس بده فتوی

Ба аспу ҷомаи некӯ чаро шудӣ машғӯл ?

به اسپ و جامهٔ نیکو چرا شدی مشغول؟

Суханати некӯ бояд на тилсону радӣ

سخنت نیکو باید نه طیلسان و ردی

Сухани мҷўии фузун зонка ҳақ туаст аз ман

سخن مجوی فزون زانکه حق توست از من

Ки он рабӣ буд ва нест мони ҳалоли рабӣ

که آن ربی بود و نیست‌مان حلال ربی

Раво буд ки зи баҳри сухан ба Мисри шӯй

روا بود که ز بهر سخن به مصر شوی

Вагар ҳама ба мисли ҷону дили ҳаме ба карӣ

وگر همه به مثل جان و دل همی به کری

Ки кимиёии саодат дар ин ҷаҳон сухан аст

که کیمیای سعادت در این جهان سخن است

Бзрҷмҳр чунин гуфта буд бо касрӣ

بزرجمهر چنین گفته بود با کسری

Дареғи дори зи нодони сухан ки нест савоб

دریغ‌دار ز نادان سخن که نیست صواب

Ба пеши хўг ниҳодан на ман ва на селоӣ

به پیش خوگ نهادن نه من و نه سلوی

Зино буд ки суханро ба аҳли ҷаҳли диҳӣ

زنا بود که سخن را به اهل جهل دهی

Зино макун ки на хубаст зии худои занӣ

زنا مکن که نه خوب است زی خدای زنی

Сухани з доно бишинав забун хеш мабош

سخن ز دانا بشنو زبون خویش مباش

Мгири хира чу маҷнӯни суханатро Лайлӣ

مگیر خیره چو مجنون سخنت را لیلی

Раҳо шуд аз шиками моҳӣу шабу дарё

رها شد از شکم ماهی و شب و دریا

Ба як сухан чу шунӯдем Юнуси бен маттӣ

به یک سخن چو شنودیم یونس بن متی

Агар нахоҳӣ то хирау хаҷали Монӣ

اگر نخواهی تا خیره و خجل مانی

магӯӣ хираи сухани ҷуз ки барасос ва банӣ

مگوی خیره سخن جز که براساس و بنی

Бародаранд ба як ҷои дурӯғу рсўоӣӣ

برادرند به یک‌جا دروغ و رسوائی

Ҷудо надид маринро азон ҳгрз касе

جدا ندید مرین را ازان هگرز کسی

Дурӯғи сӯии ҳунарпешагон раво нашавад

دروغ سوی هنرپیشگان روا نشود

Вгрчаҳ рӯйу риёро ҳаме кунад оре

وگرچه روی و ریا را همی کند آری

Дурӯғи гӯй ба охир накол ва шуҳра шавад

دروغ‌گوی به آخر نکال و شهره شود

Чунонкии сӯии хирадманд шуҳра шуд Монӣ

چنانکه سوی خردمند شهره شد مانی

Бигир ҳадяи зи ҳуҷҷат ба васфҳои сухан

بگیر هدیه ز حجت به وصف‌های سخن

Бар аз маъонии шеърӣ ба равшании шеърӣ

بر از معانی شعری به روشنی شعری