Бар ту ин хӯрдан ва ин рафтан ва ин хуфтан ва хост

بر تو این خوردن و این رفتن و این خفتن و خاست

Нек бингар ки , ки афганд , вази ин кор чаҳ хост

نیک بنگر که، که افگند، وز این کار چه خواست

Гар ба нокоми ту буд ин ҳамаи тақдир , чаро

گر به ناکام تو بود این همه تقدیر، چرا

Ба ҳамаи умри чунин хобу хурати ком ва ҳавост ?

به همه عمر چنین خواب و خورت کام و هواست؟

Чун шудӣ фитнаи нохостаи хеш ? бигӯӣ ,

چون شدی فتنهٔ ناخواستهٔ خویش؟ بگوی،

Рост май гӯй , ки ҳушёр нагӯяд ҷузи рост

راست می‌گوی، که هشیار نگوید جز راست

Вари ту худ кардӣ тақдири чунин бар тани хеш

ور تو خود کردی تقدیر چنین بر تن خویش

Сонеъи хеши тӯии пас худ ва , ин қавл хатост

صانع خویش توی پس خود و، این قول خطاست

Рост онаст ки ин банд худоӣаст ту ро

راست آن است که این بند خدای است تو را

Андари ин хона ва , ин хонаи туро ҷой чарост

اندر این خانه و، این خانه تو را جای چراست

Ба чаро фитна шудани кор сутураст , ту ро

به چرا فتنه شدن کار ستور است، تو را

Ин ҳамаи меҳр бар ин ҷой чаро , чун ва чарост ?

این همه مهر بر این جای چَرا، چون و چراست؟

Гарчи андӯҳи туу бими ту аз костанаст ,

گرچه اندوه تو و بیم تو از کاستن است،

эй фузуда з чаро , чора наёбӣ ту зи кост

ای فزوده ز چرا، چاره نیابی تو ز کاست

Зери гардандаи фалак чун талабии хираи бақо ?

زیر گردنده فلک چون طلبی خیره بقا؟

Ки ба назд ҳукамо , гаштан аз оёт фаност

که به نزد حکما، گشتن از آیات فناست

Гаштани ҳоли туу гаштани чарху шабу рӯз

گشتن حال تو و گشتن چرخ و شب و روز

Бар дурустӣ , ки ҷаҳони ҷой бақо нест гўост

بر درستی، که جهان جای بقا نیست گواست

Манзил туаст ҷаҳон эй сафарии ҷони азиз

منزل توست جهان ای سفری جان عزیز

Сафарати сӯй сроӣӣаст ки он ҷой бақост

سفرت سوی سرائی است که آن جای بقاست

Махӯранда чу аз ин ҷои ҳамеи бргзрӣ

مخور انده چو از این جای همی برگذری

Гарчи вайрон буд ин манзил , дайнат ба навост

گرچه ویران بود این منزل، دینت به نواست

Пасти манишин ки туро рӯзӣ аз ин қофилаи гоҳ ,

پست منشین که تو را روزی از این قافله‌گاه،

Гарчи дайраст , ҳамон охир бар бояд хост

گرچه دیر است، همان آخر بر باید خاست

Тӯша аз тоъати яздонати ҳаме бояд кард

توشه از طاعت یزدانت همی باید کرد

Ки дар ин саъби сафари тоъат ӯ тӯшаи мост

که در این صعب سفر طاعت او توشهٔ ماست

Некии алФнҷу зи парҳезу хиради пӯши силаҳ

نیکی الفنج و ز پرهیز و خرد پوش سلاح

Ки бар ин роҳи яке мункиру саъби аждрҳост

که بر این راه یکی منکر و صعب اژدرهاست

Беҳтарин роҳ гузин кун ки ду раҳи пеш ту аст

بهترین راه گزین کن که دو ره پیش تو است

Як раҳати сӯй Наимаст ва дигар сӯй балост

یک رهت سوی نعیم است و دگر سوی بلاست

Аз пас онкии расӯли омада бо въду ваъид

از پس آنکه رسول آمده با وعد و وعید

Чанд гўӣӣ ки баду нек ба тақдир ва қазост ?

چند گوئی که بد و نیک به تقدیر و قضاست؟

Гунаҳу коҳилии худ ба қазо бар чаҳ наҳй ?

گنه و کاهلی خود به قضا بر چه نهی؟

Ки чунин гуфтан бе маънии кори сФҳост

که چنین گفتن بی‌معنی کار سفهاست

Гар худованд қазо кард гунаҳ бар сари ту

گر خداوند قضا کرد گنه بر سر تو

Пас гуноҳи ту ба қавли ту худованд турост

پس گناه تو به قول تو خداوندِ تُراست

Бади куниши зии ту худоӣаст бад-ӣни мазҳаби зишт

بد کنش زی تو خدای است بدین مذهب زشت

Гарчи мегуфт наёрӣ , кати азин бим қафост

گرچه می‌ گفت نیاری، کت ازین بیمِ قفاست

Эътиқоди ту чунинаст , валикин ба забон

اعتقاد تو چنین است، ولیکن به زبان

Гўӣӣ ӯ ҳоким адласту ҳакими алҳкмост

گوئی او حاکم عدل است و حکیم الحکماست

Бо худованди забонат ба хилоф дил туаст

با خداوند زبانت به خلاف دل توست

Бо худованди ҷаҳон низ туро рӯйу раёсат

با خداوند جهان نیز تو را روی و ریاست

Ба миёни қадар ва ҷабр равад аҳли хирад ,

به میان قدر و جبر رود اهل خرد،

Роҳи доно ба миёнаи ду раҳи хавф ва раҷост

راه دانا به میانهٔ دو ره خوف و رجاست

Ба миёни қадару ҷабри раҳи рости биҷавӣ

به میان قدر و جبر ره راست بجوی

Ки сӯии аҳли хиради ҷабру қадари дарду ъност

که سوی اهل خرد جبر و قدر درد و عناست

Рост онаст раҳи дайн ки писанд хирад аст

راست آن است رهِ دین که پسندِ خرد است

Ки хиради аҳли заминро з худованд атост

که خرد اهل زمین را ز خداوند عطاست

Адли бунёд ҷаҳонаст , биандеш ки адл

عدل بنیاد جهان است، بیندیش که عدل

Ҷуз ба ҳукми хирад аз ҷавр ба ҳукм ки ҷудост

جز به حکم خرد از جور به حکم که جداست

Хирадаст онкӣ чу мардум сипас ӯ баравад

خرد است آنکه چو مردم سپس او برود

Гар гуҳари равед дар зери пеш хок сазост

گر گهر روید در زیر پیش خاک سزاست

Хирад онаст ки мардуми зи баҳоу шарафаш

خرد آن است که مردم ز بها و شرفش

Аз худованди ҷаҳони аҳл хитобаст ва саност

از خداوند جهان اهل خطاب است و ثناست

Хирад аз ҳар халалии пушту з ҳар ғам фараҷ аст

خرد از هر خللی پشت و ز هر غم فرج است

Хирад аз бим , амонасту з ҳар дард шифост

خرد از بیم، امان است و ز هر درد شفاست

Хиради андари раҳи дунёи сира ёрасту силаҳ

خرد اندر ره دنیا سره یار است و سلاح

Хиради андари раҳи дайни нек далеласт ва Асост

خرد اندر ره دین نیک دلیل است و عصاست

Бехирад гарчи раҳо бошад дар банд буд

بی‌خرد گرچه رها باشد در بند بود

Бо хирад гарчи буд бастаи чунон дон ки раҳост

با خرد گرچه بود بسته چنان دان که رهاست

эй хирадманд нигаҳ кун ба раҳи чашми хирад

ای خردمند نگه کن به ره چشم خرد

То бибинӣ ки бар ин уммати нодон чаҳ вабост

تا ببینی که بر این امت نادان چه وباست

Инат гуяд « ҳамаи афъол худованд кунад

اینت گوید «همه افعال خداوند کند

Кори бандаи ҳамаи хомӯшӣу таслим ва ризост »

کار بنده همه خاموشی و تسلیم و رضاست »

Ванет гуяд « ҳамаи некии з худоӣаст валек

وانت گوید «همه نیکی ز خدای است ولیک

Бадӣ эй уммати бадбахти ҳама кор шумост »

بدی ای امّت بدبخت همه کار شماست»

Вонгаҳи ин ҳар ду мақаранд ки рӯзӣаст бузург

وانگه این هر دو مقرند که روزی است بزرگ

Ҳеҷ шак нест ки он рӯзи мукофот ва ҷазост

هیچ شک نیست که آن روز مکافات و جزاست

Чу маро кор набошад набум аҳли ҷазо

چو مرا کار نباشد نبُوَم اهل جزا

Андари ин қавли хирадро бингар роҳ куҷост

اندر این قول خرد را بنگر راه کجاست

Чун буд адл бар онк ӯ накунад ҷурм , азоб ?

چون بود عدل بر آنک او نکند جرم، عذاب؟

Зии ман ин ҳеҷ раво нест агар зӣ ту равост

زی من این هیچ روا نیست اگر زی تو رواست

Ҳокими рӯзи қазои ту шудаи масти сдўм !

حاکم روز قضای تو شده مست سدوم!

На ҳакимаст ки созанда гарданда самост ?

نه حکیم است که سازندهٔ گردنده سماست؟

Андари ин роҳи хирадро ба сазо нест гузар

اندر این راه خرد را به سزا نیست گذر

Бар раҳу расми хиради рӯ , ки раҳ ӯ пайдост

بر ره و رسم خرد رو، که ره او پیداست

Мари худованди ҷаҳонро бишносу бгзор

مر خداوند جهان را بشناس و بگزار

Шукр ӯро ки туро ин ду ба аз малик сабост

شکر او را که تو را این دو به از ملک سباست

Ҳикмат омӯз ва , кам озор ва , накӯи гӯу бдонк

حکمت آموز و، کم آزار و، نکو گو و بدانک

Рӯзи ҳашари ин ҳамаро қимату бозор ва баҳост

روز حشر این همه را قیمت و بازار و بهاست

Мардум онаст ки дайнасту ҳунари ҷома ӯ

مردم آن است که دین است و هنر جامهٔ او

На яке беҳунару фазл ки дебоаш қабост

نه یکی بی هنر و فضل که دیباش قباست

Ҷаҳд кун то ба сухани мардуми гардӣ ва , бидон

جهد کن تا به سخن مردم گردی و، بدان

Ки ба ҷузи марди сухани халқи ҳамаи хору гёст

که به جز مرد سخن خلق همه خار و گیاست

Ҳамчунон чун тани мо зинда ба обасту ҳаво

همچنان چون تن ما زنده به آب است و هوا

Сухани хуб , дили мардумро об ва ҳавост

سخن خوب، دل مردم را آب و هواست

Сухани хуби зи ҳуҷҷати шинав ар волоӣӣ

سخن خوب ز حجت شنو ار والائی

Ки суханҳоаш сӯии мардуми воло , волост

که سخن‌هاش سوی مردم والا، والاست

Гар суханҳои ксоӣӣ шуда перанду заъиф

گر سخنهای کسائی شده پیرند و ضعیف

Сухани ҳуҷҷат бо қӯту тоза ва бурност

سخن حجت با قوت و تازه و برناست