Дилят бояд пари ақлу сари зи ҷаҳли тиҳӣ

دلیت باید پر عقل و سر ز جهل تهی

Агарат орзӯаст амр ва наҳйу гоҳу шаҳӣ

اگرت آرزوست امر و نهی و گاه و شهی

Ҳунарат бояд аз оғоз , агар на бе ҳунарӣ

هنرت باید از آغاز، اگر نه بی‌هنری

Маҳол бошад ҷустан баӣу пеши гуҳӣ

محال باشد جستن بهی و پیش گهی

Куҷост ҷои ҳунари ҷуз ба зери теғу қалам ?

کجاست جای هنر جز به زیر تیغ و قلم؟

Бад-ӣни ду бар шавад аз чаҳ ба гоҳи шоҳу раҳе

بدین دو بر شود از چه به گاه شاه و رهی

Қалами далел салоҳасту теғи раҳбари ҷанг

قلم دلیل صلاح است و تیغ رهبر جنگ

Ту зини ду эй ҳунарии мард бар кадоми раҳе ?

تو زین دو ای هنری مرد بر کدام رهی؟

Қалами нишона ақласту теғи мояи ҷавр

قلم نشانهٔ عقل است و تیغ مایهٔ جور

Яке чу ҳанзали талх ва яке чу шаҳди шаҳӣ

یکی چو حنظل تلخ و یکی چو شهد شهی

Ба теғи як тан беҳтар наёяд аз сипаҳӣ

به تیغ یک تن بهتر نیاید از سپهی

Вгрчаҳи ҷилдии ту як танӣ на як сипаҳӣ

وگرچه جلدی تو یک تنی نه یک سپهی

Ба теғи беҳтарии ту ба бтрӣ ӣ дгарӣ аст

به تیغ بهتری تو به بتّری‌ دگری است

Нигар ба ҳоли бадӣ ӣ дайгарии мҷўӣ баӣ

نگر به حال بد دیگری مجوی بهی

Баӣ ба нӯки қалами ҷӯй агар ҳамеи хоҳӣ

بهی به نوک قلم جوی اگر همی خواهی

Ки зон баӣ дгариро наёварӣ тбҳӣ

که زان بهی دگری را نیاوری تبهی

Азон тиҳитар дастии мадон ки пар нашавад

ازان تهی‌تر دستی مدان که پر نشود

Магар бдонкаҳ кунад дасти ёри хеши тиҳӣ

مگر بدان‌که کند دست یار خویش تهی

Хара ба ёр диҳад хур , ту чун ки бастоне

خره به یار دهد خور، تو چون که بستانی

Зёри хеши хӯришгар на камтар аз хрҳӣ ?

زیار خویش خورش گر نه کمتر از خرهی؟

Қалам бигиру фузӯнии мҷўӣу ғабни макаш

قلم بگیر و فزونی مجوی و غبن مکش

Агар ба ҳикмату илми андари аҳли поигҳӣ

اگر به حکمت و علم اندر اهل پایگهی

Макун биҷой бидон неки азонкаҳи зулм буд

مکن به‌جای بدان نیک ازآن‌‌که ظلم بود

Чу некро ба ғалати ҷуз ба ҷой ӯ бунаӣ

چو نیک را به غلط جز به جای او بنهی

Ъдили адлӣ агар бо Карим бо Карамӣ

عدیل عدلی اگر با کریم باکرمی

Рафиқи ҳақӣ агар бо сафеҳ бо сФҳӣ

رفیق حقی اگر با سفیه باسفهی

Чу симу зару сурб ва оҳанасту миси мардум

چو سیم و زر و سرب و آهن است و مس مردم

зи тарку ҳиндӯу шаҳрӣу раҳи гузору диҳӣ

ز ترک و هندو و شهری و رهگذار و دهی

Қалам бигир ки санг зараст нӯки қалам

قلم بگیر که سنگ زر است نوک قلم

Бадв падед шавадмон ки ту киин гиреҳӣ

بدو پدید شودمان که تو کهین گرهی

Қалам ҷудо кунад , эй шоҳ , кеҳтар аз меҳтар

قلم جدا کند، ای شاه، کهتر از مهتر

Ба кӯтаҳӣу дарозии мадон киӣу маӣ

به کوتهی و درازی مدان کهی و مهی

Ба пеши ширии сад хар ҳаме надорад пой

به پیش شیری صد خر همی ندارد پای

Ду ман сурб бихӯрад даҳ стири сими гуҳӣ

دو من سرب بخورد ده ستیر سیم گهی

Агар ба тан чу киӣ қиматат басӣ набӯд

اگر به تن چو کهی قیمتت بسی نبود

Чу аз хирад ба сӯии оқилони сабк чу киӣ

چو از خرد به سوی عاقلان سبک چو کهی

Вагар ба лаби шукрӣ бемазааст шукри ту

وگر به لب شکری بی‌مزه است شکر تو

Чу бемазааст схнҳоти ҳамчуи об чаҳӣ

چو بی‌مزه است سخنهات همچو آب چهی

зи ҷаҳли бтар зии аҳл илм нест бадӣ

ز جهل بتر زی اهل علم نیست بدی

Заҳри бадии бҷҳӣ чун зи ҷаҳли худ бҷҳӣ

زهر بدی بجهی چون ز جهل خود بجهی

Раҳ дар ҳукамои гиру зин аду бигурез

ره در حکما گیر و زین عدو بگریز

Ки ҷуз ба Авни ҳакямон аз ин аду нараҳе

که جز به عون حکیمان از این عدو نرهی

з оқилон бигурезӣ аз онкии гўиндт

ز عاقلان بگریزی از آنکه گویندت

Дареғати ин қад ва ин қоматии бад-ӣни шкҳӣ

دریغت این قد و این قامتی بدین شکهی

Табиб туаст ҳаким ва ту бо ҳакими табиб

طبیب توست حکیم و تو با حکیم طبیب

Ҳамеша ханҷарати оҳихтаҳу камон ба зиҳӣ

همیشه خنجرت آهیخته و کمان به زهی

Тӯии сазои накӯҳиш , накӯҳишам чаҳ кунӣ ?

تویی سزای نکوهش، نکوهشم چه کنی؟

Надид ҳаргизи корӣ касе бад-ӣни сияҳӣ

ندید هرگز کاری کسی بدین سیهی

Маро ба гоҳ ва ба тахти ту ҳеҷ ҳоҷат нест

مرا به گاه و به تخت تو هیچ حاجت نیست

Ба дил чаҳ кӣна гирифтӣ зи ман ба бегунаҳӣ ?

به دل چه کینه گرفتی ز من به بی‌گنهی؟

зи гардану сари ман гоҳу тахти хеши мсоз

ز گردن و سر من گاه و تخت خویش مساز

Чаҳ кардаам ман агар ту сазои тахту гуҳӣ ?

چه کرده‌ام من اگر تو سزای تخت و گهی؟

Фара наҷӯям бар кас ба адл хурсандам

فره نجویم بر کس به عدل خرسندم

Чаро кашам , чу наҷӯям ҳамеи фара , Фрҳӣ ?

چرا کشم، چو نجویم همی فره، فرهی؟

Агар ту чанд ба мол ва ба малики даҳ чу манӣ

اگر تو چند به مال و به ملک ده چو منی

Ба моли сӯй ту ноед зи ман камол баӣ

به مال سوی تو ناید ز من کمال بهی

Агар бисанҷад бо ман туро тарозуии ақл

اگر بسنجد با من تو را ترازوی عقل

Буруни шӯй ба гувоҳӣ ӣ хиради зи муштабаҳӣ

برون شوی به گواهی‌ خرد ز مشتبهی

Ба рӯй хуб ва ба ҷисми қавӣ чаҳ фахр кунӣ ?

به روی خوب و به جسم قوی چه فخر کنی؟

Ки на ту кардӣ болои худ чу сарви сеӣ

که نه تو کردی بالای خود چو سرو سهی

Агар гиреҳи бгшоӣии зи қавли марди ҳаким

اگر گره بگشایی ز قول مرد حکیم

Маии сӯии ҳукамо гарчи рӯй пари гиреҳӣ

مهی سوی حکما گرچه روی پر گرهی

Магаради гирд дар ман , на ман ба гирд дарат

مگرد گرد در من، نه من به گرد درت

Ки ман зи ту стҳми ҳамчуи ту зи ман стҳӣ

که من ز تو ستهم، همچو تو ز من ستهی

Ҳануз порӣ пирор рафтӣ аз пешам

هنوز پاری پیرار رفتی از پیشم

Чаро ҳамеи талабии мари марои бад-ӣни пгҳӣ

چرا همی طلبی مر مرا بدین پگهی