Шохи шаҷари даҳри ғаму машғала бор аст

شاخ شجر دهر غم و مشغله بار است

Зеро ки бар ин шохи ғаму машғала бор аст

زیرا که بر این شاخ غم و مشغله بار است

Онк ӯ чу ман аз машғалау ранҷ ҳазар кард

آنک او چو من از مشغله و رنج حذر کرد

Бо шохи ҷаҳон биҳдаҳ шӯред наёраст

با شاخ جهان بیهده شورید نیارست

Бо шохи ту эй даҳр ва ба даргоҳи ту андар

با شاخ تو ای دهر و به درگاه تو اندر

Моро ба ҳамаи умр на кораст ва на бор аст

ما را به همه عمر نه کار است و نه بار است

Чун бори ман , эй сифла , Фгндии зи хари хеш

چون بار من، ای سفله، فگندی ز خر خویش

Андари хари ман чунки нгўӣит чаҳ бораст ?

اندر خر من چونکه نگوئیت چه بار است؟

Кирдори туро ҳеҷ на асласт ва на моя

کردار تو را هیچ نه اصل است و نه مایه

Гуфтори туро ҳеҷ на пудаст ва на тор аст

گفتار تو را هیچ نه پود است و نه تار است

Эҳсону вафои ту ба ҳаддӣаст баси андак

احسان و وفای تو به حدی است بس اندک

Лекини ҳасаду магари ту беҳад ва канор аст

لیکن حسد و مگر تو بی‌حد و کنار است

Сандуқчаи адли ту мондааст ба тртўс

صندوقچهٔ عدل تو مانده است به طرطوس

Дсторчаҳи ҷаври ту дар пеш канор аст

دستارچهٔ جور تو در پیش کنار است

Нашигифт ки ман зери ту бехобу қарорам

نشگفت که من زیر تو بی‌خواب و قرارم

Ҳар гуҳ ки на хобаст туро ва на қарор аст

هر گه که نه خواب است تو را و نه قرار است

Печида ба мискини тани ман дар ба шабу рӯз

پیچیده به مسکین تن من در به شب و روز

Ҳамвора стмгораҳу хунхораи ду мо рост

همواره ستمگاره و خونخواره دو مار است

эй тан ба яқини дон ки туро оқибати кор

ای تن به یقین دان که تو را عاقبت کار

Чун гирди ту печидаи ду мораст дморост

چون گرد تو پیچیده دو مار است دماراست

Ночор аз ӣнҷоати барад онкӣ биоварад

ناچار از اینجات برد آنکه بیاورد

Ин нест сарои ту ки ин роҳ гузор аст

این نیست سرای تو که این راه‌گذار است

Бингар ки ба чашмати шиками модар , пўро ,

بنگر که به چشمت شکم مادر، پورا،

Имрӯз дар ин олам чун нохуш ва хор аст

امروز در این عالم چون ناخوش و خوار است

ӣнҷои бнмонӣ чу дар онҷои нмондӣ

اینجا بنمانی چو در آنجای نماندی

Тақдири қиёсяти бдинҷоӣ ба кор аст

تقدیر قیاسی‌ت بدینجای به‌کار است

Гар нест ба ғами ҷони ту бар рафтан аз онҷо

گر نیست به غم جان تو بر رفتن از آنجا

Аз рафтан азин ҷой чаро дилат фигор аст

از رفتن ازین جای چرا دلت فگار است

эй монда дар ин роҳи гузар , роҳилае соз

ای مانده در این راه‌گذر، راحله‌ای ساز

Аз илму зи парҳез ки роҳат ба қФор аст

از علم و ز پرهیز که راهت به قفار است

Ту хуфтау пуштати з буза гашта гарони бор

تو خفته و پشتت ز بزه گشته گران‌بار

Бо бори гарон хуфтан аз ахлоқ ҳмор аст

با بار گران خفتن از اخلاق حمار است

Бе ҳеҷ гунаҳ чунки ббстндти азин сон

بی‌هیچ گنه چونکه ببستندت ازین سان

Бе ҳеҷ гунаҳ банд кашӣдан душвор аст

بی‌هیچ گنه بند کشیدن دشوار است

Бар ҳар ки гунаҳ кард яке банд ниҳоданд

بر هر که گنه کرد یکی بند نهادند

Бе ҳеҷ гунаҳ чунки туро банд чаҳораст ?

بی هیچ گنه چونکه تو را بند چهار است؟

Пурбанд ҳисорӣаст равони танати равон ро

پربند حصاری است روان تنت روان را

Дар банду ҳисории ту , азин кори ту зор аст

در بند و حصاری تو، ازین کار تو زار است

Гар банду ҳисор аз қабл душман бояд

گر بند و حصار از قبل دشمن باید

Чун душмани ту бо ту дар ин банд ва ҳисораст ?

چون دشمن تو با تو در این بند و حصار است؟

Ин колбуди ҷоҳили хуши хори ту гиреҳгӣ аст

این کالبد جاهل‌ِ خوش‌خوار‌ِ تو گرگی است

Венаи ҷони хирадманди яке мяш назор аст

وین جان خردمند یکی میش نزار است

Гӯй аз ҳамаи мардони хиради ҷумлаи рабӯдӣ

گوی از همه مردان خرد جمله ربودی

Гар мяш назор ту бар ин гург савор аст

گر میش نزار تو بر این گرگ سوار است

Тани чокар ҷонаст Марв аз пасаш аирок

تن چاکر جان است مرو از پسش ایراک

Рафтан ба мурод ва сипас чокар ор аст

رفتن به مراد و سپس‌ِ چاکر عار است

Дасторат наёяд зи навор эй писари аирок

دستارت نیاید ز نوار ای پسر ایراک

Ҳарчанд пар аз нақш навораст навор аст

هرچند پر از نقش نوار است نوار است

Ҷони ту дарахтӣаст хиради бору сухани барг

جان تو درختی است خرد بار و سخن برگ

Венаи тираи ҷасади лиФи дурушту хас ва хор аст

وین تیره‌جسد لیف درشت و خس و خار است

Неи не ки ту бар уштури тани шуҳраи саворӣ

نی‌نی که تو بر اشتر تن شهره سواری

Ва андари раҳи ту ҷӯйу ҷиру беша ва ғор аст

و اندر ره تو جوی و جر و بیشه و غار است

Зини уштур бебоку маҳораш ба ҳазар бош

زین اشتر بی‌باک و مهارش به حذر باش

Зеро ки шутури маст ва бирав мор маҳор аст

زیرا که شتر مست و بر او مار مهار است

Боз хирадат ҳаст , бадви фазлу адаби гир

باز خردت هست، بدو فضل و ادب گیر

Мари бози хирадро адабу фазл шикор аст

مر باز خرد را ادب و فضل شکار است

Парҳез кун аз ҷаҳл ба омухтани аирок

پرهیز کن از جهل به آموختن ایراک

Ҷаҳласт мисли урату парҳез азор аст

جهل است مثَل عورت و پرهیز‌، اِزار است

Дар сояи дайни рӯ ки ҷаҳони тофта рег аст

در سایهٔ دین رو که جهان تافته ریگ است

Бо шамъ хирад бош ки олами шаб тор аст

با شمع خرد باش که عالم شب تار است

Башикан ба сар бехирадон дар ба сухани ҷаҳл

بشکن به سر بی‌خردان در به سخن جهل

Зеро ки сухани оби хушу ҷаҳл хумор аст

زیرا که سخن آب خوش و جهل خمار است

Бар илми ту ҳақаст гузорӣдани ҳикмат

بر علم تو حق است گزاریدن حکمت

Бгзори ҳақи илми ?герати даст гузор аст

بگزار حق علم گرت دست گزار است

Мари шохи хирадро сухани ҳикмат барг аст

مر شاخ خرد را سخن حکمت برگ است

Дарёии суханро сухани панд бухор аст

دریای سخن را سخن پند بخار است

эй гашта дили ту сияҳ аз гирди ҷаҳолат

ای گشته دل تو سیه از گرد جهالت

Бо ин дил чун қори туро ҷой виқораст ?

با این دل چون قار تو را جای وقار است؟

Чун қор сияҳ нест дили моу пар аз гирд

چون قار سیه نیست دل ما و پر از گرد

Гарчи дил чун қори ту пари гирд ва ғубор аст

گرچه دل چون قار تو پر گرد و غبار است

Хурмоу туранҷ ва баӣу гўз басӣ ҳаст

خرما و ترنج و بهی و گوز بسی هست

Зини сабзи дарахтон , на ҳамаи бед ва чанор аст

زین سبز درختان، نه همه بید و چنار است

Он сар ки ба зери калла ва аз бар тахт аст

آن سر که به زیر کله و از بر تخت است

Дар мартаба давраст аз он сар ки ба дор аст

در مرتبه دور است از آن سر که به دار است

Андари хур афсар шавад аз илм ба таълим

اندر خور افسر شود از علم به تعلیم

Он сар ки зи баси ҷаҳли сазовор Фсор аст

آن سر که ز بس جهل سزاوار فسار است

Беҳуда ва дашном магардон ба забон бар

بیهوده و دشنام مگردان به زبان بر

Кин ҳар ду зи ту ёри туро зишт нисор аст

کاین هر دو ز تو یار تو را زشت نثار است

Дашноми диҳӣ боз диҳандат зи паии онк

دشنام دهی باز دهندت ز پی آنک

Дашном мисли чун дирами дайр мадор аст

دشنام مثل چون درم دیر مدار است

Дам бар ту шимурдааст худованди азирок

دم بر تو شمرده‌است خداوند ازیراک

Фардоаш ба ҳар дами задане бо ту шумор аст

فرداش به هر دم زدنی با تو شمار است

Ёрати зи хирад бояду тоъат ба сӯии онк

یارت ز خرد باید و طاعت به سوی آنک

ӯро на ъдиласт ва на фарзанд ва на ёр аст

او را نه عدیل است و نه فرزند و نه یار است

Андари ҳарами ой , эй писар , аироки намозӣ

اندر حرم آی، ای پسر، ایراک نمازی

Конро ба ҳарам дар кунад аз музд ҳазор аст

کان را به حرم در کند از مزد هزار است

Бишнос ҳарамро ки ҳам ӣнҷо ба дар туаст

بشناس حرم را که هم اینجا به در توست

Бо бодияу регу муғелонат чаҳ кораст ?

با بادیه و ریگ و مغیلانت چه کار است؟

Кам беш набошад сухани ҳуҷҷати ҳаргиз

کم بیش نباشد سخن حجت هرگز

Зеро суханаши поктар аз зар айёр аст

زیرا سخنش پاک‌تر از زر عیار است

Зар чун ба айёр омад кам беш нагирад

زر چون به عیار آمد کم بیش نگیرد

Кам беш шавад зарии кон бо ғаш вбор аст

کم بیش شود زری کان با غش و بار است